২. দুতিযপণ্ণাসকং

৬. মহাৱগ্গো

১. সোণসুত্তৱণ্ণনা

৫৫. ছট্ঠস্স পঠমে সোণোতি সুখুমালসোণত্থেৰো. সীতৱনেতি এৱংনামকে সুসানে. তস্মিং কিৰ পটিপাটিযা পঞ্চ চঙ্কমনপণ্ণসালাসতানি মাপিতানি, তেসু থেৰো অত্তনো সপ্পাযচঙ্কমনং গহেত্ৱা সমণধম্মং কৰোতি. তস্স আৰদ্ধৱীৰিযস্স হুত্ৱা চঙ্কমতো পাদতলানি ভিজ্জিংসু, জাণূহি চঙ্কমতো জাণুকানিপি হত্থতলানিপি ভিজ্জিংসু, ছিদ্দানি অহেসুং. এৱং আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰন্তো ওভাসনিমিত্তমত্তকম্পি দস্সেতুং নাসক্খি. তস্স ৱীৰিযেন কিলমিতকাযস্স কোটিযং পাসাণফলকে নিসিন্নস্স যো ৱিতক্কো উদপাদি, তং দস্সেতুং অথ খো আযস্মতোতিআদি ৱুত্তং. তত্থ আৰদ্ধৱীৰিযাতি পৰিপুণ্ণপগ্গহিতৱীৰিযা. ন অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতীতি সচে হি অহং উগ্ঘটিতঞ্ঞূ ৱা অস্সং ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ ৱা নেয্যো ৱা, নূন মে চিত্তং ৱিমুচ্চেয্য. অদ্ধা পনস্মি পদপৰমো, যেন মে চিত্তং ন ৱিমুচ্চতীতি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা সংৱিজ্জন্তি খো পনাতিআদীনি চিন্তেসি. তত্থ ভোগাতি উপযোগত্থে পচ্চত্তং.

পাতুৰহোসীতি থেৰস্স চিত্তাচাৰং ঞত্ৱা ‘‘অযং সোণো অজ্জ সীতৱনে পধানভূমিযং নিসিন্নো ইমং ৱিতক্কং ৱিতক্কেতি, গন্ত্ৱাস্স ৱিতক্কং সহোত্থং গণ্হিত্ৱা ৱীণোপমং কম্মট্ঠানং কথেস্সামী’’তি পমুখে পাকটো অহোসি. পঞ্ঞত্তে আসনেতি পধানিকভিক্খূ অত্তনো ৱসনট্ঠানে ওৱদিতুং আগতস্স বুদ্ধস্স ভগৱতো নিসীদনত্থং যথালাভেন আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱাৱ পধানং কৰোন্তি, অঞ্ঞং অলভমানা পুৰাণপণ্ণানিপি সন্থৰিত্ৱা উপৰি সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেন্তি. থেৰোপি আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা পধানং অকাসি. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘পঞ্ঞত্তে আসনে’’তি.

তং কিং মঞ্ঞসীতি সত্থা ‘‘ইমস্স ভিক্খুনো অৱসেসকম্মট্ঠানেহি অত্থো নত্থি, অযং গন্ধব্বসিপ্পে ছেকো চিণ্ণৱসী, অত্তনো ৱিসযে কথিযমানং খিপ্পমেৱ সল্লক্খেস্সতী’’তি ৱীণোপমং কথেতুং ‘‘তং কিং মঞ্ঞসী’’তিআদিমাহ. ৱীণায তন্তিস্সৰে কুসলতা নাম ৱীণায ৱাদনকুসলতা, সো চ তত্থ কুসলো. মাতাপিতৰো হিস্স ‘‘অম্হাকং পুত্তো অঞ্ঞং সিপ্পং সিক্খন্তো কাযেন কিলমিস্সতি, ইদং পন সযনে নিসিন্নেনেৱ সক্কা উগ্গণ্হিতু’’ন্তি গন্ধব্বসিপ্পমেৱ উগ্গণ্হাপেসুং. তস্স –

‘‘সত্ত সৰা তযো গামা, মুচ্ছনা একৱীসতি;

ঠানা একূনপঞ্ঞাস, ইচ্চেতে সৰমণ্ডলা’’তি. –

আদিকং গন্ধব্বসিপ্পং সব্বমেৱ পগুণং অহোসি. অচ্চাযতাতি অতিআযতা খৰমুচ্ছনা. সৰৱতীতি সৰসম্পন্না. কম্মঞ্ঞাতি কম্মক্খমা কম্মযোগ্গা. অতিসিথিলাতি মন্দমুচ্ছনা. সমে গুণে পতিট্ঠিতাতি মজ্ঝিমে সৰে ঠপেত্ৱা মুচ্ছিতা.

অচ্চাৰদ্ধন্তি অতিগাড়্হং. উদ্ধচ্চায সংৱত্ততীতি উদ্ধতভাৱায সংৱত্ততি. অতিলীনন্তি অতিসিথিলং. কোসজ্জাযাতি কুসীতভাৱত্থায. ৱীৰিযসমথং অধিট্ঠহাতি ৱীৰিযসম্পযুত্তং সমথং অধিট্ঠহ, ৱীৰিযং সমথেন যোজেহীতি অত্থো. ইন্দ্ৰিযানঞ্চ সমতং পটিৱিজ্ঝাতি সদ্ধাদীনং ইন্দ্ৰিযানং সমতং সমভাৱং অধিট্ঠাহি. তত্থ সদ্ধং পঞ্ঞায, পঞ্ঞঞ্চ সদ্ধায, ৱীৰিযং সমাধিনা, সমাধিঞ্চ ৱীৰিযেন যোজযতা ইন্দ্ৰিযানং সমতা অধিট্ঠিতা নাম হোতি. সতি পন সব্বত্থিকা, সা সদা বলৱতীযেৱ ৱট্টতি. তঞ্চ পন তেসং যোজনাৱিধানং ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৬০-৬২) পকাসিতমেৱ. তত্থ চ নিমিত্তং গণ্হাহীতি তস্মিঞ্চ সমভাৱে সতি যেন আদাসে মুখবিম্বেনেৱ নিমিত্তেন উপ্পজ্জিতব্বং, তং সমথনিমিত্তং ৱিপস্সনানিমিত্তং মগ্গনিমিত্তং ফলনিমিত্তঞ্চ গণ্হাহি নিব্বত্তেহীতি এৱমস্স সত্থা অৰহত্তে পক্খিপিত্ৱা কম্মট্ঠানং কথেসি.

