১. নাগসুত্তৱণ্ণনা

৪৩. পঞ্চমস্স পঠমে আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিন্তি ইদং ‘‘আযামানন্দা’’তি থেৰং আমন্তেত্ৱা গতত্তা ৱুত্তং, সত্থা পন অনূনেহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি পৰিৱুতো তত্থ অগমাসীতি ৱেদিতব্বো. তেনুপসঙ্কমীতি তেহেৱ পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি পৰিৱুতো উপসঙ্কমি. পৰিসিঞ্চিত্ৱাতি ৱোহাৰৱচনমেতং, ন্হাযিত্ৱাতি অত্থো. পুব্বাপযমানোতি ৰত্তদুপট্টং নিৱাসেত্ৱা উত্তৰাসঙ্গচীৱৰং দ্ৱীহি হত্থেহি গহেত্ৱা পচ্ছিমলোকধাতুং পিট্ঠিতো কত্ৱা পুৰত্থিমলোকধাতুং অভিমুখো ৱোদকভাৱেন গত্তানি পুব্বসদিসানি কুৰুমানো অট্ঠাসীতি অত্থো. ভিক্খুসঙ্ঘোপি তেন তেন ঠানেন ওতৰিত্ৱা ন্হত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা সত্থাৰংযেৱ পৰিৱাৰেত্ৱা অট্ঠাসি. ইতি তস্মিং সমযে আকাসতো পতমানং ৰত্তসুৱণ্ণকুণ্ডলং ৱিয সূৰিযো পচ্ছিমলোকধাতুং পটিপজ্জি, পৰিসুদ্ধৰজতমণ্ডলো ৱিয পাচীনলোকধাতুতো চন্দো অব্ভুগ্গঞ্ছি, মজ্ঝট্ঠানেপি পঞ্চভিক্খুসতপৰিৱাৰো সম্মাসম্বুদ্ধো ছব্বণ্ণবুদ্ধৰস্মিযো ৱিস্সজ্জেত্ৱা পুব্বকোট্ঠকনদীতীৰে লোকং অলঙ্কুৰুমানো অট্ঠাসি.

তেন খো পন সমযেন…পে… সেতো নাম নাগোতি সেতৱণ্ণতায এৱং লদ্ধনামো হত্থিনাগো. মহাতূৰিযতাড়িতৱাদিতেনাতি মহন্তেন তূৰিযতাড়িতৱাদিতেন. তত্থ পঠমং সঙ্ঘট্টনং তাড়িতং নাম হোতি, ততো পৰং ৱাদিতং. জনোতি হত্থিদস্সনত্থং সন্নিপতিতমহাজনো. দিস্ৱা এৱমাহাতি অঙ্গপচ্চঙ্গানি ঘংসিত্ৱা ন্হাপেত্ৱা উত্তাৰেত্ৱা বহিতীৰে ঠপেত্ৱা গত্তানি ৱোদকানি কত্ৱা হত্থালঙ্কাৰেন অলঙ্কতং তং মহানাগং দিস্ৱা ইদং ‘‘অভিৰূপো ৱত, ভো’’তি পসংসাৱচনমাহ. কাযুপপন্নোতি সৰীৰসম্পত্তিযা উপপন্নো, পৰিপুণ্ণঙ্গপচ্চঙ্গোতি অত্থো. আযস্মা উদাযীতি পটিসম্ভিদাপ্পত্তো কাড়ুদাযিত্থেৰো. এতদৱোচাতি তং মহাজনং হত্থিস্স ৱণ্ণং ভণন্তং দিস্ৱা ‘‘অযং জনো অহেতুকপটিসন্ধিযং নিব্বত্তহত্থিনো ৱণ্ণং কথেতি, ন বুদ্ধহত্থিস্স. অহং দানি ইমিনা হত্থিনাগেন উপমং কত্ৱা বুদ্ধনাগস্স ৱণ্ণং কথেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা এতং ‘‘হত্থিমেৱ নু খো, ভন্তে’’তিআদিৱচনং অৱোচ. তত্থ মহন্তন্তি আৰোহসম্পন্নং. ব্ৰহন্তন্তি পৰিণাহসম্পন্নং. এৱমাহাতি এৱং ৱদতি. অথ ভগৱা যস্মা অযং নাগসদ্দো হত্থিম্হিচেৱ অস্সগোণউৰগৰুক্খমনুস্সেসু চাপি পৱত্ততি, তস্মা হত্থিম্পি খোতিআদিমাহ.

আগুন্তি পাপকং লামকং অকুসলধম্মং. তমহং নাগোতি ব্ৰূমীতি তং অহং ইমেহি তীহি দ্ৱাৰেহি দসন্নং অকুসলকম্মপথানং দ্ৱাদসন্নঞ্চ অকুসলচিত্তানং অকৰণতো নাগোতি ৱদামি. অযঞ্হি ন আগুং কৰোতীতি ইমিনা অত্থেন নাগো. ইমাহি গাথাহি অনুমোদামীতি ইমাহি চতুসট্ঠিপদাহি সোড়সহি গাথাহি অনুমোদামি অভিনন্দামি.

