১. পঠমপণ্ণাসকং
১. আহুনেয্যৱগ্গো
১. পঠমআহুনেয্যসুত্তৱণ্ণনা
১. ছক্কনিপাতস্স পঠমে ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খূতি, ভিক্খৱে, ইমস্মিং সাসনে ভিক্খু. নেৱ সুমনো হোতি ন দুম্মনোতি ইট্ঠাৰম্মণে ৰাগসহগতেন সোমনস্সেন সুমনো ৱা অনিট্ঠাৰম্মণে দোসসহগতেন দোমনস্সেন দুম্মনো ৱা ন হোতি. উপেক্খকো ৱিহৰতি সতো সম্পজানোতি মজ্ঝত্তাৰম্মণে অসমপেক্খনেন অঞ্ঞাণুপেক্খায উপেক্খকভাৱং অনাপজ্জিত্ৱা সতো সম্পজানো হুত্ৱা আৰম্মণে মজ্ঝত্তো ৱিহৰতি. ইমস্মিং সুত্তে খীণাসৱস্স সততৱিহাৰো কথিতো.
২. দুতিযআহুনেয্যসুত্তৱণ্ণনা
২-৪. দুতিযে অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধন্তিআদীনি ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তানেৱ. আসৱানং খযা অনাসৱন্তি আসৱানং খযেন অনাসৱং, ন চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনং ৱিয অভাৱেনাতি. ইমস্মিং সুত্তে খীণাসৱস্স অভিঞ্ঞা পটিপাটিযা কথিতা. ততিযচতুত্থেসু খীণাসৱো কথিতো.
৫-৭. আজানীযসুত্তত্তযৱণ্ণনা
৫-৭. পঞ্চমে অঙ্গেহীতি গুণঙ্গেহি. খমোতি অধিৱাসকো. ৰূপানন্তি ৰূপাৰম্মণানং. ৱণ্ণসম্পন্নোতি সৰীৰৱণ্ণেন সম্পন্নো. ছট্ঠে বলসম্পন্নোতি কাযবলেন সম্পন্নো. সত্তমে জৱসম্পন্নোতি পদজৱেন সম্পন্নো.
৮-৯. অনুত্তৰিযসুত্তাদিৱণ্ণনা
৮-৯. অট্ঠমে অনুত্তৰিযানীতি অঞ্ঞেন উত্তৰিতৰেন ৰহিতানি নিৰুত্তৰানি. দস্সনানুত্তৰিযন্তি ৰূপদস্সনেসু অনুত্তৰং. এস নযো সব্বপদেসু. হত্থিৰতনাদীনঞ্হি দস্সনং ন দস্সনানুত্তৰিযং, নিৱিট্ঠসদ্ধস্স পন নিৱিট্ঠপেমৱসেন দসবলস্স ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স ৱা কসিণঅসুভনিমিত্তাদীনং ৱা অঞ্ঞতৰস্স দস্সনং দস্সনানুত্তৰিযং নাম. খত্তিযাদীনং গুণকথাসৱনং ন সৱনানুত্তৰিযং, নিৱিট্ঠসদ্ধস্স পন নিৱিট্ঠপেমৱসেন তিণ্ণং ৱা ৰতনানং গুণকথাসৱনং তেপিটকবুদ্ধৱচনসৱনং ৱা সৱনানুত্তৰিযং নাম. মণিৰতনাদীনং লাভো ন লাভানুত্তৰিযং, সত্তৱিধঅৰিযধনলাভো পন লাভানুত্তৰিযং নাম. হত্থিসিপ্পাদিসিক্খনং ন সিক্খানুত্তৰিযং, সিক্খাত্তযস্স পূৰণং পন সিক্খানুত্তৰিযং নাম. খত্তিযাদীনং পাৰিচৰিযা ন পাৰিচৰিযানুত্তৰিযং, তিণ্ণং পন ৰতনানং পাৰিচৰিযা পাৰিচৰিযানুত্তৰিযং নাম. খত্তিযাদীনং গুণানুস্সৰণং ন অনুস্সতানুত্তৰিযং, তিণ্ণং পন ৰতনানং গুণানুস্সৰণং অনুস্সতানুত্তৰিযং নাম. ইতি ইমানি ছ অনুত্তৰিযানি লোকিযলোকুত্তৰানি কথিতানি. নৱমে বুদ্ধানুস্সতীতি বুদ্ধগুণাৰম্মণা সতি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো.
১০. মহানামসুত্তৱণ্ণনা
১০. দসমে মহানামোতি দসবলস্স চূড়পিতু পুত্তো একো সক্যৰাজা. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমীতি ভুত্তপাতৰাসো হুত্ৱা দাসপৰিজনপৰিৱুতো গন্ধমালাদীনি গাহাপেত্ৱা যত্থ সত্থা, তত্থ অগমাসি. অৰিযফলং অস্স আগতন্তি আগতফলো. সিক্খাত্তযসাসনং এতেন ৱিঞ্ঞাতন্তি ৱিঞ্ঞাতসাসনো. ইতি অযং ৰাজা ‘‘সোতাপন্নস্স নিস্সযৱিহাৰং পুচ্ছামী’’তি পুচ্ছন্তো এৱমাহ.
নেৱস্স ৰাগপৰিযুট্ঠিতন্তি ন উপ্পজ্জমানেন ৰাগেন উট্ঠহিত্ৱা গহিতং. উজুগতন্তি বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানে উজুকমেৱ গতং. তথাগতং আৰব্ভাতি তথাগতগুণে আৰব্ভ. অত্থৱেদন্তি অট্ঠকথং নিস্সায উপ্পন্নং পীতিপামোজ্জং. ধম্মৱেদন্তি পাড়িং নিস্সায উপ্পন্নং পীতিপামোজ্জং. ধম্মূপসঞ্হিতন্তি পাড়িঞ্চ অট্ঠকথঞ্চ নিস্সায উপ্পন্নং. পমুদিতস্সাতি দুৱিধেন পামোজ্জেন পমুদিতস্স. পীতি জাযতীতি পঞ্চৱিধা পীতি নিব্বত্ততি. কাযো পস্সম্ভতীতি নামকাযো চ কৰজকাযো চ দৰথপটিপ্পস্সদ্ধিযা পটিপ্পস্সম্ভতি. সুখন্তি কাযিকচেতসিকসুখং. সমাধিযতীতি আৰম্মণে সম্মা ঠপিতং হোতি. ৱিসমগতায পজাযাতি ৰাগদোসমোহৱিসমগতেসু সত্তেসু. সমপ্পত্তোতি সমং উপসমং পত্তো হুত্ৱা. সব্যাপজ্ঝাযাতি সদুক্খায. ধম্মসোতং সমাপন্নোতি ৱিপস্সনাসঙ্খাতং ধম্মসোতং সমাপন্নো. বুদ্ধানুস্সতিং ভাৱেতীতি বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানং ব্ৰূহেতি ৱড্ঢেতি. ইমিনা নযেন সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. ইতি মহানামো সোতাপন্নস্স নিস্সযৱিহাৰং পুচ্ছি. সত্থাপিস্স তমেৱ কথেসি. এৱং ইমস্মিং সুত্তে সোতাপন্নোৱ কথিতোতি.
আহুনেয্যৱগ্গো পঠমো.
২. সাৰণীযৱগ্গো
১. পঠমসাৰণীযসুত্তৱণ্ণনা
১১. দুতিযস্স পঠমে সাৰণীযাতি সৰিতব্বযুত্তকা. মেত্তং কাযকম্মন্তি মেত্তেন চিত্তেন কাতব্বং কাযকম্মং. ৱচীকম্মমনোকম্মেসুপি এসেৱ নযো. ইমানি চ পন ভিক্খূনং ৱসেন আগতানি, গিহীসুপি লব্ভন্তি. ভিক্খূনঞ্হি মেত্তেন চিত্তেন আভিসমাচাৰিকধম্মপূৰণং মেত্তং কাযকম্মং নাম. গিহীনং চেতিযৱন্দনত্থায বোধিৱন্দনত্থায সঙ্ঘনিমন্তনত্থায গমনং, গামং পিণ্ডায পৱিট্ঠে ভিক্খূ দিস্ৱা পচ্চুগ্গমনং, পত্তপটিগ্গহণং, আসনপঞ্ঞাপনং, অনুগমনন্তি এৱমাদিকং মেত্তং কাযকম্মং নাম.
ভিক্খূনং মেত্তেন চিত্তেন আচাৰপণ্ণত্তিসিক্খাপনং, কম্মট্ঠানকথনং, ধম্মদেসনা, তেপিটকম্পি বুদ্ধৱচনং মেত্তং ৱচীকম্মং নাম. গিহীনং ‘‘চেতিযৱন্দনায গচ্ছাম, বোধিৱন্দনায গচ্ছাম, ধম্মস্সৱনং কৰিস্সাম, দীপমালাপুপ্ফপূজং কৰিস্সাম, তীণি সুচৰিতানি সমাদায ৱত্তিস্সাম, সলাকভত্তাদীনি দস্সাম, ৱস্সাৱাসিকং দস্সাম, অজ্জ সঙ্ঘস্স চত্তাৰো পচ্চযে দস্সাম, সঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা খাদনীযাদীনি সংৱিদহথ, আসনানি পঞ্ঞাপেথ, পানীযং উপট্ঠাপেথ, সঙ্ঘং পচ্চুগ্গন্ত্ৱা আনেথ, পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেত্ৱা উস্সাহজাতা ৱেয্যাৱচ্চং কৰোথা’’তিআদিৱচনকালে মেত্তং ৱচীকম্মং নাম.
ভিক্খূনং পাতোৱ উট্ঠায সৰীৰপটিজগ্গনং চেতিযঙ্গণৱত্তাদীনি চ কত্ৱা ৱিৱিত্তাসনে নিসীদিত্ৱা ‘‘ইমস্মিং ৱিহাৰে ভিক্খূ সুখী হোন্তু অৱেৰা অব্যাপজ্ঝা’’তি চিন্তনং মেত্তং মনোকম্মং নাম. গিহীনং ‘‘অয্যা সুখী হোন্তু অৱেৰা অব্যাপজ্ঝা’’তি চিন্তনং মেত্তং মনোকম্মং নাম.
আৱি চেৱ ৰহো চাতি সম্মুখা চ পৰম্মুখা চ. তত্থ নৱকানং চীৱৰকম্মাদীসু সহাযভাৱগমনং সম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম, থেৰানং পন পাদধোৱনদানাদিভেদং সব্বম্পি সামীচিকম্মং সম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম. উভযেহিপি দুন্নিক্খিত্তানং দাৰুভণ্ডাদীনং তেসু অৱঞ্ঞং অকত্ৱা অত্তনা দুন্নিক্খিত্তানং ৱিয পটিসামনং পৰম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম. ‘‘দেৱত্থেৰো তিস্সত্থেৰো’’তি এৱং পগ্গয্হ ৱচনং সম্মুখা মেত্তং ৱচীকম্মং নাম. ৱিহাৰে অসন্তং পন পটিপুচ্ছন্তস্স ‘‘কহং অম্হাকং দেৱত্থেৰো, কহং অম্হাকং তিস্সত্থেৰো, কদা নু খো আগমিস্সতী’’তি এৱং মমাযনৱচনং পৰম্মুখা মেত্তং ৱচীকম্মং নাম. মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধানি পন নযনানি উম্মীলেত্ৱা পসন্নেন মুখেন ওলোকনং সম্মুখা মেত্তং মনোকম্মং নাম. ‘‘দেৱত্থেৰো তিস্সত্থেৰো অৰোগো হোতু অপ্পাবাধো’’তি সমন্নাহৰণং পৰম্মুখা মেত্তং মনোকম্মং নাম.
লাভাতি চীৱৰাদযো লদ্ধপচ্চযা. ধম্মিকাতি কুহনাদিভেদং মিচ্ছাজীৱং ৱজ্জেত্ৱা ধম্মেন সমেন ভিক্খাচৰিযৱত্তেন উপ্পন্না. অন্তমসো পত্তপৰিযাপন্নমত্তম্পীতি পচ্ছিমকোটিযা পত্তপৰিযাপন্নং পত্তস্স অন্তোগতং দ্ৱত্তিকটচ্ছুভিক্খামত্তম্পি. অপ্পটিৱিভত্তভোগীতি এত্থ দ্ৱে পটিৱিভত্তানি নাম আমিসপটিৱিভত্তং পন পুগ্গলপটিৱিভত্তঞ্চ. তত্থ ‘‘এত্তকং দস্সামি, এত্তকং ন দস্সামী’’তি এৱং চিত্তেন পটিৱিভজনং আমিসপটিৱিভত্তং নাম. ‘‘অসুকস্স দস্সামি, অসুকস্স ন দস্সামী’’তি এৱং চিত্তেন ৱিভজনং পন পুগ্গলপটিৱিভত্তং নাম. তদুভযম্পি অকত্ৱা যো অপ্পটিৱিভত্তং ভুঞ্জতি, অযং অপ্পটিৱিভত্তভোগী নাম. সীলৱন্তেহি সব্ৰহ্মচাৰীহি সাধাৰণভোগীতি এত্থ সাধাৰণভোগিনো ইদং লক্খণং – যং যং পণীতং লভতি, তং তং নেৱ লাভেনলাভং-নিজিগীসনতামুখেন গিহীনং দেতি, ন অত্তনা পৰিভুঞ্জতি, পটিগ্গণ্হন্তো চ ‘‘সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূ’’তি গহেত্ৱা ঘণ্টিং পহৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং সঙ্ঘসন্তকং ৱিয পস্সতি.
ইমং পন সাৰণীযধম্মং কো পূৰেতি, কো ন পূৰেতি? দুস্সীলো তাৱ ন পূৰেতি. ন হি তস্স সন্তকং সীলৱন্তা গণ্হন্তি. পৰিসুদ্ধসীলো পন ৱত্তং অখণ্ডেন্তো পূৰেতি. তত্ৰিদং ৱত্তং – যো হি ওদিস্সকং কত্ৱা মাতু ৱা পিতু ৱা আচৰিযুপজ্ঝাযাদীনং ৱা দেতি, সো দাতব্বং দেতি. সাৰণীযধম্মো পনস্স ন হোতি, পলিবোধজগ্গনং নাম হোতি. সাৰণীযধম্মো হি মুত্তপলিবোধস্স ৱট্টতি. তেন পন ওদিস্সকং দেন্তেন গিলানগিলানুপট্ঠাকআগন্তুকগমিকানঞ্চেৱ নৱপব্বজিতস্স চ সঙ্ঘাটিপত্তগ্গহণং অজানন্তস্স দাতব্বং. এতেসং দত্ৱা অৱসেসং থেৰাসনতো পট্ঠায থোকং থোকং অদত্ৱা যো যত্তকং গণ্হাতি, তস্স তত্তকং দাতব্বং. অৱসিট্ঠে অসতি পুন পিণ্ডায চৰিত্ৱা থেৰাসনতো পট্ঠায যং যং পণীতং, তং তং দত্ৱা সেসং ভুঞ্জিতব্বং. ‘‘সীলৱন্তেহী’’তি ৱচনতো দুস্সীলস্স অদাতুম্পি ৱট্টতি.