তত্থ চ নিমিত্তং অগ্গহেসীতি সমথনিমিত্তঞ্চ ৱিপস্সনানিমিত্তঞ্চ অগ্গহেসি. ছ ঠানানীতি ছ কাৰণানি. অধিমুত্তো হোতীতি পটিৱিজ্ঝিত্ৱা পচ্চক্খং কত্ৱা ঠিতো হোতি. নেক্খম্মাধিমুত্তোতিআদি সব্বং অৰহত্তৱসেনেৱ ৱুত্তং. অৰহত্তঞ্হি সব্বকিলেসেহি নিক্খন্তত্তা নেক্খম্মং, তেহেৱ পৱিৱিত্তত্তা পৱিৱেকো, ব্যাপজ্ঝাভাৱতো অব্যাপজ্ঝং, তণ্হাক্খযন্তে উপ্পন্নত্তা তণ্হাক্খযো, উপাদানক্খযন্তে উপ্পন্নত্তা উপাদানক্খযো, সম্মোহাভাৱতো অসম্মোহোতি ৱুচ্চতি.

কেৱলং সদ্ধামত্তকন্তি পটিৱেধৰহিতং কেৱলং পটিৱেধপঞ্ঞায অসম্মিস্সকং সদ্ধামত্তকং. পটিচযন্তি পুনপ্পুনং কৰণেন ৱড্ঢিং. ৱীতৰাগত্তাতি মগ্গপটিৱেধেন ৰাগস্স ৱিগতত্তাযেৱ নেক্খম্মসঙ্খাতং অৰহত্তং পটিৱিজ্ঝিত্ৱা সচ্ছিকত্ৱা ঠিতো হোতি, ফলসমাপত্তিৱিহাৰেন ৱিহৰতি, তন্নিন্নমানসোযেৱ চ হোতীতি অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো.

লাভসক্কাৰসিলোকন্তি চতুপচ্চযলাভঞ্চ তেসঞ্ঞেৱ সুকতভাৱঞ্চ ৱণ্ণভণনঞ্চ. নিকামযমানোতি ইচ্ছমানো পত্থযমানো. পৱিৱেকাধিমুত্তোতি পৱিৱেকে অধিমুত্তো অৰহন্তি এৱং অৰহত্তং ব্যাকৰোতীতি অত্থো.

সীলব্বতপৰামাসন্তি সীলঞ্চ ৱতঞ্চ পৰামসিত্ৱা গহিতং গহণমত্তং. সাৰতো পচ্চাগচ্ছন্তোতি সাৰভাৱেন জানন্তো. অব্যাপজ্ঝাধিমুত্তোতি অব্যাপজ্ঝং অৰহত্তং ব্যাকৰোতি. ইমিনাৱ নযেন সব্বট্ঠানেসু অত্থো দট্ঠব্বো. অপিচেত্থ ‘‘নেক্খম্মাধিমুত্তোতি ইমস্মিংযেৱ অৰহত্তং কথিতং, সেসেসু পঞ্চসু নিব্বান’’ন্তি একে ৱদন্তি. অপৰে ‘‘অসম্মোহাধিমুত্তোতি এত্থেৱ নিব্বানং কথিতং, সেসেসু অৰহত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. অযং পনেত্থ সাৰো – সব্বেস্ৱেৱ তেসু অৰহত্তম্পি নিব্বানম্পি কথিতমেৱাতি.

ভুসাতি বলৱন্তো দিব্বৰূপসদিসা. নেৱস্স চিত্তং পৰিযাদিযন্তীতি এতস্স খীণাসৱস্স চিত্তং গহেত্ৱা ঠাতুং ন সক্কোন্তি. কিলেসা হি উপ্পজ্জমানা চিত্তং গণ্হন্তি নাম. অমিস্সীকতন্তি কিলেসা হি আৰম্মণেন সদ্ধিং চিত্তং মিস্সং কৰোন্তি, তেসং অভাৱা অমিস্সীকতং. ঠিতন্তি পতিট্ঠিতং. আনেঞ্জপ্পত্তন্তি অচলপ্পত্তং. ৱযঞ্চস্সানুপস্সতীতি তস্স চেস চিত্তস্স উপ্পাদম্পি ৱযম্পি পস্সতি. ভুসা ৱাতৱুট্ঠীতি বলৱা ৱাতক্খন্ধো. নেৱ সম্পকম্পেয্যাতি একভাগেন চালেতুং ন সক্কুণেয্য. ন সম্পকম্পেয্যাতি থূণং ৱিয সব্বভাগতো কম্পেতুং ন সক্কুণেয্য. ন সম্পৱেধেয্যাতি ৱেধেত্ৱা পৱেধেত্ৱা পাতেতুং ন সক্কুণেয্য.