মনুস্সভূতন্তি দেৱাদিভাৱং অনুপগন্ত্ৱা মনুস্সমেৱ ভূতং. অত্তদন্তন্তি অত্তনাযেৱ দন্তং, ন অঞ্ঞেহি দমথং উপনীতং. ভগৱা হি অত্তনা উপ্পাদিতেনেৱ মগ্গদমথেন চক্খুতোপি দন্তো, সোততোপি, ঘানতোপি, জিৱ্হাতোপি, কাযতোপি, মনতোপীতি ইমেসু ছসু ঠানেসু দন্তো সন্তো নিব্বুতো পৰিনিব্বুতো. তেনাহ – ‘‘অত্তদন্ত’’ন্তি. সমাহিতন্তি দুৱিধেনাপি সমাধিনা সমাহিতং. ইৰিযমানন্তি ৱিহৰমানং. ব্ৰহ্মপথেতি সেট্ঠপথে, অমতপথে, নিব্বানপথে. চিত্তস্সূপসমে ৰতন্তি পঠমজ্ঝানেন পঞ্চ নীৱৰণানি ৱূপসমেত্ৱা, দুতিযজ্ঝানেন ৱিতক্কৱিচাৰে, ততিযজ্ঝানেন পীতিং, চতুত্থজ্ঝানেন সুখদুক্খং ৱূপসমেত্ৱা তস্মিং চিত্তস্সূপসমে ৰতং অভিৰতং.

নমস্সন্তীতি কাযেন নমস্সন্তি, ৱাচায নমস্সন্তি, মনসা নমস্সন্তি, ধম্মানুধম্মপটিপত্তিযা নমস্সন্তি, সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি. সব্বধম্মানপাৰগুন্তি সব্বেসং খন্ধাযতনধাতুধম্মানং অভিঞ্ঞাপাৰগূ, পৰিঞ্ঞাপাৰগূ, পহানপাৰগূ, ভাৱনাপাৰগূ, সচ্ছিকিৰিযাপাৰগূ, সমাপত্তিপাৰগূতি ছব্বিধেন পাৰগমনেন পাৰগতং পাৰপ্পত্তং মত্থকপ্পত্তং. দেৱাপি তং নমস্সন্তীতি দুক্খপ্পত্তা সুব্ৰহ্মদেৱপুত্তাদযো সুখপ্পত্তা চ সব্বেৱ দসসহস্সচক্কৱাড়ৱাসিনো দেৱাপি তুম্হে নমস্সন্তি. ইতি মে অৰহতো সুতন্তি ইতি মযা চতূহি কাৰণেহি অৰহাতি লদ্ধৱোহাৰানং তুম্হাকংযেৱ সন্তিকে সুতন্তি দীপেতি.

সব্বসংযোজনাতীতন্তি সব্বানি দসৱিধসংযোজনানি অতিক্কন্তং. ৱনা নিব্বনমাগতন্তি কিলেসৱনতো নিব্বনং কিলেসৱনৰহিতং নিব্বানং আগতং সম্পত্তং. কামেহি নেক্খম্মৰতন্তি দুৱিধেহি কামেহি নিক্খন্তত্তা পব্বজ্জা অট্ঠ সমাপত্তিযো চত্তাৰো চ অৰিযমগ্গা কামেহি নেক্খম্মং নাম, তত্থ ৰতং অভিৰতং. মুত্তং সেলাৱ কঞ্চনন্তি সেলধাতুতো মুত্তং কঞ্চনসদিসং.

সব্বে অচ্চৰুচীতি সব্বসত্তে অতিক্কমিত্ৱা পৱত্তৰুচি. অট্ঠমকঞ্হি অতিক্কমিত্ৱা পৱত্তৰুচিতায সোতাপন্নো অচ্চৰুচি নাম, সোতাপন্নং অতিক্কমিত্ৱা পৱত্তৰুচিতায সকদাগামী…পে… খীণাসৱং অতিক্কমিত্ৱা পৱত্তৰুচিতায পচ্চেকসম্বুদ্ধো, পচ্চেকসম্বুদ্ধং অতিক্কমিত্ৱা পৱত্তৰুচিতায সম্মাসম্বুদ্ধো অচ্চৰুচি নাম. হিমৱাৱঞ্ঞে সিলুচ্চযেতি যথা হিমৱা পব্বতৰাজা অঞ্ঞে পব্বতে অতিৰোচতি, এৱং অতিৰোচতীতি অত্থো. সচ্চনামোতি তচ্ছনামো ভূতনামো আগুং অকৰণেনেৱ নাগোতি এৱং অৱিতথনামো.

সোৰচ্চন্তি সুচিসীলং. অৱিহিংসাতি কৰুণা চ কৰুণাপুব্বভাগো চ. পাদা নাগস্স তে দুৱেতি তে বুদ্ধনাগস্স দুৱে পুৰিমপাদা.