অযং পন সাৰণীযধম্মো সুসিক্খিতায পৰিসায সুপূৰো হোতি, সুসিক্খিতায হি পৰিসায যো অঞ্ঞতো লভতি, সো ন গণ্হাতি. অঞ্ঞতো অলভন্তোপি পমাণযুত্তমেৱ গণ্হতি, ন অতিৰেকং. অযং পন সাৰণীযধম্মো এৱং পুনপ্পুনং পিণ্ডায চৰিত্ৱা লদ্ধং লদ্ধং দেন্তস্সাপি দ্ৱাদসহি ৱস্সেহি পূৰেতি, ন ততো ওৰং. সচে হি দ্ৱাদসমে ৱস্সে সাৰণীযধম্মপূৰকো পিণ্ডপাতপূৰং পত্তং আসনসালাযং ঠপেত্ৱা ন্হাযিতুং গচ্ছতি, সঙ্ঘত্থেৰো চ ‘‘কস্সেসো পত্তো’’তি ৱত্ৱা ‘‘সাৰণীযধম্মপূৰকস্সা’’তি ৱুত্তে ‘‘আহৰথ ন’’ন্তি সব্বং পিণ্ডপাতং ৱিচাৰেত্ৱাৱ ভুঞ্জিত্ৱা ৰিত্তপত্তং ঠপেতি. অথ খো সো ভিক্খু ৰিত্তপত্তং দিস্ৱা ‘‘ময্হং অসেসেত্ৱাৱ পৰিভুঞ্জিংসূ’’তি দোমনস্সং উপ্পাদেতি, সাৰণীযধম্মো ভিজ্জতি, পুন দ্ৱাদস ৱস্সানি পূৰেতব্বো হোতি. তিত্থিযপৰিৱাসসদিসো হেস, সকিং খণ্ডে জাতে পুন পূৰেতব্বোৱ. যো পন ‘‘লাভা ৱত মে, সুলদ্ধং ৱত মে, যস্স মে পত্তগতং অনাপুচ্ছাৱ সব্ৰহ্মচাৰী পৰিভুঞ্জন্তী’’তি সোমনস্সং জনেতি, তস্স পুণ্ণো নাম হোতি.
এৱং পূৰিতসাৰণীযধম্মস্স পন নেৱ ইস্সা ন মচ্ছৰিযং হোতি, মনুস্সানং পিযো হোতি, অমনুস্সানং পিযো হোতি, সুলভপচ্চযো. পত্তগতমস্স দিয্যমানম্পি ন খীযতি, ভাজনীযভণ্ডট্ঠানে অগ্গভণ্ডং লভতি, ভযে ৱা ছাতকে ৱা পত্তে দেৱতা উস্সুক্কং আপজ্জন্তি.
তত্ৰিমানি ৱত্থূনি – সেনগিৰিৱাসী তিস্সত্থেৰো কিৰ মহাগিৰিগামং উপনিস্সায ৱসতি, পঞ্ঞাস মহাথেৰা নাগদীপং চেতিযৱন্দনত্থায গচ্ছন্তা গিৰিগামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা কিঞ্চি অলদ্ধা নিক্খমিংসু. থেৰো পৱিসন্তো তে দিস্ৱা পুচ্ছি – ‘‘লদ্ধং, ভন্তে’’তি? ৱিচৰিম্হা, আৱুসোতি. সো অলদ্ধভাৱং ঞত্ৱা আহ – ‘‘ভন্তে, যাৱাহং আগচ্ছামি, তাৱ ইধেৱ হোথা’’তি. মযং, আৱুসো, পঞ্ঞাস জনা পত্ততেমনমত্তম্পি ন লভিম্হাতি. ভন্তে, নেৱাসিকা নাম পটিবলা হোন্তি, অলভন্তাপি ভিক্খাচাৰমগ্গসভাগং জানন্তীতি. থেৰা আগমেসুং. থেৰো গামং পাৱিসি. ধুৰগেহেযেৱ মহাউপাসিকা খীৰভত্তং সজ্জেত্ৱা থেৰং ওলোকযমানা ঠিতা থেৰস্স দ্ৱাৰং সম্পত্তস্সেৱ পত্তং পূৰেত্ৱা অদাসি. সো তং আদায থেৰানং সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘গণ্হথ, ভন্তে’’তি সঙ্ঘত্থেৰং আহ. থেৰো ‘‘অম্হেহি এত্তকেহি কিঞ্চি ন লদ্ধং, অযং সীঘমেৱ গহেত্ৱা আগতো, কিং নু খো’’তি সেসানং মুখং ওলোকেসি. থেৰো ওলোকনাকাৰেনেৱ ঞত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ধম্মেন সমেন লদ্ধো, নিক্কুক্কুচ্চা গণ্হথা’’তি আদিতো পট্ঠায সব্বেসং যাৱদত্থং দত্ৱা অত্তনাপি যাৱদত্থং ভুঞ্জি.
অথ নং ভত্তকিচ্চাৱসানে থেৰা পুচ্ছিংসু – ‘‘কদা, আৱুসো, লোকুত্তৰধম্মং পটিৱিজ্ঝী’’তি? নত্থি মে, ভন্তে, লোকুত্তৰধম্মোতি. ঝানলাভীসি, আৱুসোতি. এতম্পি, ভন্তে, নত্থীতি? ননু, আৱুসো, পাটিহাৰিযন্তি. সাৰণীযধম্মো মে, ভন্তে, পূৰিতো, তস্স মে পূৰিতকালতো পট্ঠায সচেপি ভিক্খুসতসহস্সং হোতি, পত্তগতং ন খীযতীতি. সাধু সাধু, সপ্পুৰিস, অনুচ্ছৱিকমিদং তুয্হন্তি. ইদং তাৱ পত্তগতং ন খীযতীতি এত্থ ৱত্থু.
অযমেৱ পন থেৰো চেতিযপব্বতে গিৰিভণ্ডমহাপূজায দানট্ঠানং গন্ত্ৱা ‘‘ইমস্মিং দানে কিং ৱৰভণ্ড’’ন্তি পুচ্ছি. দ্ৱে সাটকা, ভন্তেতি. এতে ময্হং পাপুণিস্সন্তীতি? তং সুত্ৱা অমচ্চো ৰঞ্ঞো আৰোচেসি – ‘‘একো দহৰো এৱং ৱদতী’’তি. ‘‘দহৰস্স এৱং চিত্তং, মহাথেৰানং পন সুখুমসাটকা ৱট্টন্তী’’তি ৱত্ৱা ‘‘মহাথেৰানং দস্সামী’’তি ঠপেসি. তস্স ভিক্খুসঙ্ঘে পটিপাটিযা ঠিতে দেন্তস্স মত্থকে ঠপিতাপি তে সাটকা হত্থং নাৰোহন্তি, অঞ্ঞেৱ আৰোহন্তি. দহৰস্স দানকালে পন হত্থং আৰুড়্হা. সো তস্স হত্থে ঠপেত্ৱা অমচ্চস্স মুখং ওলোকেত্ৱা দহৰং নিসীদাপেত্ৱা দানং দত্ৱা সঙ্ঘং ৱিস্সজ্জেত্ৱা দহৰস্স সন্তিকে নিসীদিত্ৱা ‘‘কদা, ভন্তে, ইমং ধম্মং পটিৱিজ্ঝিত্থা’’তি আহ. সো পৰিযাযেনপি অসন্তং অৱদন্তো ‘‘নত্থি ময্হং, মহাৰাজ, লোকুত্তৰধম্মো’’তি আহ. ননু, ভন্তে, পুব্বেৱ অৱচুত্থাতি. আম, মহাৰাজ, সাৰণীযধম্মপূৰকো অহং, তস্স মে ধম্মস্স পূৰিতকালতো পট্ঠায ভাজনীযভণ্ডট্ঠানে অগ্গভণ্ডং পাপুণাতীতি. ‘‘সাধু সাধু, ভন্তে, অনুচ্ছৱিকমিদং তুম্হাক’’ন্তি ৱত্ৱা পক্কামি. ইদং ভাজনীযভণ্ডট্ঠানে অগ্গভণ্ডং পাপুণাতীতি এত্থ ৱত্থু.
ব্ৰাহ্মণতিস্সভযে পন ভাতৰগামৱাসিনো নাগত্থেৰিযা অনাৰোচেত্ৱাৱ পলাযিংসু. থেৰী পচ্চূসসমযে ‘‘অতিৱিয অপ্পনিগ্ঘোসো গামো, উপধাৰেথ তাৱা’’তি দহৰভিক্খুনিযো আহ. তা গন্ত্ৱা সব্বেসং গতভাৱং ঞত্ৱা আগম্ম থেৰিযা আৰোচেসুং. সা সুত্ৱা ‘‘মা তুম্হে তেসং গতভাৱং চিন্তযিত্থ, অত্তনো উদ্দেসপৰিপুচ্ছাযোনিসোমনসিকাৰেসুযেৱ যোগং কৰোথা’’তি ৱত্ৱা ভিক্খাচাৰৱেলাযং পাৰুপিত্ৱা অত্তদ্ৱাদসমা গামদ্ৱাৰে নিগ্ৰোধৰুক্খমূলে অট্ঠাসি. ৰুক্খে অধিৱত্থা দেৱতা দ্ৱাদসন্নম্পি ভিক্খুনীনং পিণ্ডপাতং দত্ৱা, ‘‘অয্যে, অঞ্ঞত্থ মা গচ্ছথ, নিচ্চং ইধেৱ আগচ্ছেয্যাথা’’তি আহ. থেৰিযা পন কনিট্ঠভাতা নাগত্থেৰো নাম অত্থি. সো ‘‘মহন্তং ভযং, ন সক্কা যাপেতুং, পৰতীৰং গমিস্সামী’’তি অত্তদ্ৱাদসমোৱ অত্তনো ৱসনট্ঠানা নিক্খন্তো ‘‘থেৰিং দিস্ৱা গমিস্সামী’’তি ভাতৰগামং আগতো. থেৰী ‘‘থেৰা আগতা’’তি সুত্ৱা তেসং সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কিং অয্যা’’তি পুচ্ছি. সো তং পৱত্তিং আৰোচেসি. সা ‘‘অজ্জ একদিৱসং ৱিহাৰেৱ ৱসিত্ৱা স্ৱে গমিস্সথা’’তি আহ. থেৰা ৱিহাৰং অগমিংসু.
থেৰী পুনদিৱসে ৰুক্খমূলে পিণ্ডায চৰিত্ৱা থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ইমং পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জথা’’তি আহ. থেৰো ‘‘ৱট্টিস্সতি থেৰী’’তি ৱত্ৱা তুণ্হী অট্ঠাসি. ধম্মিকো, তাত, পিণ্ডপাতো, কুক্কুচ্চং অকত্ৱা পৰিভুঞ্জথাতি. ৱট্টিস্সতি থেৰীতি? সা পত্তং গহেত্ৱা আকাসে খিপি, পত্তো আকাসে অট্ঠাসি. থেৰো ‘‘সত্ততালমত্তে ঠিতম্পি ভিক্খুনীভত্তমেৱ থেৰী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ভযং নাম সব্বকালং ন হোতি, ভযে ৱূপসন্তে অৰিযৱংসং কথযমানো, ‘ভো পিণ্ডপাতিক, ভিক্খুনীভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা ৱীতিনামযিত্থা’তি চিত্তেন অনুৱদিযমানো সন্থম্ভিতুং ন সক্খিস্সামি, অপ্পমত্তা হোথ থেৰিযো’’তি মগ্গং পটিপজ্জি.
ৰুক্খদেৱতাপি ‘‘সচে থেৰো থেৰিযা হত্থতো পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জিস্সতি, ন তং নিৱত্তেস্সামি. সচে ন পৰিভুঞ্জিস্সতি, নিৱত্তেস্সামী’’তি চিন্তযমানা ঠত্ৱা থেৰস্স গমনং দিস্ৱা ৰুক্খা ওৰুয্হ ‘‘পত্তং, ভন্তে, দেথা’’তি ৱত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা থেৰং ৰুক্খমূলংযেৱ আনেত্ৱা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা পিণ্ডপাতং দত্ৱা কতভত্তকিচ্চং পটিঞ্ঞং কাৰেত্ৱা দ্ৱাদস ভিক্খুনিযো দ্ৱাদস চ ভিক্খূ সত্ত ৱস্সানি উপট্ঠহি. ইদং দেৱতা উস্সুক্কং আপজ্জন্তীতি এত্থ ৱত্থু. তত্ৰ হি থেৰী সাৰণীযধম্মপূৰিকা অহোসি.
অখণ্ডানীতিআদীসু যস্স সত্তসু আপত্তিক্খন্ধেসু আদিম্হি ৱা অন্তে ৱা সিক্খাপদং ভিন্নং হোতি, তস্স সীলং পৰিযন্তে ছিন্নসাটকো ৱিয খণ্ডং নাম. যস্স পন ৱেমজ্ঝে ভিন্নং, তস্স ছিদ্দসাটকো ৱিয ছিদ্দং নাম হোতি. যস্স পটিপাটিযা দ্ৱে তীণি ভিন্নানি, তস্স পিট্ঠিযং ৱা কুচ্ছিযং ৱা উট্ঠিতেন ৱিসভাগৱণ্ণেন কাড়ৰত্তাদীনং অঞ্ঞতৰৱণ্ণা গাৱী ৱিয সবলং নাম হোতি. যস্স অন্তৰন্তৰা ভিন্নানি, তস্স অন্তৰন্তৰা ৱিসভাগবিন্দুৱিচিত্ৰা গাৱী ৱিয কম্মাসং নাম হোতি. যস্স পন সব্বেন সব্বং অভিন্নানি, তস্স তানি সীলানি অখণ্ডানি অচ্ছিদ্দানি অসবলানি অকম্মাসানি নাম হোন্তি. তানি পনেতানি তণ্হাদাসব্যতো মোচেত্ৱা ভুজিস্সভাৱকৰণতো ভুজিস্সানি, বুদ্ধাদীহি ৱিঞ্ঞূহি পসত্থত্তা ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানি, তণ্হাদিট্ঠীহি অপৰামট্ঠত্তা ‘‘ইদং নাম ত্ৱং আপন্নপুব্বো’’তি কেনচি পৰামট্ঠুং অসক্কুণেয্যত্তা চ অপৰামট্ঠানি, উপচাৰসমাধিং অপ্পনাসমাধিং ৱা সংৱত্তযন্তীতি সমাধিসংৱত্তনিকানীতি ৱুচ্চন্তি.