নেক্খম্মং অধিমুত্তস্সাতি অৰহত্তং পটিৱিজ্ঝিত্ৱা ঠিতস্স খীণাসৱস্স. সেসপদেসুপি অৰহত্তমেৱ কথিতং. উপাদানক্খযস্স চাতি উপযোগত্থে সামিৱচনং. অসম্মোহঞ্চ চেতসোতি চিত্তস্স চ অসম্মোহং অধিমুত্তস্স. দিস্ৱা আযতনুপ্পাদন্তি আযতনানং উপ্পাদঞ্চ ৱযঞ্চ দিস্ৱা. সম্মা চিত্তং ৱিমুচ্চতীতি সম্মা হেতুনা নযেন ইমায ৱিপস্সনাপটিপত্তিযা ফলসমাপত্তিৱসেন চিত্তং ৱিমুচ্চতি, নিব্বানাৰম্মণে অধিমুচ্চতি. অথ ৱা ইমিনা খীণাসৱস্স পটিপদা কথিতা. তস্স হি আযতনুপ্পাদং দিস্ৱা ইমায ৱিপস্সনায অধিগতস্স অৰিযমগ্গস্সানুভাৱেন সব্বকিলেসেহি সম্মা চিত্তং ৱিমুচ্চতি. এৱং তস্স সম্মা ৱিমুত্তস্স…পে… ন ৱিজ্জতি. তত্থ সন্তচিত্তস্সাতি নিব্বুতচিত্তস্স. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

২. ফগ্গুনসুত্তৱণ্ণনা

৫৬. দুতিযে সমধোসীতি উট্ঠানাকাৰং দস্সেসি. পটিক্কমন্তীতি পৰিহাযন্তি. নো অভিক্কমন্তীতি ন ৱড্ঢন্তি. সীসৱেঠনং দদেয্যাতি সীসং ৱেঠেত্ৱা দণ্ডকেন সম্পৰিৱত্তকং বন্ধেয্য. ইন্দ্ৰিযানি ৱিপ্পসীদিংসূতি তস্মিং মৰণসমযে ছ ইন্দ্ৰিযানি ৱিপ্পসন্নানি অহেসুং. অত্থুপপৰিক্খাযাতি অত্থানত্থং কাৰণাকাৰণং উপপৰিক্খনে. অনুত্তৰে উপধিসঙ্খযেতি নিব্বানে. অৱিমুত্তং হোতীতি অৰহত্তফলেন অধিমুত্তং হোতি.

৩. ছড়ভিজাতিসুত্তৱণ্ণনা

৫৭. ততিযে ছড়ভিজাতিযোতি ছ জাতিযো. তত্ৰিদন্তি তত্ৰাযং. লুদ্দাতি দাৰুণা. ভিক্খূ কণ্টকৱুত্তিকাতি সমণা নামেতে. একসাটকাতি একেনেৱ পিলোতিকখণ্ডেন পুৰতো পটিচ্ছাদনকা. অকামকস্স বিলং ওলগ্গেয্যুন্তি সত্থে গচ্ছমানে গোণম্হি মতে গোমংসমূলং উপ্পাদনত্থায ৱিভজিত্ৱা খাদমানা একস্স গোমংসং অনিচ্ছন্তস্সেৱ কোট্ঠাসং কত্ৱা ‘‘অযঞ্চ তে খাদিতব্বো, মূলঞ্চ দাতব্ব’’ন্তি তং কোট্ঠাসসঙ্খাতং বিলং ওলগ্গেয্যুং, বলক্কাৰেন হত্থে ঠপেয্যুন্তি অত্থো. অখেত্তঞ্ঞুনাতি অভিজাতিপঞ্ঞত্তিযা খেত্তং অজানন্তেন. তং সুণাহীতি তং মম পঞ্ঞত্তিং সুণাহি. কণ্হাভিজাতিকোতি কাড়কজাতিকো. কণ্হং ধম্মং অভিজাযতীতি কণ্হসভাৱো হুত্ৱা জাযতি নিব্বত্ততি, কণ্হাভিজাতিযং ৱা জাযতি. নিব্বানং অভিজাযতীতি নিব্বানং পাপুণাতি, অৰিযভূমিসঙ্খাতায ৱা নিব্বানজাতিযা জাযতি.

৪. আসৱসুত্তৱণ্ণনা

৫৮. চতুত্থে সংৱৰা পহাতব্বাতি সংৱৰেন পহাতব্বা. সেসেসুপি এসেৱ নযো. ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. পটিসঙ্খাতি পটিসঞ্জানিত্ৱা, পচ্চৱেক্খিত্ৱাতি অত্থো. যোনিসোতি উপাযেন পথেন. এত্থ চ অসংৱৰে আদীনৱপটিসঙ্খা যোনিসো পটিসঙ্খাতি ৱেদিতব্বা. সা চাযং ‘‘ৱৰং, ভিক্খৱে, তত্তায অযোসলাকায আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায চক্খুন্দ্ৰিযং সম্পলিমট্ঠং, ন ত্ৱেৱ চক্খুৱিঞ্ঞেয্যেসু ৰূপেসু অনুব্যঞ্জনসো নিমিত্তগ্গাহো’’তিআদিনা আদিত্তপৰিযাযেন (সং. নি. ৪.২৩৫) ৱেদিতব্বা. চক্খুন্দ্ৰিযসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতীতি এত্থ চক্খুমেৱ ইন্দ্ৰিযং চক্খুন্দ্ৰিযং, সংৱৰণতো সংৱৰো, পিদহনতো থকনতোতি ৱুত্তং হোতি. সতিযা এতং অধিৱচনং. চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰো চক্খুন্দ্ৰিযসংৱৰো. জৱনে উপ্পজ্জমানোপি হেস তস্মিং দ্ৱাৰে কিলেসানং উপ্পত্তিৱাৰণতো চক্খুন্দ্ৰিযসংৱৰোতি ৱুচ্চতি. সংৱুতোতি তেন সংৱৰেন উপেতো. তথা হি ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো’’তি ইমস্স ৱিভঙ্গে ‘‘ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো’’তি ৱুত্তং. অথ ৱা সংৱৰীতি সংৱুতো, থকেসি পিদহীতি ৱুত্তং হোতি. চক্খুন্দ্ৰিযসংৱৰসংৱুতোতি চক্খুন্দ্ৰিযসংৱৰসঙ্খাতং সতিকৱাটং চক্খুদ্ৱাৰে ঘৰদ্ৱাৰে কৱাটং ৱিয সংৱৰি থকেসি পিদহীতি ৱুত্তং হোতি. অযমেৱেত্থ অত্থো সুন্দৰতৰো. তথা হি ‘‘চক্খুন্দ্ৰিযসংৱৰং অসংৱুতস্স ৱিহৰতো, সংৱুতস্স ৱিহৰতো’’তি এতেসু পদেসু অযমেৱত্থো দিস্সতীতি.