তপোতি ধুতসমাদানং. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি অৰিযমগ্গসীলং. চৰণা নাগস্স ত্যাপৰেতি তে বুদ্ধনাগস্স অপৰে দ্ৱে পচ্ছিমপাদা. সদ্ধাহত্থোতি সদ্ধামযায সোণ্ডায সমন্নাগতো. উপেক্খাসেতদন্তৱাতি ছড়ঙ্গুপেক্খামযেহি সেতদন্তেহি সমন্নাগতো.

সতি গীৱাতি যথা নাগস্স অঙ্গপচ্চঙ্গস্মিং সিৰাজালানং গীৱা পতিট্ঠা, এৱং বুদ্ধনাগস্স সোৰচ্চাদীনং ধম্মানং সতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সতি গীৱা’’তি. সিৰো পঞ্ঞাতি যথা হত্থিনাগস্স সিৰো উত্তমঙ্গো, এৱং বুদ্ধনাগস্স সব্বঞ্ঞুতঞাণং. তেন হি সো সব্বধম্মে জানাতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সিৰো পঞ্ঞা’’তি. ৱীমংসা ধম্মচিন্তনাতি যথা হত্থিনাগস্স অগ্গসোণ্ডো ৱীমংসা নাম হোতি. সো তায থদ্ধমুদুকং খাদিতব্বাখাদিতব্বঞ্চ ৱীমংসতি, ততো পহাতব্বং পজহতি, আদাতব্বং আদিযতি, এৱমেৱ বুদ্ধনাগস্স ধম্মকোট্ঠাসপৰিচ্ছেদকঞাণসঙ্খাতা ধম্মচিন্তনা ৱীমংসা. তেন হি ঞাণেন সো ভব্বাভব্বে জানাতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱীমংসা ধম্মচিন্তনা’’তি. ধম্মকুচ্ছিসমাতপোতি ধম্মো ৱুচ্চতি চতুত্থজ্ঝানসমাধি, কুচ্ছিযেৱ সমাতপো কুচ্ছিসমাতপো. সমাতপো নাম সমাতপনট্ঠানং. ধম্মো কুচ্ছিসমাতপো অস্সাতি ধম্মকুচ্ছিসমাতপো. চতুত্থজ্ঝানসমাধিস্মিং ঠিতস্স হি তে তে ইদ্ধিৱিধাদিধম্মা ইজ্ঝন্তি, তস্মা সো কুচ্ছিসমাতপোতি ৱুত্তো. ৱিৱেকোতি কাযচিত্তউপধিৱিৱেকো. যথা নাগস্স ৱালধি মক্খিকা ৱাৰেতি, এৱং তথাগতস্স ৱিৱেকো গহট্ঠপব্বজিতে ৱাৰেতি. তস্মা সো ৱালধীতি ৱুত্তো.

ঝাযীতি দুৱিধেন ঝানেন ঝাযী. অস্সাসৰতোতি নাগস্স হি অস্সাসপস্সাসা ৱিয বুদ্ধনাগস্স ফলসমাপত্তি, তত্থ ৰতো, অস্সাসপস্সাসেহি ৱিয তায ৱিনা ন ৱত্ততীতি অত্থো. সব্বত্থ সংৱুতোতি সব্বদ্ৱাৰেসু সংৱুতো. অনৱজ্জানীতি সম্মাআজীৱেন উপ্পন্নভোজনানি. সাৱজ্জানীতি পঞ্চৱিধমিচ্ছাজীৱৱসেন উপ্পন্নভোজনানি.

অণুংথূলন্তি খুদ্দকঞ্চ মহন্তঞ্চ. সব্বং ছেত্ৱান বন্ধনন্তি সব্বং দসৱিধম্পি সংযোজনং ছিন্দিত্ৱান. নুপলিপ্পতি লোকেনাতি লোকেন সদ্ধিং তণ্হামানদিট্ঠিলেপেহি ন লিপ্পতি. মহাগিনীতি মহাঅগ্গি. ৱিঞ্ঞূহি দেসিতাতি ইধ পটিসম্ভিদাপ্পত্তো কাড়ুদাযিত্থেৰোৱ ৱিঞ্ঞূ পণ্ডিতো, তেন দেসিতাতি অত্থো. ৱিঞ্ঞস্সন্তি মহানাগা, নাগং নাগেন দেসিতন্তি উদাযিত্থেৰনাগেন দেসিতং বুদ্ধনাগং ইতৰে খীণাসৱা নাগা ৱিজানিস্সন্তি.

সৰীৰং ৱিজহং নাগো, পৰিনিব্বিস্সতীতি বোধিপল্লঙ্কে কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বুতো, যমকসালন্তৰে অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযিস্সতি. এৱং পটিসম্ভিদাপ্পত্তো উদাযিত্থেৰো সোড়সহি গাথাহি চতুসট্ঠিযা পদেহি দসবলস্স ৱণ্ণং কথেন্তো দেসনং নিট্ঠাপেসি. ভগৱা অনুমোদি. দেসনাৱসানে চতুৰাসীতিপাণসহস্সানি অমতপানং পিৱিংসূতি.