সীলসামঞ্ঞগতো ৱিহৰতীতি তেসু তেসু দিসাভাগেসু ৱিহৰন্তেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সমানভাৱূপগতসীলো ৱিহৰতি. সোতাপন্নাদীনঞ্হি সীলং সমুদ্দন্তৰেপি দেৱলোকেপি ৱসন্তানং অঞ্ঞেসং সোতাপন্নাদীনং সীলেন সমানমেৱ হোতি, নত্থি মগ্গসীলে নানত্তং. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.
যাযং দিট্ঠীতি মগ্গসম্পযুত্তা সম্মাদিট্ঠি. অৰিযাতি নিদ্দোসা. নিয্যাতীতি নিয্যানিকা. তক্কৰস্সাতি যো তথাকাৰী হোতি. দুক্খক্খযাযাতি সব্বদুক্খক্খযত্থং. দিট্ঠিসামঞ্ঞগতোতি সমানদিট্ঠিভাৱং উপগতো হুত্ৱা ৱিহৰতীতি.
২. দুতিযসাৰণীযসুত্তৱণ্ণনা
১২. দুতিযে যো তে ধম্মে পূৰেতি, তং সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযং কৰোন্তীতি পিযকৰণা. গৰুং কৰোন্তীতি গৰুকৰণা. সঙ্গহাযাতি সঙ্গণ্হনত্থায. অৱিৱাদাযাতি অৱিৱদনত্থায. সামগ্গিযাতি সমগ্গভাৱত্থায. একীভাৱাযাতি একভাৱত্থায নিন্নানাকৰণায. সংৱত্তন্তীতি ৱত্তন্তি পৱত্তন্তি.
৩. নিস্সাৰণীযসুত্তৱণ্ণনা
১৩. ততিযে নিস্সাৰণীযা ধাতুযোতি নিস্সৰণধাতুযোৱ. মেত্তা হি খো মে চেতোৱিমুত্তীতি এত্থ পচ্চনীকধম্মেহি ৱিমুত্তত্তা তিকচতুক্কজ্ঝানিকা মেত্তাৱ মেত্তাচেতোৱিমুত্তি নাম. ভাৱিতাতি ৱড্ঢিতা. বহুলীকতাতি পুনপ্পুনং কতা. যানীকতাতি যুত্তযানসদিসা কতা. ৱত্থুকতাতি পতিট্ঠা কতা. অনুট্ঠিতাতি অধিট্ঠিতা. পৰিচিতাতি সমন্ততো চিতা আচিতা উপচিতা. সুসমাৰদ্ধাতি সুপ্পগুণকৰণেন সুট্ঠু সমাৰদ্ধা. পৰিযাদায তিট্ঠতীতি পৰিযাদিযিত্ৱা গহেত্ৱা তিট্ঠতি. মা হেৱন্তিস্স ৱচনীযোতি যস্মা অভূতব্যাকৰণং ব্যাকৰোতি, তস্মা ‘‘মা এৱং ভণী’’তি ৱত্তব্বো. যদিদং মেত্তাচেতোৱিমুত্তীতি যা অযং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি, ইদং নিস্সৰণং ব্যাপাদস্স, ব্যাপাদতো নিস্সটাতি অত্থো. যো পন মেত্তায তিকচতুক্কজ্ঝানতো ৱুট্ঠিতো সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা ততিযমগ্গং পত্ৱা ‘‘পুন ব্যাপাদো নত্থী’’তি ততিযফলেন নিব্বানং পস্সতি, তস্স চিত্তং অচ্চন্তনিস্সৰণং ব্যাপাদস্স. এতেনুপাযেন সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
অনিমিত্তাচেতোৱিমুত্তীতি বলৱৱিপস্সনা. দীঘভাণকা পন অৰহত্তফলসমাপত্তীতি ৱদন্তি. সা হি ৰাগনিমিত্তাদীনঞ্চেৱ ৰূপনিমিত্তাদীনঞ্চ নিচ্চনিমিত্তাদীনঞ্চ অভাৱা অনিমিত্তাতি ৱুত্তা. নিমিত্তানুসাৰীতি ৱুত্তপ্পভেদং নিমিত্তং অনুসৰণসভাৱং.
অস্মীতি অস্মিমানো. অযমহমস্মীতি পঞ্চসু খন্ধেসু অযং নাম অহং অস্মীতি. এত্তাৱতা অৰহত্তং ব্যাকতং হোতি. ৱিচিকিচ্ছাকথংকথাসল্লন্তি ৱিচিকিচ্ছাভূতং কথংকথাসল্লং. মা হেৱন্তিস্স ৱচনীযোতি সচে তে পঠমমগ্গৱজ্ঝা ৱিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জতি, অৰহত্তব্যাকৰণং মিচ্ছা হোতি, তস্মা ‘‘মা অভূতং গণ্হী’’তি ৱাৰেতব্বো. অস্মীতি মানসমুগ্ঘাতোতি অৰহত্তমগ্গো. অৰহত্তমগ্গফলৱসেন হি নিব্বানে দিট্ঠে পুন অস্মিমানো নত্থীতি অৰহত্তমগ্গো ‘‘অস্মীতি মানসমুগ্ঘাতো’’তি ৱুত্তো. ইতি ইমস্মিং সুত্তে অভূতব্যাকৰণং নাম কথিতং.
৪. ভদ্দকসুত্তৱণ্ণনা
১৪. চতুত্থে ন ভদ্দকন্তি ন লদ্ধকং. তত্থ যো হি ভীতভীতো মৰতি, তস্স ন ভদ্দকং মৰণং হোতি. যো অপাযে পটিসন্ধিং গণ্হাতি, তস্স ন ভদ্দিকা কালকিৰিযা হোতি. কম্মাৰামোতিআদীসু আৰমণং আৰামো, অভিৰতীতি অত্থো. ৱিহাৰকৰণাদিম্হি নৱকম্মে আৰামো অস্সাতি কম্মাৰামো. তস্মিংযেৱ কম্মে ৰতোতি কম্মৰতো. তদেৱ কম্মাৰামতং পুনপ্পুনং যুত্তোতি অনুযুত্তো. এস নযো সব্বত্থ. এত্থ চ ভস্সন্তি আলাপসল্লাপো. নিদ্দাতি সোপ্পং. সঙ্গণিকাতি গণসঙ্গণিকা. সা ‘‘একস্স দুতিযো হোতি, দ্ৱিন্নং হোতি ততিযকো’’তিআদিনা নযেন ৱেদিতব্বা. সংসগ্গোতি দস্সনসৱনসমুল্লাপসম্ভোগকাযসংসগ্গৱসেন পৱত্তো সংসট্ঠভাৱো. পপঞ্চোতি তণ্হাদিট্ঠিমানৱসেন পৱত্তো মদনাকাৰসণ্ঠিতো কিলেসপপঞ্চো. সক্কাযন্তি তেভূমকৱট্টং. সম্মা দুক্খস্স অন্তকিৰিযাযাতি হেতুনা নযেন সকলৱট্টদুক্খস্স পৰিৱটুমপৰিচ্ছেদকৰণত্থং. মগোতি মগসদিসো. নিপ্পপঞ্চপদেতি নিব্বানপদে. আৰাধযীতি পৰিপূৰযি তং সম্পাদেসীতি.
৫. অনুতপ্পিযসুত্তৱণ্ণনা
১৫. পঞ্চমে অনুতপ্পাতি অনুসোচিতব্বা অনুতাপকাৰী. ইমেসু দ্ৱীসুপি সুত্তেসু গাথাসু চ ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং.
৬. নকুলপিতুসুত্তৱণ্ণনা
১৬. ছট্ঠে বাড়্হগিলানোতি অধিমত্তগিলানো. এতদৱোচাতি সামিকস্স ভেসজ্জং কত্ৱা ব্যাধিং ৱূপসমেতুং অসক্কোন্তী ইদানি সীহনাদং নদিত্ৱা সচ্চকিৰিযায ব্যাধিং ৱূপসমেতুং সন্তিকে নিসীদিত্ৱা এতং ‘‘মা খো ত্ৱ’’ন্তিআদিৱচনং অৱোচ. সাপেক্খোতি সতণ্হো. ন নকুলমাতাতি এত্থ ন-কাৰো ন সক্খতীতি এৱং পৰপদেন যোজেতব্বো. সন্থৰিতুন্তি নিচ্ছিদ্দং কাতুং, সণ্ঠপেতুন্তি অত্থো. ৱেণিং ওলিখিতুন্তি এড়কলোমানি কপ্পেত্ৱা ৱিজটেত্ৱা ৱেণিং কাতুং.
অঞ্ঞং ঘৰং গমিস্সতীতি অঞ্ঞং সামিকং গণ্হিস্সতি. সোড়স ৱস্সানি গহট্ঠকং ব্ৰহ্মচৰিযং সমাচিণ্ণন্তি ইতো সোড়সৱস্সমত্থকে গহট্ঠব্ৰহ্মচৰিযৱাসো সমাচিণ্ণো. দস্সনকামতৰাতি অতিৰেকেন দস্সনকামা. ইমেহি তীহি অঙ্গেহি সীহনাদং নদিত্ৱা ‘‘ইমিনা সচ্চেন তৱ সৰীৰে ব্যাধি ফাসু হোতূ’’তি সচ্চকিৰিযং অকাসি.
ইদানি ভগৱন্তং সক্খিং কত্ৱা অত্তনো সীলাদিগুণেহিপি সচ্চকিৰিযং কাতুং সিযা খো পন তেতিআদিমাহ. তত্থ পৰিপূৰকাৰিনীতি সমত্তকাৰিনী. চেতোসমথস্সাতি সমাধিকম্মট্ঠানস্স. ওগাধপ্পত্তাতি ওগাধং অনুপ্পৱেসং পত্তা. পতিগাধপ্পত্তাতি পতিগাধং পতিট্ঠং পত্তা. অস্সাসপ্পত্তাতি অস্সাসং অৱস্সযং পত্তা. ৱেসাৰজ্জপ্পত্তাতি সোমনস্সঞাণং পত্তা. অপৰপ্পচ্চযাতি পৰপ্পচ্চযো ৱুচ্চতি পৰসদ্ধা পৰপত্তিযাযনা, তায ৱিৰহিতাতি অত্থো. ইমেহি তীহি অঙ্গেহি অত্তনো গুণে আৰব্ভ সচ্চকিৰিযং অকাসি. গিলানা ৱুট্ঠিতোতি গিলানো হুত্ৱা ৱুট্ঠিতো. যাৱতাতি যত্তিকাযো. তাসং অঞ্ঞতৰাতি তাসং অন্তৰে একা. অনুকম্পিকাতি হিতানুকম্পিকা. ওৱাদিকাতি ওৱাদদাযিকা. অনুসাসিকাতি অনুসিট্ঠিদাযিকা.
৭. সোপ্পসুত্তৱণ্ণনা
১৭. সত্তমে পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতোতি একীভাৱায ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তিতো ফলসমাপত্তিৱিহাৰতো ৱুট্ঠিতো. যথাৱিহাৰন্তি অত্তনো অত্তনো ৱসনৱিহাৰং. নৱাতি পব্বজ্জায নৱকা. তে পঞ্চসতমত্তা অহেসুং. কাকচ্ছমানাতি কাকসদ্দং কৰোন্তা দন্তে খাদন্তা. থেৰাতি থিৰভাৱং পত্তা. তেন নোতি তেন নু. সেয্যসুখাদীনি হেট্ঠা ৱুত্তত্থানেৱ. ৰট্ঠিকোতি যো ৰট্ঠং ভুঞ্জতি. পেত্তণিকোতি যো পিতৰা ভুত্তানুভুত্তং ভুঞ্জতি. সেনাপতিকোতি সেনায জেট্ঠকো. গামগামণিকোতি গামভোজকো. পূগগামণিকোতি গণজেট্ঠকো. অৱিপস্সকো কুসলানং ধম্মানন্তি কুসলানং ধম্মানং অনেসকো অগৱেসকো হুত্ৱা. বোধিপক্খিযানং ধম্মানন্তি সত্ততিংসায বোধিপক্খিযধম্মানং.
৮. মচ্ছবন্ধসুত্তৱণ্ণনা
১৮. অট্ঠমে মচ্ছিকন্তি মচ্ছঘাতকং. হত্থিনা যাতীতি হত্থিযাযী. পৰতোপি এসেৱ নযো. ৱজ্ঝেতি ৱধিতব্বে. ৱধাযনীতেতি ৱধায উপনীতে. পাপকেন মনসাতি লামকেন ৱধকচিত্তেন. পাড়িযং পন ৱধাযুপনীতেতি লিখন্তি. মাগৱিকোতি মিগঘাতকো. কো পন ৱাদো মনুস্সভূতন্তি যো মনুস্সভূতং পাপকেন মনসা অনুপেক্খতি, তস্স সম্পত্তিযা অভাৱে কিমেৱ ৱত্তব্বং. ইদং পাপকস্স কম্মুনো অনিট্ঠফলভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং. যেসং পন তাদিসং কম্মং কৰোন্তানম্পি যসপটিলাভো হোতি, তেসং তং অকুসলং নিস্সায কুসলং ৱিপচ্চতীতি ৱেদিতব্বং. তেন পনস্স অকুসলকম্মেন উপহতত্তা ৱিপাকো ন চিৰট্ঠিতিকো হোতি. ইমস্মিং সুত্তে অকুসলপক্খোৱ কথিতো.
৯. পঠমমৰণস্সতিসুত্তৱণ্ণনা
১৯. নৱমে নাতিকেতি এৱংনামকে গামে. গিঞ্জকাৱসথেতি ইট্ঠকামযে পাসাদে. অমতোগধাতি নিব্বানোগধা, নিব্বানপতিট্ঠাতি অত্থো. ভাৱেথ নোতি ভাৱেথ নু. মৰণস্সতিন্তি মৰণস্সতিকম্মট্ঠানং. অহো ৱতাতি পত্থনত্থে নিপাতো. বহুং ৱত মে কতং অস্সাতি তুম্হাকং সাসনে মম কিচ্চং বহু কতং অস্স. তদন্তৰন্তি তং অন্তৰং খণং ওকাসং. অস্সসিত্ৱা ৱা পস্সসামীতি এত্থ অস্সাসো ৱুচ্চতি অন্তো পৱিসনৱাতো, পস্সাসো বহি নিক্খমনৱাতো. ইতি অযং ভিক্খু যাৱ অন্তো পৱিট্ঠৱাতো বহি নিক্খমতি, বহি নিক্খন্তো ৱাতো অন্তো পৱিসতি, তাৱ জীৱিতং পত্থেন্তো এৱমাহ. দন্ধন্তি মন্দং গৰুকং অসীঘপ্পৱত্তং. আসৱানং খযাযাতি অৰহত্তফলত্থায. ইমস্মিং সুত্তে মৰণস্সতি অৰহত্তং পাপেত্ৱা কথিতাতি.