যং হিস্সাতিআদিম্হি যং চক্খুন্দ্ৰিযসংৱৰং অস্স ভিক্খুনো অসংৱুতস্স অথকেত্ৱা অপিদহিত্ৱা ৱিহৰন্তস্সাতি অত্থো. যেকাৰস্স ৱা এস যন্তি আদেসো, যে অস্সাতি অত্থো. আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহাতি চত্তাৰো আসৱা চ অঞ্ঞে চ ৱিঘাতকৰা কিলেসপৰিড়াহা ৱিপাকপৰিড়াহা ৱা. চক্খুদ্ৱাৰস্মিঞ্হি ইট্ঠাৰম্মণং আপাথগতং কামস্সাদৱসেন অস্সাদযতো অভিনন্দতো কামাসৱো উপ্পজ্জতি, ‘‘ঈদিসং অঞ্ঞস্মিম্পি সুগতিভৱে লভিস্সামী’’তি ভৱপত্থনায অস্সাদযতো ভৱাসৱো উপ্পজ্জতি, সত্তোতি ৱা সত্তস্সাতি ৱা গণ্হতো দিট্ঠাসৱো উপ্পজ্জতি, সব্বেহেৱ সহজাতং অঞ্ঞাণং অৱিজ্জাসৱোতি চত্তাৰো আসৱা উপ্পজ্জন্তি. এতেহি সম্পযুত্তা অপৰে কিলেসা ৱিঘাতপৰিড়াহা আযতিং ৱা তেসং ৱিপাকা তেহিপি অসংৱুতস্সেৱ ৱিহৰতো উপ্পজ্জেয্যুন্তি ৱুচ্চন্তি. এৱংস তেতি এৱং অস্স তে, এতেনুপাযেন ন হোন্তি, নো অঞ্ঞথাতি ৱুত্তং হোতি. পটিসঙ্খা যোনিসো সোতিন্দ্ৰিযসংৱৰসংৱুতোতিআদীসুপি এসেৱ নযো. ইমে ৱুচ্চন্তি আসৱা সংৱৰা পহাতব্বাতি ইমেসু ছসু দ্ৱাৰেসু চত্তাৰো চত্তাৰো কত্ৱা চতুৱীসতি আসৱা সংৱৰেন পহাতব্বাতি ৱুচ্চন্তি.

পটিসঙ্খা যোনিসো চীৱৰন্তিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং সব্বং ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.১৮) সীলকথায ৱুত্তমেৱ. যং হিস্সাতি যঞ্হি চীৱৰং পিণ্ডপাতাদীসু ৱা অঞ্ঞতৰং অস্স. অপ্পটিসেৱতোতি এৱং যোনিসো অপ্পটিসেৱন্তস্স. ইমস্মিং ৱাৰে অলদ্ধং চীৱৰাদিং পত্থযতো লদ্ধং ৱা অস্সাদযতো কামাসৱস্স উপ্পত্তি ৱেদিতব্বা, ঈদিসং অঞ্ঞস্মিম্পি সুগতিভৱে লভিস্সামীতি ভৱপত্থনায অস্সাদযতো ভৱাসৱস্স, অহং লভামি ন লভামীতি ৱা ময্হং ৱা ইদন্তি অত্তসঞ্ঞং অধিট্ঠহতো দিট্ঠাসৱস্স, সব্বেহেৱ পন সহজাতো অৱিজ্জাসৱোতি এৱং চতুন্নং আসৱানং উপ্পত্তি ৱিঘাতপৰিড়াহাৱ নৱৱেদনুপ্পাদনতোপি ৱেদিতব্বা. ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, আসৱা পটিসেৱনা পহাতব্বাতি ইমে একমেকস্মিং পচ্চযে চত্তাৰো চত্তাৰো কত্ৱা সোড়স আসৱা ইমিনা ঞাণসংৱৰসঙ্খাতেন পচ্চৱেক্খণপটিসেৱনেন পহাতব্বাতি ৱুচ্চন্তি.

পটিসঙ্খা যোনিসো খমো হোতি সীতস্সাতি উপাযেন পথেন পচ্চৱেক্খিত্ৱা খন্তা হোতি সীতস্স, সীতং খমতি সহতি, ন অৱীৰপুৰিসো ৱিয অপ্পমত্তকেনপি সীতেন চলতি কম্পতি কম্মট্ঠানং ৱিজহতি. উণ্হাদীসুপি এসেৱ নযো. এত্থ চ ৱচনমেৱ ৱচনপথোতি ৱেদিতব্বো. দুক্খানন্তিআদীসু দুক্খমনট্ঠেন দুক্খা, বহলট্ঠেন তিব্বা, ফৰুসট্ঠেন খৰা, তিখিণট্ঠেন কটুকা, অস্সাদৱিৰহতো অসাতা, মনং অৱড্ঢনতো অমনাপা, পাণহৰণসমত্থতায পাণহৰাতি ৱেদিতব্বা. যং হিস্সাতি সীতাদীসু যংকিঞ্চি একধম্মম্পি অস্স. অনধিৱাসতোতি অনধিৱাসেন্তস্স অক্খমন্তস্স. আসৱুপ্পত্তি পনেত্থ এৱং ৱেদিতব্বা – সীতেন ফুট্ঠস্স উণ্হং পত্থযতো কামাসৱো উপ্পজ্জতি, এৱং সব্বত্থ. ‘‘নত্থি সুগতিভৱে সীতং ৱা উণ্হং ৱা’’তি ভৱং পত্থেন্তস্স ভৱাসৱো, ময্হং সীতং উণ্হন্তি গাহো দিট্ঠাসৱো, সব্বেহেৱ সম্পযুত্তো অৱিজ্জাসৱোতি. ইমে ৱুচ্চন্তীতি ইমে সীতাদীসু একমেকস্স ৱসেন চত্তাৰো চত্তাৰো কত্ৱা অনেকে আসৱা ইমায খন্তিসংৱৰসঙ্খাতায অধিৱাসনায পহাতব্বাতি ৱুচ্চন্তীতি অত্থো.

পটিসঙ্খা যোনিসো চণ্ডং হত্থিং পৰিৱজ্জেতীতি অহং সমণোতি ন চণ্ডস্স হত্থিস্স আসন্নে ঠাতব্বং. ততোনিদানঞ্হি মৰণম্পি মৰণমত্তম্পি দুক্খং ভৱেয্যাতি এৱং উপাযেন পথেন পচ্চৱেক্খিত্ৱা চণ্ডং হত্থিং পৰিৱজ্জেতি পটিক্কমতি. এস নযো সব্বত্থ. চণ্ডন্তি দুট্ঠং ৱাড়ং. খাণুন্তি খদিৰখাণুকাদিং. কণ্টকট্ঠানন্তি যত্থ কণ্টকা ৱিজ্ঝন্তি, তং ওকাসং. সোব্ভন্তি সব্বতো ছিন্নতটং. পপাতন্তি একতো ছিন্নতটং. চন্দনিকন্তি উচ্ছিট্ঠোদকগব্ভমলাদীনং ছড্ডনট্ঠানং. ওড়িগল্লন্তি তেসংযেৱ কদ্দমাদীনং সন্দনোকাসং. তং জণ্ণুমত্তম্পি অসুচিভৰিতং হোতি. দ্ৱেপি চেতানি ঠানানি অমনুস্সুস্সদট্ঠানানি হোন্তি, তস্মা ৱজ্জেতব্বানি. অনাসনেতি এত্থ অযুত্তং আসনং অনাসনং, তং অত্থতো অনিযতৱত্থুভূতং ৰহোপটিচ্ছন্নাসনন্তি ৱেদিতব্বং. অগোচৰেতি এত্থপি অযুত্তো গোচৰো অগোচৰো. সো ৱেসিযাদিভেদতো পঞ্চৱিধো. পাপকে মিত্তেতি লামকে দুস্সীলে মিত্তপতিৰূপকে অমিত্তে. পাপকেসূতি লামকেসু. ওকপ্পেয্যুন্তি সদ্দহেয্যুং অধিমুচ্চেয্যুং ‘‘অদ্ধা অযমাযস্মা অকাসি ৱা কৰিস্সতি ৱা’’তি. যং হিস্সাতি হত্থিআদীসু যংকিঞ্চি একম্পি অস্স. আসৱুপ্পত্তি পনেত্থ এৱং ৱেদিতব্বা – হত্থিআদিনিদানেন দুক্খেন ফুট্ঠস্স সুখং পত্থযতো কামাসৱো উপ্পজ্জতি, ‘‘নত্থি সুগতিভৱে ঈদিসং দুক্খ’’ন্তি ভৱং পত্থেন্তস্স ভৱাসৱো, মং হত্থী মদ্দতি মং অস্সোতি গাহো দিট্ঠাসৱো, সব্বেহেৱ সম্পযুত্তো অৱিজ্জাসৱোতি. ইমে ৱুচ্চন্তীতি ইমে হত্থিআদীসু একেকস্স ৱসেন চত্তাৰো চত্তাৰো কত্ৱা অনেকে আসৱা ইমিনা সীলসংৱৰসঙ্খাতেন পৰিৱজ্জনেন পহাতব্বাতি ৱুচ্চন্তি.