১০. দুতিযমৰণস্সতিসুত্তৱণ্ণনা
২০. দসমে পতিগতাযাতি পটিপন্নায. ইতি পটিসঞ্চিক্খতীতি এৱং পচ্চৱেক্খতি. সো মমস্স অন্তৰাযোতি এত্থ তিৱিধো অন্তৰাযো জীৱিতন্তৰাযো, সমণধম্মন্তৰাযো, পুথুজ্জনকালকিৰিযং কৰোন্তস্স সগ্গন্তৰাযো চেৱ মগ্গন্তৰাযো চাতি. তং সব্বম্পি সন্ধাযেৱমাহ. ব্যাপজ্জেয্যাতি অজিণ্ণকাদিৱসেন ৱিপজ্জেয্য. অধিমত্তোতি বলৱা. ছন্দোতি কত্তুকম্যতাছন্দো. ৱাযামোতি পযোগৱীৰিযং. উস্সাহোতি উস্সাপনৱীৰিযং. উস্সোড়্হীতি সম্পাদনৱীৰিযং. অপ্পটিৱানীতি অনুক্কণ্ঠনা অপ্পটিসঙ্ঘৰণা. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
সাৰণীযৱগ্গো দুতিযো.
৩. অনুত্তৰিযৱগ্গো
১-২. সামকসুত্তাদিৱণ্ণনা
২১-২২. ততিযস্স পঠমে সামগামকেতি সামকানং উস্সন্নত্তা এৱংলদ্ধনামে গামকে. পোক্খৰণিযাযন্তি পোক্খৰণিযানামকে ৱিহাৰে. অভিক্কন্তায ৰত্তিযাতি ৰত্তিযা পঠমযামং অতিক্কম্ম মজ্ঝিমযামে সম্পত্তে. অভিক্কন্তৱণ্ণাতি অভিক্কন্তঅতিমনাপৱণ্ণা. কেৱলকপ্পন্তি সকলকপ্পং. পোক্খৰণিযং ওভাসেত্ৱাতি পোক্খৰণিযানামকং মহাৱিহাৰং অত্তনো ওভাসেন ফৰিত্ৱা. সমনুঞ্ঞোতি সমানঅনুঞ্ঞো সমানচিত্তো. দোৱচস্সতাতি দুব্বচভাৱো. পাপমিত্ততাতি লামকমিত্ততা. ইমস্মিং সুত্তে পৰিহানিযধম্মাৱ কথিতা. দুতিযে অপৰিহানিযধম্মা লোকুত্তৰমিস্সকা কথিতা.
৩. ভযসুত্তৱণ্ণনা
২৩. ততিযে কামৰাগৰত্তাযন্তি কামৰাগৰত্তো অযং. ছন্দৰাগৱিনিবদ্ধোতি ছন্দৰাগেন ৱিনিবদ্ধো. ভযাতি চিত্তুত্ৰাসভযা. পঙ্কাতি কিলেসপঙ্কতো. সঙ্গো পঙ্কো চ উভযন্তি সঙ্গো চ পঙ্কো চ ইদম্পি উভযং. এতে কামা পৱুচ্চন্তি, যত্থ সত্তো পুথুজ্জনোতি যস্মিং সঙ্গে চ পঙ্কে চ পুথুজ্জনো সত্তো লগ্গো লগ্গিতো পলিবুদ্ধো. উপাদানেতি চতুব্বিধে উপাদানে. জাতিমৰণসম্ভৱেতি জাতিযা চ মৰণস্স চ সম্ভৱে পচ্চযভূতে. অনুপাদা ৱিমুচ্চন্তীতি অনুপাদিযিত্ৱা ৱিমুচ্চন্তি. জাতিমৰণসঙ্খযেতি জাতিমৰণানং সঙ্খযসঙ্খাতে নিব্বানে, নিব্বানাৰম্মণায ৱিমুত্তিযা ৱিমুচ্চন্তীতি অত্থো. ইমস্মিং ঠানে ৱিৱট্টেত্ৱা অৰহত্তমেৱ পত্তো এস ভিক্খু. ইদানি তং খীণাসৱং থোমেন্তো তে খেমপ্পত্তাতিআদিমাহ. তত্থ খেমপ্পত্তাতি খেমভাৱং পত্তা. সুখিনোতি লোকুত্তৰসুখেন সুখিতা. দিট্ঠধম্মাভিনিব্বুতাতি অব্ভন্তৰে কিলেসাভাৱেন দিট্ঠধম্মেযেৱ অভিনিব্বুতা. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টমেৱ কথেত্ৱা গাথাসু ৱট্টৱিৱটং কথিতং.
৪. হিমৱন্তসুত্তৱণ্ণনা
২৪. চতুত্থে পদালেয্যাতি ভিন্দেয্য. ছৱাযাতি লামিকায. সমাধিস্স সমাপত্তিকুসলো হোতীতি আহাৰসপ্পাযউতুসপ্পাযানি পৰিগ্গহেত্ৱা সমাধিং সমাপজ্জিতুং কুসলো হোতি ছেকো সমত্থো পটিবলো. সমাধিস্স ঠিতিকুসলোতি সমাধিস্স ঠিতিযং কুসলো, সমাধিং ঠপেতুং সক্কোতীতি অত্থো. সমাধিস্স ৱুট্ঠানকুসলোতি সমাধিস্স ৱুট্ঠানে কুসলো, যথাপৰিচ্ছেদেন ৱুট্ঠাতুং সক্কোতীতি অত্থো. সমাধিস্স কল্লিতকুসলোতি সমাধিস্স কল্লতায কুসলো, সমাধিচিত্তং হাসেতুং কল্লং কাতুং সক্কোতীতি অত্থো. সমাধিস্স গোচৰকুসলোতি সমাধিস্স অসপ্পাযে অনুপকাৰকে ধম্মে ৱজ্জেত্ৱা সপ্পাযে উপকাৰকে সেৱন্তোপি, ‘‘অযং সমাধিনিমিত্তাৰম্মণো অযং লক্খণাৰম্মণো’’তি জানন্তোপি সমাধিস্স গোচৰকুসলো নাম হোতি. সমাধিস্স অভিনীহাৰকুসলোতি উপৰিউপৰিসমাপত্তিসমাপজ্জনত্থায পঠমজ্ঝানাদিসমাধিং অভিনীহৰিতুং সক্কোন্তো সমাধিস্স অভিনীহাৰকুসলো নাম হোতি. সো পঠমজ্ঝানা ৱুট্ঠায দুতিযং সমাপজ্জতি, দুতিযজ্ঝানা…পে… ততিযজ্ঝানা ৱুট্ঠায চতুত্থং সমাপজ্জতীতি.
৫. অনুস্সতিট্ঠানসুত্তৱণ্ণনা
২৫. পঞ্চমে অনুস্সতিট্ঠানানীতি অনুস্সতিকাৰণানি. ইতিপি সো ভগৱাতিআদীনি ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.১২৩ আদযো) ৱিত্থাৰিতানেৱ. ইদম্পি খো, ভিক্খৱে, আৰম্মণং কৰিত্ৱাতি ইদং বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানং আৰম্মণং কৰিত্ৱা. ৱিসুজ্ঝন্তীতি পৰমৱিসুদ্ধিং নিব্বানং পাপুণন্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱ. ইমস্মিং পন সুত্তে ছ অনুস্সতিট্ঠানানি মিস্সকানি কথিতানীতি ৱেদিতব্বানি.
৬. মহাকচ্চানসুত্তৱণ্ণনা
২৬. ছট্ঠে সম্বাধেতি পঞ্চকামগুণসম্বাধে. ওকাসাধিগমোতি এত্থ ওকাসা ৱুচ্চন্তি ছ অনুস্সতিট্ঠানানি, তেসং অধিগমো. ৱিসুদ্ধিযাতি ৱিসুজ্ঝনত্থায. সোকপৰিদেৱানং সমতিক্কমাযাতি সোকানঞ্চ পৰিদেৱানঞ্চ সমতিক্কমত্থায. অত্থঙ্গমাযাতি অত্থং গমনত্থায. ঞাযস্স অধিগমাযাতি সহৱিপস্সনকস্স মগ্গস্স অধিগমনত্থায. নিব্বানস্স সচ্ছিকিৰিযাযাতি অপচ্চযপৰিনিব্বানস্স পচ্চক্খকিৰিযত্থায.
সব্বসোতি সব্বাকাৰেন. আকাসসমেনাতি অলগ্গনট্ঠেন চেৱ অপলিবুদ্ধট্ঠেন চ আকাসসদিসেন. ৱিপুলেনাতি ন পৰিত্তকেন. মহগ্গতেনাতি মহন্তভাৱং গতেন, মহন্তেহি ৱা অৰিযসাৱকেহি গতেন, পটিপন্নেনাতি অত্থো. অপ্পমাণেনাতি ফৰণঅপ্পমাণতায অপ্পমাণেন. অৱেৰেনাতি অকুসলৱেৰপুগ্গলৱেৰৰহিতেন. অব্যাপজ্ঝেনাতি কোধদুক্খৱজ্জিতেন. সব্বমেতং বুদ্ধানুস্সতিচিত্তমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. পৰতোপি এসেৱ নযো. ৱিসুদ্ধিধম্মাতি ৱিসুজ্ঝনসভাৱা. ইমস্মিম্পি সুত্তে ছ অনুস্সতিট্ঠানানি মিস্সকানেৱ কথিতানীতি.
৭. পঠমসমযসুত্তৱণ্ণনা
২৭. সত্তমে মনোভাৱনীযস্সাতি এত্থ মনং ভাৱেতি ৱড্ঢেতীতি মনোভাৱনীযো. দস্সনাযাতি দস্সনত্থং. নিস্সৰণন্তি নিগ্গমনং ৱূপসমনং. ধম্মং দেসেতীতি কামৰাগপ্পজহনত্থায অসুভকম্মট্ঠানং কথেতি. দুতিযৱাৰাদীসু ব্যাপাদপ্পহানায মেত্তাকম্মট্ঠানং, থিনমিদ্ধপ্পহানায থিনমিদ্ধৱিনোদনকম্মট্ঠানং, আলোকসঞ্ঞং ৱা ৱীৰিযাৰম্ভৱত্থুআদীনং ৱা অঞ্ঞতৰং, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপ্পহানায সমথকম্মট্ঠানং, ৱিচিকিচ্ছাপহানায তিণ্ণং ৰতনানং গুণকথং কথেন্তো ধম্মং দেসেতীতি ৱেদিতব্বো. আগম্মাতি আৰব্ভ. মনসিকৰোতোতি আৰম্মণৱসেন চিত্তে কৰোন্তস্স. অনন্তৰা আসৱানং খযো হোতীতি অনন্তৰাযেন আসৱানং খযো হোতি.
৮. দুতিযসমযসুত্তৱণ্ণনা
২৮. অট্ঠমে মণ্ডলমাড়েতি ভোজনসালায. চাৰিত্তকিলমথোতি পিণ্ডপাতচৰিযায উপ্পন্নকিলমথো. ভত্তকিলমথোতি ভত্তদৰথো. ৱিহাৰপচ্ছাযাযন্তি ৱিহাৰপচ্চন্তে ছাযায. যদেৱস্স দিৱা সমাধিনিমিত্তং মনসিকতং হোতীতি যং এৱ তস্স ততো পুৰিমদিৱসভাগে সমথনিমিত্তং চিত্তে কতং হোতি. তদেৱস্স তস্মিং সমযে সমুদাচৰতীতি তংযেৱ এতস্স তস্মিং সমযে দিৱাৱিহাৰে নিসিন্নস্স মনোদ্ৱাৰে সঞ্চৰতি. ওজট্ঠাযীতি ওজায ঠিতো পতিট্ঠিতো. ফাসুকস্স হোতীতি ফাসুকং অস্স হোতি. সম্মুখাতি কথেন্তস্স সম্মুখট্ঠানে. সুতন্তি সোতেন সুতং. পটিগ্গহিতন্তি চিত্তেন পটিগ্গহিতং.
৯. উদাযীসুত্তৱণ্ণনা
২৯. নৱমে উদাযিন্তি লাড়ুদাযিত্থেৰং. সুণোমহং, আৱুসোতি, আৱুসো, নাহং বধিৰো, সুণামি ভগৱতো ৱচনং, পঞ্হং পন উপপৰিক্খামীতি. অধিচিত্তন্তি সমাধিৱিপস্সনাচিত্তং. ইদং, ভন্তে, অনুস্সতিট্ঠানন্তি ইদং ঝানত্তযসঙ্খাতং অনুস্সতিকাৰণং. দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰায সংৱত্ততীতি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে সুখৱিহাৰত্থায পৱত্ততি. আলোকসঞ্ঞন্তি আলোকনিমিত্তে উপ্পন্নসঞ্ঞং. দিৱা সঞ্ঞং অধিট্ঠাতীতি দিৱাতি সঞ্ঞং ঠপেতি. যথা দিৱা তথা ৰত্তিন্তি যথানেন দিৱা আলোকসঞ্ঞা মনসিকতা, ৰত্তিম্পি তথেৱ তং মনসি কৰোতি. যথা ৰত্তিং তথা দিৱাতি যথা ৱানেন ৰত্তিং আলোকসঞ্ঞা মনসিকতা, দিৱাপি তং তথেৱ মনসি কৰোতি. ৱিৱটেনাতি পাকটেন. অপৰিযোনদ্ধেনাতি নীৱৰণেহি অনোনদ্ধেন. সপ্পভাসং চিত্তং ভাৱেতীতি দিব্বচক্খুঞাণত্থায সহোভাসকং চিত্তং ব্ৰূহেতি ৱড্ঢেতি. যং পন ‘‘আলোকসঞ্ঞং মনসি কৰোতী’’তি ৱুত্তং, তং থিনমিদ্ধৱিনোদনালোকসঞ্ঞং সন্ধায ৱুত্তং, ন দিব্বচক্খুঞাণালোকন্তি ৱেদিতব্বং. ঞাণদস্সনপ্পটিলাভাযাতি দিব্বচক্খুসঙ্খাতস্স ঞাণদস্সনস্স পটিলাভায.