পটিসঙ্খা যোনিসো উপ্পন্নং কামৱিতক্কং নাধিৱাসেতীতি ‘‘ইতিপাযং ৱিতক্কো অকুসলো, ইতিপি সাৱজ্জো, ইতিপি দুক্খৱিপাকো, সো চ খো অত্তব্যাবাধায সংৱত্ততী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২০৭-২০৮) নযেন যোনিসো কামৱিতক্কে আদীনৱং পচ্চৱেক্খিত্ৱা তস্মিং তস্মিং আৰম্মণে উপ্পন্নং কামৱিতক্কং নাধিৱাসেতি, চিত্তং আৰোপেত্ৱা ন ৱাসেতি, অব্ভন্তৰে ৱা ন ৱাসেতীতি অত্থো. অনধিৱাসেন্তো কিং কৰোতীতি? পজহতি. কিং কচৱৰং ৱিয পিটকেনাতি? ন হি, অপি চ খো নং ৱিনোদেতি তুদতি ৱিজ্ঝতি নীহৰতি. কিং বলিবদ্দং ৱিয পতোদেনাতি? ন হি, অথ খো নং ব্যন্তীকৰোতি ৱিগতন্তং কৰোতি, যথাস্স অন্তোপি নাৱসিস্সতি অন্তমসো ভঙ্গমত্তম্পি, তথা নং কৰোতি. কথং পন নং তথা কৰোতীতি? অনভাৱং গমেতি অনু অনু অভাৱং গমেতি, ৱিক্খম্ভনপ্পহানেন যথা সুৱিক্খম্ভিতো হোতি, তথা কৰোতি. সেসৱিতক্কদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. উপ্পন্নুপ্পন্নেতি উপ্পন্নে উপ্পন্নে, উপ্পন্নমত্তেযেৱাতি ৱুত্তং হোতি. সকিং ৱা উপ্পন্নে ৱিনোদেত্ৱা দুতিযে ৱাৰে অজ্ঝুপেক্খিতা ন হোতি, সতক্খত্তুম্পি উপ্পন্নে উপ্পন্নে ৱিনোদেতিযেৱ. পাপকে অকুসলে ধম্মেতি তেযেৱ কামৱিতক্কাদযো, সব্বেপি ৱা নৱ মহাৱিতক্কে. তত্থ তযো ৱুত্তা, অৱসেসা ‘‘ঞাতিৱিতক্কো, জনপদৱিতক্কো, অমৰাৱিতক্কো, পৰানুদ্দযতাপটিসংযুত্তো ৱিতক্কো, লাভসক্কাৰসিলোকপ্পটিসংযুত্তো ৱিতক্কো, অনৱঞ্ঞত্তিপ্পটিসংযুত্তো ৱিতক্কো’’তি (মহানি. ২০৭) ইমে ছ. যং হিস্সাতি এতেসু ৱিতক্কেসু যংকিঞ্চি অস্স. কামৱিতক্কো পনেত্থ কামাসৱো এৱ, তব্বিসেসো ভৱাসৱো, তংসম্পযুত্তো দিট্ঠাসৱো, সব্বৱিতক্কেসু অৱিজ্জা অৱিজ্জাসৱোতি এৱং আসৱুপ্পত্তি ৱেদিতব্বা. ইমে ৱুচ্চন্তীতি ইমে কামৱিতক্কাদিৱসেন ৱুত্তপ্পকাৰা আসৱা ইমিনা তস্মিং তস্মিং ৱিতক্কে আদীনৱপচ্চৱেক্খণসহিতেন ৱীৰিযসংৱৰসঙ্খাতেন ৱিনোদনেন পহাতব্বাতি ৱুচ্চন্তি.

পটিসঙ্খা যোনিসো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতীতি অভাৱনায আদীনৱং ভাৱনায চ আনিসংসং উপাযেন পথেন পচ্চৱেক্খিত্ৱা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি. এসেৱ নযো সব্বত্থ. বোজ্ঝঙ্গানং ভাৱনা হেট্ঠা ৱিত্থাৰিতাৱ. যং হিস্সাতি এতেসু বোজ্ঝঙ্গেসু যংকিঞ্চি অস্স. আসৱুপ্পত্তিযং পনেত্থ ইমেসং অৰিযমগ্গসম্পযুত্তানং বোজ্ঝঙ্গানং অভাৱিতত্তা যে উপ্পজ্জেয্যুং কামাসৱাদযো আসৱা, ভাৱযতো এৱংস তে ন হোন্তীতি অযং নযো ৱেদিতব্বো. ইমে ৱুচ্চন্তীতি ইমে কামাসৱাদযো আসৱা ইমায লোকুত্তৰায বোজ্ঝঙ্গভাৱনায পহাতব্বাতি ৱুচ্চন্তি. ইমেহি ছহাকাৰেহি পহীনাসৱং ভিক্খুং থোমেন্তো যতো খো, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ যতোতি সামিৱচনে তো-কাৰো, যস্সাতি ৱুত্তং হোতি. পোৰাণা পন যম্হি কালেতি ৱণ্ণযন্তি. যে আসৱা সংৱৰা পহাতব্বা, তে সংৱৰা পহীনা হোন্তীতি যে আসৱা সংৱৰেন পহাতব্বা, তে সংৱৰেনেৱ পহীনা হোন্তি, ন অপ্পহীনেসুযেৱ পহীনসঞ্ঞী হোতীতি.

৫. দাৰুকম্মিকসুত্তৱণ্ণনা

৫৯. পঞ্চমে দাৰুকম্মিকোতি দাৰুৱিক্কযেন পৱত্তিতাজীৱো একো উপাসকো. কাসিকচন্দনন্তি সণ্হচন্দনং. অঙ্গেনাতি অগুণঙ্গেন, সুক্কপক্খে গুণঙ্গেন. নেমন্তনিকোতি নিমন্তনং গণ্হনকো. সঙ্ঘে দানং দস্সামীতি ভিক্খুসঙ্ঘস্স দস্সামি. সো এৱং ৱত্ৱা সত্থাৰং অভিৱাদেত্ৱা পক্কামি. অথস্স অপৰভাগে পঞ্চসতা কুলূপকা ভিক্খূ গিহিভাৱং পাপুণিংসু. সো ‘‘কুলূপকভিক্খূ তে ৱিব্ভন্তা’’তি ৱুত্তে ‘‘কিং এত্থ ময্হ’’ন্তি ৱত্ৱা চিত্তুপ্পাদৱেমত্তমত্তম্পি ন অকাসি. ইদং সন্ধায সত্থা সঙ্ঘে তে দানং দদতো চিত্তং পসীদিস্সতীতি আহ.

৬. হত্থিসাৰিপুত্তসুত্তৱণ্ণনা

৬০. ছট্ঠে অভিধম্মকথন্তি অভিধম্মমিস্সকং কথং. কথং ওপাতেতীতি তেসং কথং ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা অত্তনো কথং কথেতি. থেৰানং ভিক্খূনন্তি কৰণত্থে সামিৱচনং, থেৰেহি ভিক্খূহি সদ্ধিন্তি অত্থো. যা চ থেৰানং অভিধম্মকথা, তং অযম্পি কথেতুং সক্কোতীতি অত্থো. চেতোপৰিযাযন্তি চিত্তৱাৰং. ইধাতি ইমস্মিং লোকে. সোৰতসোৰতোতি সূৰতো ৱিয সূৰতো, সোৰচ্চসমন্নাগতো ৱিযাতি অত্থো. নিৱাতনিৱাতোতি নিৱাতো ৱিয নিৱাতো, নিৱাতৱুত্তি ৱিযাতি অত্থো. উপসন্তুপসন্তোতি উপসন্তো ৱিয উপসন্তো. ৱপকস্সতেৱ সত্থাৰাতি সত্থু সন্তিকা অপগচ্ছতি. সংসট্ঠস্সাতি পঞ্চহি সংসগ্গেহি সংসট্ঠস্স. ৱিস্সট্ঠস্সাতি ৱিস্সজ্জিতস্স. পাকতস্সাতি পাকতিন্দ্ৰিযস্স.

কিট্ঠাদোতি কিট্ঠখাদকো. অন্তৰধাপেয্যাতি নাসেয্য. গোপসূতি গাৱো চ অজিকা চ. সিপ্পিসম্বুকন্তি সিপ্পিযো চ সম্বুকা চ. সক্খৰকঠলন্তি সক্খৰা চ কঠলানি চ. আভিদোসিকন্তি অভিঞ্ঞাতদোসং কুদ্ৰূসকভোজনং. নচ্ছাদেয্যাতি ন ৰুচ্চেয্য. তত্থ যদেতং পুৰিসং ভুত্তাৱিন্তি উপযোগৱচনং, তং সামিঅত্থে দট্ঠব্বং. অমুং হাৱুসো, পুৰিসন্তি, আৱুসো, অমুং পুৰিসং.

সব্বনিমিত্তানন্তি সব্বেসং নিচ্চনিমিত্তাদীনং নিমিত্তানং. অনিমিত্তং চেতোসমাধিন্তি বলৱৱিপস্সনাসমাধিং. চীৰিকসদ্দোতি ঝল্লিকসদ্দো. সৰিস্সতি নেক্খম্মস্সাতি পব্বজ্জায গুণং সৰিস্সতি. অৰহতং অহোসীতি ভগৱতো সাৱকানং অৰহন্তানং অন্তৰে একো অৰহা অহোসি. অযঞ্হি থেৰো সত্ত ৱাৰে গিহী হুত্ৱা সত্ত ৱাৰে পব্বজি. কিং কাৰণা? কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে কিৰেস একস্স ভিক্খুনো গিহিভাৱে ৱণ্ণং কথেসি. সো তেনেৱ কম্মেন অৰহত্তস্স উপনিস্সযে ৱিজ্জমানেযেৱ সত্ত ৱাৰে গিহিভাৱে চ পব্বজ্জায চ সঞ্চৰন্তো সত্তমে ৱাৰে পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণীতি.

৭. মজ্ঝেসুত্তৱণ্ণনা

৬১. সত্তমে পাৰাযনে মেত্তেয্যপঞ্হেতি পাৰাযনসমাগমম্হি মেত্তেয্যমাণৱস্স পঞ্হে. উভোন্তে ৱিদিত্ৱানাতি দ্ৱে অন্তে দ্ৱে কোট্ঠাসে জানিত্ৱা. মজ্ঝে মন্তা ন লিপ্পতীতি মন্তা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা, তায উভো অন্তে ৱিদিত্ৱা মজ্ঝে ন লিপ্পতি, ৱেমজ্ঝেট্ঠানে ন লিপ্পতি. সিব্বনিমচ্চগাতি সিব্বনিসঙ্খাতং তণ্হং অতীতো. ফস্সোতি ফস্সৱসেন নিব্বত্তত্তা অযং অত্তভাৱো. একো অন্তোতি অযমেকো কোট্ঠাসো. ফস্সসমুদযোতি ফস্সো সমুদযো অস্সাতি ফস্সসমুদযো, ইমস্মিং অত্তভাৱে কতকম্মফস্সপচ্চযা নিব্বত্তো অনাগতত্তভাৱো. দুতিযো অন্তোতি দুতিযো কোট্ঠাসো. ফস্সনিৰোধোতি নিব্বানং. মজ্ঝেতি সিব্বিনিতণ্হং ছেত্ৱা দ্ৱিধাকৰণট্ঠেন নিব্বানং মজ্ঝে নাম হোতি. তণ্হা হি নং সিব্বতীতি তণ্হা নং অত্তভাৱদ্ৱযসঙ্খাতং ফস্সঞ্চ ফস্সসমুদযঞ্চ সিব্বতি ঘট্টেতি. কিং কাৰণা? তস্স তস্সেৱ ভৱস্স অভিনিব্বত্তিযা. যদি হি তণ্হা ন সিব্বেয্য, তস্স তস্স ভৱস্স নিব্বত্তি ন ভৱেয্য. ইমস্মিং ঠানে কোটিমজ্ঝিকূপমং গণ্হন্তি. দ্ৱিন্নঞ্হি কণ্ডানং একতো কত্ৱা মজ্ঝে সুত্তেন সংসিব্বিতানং কোটি মজ্ঝন্তি ৱুচ্চতি. সুত্তে ছিন্নে উভো কণ্ডানি উভতো পতন্তি. এৱমেত্থ কণ্ডদ্ৱযং ৱিয ৱুত্তপ্পকাৰা দ্ৱে অন্তা, সিব্বিত্ৱা ঠিতসুত্তং ৱিয তণ্হা, সুত্তে ছিন্নে কণ্ডদ্ৱযস্স উভতোপতনং ৱিয তণ্হায নিৰুদ্ধায অন্তদ্ৱযং নিৰুদ্ধমেৱ হোতি. এত্তাৱতাতি এত্তকেন ইমিনা উভো অন্তে ৱিদিত্ৱা তণ্হায মজ্ঝে অনুপলিত্তভাৱেন অভিঞ্ঞেয্যং চতুসচ্চধম্মং অভিজানাতি নাম, তীৰণপৰিঞ্ঞায চ পহানপৰিঞ্ঞায চ পৰিজানিতব্বং লোকিযসচ্চদ্ৱযং পৰিজানাতি নাম. দিট্ঠেৱ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে. দুক্খস্সন্তকৰো হোতীতি ৱট্টদুক্খস্স কোটিকৰো পৰিচ্ছেদপৰিৱটুমকৰো হোতি নাম.