ইমমেৱ কাযন্তিআদীসু যং ৱত্তব্বং সিযা, তং সব্বং সব্বাকাৰেন ৱিত্থাৰতো ৱিসুদ্ধিমগ্গে কাযগতাসতিকম্মট্ঠানে ৱুত্তং. কামৰাগপ্পহানাযাতি পঞ্চকামগুণিকস্স ৰাগস্স পহানত্থায. সেয্যথাপি পস্সেয্যাতি যথা পস্সেয্য. সৰীৰন্তি মতসৰীৰং. সিৱথিকায ছড্ডিতন্তি সুসানে অপৱিদ্ধং. একাহং মতস্স অস্সাতি একাহমতং. দ্ৱীহং মতস্স অস্সাতি দ্ৱীহমতং. তীহং মতস্স অস্সাতি তীহমতং. ভস্তা ৱিয ৱাযুনা উদ্ধং জীৱিতপৰিযাদানা যথানুক্কমং সমুগ্গতেন সূনভাৱেন ধুমাতত্তা উদ্ধুমাতং, উদ্ধুমাতমেৱ উদ্ধুমাতকং. পটিকূলত্তা ৱা কুচ্ছিতং উদ্ধুমাতন্তি উদ্ধুমাতকং. ৱিনীলং ৱুচ্চতি ৱিপৰিভিন্নৱণ্ণং, ৱিনীলমেৱ ৱিনীলকং. পটিকূলত্তা ৱা কুচ্ছিতং ৱিনীলন্তি ৱিনীলকং. মংসুস্সদট্ঠানেসু ৰত্তৱণ্ণস্স পুব্বসন্নিচযট্ঠানেসু সেতৱণ্ণস্স যেভুয্যেন চ নীলৱণ্ণস্স নীলট্ঠানে নীলসাটকপাৰুতস্সেৱ ছৱসৰীৰস্সেতং অধিৱচনং. পৰিভিন্নট্ঠানেহি নৱহি ৱা ৱণমুখেহি ৱিস্সন্দমানং পুব্বং ৱিপুব্বং, ৱিপুব্বমেৱ ৱিপুব্বকং. পটিকূলত্তা ৱা কুচ্ছিতং ৱিপুব্বন্তি ৱিপুব্বকং. ৱিপুব্বকং জাতং তথাভাৱং গতন্তি ৱিপুব্বকজাতং.
সো ইমমেৱ কাযন্তি সো ভিক্খু ইমং অত্তনো কাযং তেন কাযেন সদ্ধিং ঞাণেন উপসংহৰতি উপনেতি. কথং? অযম্পি খো কাযো এৱংধম্মো এৱংভাৱী এৱংঅনতীতোতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – আযু উস্মা ৱিঞ্ঞাণন্তি ইমেসং তিণ্ণং ধম্মানং অত্থিতায অযং কাযো ঠানগমনাদিখমো হোতি, ইমেসং পন ৱিগমা অযম্পি এৱংধম্মো এৱংপূতিকসভাৱোযেৱাতি. এৱংভাৱীতি এৱমেৱং উদ্ধুমাতাদিভেদো ভৱিস্সতি. এৱং অনতীতোতি এৱং উদ্ধুমাতাদিভাৱং অনতিক্কন্তো.
খজ্জমানন্তি উদৰাদীসু নিসীদিত্ৱা উদৰমংসওট্ঠমংসঅক্খিকমংসাদীনি লুঞ্চিত্ৱা লুঞ্চিত্ৱা খাদিযমানং. সমংসলোহিতন্তি সেসাৱসেসমংসলোহিতযুত্তং. নিম্মংসলোহিতমক্খিতন্তি মংসে খীণেপি লোহিতং ন সুস্সতি, তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘নিম্মংসলোহিতমক্খিত’’ন্তি. অঞ্ঞেনাতি অঞ্ঞেন দিসাভাগেন. হত্থট্ঠিকন্তি চতুসট্ঠিভেদম্পি হত্থট্ঠিকং পাটিযেক্কং পাটিযেক্কং ৱিপ্পকিণ্ণং. পাদট্ঠিকাদীসুপি এসেৱ নযো. তেৰোৱস্সিকানীতি অতিক্কন্তসংৱচ্ছৰানি. পূতীনীতি অব্ভোকাসে ঠিতানি ৱাতাতপৱুট্ঠিসম্ফস্সেন তেৰোৱস্সিকানেৱ পূতীনি হোন্তি, অন্তোভূমিগতানি পন চিৰতৰং তিট্ঠন্তি. চুণ্ণকজাতানীতি চুণ্ণৱিচুণ্ণং হুত্ৱা ৱিপ্পকিণ্ণানি. সব্বত্থ সো ইমমেৱাতি ৱুত্তনযেন খজ্জমানাদীনং ৱসেন যোজনা কাতব্বা. অস্মিমানসমুগ্ঘাতাযাতি অস্মীতি পৱত্তস্স নৱৱিধস্স মানস্স সমুগ্ঘাতত্থায. অনেকধাতুপটিৱেধাযাতি অনেকধাতূনং পটিৱিজ্ঝনত্থায. সতোৱ অভিক্কমতীতি গচ্ছন্তো সতিপঞ্ঞাহি সমন্নাগতোৱ গচ্ছতি. সতোৱ পটিক্কমতীতি পটিনিৱত্তন্তোপি সতিপঞ্ঞাহি সমন্নাগতোৱ নিৱত্ততি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. সতিসম্পজঞ্ঞাযাতি সতিযা চ ঞাণস্স চ অত্থায. ইতি ইমস্মিং সুত্তে সতিঞাণানি মিস্সকানি কথিতানীতি.
১০. অনুত্তৰিযসুত্তৱণ্ণনা
৩০. দসমে উচ্চাৱচন্তি যং কিঞ্চি মহন্তখুদ্দকং, উচ্চনীচং ৱা. হীনন্তি নিহীনং. গম্মন্তি গামৱাসিকানং দস্সনং. পোথুজ্জনিকন্তি পুথুজ্জনানং সন্তকং. অনৰিযন্তি ন অৰিযং ন উত্তমং ন পৰিসুদ্ধং. অনত্থসংহিতন্তি ন অত্থসন্নিস্সিতং. ন নিব্বিদাযাতি ন ৱট্টে নিব্বিন্দনত্থায. ন ৱিৰাগাযাতি ন ৰাগাদীনং ৱিৰজ্জনত্থায. ন নিৰোধাযাতি ন ৰাগাদীনং অপ্পৱত্তিনিৰোধায. ন উপসমাযাতি ন ৰাগাদীনং ৱূপসমনত্থায. ন অভিঞ্ঞাযাতি ন অভিজাননত্থায. ন সম্বোধাযাতি ন সম্বোধিসঙ্খাতস্স চতুমগ্গঞাণস্স পটিৱিজ্ঝনত্থায. ন নিব্বানাযাতি ন নিব্বানস্স সচ্ছিকিৰিযায.
নিৱিট্ঠসদ্ধোতি পতিট্ঠিতসদ্ধো. নিৱিট্ঠপেমোতি পতিট্ঠিতপেমো. একন্তগতোতি একন্তং গতো, অচলপ্পত্তোতি অত্থো. অভিপ্পসন্নোতি অতিৱিয পসন্নো. এতদানুত্তৰিযন্তি এতং অনুত্তৰং. হত্থিস্মিম্পি সিক্খতীতি হত্থিনিমিত্তং সিক্খিতব্বং হত্থিসিপ্পং সিক্খতি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. উচ্চাৱচন্তি মহন্তখুদ্দকং সিপ্পং সিক্খতি.
উপট্ঠিতা পাৰিচৰিযেতি পাৰিচৰিযায পচ্চুপট্ঠিতা. ভাৱযন্তি অনুস্সতিন্তি অনুত্তৰং অনুস্সতিং ভাৱেন্তি. ৱিৱেকপ্পটিসংযুত্তন্তি নিব্বাননিস্সিতং কত্ৱা. খেমন্তি নিৰুপদ্দৱং. অমতগামিনন্তি নিব্বানগামিনং, অৰিযমগ্গং ভাৱেন্তীতি অত্থো. অপ্পমাদে পমোদিতাতি সতিযা অৱিপ্পৱাসসঙ্খাতে অপ্পমাদে আমোদিতা পমোদিতা. নিপকাতি নেপক্কেন সমন্নাগতা. সীলসংৱুতাতি সীলেন সংৱুতা পিহিতা. তে ৱে কালেন পচ্চেন্তীতি তে ৱে যুত্তপ্পযুত্তকালে জানন্তি. যত্থ দুক্খং নিৰুজ্ঝতীতি যস্মিং ঠানে সকলং ৱট্টদুক্খং নিৰুজ্ঝতি, তং অমতং মহানিব্বানং তে ভিক্খূ জানন্তীতি. ইমস্মিং সুত্তে ছ অনুত্তৰিযানি মিস্সকানি কথিতানীতি.
অনুত্তৰিযৱগ্গো ততিযো.
৪. দেৱতাৱগ্গো
১. সেখসুত্তৱণ্ণনা
৩১. চতুত্থস্স পঠমে সেখস্সাতি সত্তৱিধস্স সেখস্স. পুথুজ্জনে পন ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. পৰিহানাযাতি উপৰূপৰিগুণপৰিহানায.
২-৩. অপৰিহানসুত্তদ্ৱযৱণ্ণনা
৩২-৩৩. দুতিযে সত্থুগাৰৱতাতি সত্থৰি গৰুভাৱো. ধম্মগাৰৱতাতি নৱৱিধে লোকুত্তৰধম্মে গৰুভাৱো. সঙ্ঘগাৰৱতাতি সঙ্ঘে গৰুভাৱো. সিক্খাগাৰৱতাতি তীসু সিক্খাসু গৰুভাৱো. অপ্পমাদগাৰৱতাতি অপ্পমাদে গৰুভাৱো. পটিসন্থাৰগাৰৱতাতি ধম্মামিসৱসেন দুৱিধে পটিসন্থাৰে গৰুভাৱো. সত্থা গৰু অস্সাতি সত্থুগৰু. ধম্মো গৰু অস্সাতি ধম্মগৰু. তিব্বগাৰৱোতি বহলগাৰৱো. পটিসন্থাৰে গাৰৱো অস্সাতি পটিসন্থাৰগাৰৱো. ততিযে সপ্পতিস্সোতি সজেট্ঠকো সগাৰৱো. হিৰোত্তপ্পং পনেত্থ মিস্সকং কথিতং.
৪. মহামোগ্গল্লানসুত্তৱণ্ণনা
৩৪. চতুত্থে তিস্সো নাম ভিক্খূতি থেৰস্সেৱ সদ্ধিৱিহাৰিকো. মহিদ্ধিকো মহানুভাৱোতি ইজ্ঝনট্ঠেন মহতী ইদ্ধি অস্সাতি মহিদ্ধিকো. অনুফৰণট্ঠেন মহা আনুভাৱো অস্সাতি মহানুভাৱো. চিৰস্সং খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, ইমং পৰিযাযমকাসীতি এৱৰূপং লোকে পকতিযা পিযসমুদাহাৰৱচনং হোতি. লোকিযা হি চিৰস্সং আগতম্পি অনাগতপুব্বম্পি মনাপজাতিযং আগতং দিস্ৱা ‘‘কুতো ভৱং আগতো, চিৰস্সং ভৱং আগতো, কথং তে ইধাগমনমগ্গো ঞাতো, কিং মগ্গমূড়্হোসী’’তিআদীনি ৱদন্তি. অযং পন আগতপুব্বত্তাযেৱ এৱমাহ. থেৰো হি কালেন কালং ব্ৰহ্মলোকং গচ্ছতিযেৱ. তত্থ পৰিযাযমকাসীতি ৱাৰং অকাসি. যদিদং ইধাগমনাযাতি যো অযং ইধাগমনায ৱাৰো, তং চিৰস্সং অকাসীতি ৱুত্তং হোতি. ইদমাসনং পঞ্ঞত্তন্তি মহাৰহং ব্ৰহ্মপল্লঙ্কং পঞ্ঞাপেত্ৱা এৱমাহ. অৱেচ্চপ্পসাদেনাতি অধিগতেন অচলেন মগ্গপ্পসাদেন. ইমস্মিং সুত্তে সোতাপত্তিমগ্গঞাণং কথিতং.
৫. ৱিজ্জাভাগিযসুত্তৱণ্ণনা
৩৫. পঞ্চমে ৱিজ্জাভাগিযাতি ৱিজ্জাকোট্ঠাসিকা. অনিচ্চসঞ্ঞাতি অনিচ্চানুপস্সনাঞাণে উপ্পন্নসঞ্ঞা. অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞাতি দুক্খানুপস্সনাঞাণে উপ্পন্নসঞ্ঞা. দুক্খে অনত্তসঞ্ঞাতি অনত্তানুপস্সনাঞাণে উপ্পন্নসঞ্ঞা. পহানসঞ্ঞাতি পহানানুপস্সনাঞাণে উপ্পন্নসঞ্ঞা. ৱিৰাগসঞ্ঞাতি ৱিৰাগানুপস্সনাঞাণে উপ্পন্নসঞ্ঞা. নিৰোধসঞ্ঞাতি নিৰোধানুপস্সনাঞাণে উপ্পন্নসঞ্ঞা.
৬. ৱিৱাদমূলসুত্তৱণ্ণনা
৩৬. ছট্ঠে ৱিৱাদমূলানীতি ৱিৱাদস্স মূলানি. কোধনোতি কুজ্ঝনলক্খণেন কোধেন সমন্নাগতো. উপনাহীতি ৱেৰঅপ্পটিনিস্সগ্গলক্খণেন উপনাহেন সমন্নাগতো. অহিতায দুক্খায দেৱমনুস্সানন্তি দ্ৱিন্নং ভিক্খূনং ৱিৱাদো কথং দেৱমনুস্সানং অহিতায দুক্খায সংৱত্ততি? কোসম্বকক্খন্ধকে ৱিয দ্ৱীসু ভিক্খূসু ৱিৱাদং আপন্নেসু তস্মিং ৱিহাৰে তেসং অন্তেৱাসিকা ৱিৱদন্তি, তেসং ওৱাদং গণ্হন্তো ভিক্খুনিসঙ্ঘো ৱিৱদতি. ততো তেসং উপট্ঠাকা ৱিৱদন্তি, অথ মনুস্সানং আৰক্খদেৱতা দ্ৱে কোট্ঠাসা হোন্তি. তথা ধম্মৱাদীনং আৰক্খদেৱতা ধম্মৱাদিনিযো হোন্তি, অধম্মৱাদীনং অধম্মৱাদিনিযো. ততো আৰক্খদেৱতানং মিত্তা ভুম্মদেৱতা ভিজ্জন্তি. এৱং পৰম্পৰায যাৱ ব্ৰহ্মলোকা ঠপেত্ৱা অৰিযসাৱকে সব্বে দেৱমনুস্সা দ্ৱে কোট্ঠাসা হোন্তি. ধম্মৱাদীহি পন অধম্মৱাদিনোৱ বহুতৰা হোন্তি. ততো যং বহুকেহি গহিতং, তং গচ্ছন্তি. ধম্মং ৱিস্সজ্জেত্ৱা বহুতৰাৱ অধম্মং গণ্হন্তি. তে অধম্মং পুৰক্খত্ৱা ৱিহৰন্তা অপাযে নিব্বত্তন্তি. এৱং দ্ৱিন্নং ভিক্খূনং ৱিৱাদো দেৱমনুস্সানং অহিতায দুক্খায হোতি. অজ্ঝত্তং ৱাতি তুম্হাকং অব্ভন্তৰপৰিসায. বহিদ্ধাতি পৰেসং পৰিসায.
মক্খীতি পৰেসং গুণমক্খনলক্খণেন মক্খেন সমন্নাগতো. পড়াসীতি যুগগ্গাহলক্খণেন পড়াসেন সমন্নাগতো. ইস্সুকীতি পৰস্স সক্কাৰাদীনি ইস্সাযনলক্খণায ইস্সায সমন্নাগতো. মচ্ছৰীতি আৱাসমচ্ছৰিযাদীহি সমন্নাগতো. সঠোতি কেৰাটিকো. মাযাৱীতি কতপটিচ্ছাদকো. পাপিচ্ছোতি অসন্তসম্ভাৱনিচ্ছকো দুস্সীলো. মিচ্ছাদিট্ঠীতি নত্থিকৱাদী, অহেতুৱাদী, অকিৰিযৱাদী. সন্দিট্ঠিপৰামাসীতি সযং দিট্ঠমেৱ পৰামসতি. আধানগ্গাহীতি দড়্হগ্গাহী. দুপ্পটিনিস্সগ্গীতি ন সক্কা হোতি গহিতং ৱিস্সজ্জাপেতুং. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টমেৱ কথিতং.
৭. দানসুত্তৱণ্ণনা
৩৭. সত্তমে ৱেড়ুকণ্ডকীতি ৱেড়ুকণ্ডকনগৰৱাসিনী. ছড়ঙ্গসমন্নাগতন্তি ছহি গুণঙ্গেহি সমন্নাগতং. দক্খিণং পতিট্ঠাপেতীতি দানং দেতি. পুব্বেৱ দানা সুমনোতি দানং দস্সামীতি মাসড্ঢমাসতো পট্ঠায সোমনস্সপ্পত্তো হোতি. এত্থ হি পুব্বেচেতনা দস্সামীতি চিত্তুপ্পাদকালতো পট্ঠায ‘‘ইতো উট্ঠিতেন দানং দস্সামী’’তি খেত্তগ্গহণং আদিং কত্ৱা চিন্তেন্তস্স লব্ভতি. দদং চিত্তং পসাদেতীতি এৱং ৱুত্তা মুঞ্চচেতনা পন দানকালেযেৱ লব্ভতি. দত্ৱা অত্তমনো হোতীতি অযং পন অপৰচেতনা অপৰাপৰং অনুস্সৰন্তস্স লব্ভতি. ৱীতৰাগাতি ৱিগতৰাগা খীণাসৱা. ৰাগৱিনযায ৱা পটিপন্নাতি ৰাগৱিনযপটিপদং পটিপন্না. উক্কট্ঠদেসনা চেসা, ন কেৱলং পন খীণাসৱানং, অনাগামি-সকদাগামি-সোতাপন্নানম্পি অন্তমসো তদহুপব্বজিতস্স ভণ্ডগাহকসামণেৰস্সাপি দিন্না দক্খিণা ছড়ঙ্গসমন্নাগতাৱ হোতি. সোপি হি সোতাপত্তিমগ্গত্থমেৱ পব্বজিতো.
যঞ্ঞস্স সম্পদাতি দানস্স পৰিপুণ্ণতা. সঞ্ঞতাতি সীলসঞ্ঞমেন সঞ্ঞতা. সযং আচমযিত্ৱানাতি অত্তনাৱ হত্থপাদে ধোৱিত্ৱা মুখং ৱিক্খালেত্ৱা. সকেহি পাণিভীতি অত্তনো হত্থেহি. সযেহীতিপি পাঠো. সদ্ধোতি ৰতনত্তযগুণে সদ্দহন্তো. মুত্তেন চেতসাতি লাভমচ্ছৰিযাদীহি ৱিমুত্তেন চিত্তেন. অব্যাপজ্ঝং সুখং লোকন্তি নিদ্দুক্খং উড়াৰসুখসোমনস্সং দেৱলোকং.
৮. অত্তকাৰীসুত্তৱণ্ণনা
৩৮. অট্ঠমে অদ্দসং ৱা অস্সোসিং ৱাতি অক্খীনি উম্মীলেত্ৱা মা অদ্দসং, অসুকস্মিং নাম ঠানে ৱসতীতি মা অস্সোসিং, কথেন্তস্স ৱা ৱচনং মা অস্সোসিং. কথঞ্হি নামাতি কেন নাম কাৰণেন. আৰম্ভধাতূতি আৰভনৱসেন পৱত্তৱীৰিযং. নিক্কমধাতূতি কোসজ্জতো নিক্খমনসভাৱং ৱীৰিযং. পৰক্কমধাতূতি পৰক্কমসভাৱো. থামধাতূতি থামসভাৱো. ঠিতিধাতূতি ঠিতিসভাৱো. উপক্কমধাতূতি উপক্কমসভাৱো. সব্বং চেতং তেন তেনাকাৰেন পৱত্তস্স ৱীৰিযস্সেৱ নামং.
৯-১০. নিদানসুত্তাদিৱণ্ণনা
৩৯-৪০. নৱমে কম্মানন্তি ৱট্টগামিকম্মানং. সমুদযাযাতি পিণ্ডকৰণত্থায. নিদানন্তি পচ্চযো. লোভজেনাতি লোভতো জাতেন. ন পঞ্ঞাযন্তীতি ‘‘এৱৰূপেন কম্মেন নিব্বত্তা’’তি ন দিস্সন্তি. সুক্কপক্খে কম্মানন্তি ৱিৱট্টগামিকম্মানং. ইতি ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং. দসমে নিচুলৱনেতি মহামুচলিন্দৱনে. সদ্ধম্মোতি সাসনসদ্ধম্মো.
১১. দাৰুক্খন্ধসুত্তৱণ্ণনা
৪১. একাদসমে চেতোৱসিপ্পত্তোতি চিত্তৱসিভাৱং পত্তো. পথৱীত্ৱেৱ অধিমুচ্চেয্যাতি থদ্ধাকাৰং পথৱীধাতূতি সল্লক্খেয্য. যং নিস্সাযাতি যং ৱিজ্জমানং থদ্ধাকাৰং পথৱীধাতুং নিস্সায অমুং দাৰুক্খন্ধং পথৱীত্ৱেৱ অধিমুচ্চেয্য, সা এত্থ পথৱীধাতু অত্থীতি. ইমিনা নযেন সেসপদানিপি ৱেদিতব্বানি. যথেৱ হি তস্মিং থদ্ধাকাৰা পথৱীধাতু অত্থি, এৱং যূসাকাৰা আপোধাতু, উণ্হাকাৰা তেজোধাতু, ৱিত্থম্ভনাকাৰা ৱাযোধাতু, ৰত্তৱণ্ণম্হি সাৰে পদুমপুপ্ফৱণ্ণা সুভধাতু, পূতিভূতে চুণ্ণে চেৱ ফেগ্গুপপটিকাসু চ অমনুঞ্ঞৱণ্ণা অসুভধাতু, তং নিস্সায অমুং দাৰুক্খন্ধং অসুভন্ত্ৱেৱ অধিমুচ্চেয্য সল্লক্খেয্যাতি. ইমস্মিং সুত্তে মিস্সকৱিহাৰো নাম কথিতো.
১২. নাগিতসুত্তৱণ্ণনা
৪২. দ্ৱাদসমে গামন্তৱিহাৰিন্তি গামন্তসেনাসনৱাসিং. সমাহিতং নিসিন্নন্তি তস্মিং গামন্তসেনাসনে সমাধিং অপ্পেত্ৱা নিসিন্নং. ইদানিমন্তি ইদানি ইমং. সমাধিম্হা চাৱেস্সতীতি সমাধিতো উট্ঠাপেস্সতি. ন অত্তমনো হোমীতি ন সকমনো হোমি. পচলাযমানন্তি নিদ্দাযমানং. একত্তন্তি একসভাৱং, একগ্গতাভূতং অৰঞ্ঞসঞ্ঞংযেৱ চিত্তে কৰিস্সতীতি অত্থো. অনুৰক্খিস্সতীতি অনুগ্গণ্হিস্সতি. অৱিমুত্তং ৱা চিত্তং ৱিমোচেস্সতীতি অঞ্ঞস্মিং কালে অৱিমুত্তং চিত্তং ইদানি পঞ্চহি ৱিমুত্তীহি ৱিমোচযিস্সতি. ৰিঞ্চতীতি ৱজ্জেতি ৱিস্সজ্জেতি. পটিপণামেত্ৱাতি পনুদিত্ৱা ৱিস্সজ্জেত্ৱা. উচ্চাৰপস্সাৱকম্মাযাতি উচ্চাৰপস্সাৱকৰণত্থায. ইমিনা এত্তকেন ঠানেন সত্থাৰা অৰঞ্ঞসেনাসনস্স ৱণ্ণো কথিতো. সুত্তস্স পন পঠমকোট্ঠাসে যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱাতি.
দেৱতাৱগ্গো চতুত্থো.
৫. ধম্মিকৱগ্গো
১. নাগসুত্তৱণ্ণনা
৪৩. পঞ্চমস্স পঠমে আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিন্তি ইদং ‘‘আযামানন্দা’’তি থেৰং আমন্তেত্ৱা গতত্তা ৱুত্তং, সত্থা পন অনূনেহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি পৰিৱুতো তত্থ অগমাসীতি ৱেদিতব্বো. তেনুপসঙ্কমীতি তেহেৱ পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি পৰিৱুতো উপসঙ্কমি. পৰিসিঞ্চিত্ৱাতি ৱোহাৰৱচনমেতং, ন্হাযিত্ৱাতি অত্থো. পুব্বাপযমানোতি ৰত্তদুপট্টং নিৱাসেত্ৱা উত্তৰাসঙ্গচীৱৰং দ্ৱীহি হত্থেহি গহেত্ৱা পচ্ছিমলোকধাতুং পিট্ঠিতো কত্ৱা পুৰত্থিমলোকধাতুং অভিমুখো ৱোদকভাৱেন গত্তানি পুব্বসদিসানি কুৰুমানো অট্ঠাসীতি অত্থো. ভিক্খুসঙ্ঘোপি তেন তেন ঠানেন ওতৰিত্ৱা ন্হত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা সত্থাৰংযেৱ পৰিৱাৰেত্ৱা অট্ঠাসি. ইতি তস্মিং সমযে আকাসতো পতমানং ৰত্তসুৱণ্ণকুণ্ডলং ৱিয সূৰিযো পচ্ছিমলোকধাতুং পটিপজ্জি, পৰিসুদ্ধৰজতমণ্ডলো ৱিয পাচীনলোকধাতুতো চন্দো অব্ভুগ্গঞ্ছি, মজ্ঝট্ঠানেপি পঞ্চভিক্খুসতপৰিৱাৰো সম্মাসম্বুদ্ধো ছব্বণ্ণবুদ্ধৰস্মিযো ৱিস্সজ্জেত্ৱা পুব্বকোট্ঠকনদীতীৰে লোকং অলঙ্কুৰুমানো অট্ঠাসি.
তেন খো পন সমযেন…পে… সেতো নাম নাগোতি সেতৱণ্ণতায এৱং লদ্ধনামো হত্থিনাগো. মহাতূৰিযতাড়িতৱাদিতেনাতি মহন্তেন তূৰিযতাড়িতৱাদিতেন. তত্থ পঠমং সঙ্ঘট্টনং তাড়িতং নাম হোতি, ততো পৰং ৱাদিতং. জনোতি হত্থিদস্সনত্থং সন্নিপতিতমহাজনো. দিস্ৱা এৱমাহাতি অঙ্গপচ্চঙ্গানি ঘংসিত্ৱা ন্হাপেত্ৱা উত্তাৰেত্ৱা বহিতীৰে ঠপেত্ৱা গত্তানি ৱোদকানি কত্ৱা হত্থালঙ্কাৰেন অলঙ্কতং তং মহানাগং দিস্ৱা ইদং ‘‘অভিৰূপো ৱত, ভো’’তি পসংসাৱচনমাহ. কাযুপপন্নোতি সৰীৰসম্পত্তিযা উপপন্নো, পৰিপুণ্ণঙ্গপচ্চঙ্গোতি অত্থো. আযস্মা উদাযীতি পটিসম্ভিদাপ্পত্তো কাড়ুদাযিত্থেৰো. এতদৱোচাতি তং মহাজনং হত্থিস্স ৱণ্ণং ভণন্তং দিস্ৱা ‘‘অযং জনো অহেতুকপটিসন্ধিযং নিব্বত্তহত্থিনো ৱণ্ণং কথেতি, ন বুদ্ধহত্থিস্স. অহং দানি ইমিনা হত্থিনাগেন উপমং কত্ৱা বুদ্ধনাগস্স ৱণ্ণং কথেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা এতং ‘‘হত্থিমেৱ নু খো, ভন্তে’’তিআদিৱচনং অৱোচ. তত্থ মহন্তন্তি আৰোহসম্পন্নং. ব্ৰহন্তন্তি পৰিণাহসম্পন্নং. এৱমাহাতি এৱং ৱদতি. অথ ভগৱা যস্মা অযং নাগসদ্দো হত্থিম্হিচেৱ অস্সগোণউৰগৰুক্খমনুস্সেসু চাপি পৱত্ততি, তস্মা হত্থিম্পি খোতিআদিমাহ.
আগুন্তি পাপকং লামকং অকুসলধম্মং. তমহং নাগোতি ব্ৰূমীতি তং অহং ইমেহি তীহি দ্ৱাৰেহি দসন্নং অকুসলকম্মপথানং দ্ৱাদসন্নঞ্চ অকুসলচিত্তানং অকৰণতো নাগোতি ৱদামি. অযঞ্হি ন আগুং কৰোতীতি ইমিনা অত্থেন নাগো. ইমাহি গাথাহি অনুমোদামীতি ইমাহি চতুসট্ঠিপদাহি সোড়সহি গাথাহি অনুমোদামি অভিনন্দামি.
মনুস্সভূতন্তি দেৱাদিভাৱং অনুপগন্ত্ৱা মনুস্সমেৱ ভূতং. অত্তদন্তন্তি অত্তনাযেৱ দন্তং, ন অঞ্ঞেহি দমথং উপনীতং. ভগৱা হি অত্তনা উপ্পাদিতেনেৱ মগ্গদমথেন চক্খুতোপি দন্তো, সোততোপি, ঘানতোপি, জিৱ্হাতোপি, কাযতোপি, মনতোপীতি ইমেসু ছসু ঠানেসু দন্তো সন্তো নিব্বুতো পৰিনিব্বুতো. তেনাহ – ‘‘অত্তদন্ত’’ন্তি. সমাহিতন্তি দুৱিধেনাপি সমাধিনা সমাহিতং. ইৰিযমানন্তি ৱিহৰমানং. ব্ৰহ্মপথেতি সেট্ঠপথে, অমতপথে, নিব্বানপথে. চিত্তস্সূপসমে ৰতন্তি পঠমজ্ঝানেন পঞ্চ নীৱৰণানি ৱূপসমেত্ৱা, দুতিযজ্ঝানেন ৱিতক্কৱিচাৰে, ততিযজ্ঝানেন পীতিং, চতুত্থজ্ঝানেন সুখদুক্খং ৱূপসমেত্ৱা তস্মিং চিত্তস্সূপসমে ৰতং অভিৰতং.
নমস্সন্তীতি কাযেন নমস্সন্তি, ৱাচায নমস্সন্তি, মনসা নমস্সন্তি, ধম্মানুধম্মপটিপত্তিযা নমস্সন্তি, সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি. সব্বধম্মানপাৰগুন্তি সব্বেসং খন্ধাযতনধাতুধম্মানং অভিঞ্ঞাপাৰগূ, পৰিঞ্ঞাপাৰগূ, পহানপাৰগূ, ভাৱনাপাৰগূ, সচ্ছিকিৰিযাপাৰগূ, সমাপত্তিপাৰগূতি ছব্বিধেন পাৰগমনেন পাৰগতং পাৰপ্পত্তং মত্থকপ্পত্তং. দেৱাপি তং নমস্সন্তীতি দুক্খপ্পত্তা সুব্ৰহ্মদেৱপুত্তাদযো সুখপ্পত্তা চ সব্বেৱ দসসহস্সচক্কৱাড়ৱাসিনো দেৱাপি তুম্হে নমস্সন্তি. ইতি মে অৰহতো সুতন্তি ইতি মযা চতূহি কাৰণেহি অৰহাতি লদ্ধৱোহাৰানং তুম্হাকংযেৱ সন্তিকে সুতন্তি দীপেতি.
সব্বসংযোজনাতীতন্তি সব্বানি দসৱিধসংযোজনানি অতিক্কন্তং. ৱনা নিব্বনমাগতন্তি কিলেসৱনতো নিব্বনং কিলেসৱনৰহিতং নিব্বানং আগতং সম্পত্তং. কামেহি নেক্খম্মৰতন্তি দুৱিধেহি কামেহি নিক্খন্তত্তা পব্বজ্জা অট্ঠ সমাপত্তিযো চত্তাৰো চ অৰিযমগ্গা কামেহি নেক্খম্মং নাম, তত্থ ৰতং অভিৰতং. মুত্তং সেলাৱ কঞ্চনন্তি সেলধাতুতো মুত্তং কঞ্চনসদিসং.
সব্বে অচ্চৰুচীতি সব্বসত্তে অতিক্কমিত্ৱা পৱত্তৰুচি. অট্ঠমকঞ্হি অতিক্কমিত্ৱা পৱত্তৰুচিতায সোতাপন্নো অচ্চৰুচি নাম, সোতাপন্নং অতিক্কমিত্ৱা পৱত্তৰুচিতায সকদাগামী…পে… খীণাসৱং অতিক্কমিত্ৱা পৱত্তৰুচিতায পচ্চেকসম্বুদ্ধো, পচ্চেকসম্বুদ্ধং অতিক্কমিত্ৱা পৱত্তৰুচিতায সম্মাসম্বুদ্ধো অচ্চৰুচি নাম. হিমৱাৱঞ্ঞে সিলুচ্চযেতি যথা হিমৱা পব্বতৰাজা অঞ্ঞে পব্বতে অতিৰোচতি, এৱং অতিৰোচতীতি অত্থো. সচ্চনামোতি তচ্ছনামো ভূতনামো আগুং অকৰণেনেৱ নাগোতি এৱং অৱিতথনামো.
সোৰচ্চন্তি সুচিসীলং. অৱিহিংসাতি কৰুণা চ কৰুণাপুব্বভাগো চ. পাদা নাগস্স তে দুৱেতি তে বুদ্ধনাগস্স দুৱে পুৰিমপাদা.
তপোতি ধুতসমাদানং. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি অৰিযমগ্গসীলং. চৰণা নাগস্স ত্যাপৰেতি তে বুদ্ধনাগস্স অপৰে দ্ৱে পচ্ছিমপাদা. সদ্ধাহত্থোতি সদ্ধামযায সোণ্ডায সমন্নাগতো. উপেক্খাসেতদন্তৱাতি ছড়ঙ্গুপেক্খামযেহি সেতদন্তেহি সমন্নাগতো.
সতি গীৱাতি যথা নাগস্স অঙ্গপচ্চঙ্গস্মিং সিৰাজালানং গীৱা পতিট্ঠা, এৱং বুদ্ধনাগস্স সোৰচ্চাদীনং ধম্মানং সতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সতি গীৱা’’তি. সিৰো পঞ্ঞাতি যথা হত্থিনাগস্স সিৰো উত্তমঙ্গো, এৱং বুদ্ধনাগস্স সব্বঞ্ঞুতঞাণং. তেন হি সো সব্বধম্মে জানাতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সিৰো পঞ্ঞা’’তি. ৱীমংসা ধম্মচিন্তনাতি যথা হত্থিনাগস্স অগ্গসোণ্ডো ৱীমংসা নাম হোতি. সো তায থদ্ধমুদুকং খাদিতব্বাখাদিতব্বঞ্চ ৱীমংসতি, ততো পহাতব্বং পজহতি, আদাতব্বং আদিযতি, এৱমেৱ বুদ্ধনাগস্স ধম্মকোট্ঠাসপৰিচ্ছেদকঞাণসঙ্খাতা ধম্মচিন্তনা ৱীমংসা. তেন হি ঞাণেন সো ভব্বাভব্বে জানাতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱীমংসা ধম্মচিন্তনা’’তি. ধম্মকুচ্ছিসমাতপোতি ধম্মো ৱুচ্চতি চতুত্থজ্ঝানসমাধি, কুচ্ছিযেৱ সমাতপো কুচ্ছিসমাতপো. সমাতপো নাম সমাতপনট্ঠানং. ধম্মো কুচ্ছিসমাতপো অস্সাতি ধম্মকুচ্ছিসমাতপো. চতুত্থজ্ঝানসমাধিস্মিং ঠিতস্স হি তে তে ইদ্ধিৱিধাদিধম্মা ইজ্ঝন্তি, তস্মা সো কুচ্ছিসমাতপোতি ৱুত্তো. ৱিৱেকোতি কাযচিত্তউপধিৱিৱেকো. যথা নাগস্স ৱালধি মক্খিকা ৱাৰেতি, এৱং তথাগতস্স ৱিৱেকো গহট্ঠপব্বজিতে ৱাৰেতি. তস্মা সো ৱালধীতি ৱুত্তো.
ঝাযীতি দুৱিধেন ঝানেন ঝাযী. অস্সাসৰতোতি নাগস্স হি অস্সাসপস্সাসা ৱিয বুদ্ধনাগস্স ফলসমাপত্তি, তত্থ ৰতো, অস্সাসপস্সাসেহি ৱিয তায ৱিনা ন ৱত্ততীতি অত্থো. সব্বত্থ সংৱুতোতি সব্বদ্ৱাৰেসু সংৱুতো. অনৱজ্জানীতি সম্মাআজীৱেন উপ্পন্নভোজনানি. সাৱজ্জানীতি পঞ্চৱিধমিচ্ছাজীৱৱসেন উপ্পন্নভোজনানি.
অণুংথূলন্তি খুদ্দকঞ্চ মহন্তঞ্চ. সব্বং ছেত্ৱান বন্ধনন্তি সব্বং দসৱিধম্পি সংযোজনং ছিন্দিত্ৱান. নুপলিপ্পতি লোকেনাতি লোকেন সদ্ধিং তণ্হামানদিট্ঠিলেপেহি ন লিপ্পতি. মহাগিনীতি মহাঅগ্গি. ৱিঞ্ঞূহি দেসিতাতি ইধ পটিসম্ভিদাপ্পত্তো কাড়ুদাযিত্থেৰোৱ ৱিঞ্ঞূ পণ্ডিতো, তেন দেসিতাতি অত্থো. ৱিঞ্ঞস্সন্তি মহানাগা, নাগং নাগেন দেসিতন্তি উদাযিত্থেৰনাগেন দেসিতং বুদ্ধনাগং ইতৰে খীণাসৱা নাগা ৱিজানিস্সন্তি.
সৰীৰং ৱিজহং নাগো, পৰিনিব্বিস্সতীতি বোধিপল্লঙ্কে কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বুতো, যমকসালন্তৰে অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযিস্সতি. এৱং পটিসম্ভিদাপ্পত্তো উদাযিত্থেৰো সোড়সহি গাথাহি চতুসট্ঠিযা পদেহি দসবলস্স ৱণ্ণং কথেন্তো দেসনং নিট্ঠাপেসি. ভগৱা অনুমোদি. দেসনাৱসানে চতুৰাসীতিপাণসহস্সানি অমতপানং পিৱিংসূতি.
২. মিগসালাসুত্তৱণ্ণনা
৪৪. দুতিযে কথং কথং নামাতি কেন কেন কাৰণেন. অঞ্ঞেয্যোতি আজানিতব্বো. যত্ৰ হি নামাতি যস্মিং নাম ধম্মে. সমসমগতিকাতি সমভাৱেনেৱ সমগতিকা. ভৱিস্সন্তীতি জাতা. সকদাগামিপত্তো তুসিতং কাযং উপপন্নোতি সকদাগামিপুগ্গলো হুত্ৱা তুসিতভৱনেযেৱ নিব্বত্তো. কথং কথং নামাতি কেন কেন নু খো কাৰণেন, কিং নু খো জানিত্ৱা দেসিতো, উদাহু অজানিত্ৱাতি. থেৰো কাৰণং অজানন্তো এৱং খো পনেতং ভগিনি ভগৱতা ব্যাকতন্তি আহ.
অম্মকা অম্মকপঞ্ঞাতি ইত্থী হুত্ৱা ইত্থিসঞ্ঞায এৱ সমন্নাগতা. কে চ পুৰিসপুগ্গলপৰোপৰিযঞাণেতি এত্থ পুৰিসপুগ্গলপৰোপৰিযঞাণং ৱুচ্চতি পুৰিসপুগ্গলানং তিক্খমুদুৱসেন ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযঞাণং. তস্মা কা চ বালা মিগসালা, কে চ পুৰিসপুগ্গলানং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযঞাণে অপ্পটিহতৱিসযা সম্মাসম্বুদ্ধা, উভযমেতং দূৰে সুৱিদূৰেতি অযমেত্থ সঙ্খেপো.
ইদানি মিগসালায অত্তনো দূৰভাৱং দস্সেন্তো ছযিমে, আনন্দাতিআদিমাহ. সোৰতো হোতীতি পাপতো সুট্ঠু ওৰতো ৱিৰতো হোতি. সুৰতোতিপি পাঠো. অভিনন্দন্তি সব্ৰহ্মচাৰী একত্তৱাসেনাতি তেন সদ্ধিং একতোৱাসেন সব্ৰহ্মচাৰী অভিনন্দন্তি তুস্সন্তি. একন্তৱাসেনাতিপি পাঠো, সততৱাসেনাতি অত্থো. সৱনেনপি অকতং হোতীতি সোতব্বযুত্তকং অসুতং হোতি. বাহুসচ্চেনপি অকতং হোতীতি এত্থ বাহুসচ্চং ৱুচ্চতি ৱীৰিযং, ৱীৰিযেন কত্তব্বযুত্তকং অকতং হোতীতি অত্থো. দিট্ঠিযাপি অপ্পটিৱিদ্ধং হোতীতি দিট্ঠিযা পটিৱিজ্ঝিতব্বং অপ্পটিৱিদ্ধং হোতি. সামাযিকম্পি ৱিমুত্তিং ন লভতীতি কালানুকালং ধম্মস্সৱনং নিস্সায পীতিপামোজ্জং ন লভতি. হানগামীযেৱ হোতীতি পৰিহানিমেৱ গচ্ছতি.
পমাণিকাতি পুগ্গলেসু পমাণগ্গাহকা. পমিনন্তীতি পমেতুং তুলেতুং আৰভন্তি. একো হীনোতি একো গুণেহি হীনো. একো পণীতোতি একো গুণেহি পণীতো. তং হীতি তং পমাণকৰণং.
অভিক্কন্ততৰোতি সুন্দৰতৰো. পণীততৰোতি উত্তমতৰো. ধম্মসোতো নিব্বহতীতি সূৰং হুত্ৱা পৱত্তমানৱিপস্সনাঞাণং নিব্বহতি, অৰিযভূমিং সম্পাপেতি. তদন্তৰং কো জানেয্যাতি তং অন্তৰং তং কাৰণং অঞ্ঞত্ৰ তথাগতেন কো জানেয্যাতি অত্থো.
কোধমানোতি কোধো চ মানো চ. লোভধম্মাতি লোভোযেৱ. ৱচীসঙ্খাৰাতি আলাপসল্লাপৱসেন ৱচনানেৱ. যো ৱা পনস্স মাদিসোতি যো ৱা পন অঞ্ঞোপি মযা সদিসো সম্মাসম্বুদ্ধোযেৱ অস্স, সো পুগ্গলেসু পমাণং গণ্হেয্যাতি অত্থো. খঞ্ঞতীতি গুণখণনং পাপুণাতি. ইমে খো, আনন্দ, ছ পুগ্গলাতি দ্ৱে সোৰতা, দ্ৱে অধিগতকোধমানলোভধম্মা, দ্ৱে অধিগতকোধমানৱচীসঙ্খাৰাতি ইমে ছ পুগ্গলা. গতিন্তি ঞাণগতিং. একঙ্গহীনাতি একেকেন গুণঙ্গেন হীনা. পূৰণো সীলেন ৱিসেসী অহোসি, ইসিদত্তো পঞ্ঞায. পূৰণস্স সীলং ইসিদত্তস্স পঞ্ঞাঠানে ঠিতং, ইসিদত্তস্স পঞ্ঞা পূৰণস্স সীলট্ঠানে ঠিতাতি.
৩. ইণসুত্তৱণ্ণনা
৪৫. ততিযে দালিদ্দিযন্তি দলিদ্দভাৱো. কামভোগিনোতি কামে ভুঞ্জনকসত্তস্স. অস্সকোতি অত্তনো সন্তকেন ৰহিতো. অনাড়্হিকোতি ন অড্ঢো. ইণং আদিযতীতি জীৱিতুং অসক্কোন্তো ইণং আদিযতি. ৱড্ঢিং পটিস্সুণাতীতি দাতুং অসক্কোন্তো ৱড্ঢিং দস্সামীতি পটিজানাতি. অনুচৰন্তিপি নন্তি পৰিসমজ্ঝগণমজ্ঝাদীসু আতপঠপনপংসুওকিৰণাদীহি ৱিপ্পকাৰং পাপেন্তো পচ্ছতো পচ্ছতো অনুবন্ধন্তি. সদ্ধা নত্থীতি ওকপ্পনকসদ্ধামত্তকম্পি নত্থি. হিৰী নত্থীতি হিৰীযনাকাৰমত্তকম্পি নত্থি. ওত্তপ্পং নত্থীতি ভাযনাকাৰমত্তকম্পি নত্থি. ৱীৰিযং নত্থীতি কাযিকৱীৰিযমত্তকম্পি নত্থি. পঞ্ঞা নত্থীতি কম্মস্সকতপঞ্ঞামত্তকম্পি নত্থি. ইণাদানস্মিং ৱদামীতি ইণগ্গহণং ৱদামি. মা মং জঞ্ঞূতি মা মং জানাতু.
দালিদ্দিযং দুক্খন্তি ধনদলিদ্দভাৱো দুক্খং. কামলাভাভিজপ্পিনন্তি কামলাভং পত্থেন্তানং. পাপকম্মৱিনিব্বযোতি পাপকম্মৱড্ঢকো. সংসপ্পতীতি পৰিপ্ফন্দতি. জানন্তি জানন্তো. যস্স ৱিপ্পটিসাৰজাতি যে অস্স ৱিপ্পটিসাৰতো জাতা. যোনিমঞ্ঞতৰন্তি একং তিৰচ্ছানযোনিং. দদং চিত্তং পসাদযন্তি চিত্তং পসাদেন্তো দদমানো.
কটগ্গাহোতি জযগ্গাহো, অনপৰাধগ্গাহো হোতি. ঘৰমেসিনোতি ঘৰাৱাসং পৰিযেসন্তস্স ৱসমানস্স ৱা. চাগো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতীতি চাগোতি সঙ্খং গতং পুঞ্ঞং ৱড্ঢতি. চাগা পুঞ্ঞন্তি ৱা পাঠো. পতিট্ঠিতাতি পতিট্ঠিতসদ্ধা নাম সোতাপন্নস্স সদ্ধা. হিৰিমনোতি হিৰিসম্পযুত্তচিত্তো. নিৰামিসং সুখন্তি তীণি ঝানানি নিস্সায উপ্পজ্জনকসুখং. উপেক্খন্তি চতুত্থজ্ঝানুপেক্খং. আৰদ্ধৱীৰিযোতি পৰিপুণ্ণপগ্গহিতৱীৰিযো. ঝানানি উপসম্পজ্জাতি চত্তাৰি ঝানানি পত্ৱা. একোদি নিপকো সতোতি একগ্গচিত্তো কম্মস্সকতঞাণসতীহি চ সমন্নাগতো.
এৱং ঞত্ৱা যথাভূতন্তি এৱং এত্তকং কাৰণং যথাসভাৱং জানিত্ৱা. সব্বসংযোজনক্খযেতি নিব্বানে. সব্বসোতি সব্বাকাৰেন. অনুপাদাযাতি অগ্গহেত্ৱা. সম্মা চিত্তং ৱিমুচ্চতীতি ইদং ৱুত্তং হোতি – সব্বসংযোজনক্খযসঙ্খাতে নিব্বানে সব্বসো অনুপাদিযিত্ৱা সম্মা হেতুনা নযেন মগ্গচিত্তং ৱিমুচ্চতি. ‘‘এতং ঞত্ৱা যথাভূতং, সব্বসংযোজনক্খয’’ন্তিপি পাড়িযং লিখিতং, তস্স এতং সব্বসংযোজনক্খযসঙ্খাতং নিব্বানং যথাভূতং ঞত্ৱাতি অত্থো. পুৰিমপচ্ছিমেহি পন সদ্ধিং ন ঘটীযতি.
তস্স সম্মা ৱিমুত্তস্সাতি তস্স সম্মা ৱিমুত্তস্স খীণাসৱস্স. ঞাণং হোতীতি পচ্চৱেক্খণঞাণং হোতি. তাদিনোতি তংসণ্ঠিতস্স. অকুপ্পাতি অকুপ্পাৰম্মণত্তা কুপ্পকাৰণানং কিলেসানঞ্চ অভাৱেন অকুপ্পা. ৱিমুত্তীতি মগ্গৱিমুত্তিপি ফলৱিমুত্তিপি. ভৱসংযোজনক্খযেতি ভৱসংযোজনক্খযসঙ্খাতে নিব্বানে ভৱসংযোজনানঞ্চ খযন্তে উপ্পন্না. এতং খো পৰমং ঞাণন্তি এতং মগ্গফলঞাণং পৰমঞাণং নাম. সুখমনুত্তৰন্তি এতদেৱ মগ্গফলসুখং অনুত্তৰং সুখং নাম. আণণ্যমুত্তমন্তি সব্বেসং অণণানং খীণাসৱো উত্তমঅণণো, তস্মা অৰহত্তফলং আণণ্যমুত্তমন্তি অৰহত্তফলেন দেসনায কূটং গণ্হি. ইমস্মিঞ্চ সুত্তে ৱট্টমেৱ কথেত্ৱা গাথাসু ৱট্টৱিৱট্টং কথিতন্তি.
৪. মহাচুন্দসুত্তৱণ্ণনা
৪৬. চতুত্থে চেতীসূতি চেতিৰট্ঠে. সযংজাতিযন্তি এৱংনামকে নিগমে. মহাচুন্দোতি ধম্মসেনাপতিস্স কনিট্ঠভাতিকো. ধম্মে যোগো অনুযোগো এতেসন্তি ধম্মযোগা. ধম্মকথিকানং এতং নামং. ঝাযন্তীতি ঝাযী. অপসাদেন্তীতি ঘট্টেন্তি হিংসন্তি. ঝাযন্তীতি চিন্তেন্তি. পজ্ঝাযন্তীতিআদীনি উপসগ্গৱসেন ৱড্ঢিতানি. কিমিমে ঝাযন্তীতি কিং নাম ইমে ঝাযন্তি. কিন্তিমে ঝাযন্তীতি কিমত্থং ইমে ঝাযন্তি. কথং ইমে ঝাযন্তীতি কেন কাৰণেন ইমে ঝাযন্তি. অমতং ধাতুং কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰন্তীতি মৰণৱিৰহিতং নিব্বানধাতুং সন্ধায কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱিহৰন্তা অনুক্কমেন তং নামকাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰন্তি. গম্ভীৰং অত্থপদন্তি গুড়্হং পটিচ্ছন্নং খন্ধধাতুআযতনাদিঅত্থং. পঞ্ঞায অতিৱিজ্ঝ পস্সন্তীতি সহৱিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায পটিৱিজ্ঝিত্ৱা পস্সন্তি. ইমস্মিং পনত্থে সম্মসনপটিৱেধপঞ্ঞাপি উগ্গহপৰিপুচ্ছাপঞ্ঞাপি ৱট্টতিযেৱাতি.
৫-৬. সন্দিট্ঠিকসুত্তদ্ৱযৱণ্ণনা
৪৭-৪৮. পঞ্চমে সন্তং ৱা অজ্ঝত্তন্তি নিযকজ্ঝত্তে ৱিজ্জমানং. লোভোতিআদীহি তীণি অকুসলমূলানি দস্সিতানি. লোভধম্মাতিআদীহি তংসম্পযুত্তকা ধম্মা. ছট্ঠে কাযসন্দোসন্তি কাযদ্ৱাৰস্স দুস্সনাকাৰং. সেসদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. ইমেসু দ্ৱীসু সুত্তেসু পচ্চৱেক্খণাৱ কথিতা.
৭. খেমসুত্তৱণ্ণনা
৪৯. সত্তমে ৱুসিতৱাতি ৱুত্থব্ৰহ্মচৰিযৱাসো. কতকৰণীযোতি চতূহি মগ্গেহি কত্তব্বং কত্ৱা ঠিতো. ওহিতভাৰোতি খন্ধভাৰং কিলেসভাৰং অভিসঙ্খাৰভাৰঞ্চ ওতাৰেত্ৱা ঠিতো. অনুপ্পত্তসদত্থোতি সদত্থো ৱুচ্চতি অৰহত্তং, তং পত্তোতি অত্থো. পৰিক্খীণভৱসংযোজনোতি খীণভৱবন্ধনো. সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তোতি সম্মা হেতুনা কাৰণেন জানিত্ৱা ৱিমুত্তো. তস্স ন এৱং হোতি অত্থি মে সেয্যোতি ৱাতিআদীহি সেয্যস্স সেয্যোহমস্মীতি মানাদযো তযো মানা পটিক্খিত্তা. ন হি খীণাসৱস্স ‘‘অত্থি ময্হং সেয্যো, অত্থি সদিসো, অত্থি হীনো’’তি মানো হোতি. নত্থি মে সেয্যোতিআদীহিপি তেযেৱ পটিক্খিত্তা. ন হি খীণাসৱস্স ‘‘অহমেৱ সেয্যো, অহং সদিসো, অহং হীনো, অঞ্ঞে সেয্যাদযো নত্থী’’তি এৱং মানো হোতি.
অচিৰপক্কন্তেসূতি অৰহত্তং ব্যাকৰিত্ৱা অচিৰংযেৱ পক্কন্তেসু. অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তীতি অৰহত্তং কথেন্তি. হসমানকা মঞ্ঞে অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তীতি হসমানা ৱিয কথেন্তি. ৱিঘাতং আপজ্জন্তীতি দুক্খং আপজ্জন্তি.
ন উস্সেসু ন ওমেসু, সমত্তে নোপনীযৰেতি এত্থ উস্সাতি উস্সিততা সেয্যপুগ্গলা. ওমাতি হীনা. সমত্তোতি সদিসো. ইতি ইমেসু তীসুপি সেয্যহীনসদিসেসু খীণাসৱা মানেন ন উপনীযৰে, ন উপনেন্তি, ন উপগচ্ছন্তীতি অত্থো. খীণা জাতীতি খীণা তেসং জাতি. ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযন্তি ৱুত্থং মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং. চৰন্তি সংযোজনৱিপ্পমুত্তাতি সব্বসংযোজনেহি ৱিমুত্তা হুত্ৱা চৰন্তি. সুত্তেপি গাথাযম্পি খীণাসৱো কথিতো.
৮. ইন্দ্ৰিযসংৱৰসুত্তৱণ্ণনা
৫০. অট্ঠমে হতূপনিসং হোতীতি হতূপনিস্সযং হোতি. সীলৱিপন্নস্সাতি ৱিপন্নসীলস্স. যথাভূতঞাণদস্সনন্তি তৰুণৱিপস্সনাঞাণং. নিব্বিদাৱিৰাগোতি এত্থ নিব্বিদা বলৱৱিপস্সনা, ৱিৰাগো অৰিযমগ্গো. ৱিমুত্তিঞাণদস্সনন্তি এত্থ ৱিমুত্তীতি অৰহত্তফলং, ঞাণদস্সনন্তি পচ্চৱেক্খণঞাণং. উপনিস্সযসম্পন্নং হোতীতি সম্পন্নউপনিস্সযং হোতি. ইমস্মিং সুত্তে সীলানুৰক্খণইন্দ্ৰিযসংৱৰো কথিতো.
৯. আনন্দসুত্তৱণ্ণনা
৫১. নৱমে কিত্তাৱতাতি কিত্তকেন. অস্সুতঞ্চেৱাতি অঞ্ঞস্মিং কালে অস্সুতপুব্বং. ন সম্মোসং গচ্ছন্তীতি ৱিনাসং ন গচ্ছন্তি. চেতসো সম্ফুট্ঠপুব্বাতি চিত্তেন ফুসিতপুব্বা. সমুদাচৰন্তীতি মনোদ্ৱাৰে চৰন্তি. অৱিঞ্ঞাতঞ্চ ৱিজানাতীতি অঞ্ঞস্মিং কালে অৱিঞ্ঞাতকাৰণং জানাতি. পৰিযাপুণাতীতি ৱড়ঞ্জেতি কথেতি. দেসেতীতি পকাসেতি. পৰং ৱাচেতীতি পৰং উগ্গণ্হাপেতি.
আগতাগমাতি দীঘাদীসু যো কোচি আগমো আগতো এতেসন্তি আগতাগমা. ধম্মধৰাতি সুত্তন্তপিটকধৰা. ৱিনযধৰাতি ৱিনযপিটকধৰা. মাতিকাধৰাতি দ্ৱেপাতিমোক্খধৰা. পৰিপুচ্ছতীতি অনুসন্ধিপুব্বাপৰং পুচ্ছতি. পৰিপঞ্হতীতি ইদঞ্চিদঞ্চ পুচ্ছিস্সামীতি পৰিতুলতি পৰিচ্ছিন্দতি. ইদং, ভন্তে, কথন্তি, ভন্তে, ইদং অনুসন্ধিপুব্বাপৰং কথং হোতীতি পুচ্ছতি. ইমস্স ক্ৱত্থোতি ইমস্স ভাসিতস্স কো অত্থোতি পুচ্ছতি. অৱিৱটন্তি অৱিৱৰিতং. ৱিৱৰন্তীতি পাকটং কৰোন্তি. কঙ্খাঠানিযেসূতি কঙ্খায কাৰণভূতেসু. তত্থ যস্মিং ধম্মে কঙ্খা উপ্পজ্জতি, স্ৱেৱ কঙ্খাঠানিযো নামাতি ৱেদিতব্বো.
১০. খত্তিযসুত্তৱণ্ণনা
৫২. দসমে ভোগাধিপ্পাযাতি ভোগসংহৰণত্থং ঠপিতাধিপ্পাযা পৱত্তঅজ্ঝাসযা. পঞ্ঞূপৱিচাৰাতি পঞ্ঞৱন্তো ভৱেয্যামাতি এৱং পঞ্ঞত্থায পৱত্তূপৱিচাৰা. অযমেৱ নেসং ৱিচাৰো চিত্তে উপৱিচৰতি. বলাধিট্ঠানাতি বলকাযাধিট্ঠানা. বলকাযঞ্হি লদ্ধা তে লদ্ধপতিট্ঠা নাম হোন্তি. পথৱিভিনিৱেসাতি পথৱিসামিনো ভৱিস্সামাতি এৱং পথৱিঅত্থায কতচিত্তাভিনিৱেসা. ইস্সৰিযপৰিযোসানাতি ৰজ্জাভিসেকপৰিযোসানা. অভিসেকঞ্হি পত্ৱা তে পৰিযোসানপ্পত্তা নাম হোন্তি. ইমিনা নযেন সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
সেসপদেসু পনেত্থ অযমধিপ্পাযো – ব্ৰাহ্মণা তাৱ মন্তে লভিত্ৱা লদ্ধপতিট্ঠা নাম হোন্তি, গহপতিকা যংকিঞ্চি সিপ্পং, ইত্থী কুলদাযজ্জসামিকং পুত্তং, চোৰা যংকিঞ্চি আৱুধসত্থং, সমণা সীলপৰিপুণ্ণা লদ্ধপতিট্ঠা নাম হোন্তি. তস্মা মন্তাধিট্ঠানাতিআদীনি ৱুত্তানি.