দুতিযৱাৰে তিণ্ণং কণ্ডানং ৱসেন উপমা ৱেদিতব্বা. তিণ্ণঞ্হি কণ্ডানং সুত্তেন সংসিব্বিতানং সুত্তে ছিন্নে তীণি কণ্ডানি তীসু ঠানেসু পতন্তি, এৱমেত্থ কণ্ডত্তযং ৱিয অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্না খন্ধা, সুত্তং ৱিয তণ্হা. সা হি অতীতং পচ্চুপ্পন্নেন, পচ্চুপ্পন্নঞ্চ অনাগতেন সদ্ধিং সংসিব্বতি. সুত্তে ছিন্নে কণ্ডত্তযস্স তীসু ঠানেসু পতনং ৱিয তণ্হায নিৰুদ্ধায অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্না খন্ধা নিৰুদ্ধাৱ হোন্তি.

ততিযৱাৰে অদুক্খমসুখা মজ্ঝেতি দ্ৱিন্নং ৱেদনানং অন্তৰট্ঠকভাৱেন মজ্ঝে. সুখঞ্হি দুক্খস্স, দুক্খং ৱা সুখস্স অন্তৰং নাম নত্থি. তণ্হা সিব্বিনীতি ৱেদনাসু নন্দিৰাগো ৱেদনানং উপচ্ছেদং নিৱাৰেতীতি তা সিব্বতি নাম.

চতুত্থৱাৰে ৱিঞ্ঞাণং মজ্ঝেতি পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণম্পি সেসৱিঞ্ঞাণম্পি নামৰূপপচ্চযসমুদাগতত্তা নামৰূপানং মজ্ঝে নাম.

পঞ্চমৱাৰে ৱিঞ্ঞাণং মজ্ঝেতি কম্মৱিঞ্ঞাণং মজ্ঝে, অজ্ঝত্তিকাযতনেসু ৱা মনাযতনেন কম্মস্স গহিতত্তা ইধ যংকিঞ্চি ৱিঞ্ঞাণং মজ্ঝে নাম, মনোদ্ৱাৰে ৱা আৱজ্জনস্স অজ্ঝত্তিকাযতননিস্সিতত্তা জৱনৱিঞ্ঞাণং মজ্ঝে নাম.

ছট্ঠৱাৰে সক্কাযোতি তেভূমকৱট্টং. সক্কাযসমুদযোতি সমুদযসচ্চং. সক্কাযনিৰোধোতি নিৰোধসচ্চং. পৰিযাযেনাতি তেন তেন কাৰণেনেৱ. সেসং সব্বত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

৮. পুৰিসিন্দ্ৰিযঞাণসুত্তৱণ্ণনা

৬২. অট্ঠমে অঞ্ঞতৰোতি দেৱদত্তপক্খিকো একো. সমন্নাহৰিত্ৱাতি আৱজ্জিত্ৱা. ইদং সো ‘‘কিং নু খো ভগৱতা জানিত্ৱা কথিতং, উদাহু অজানিত্ৱা, একংসিকং ৱা কথিতং উদাহু ৱিভজ্জকথিত’’ন্তি অধিপ্পাযেন পুচ্ছতি. আপাযিকোতি অপাযে নিব্বত্তনকো. নেৰযিকোতি নিৰযগামী. কপ্পট্ঠোতি কপ্পট্ঠিযকম্মস্স কতত্তা কপ্পং ঠস্সতি. অতেকিচ্ছোতি ন সক্কা তিকিচ্ছিতুং. দ্ৱেজ্ঝন্তি দ্ৱিধাভাৱং. ৱালগ্গকোটিনিত্তুদনমত্তন্তি ৱালস্স অগ্গকোটিযা দস্সেতব্বমত্তকং, ৱালগ্গকোটিনিপাতমত্তকং ৱা. পুৰিসিন্দ্ৰিযঞাণানীতি পুৰিসপুগ্গলানং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণানি, ইন্দ্ৰিযানং তিক্খমুদুভাৱজাননঞাণানীতি অত্থো.

ৱিজ্জমানা কুসলাপি ধম্মা অকুসলাপি ধম্মাতি এত্তকা কুসলা ধম্মা ৱিজ্জন্তি, এত্তকা অকুসলা ধম্মাতি জানামি. অন্তৰহিতাতি অদস্সনং গতা. সম্মুখীভূতাতি সমুদাচাৰৱসেন পাকটা জাতা. কুসলমূলন্তি কুসলজ্ঝাসযো. কুসলা কুসলন্তি তম্হা কুসলজ্ঝাসযা অঞ্ঞম্পি কুসলং নিব্বত্তিস্সতি. সাৰদানীতি সাৰাদানি গহিতসাৰানি, সৰদমাসে ৱা নিব্বত্তানি. সুখসযিতানীতি সুখসন্নিচিতানি. সুখেত্তেতি মণ্ডখেত্তে. নিক্খিত্তানীতি ৱুত্তানি. সপ্পটিভাগাতি সৰিক্খকা. অভিদো অদ্ধৰত্তন্তি অভিঅদ্ধৰত্তং অদ্ধৰত্তে অভিমুখীভূতে. ভত্তকালসমযেতি ৰাজকুলানং ভত্তকালসঙ্খাতে সমযে. পৰিহানধম্মোতি কো এৱং ভগৱতা ঞাতোতি? অজাতসত্তুৰাজা. সো হি পাপমিত্তং নিস্সায মগ্গফলেহি পৰিহীনো. অপৰেপি সুপ্পবুদ্ধসুনক্খত্তাদযো ভগৱতা ঞাতাৱ. অপৰিহানধম্মোতি এৱং ভগৱতা কো ঞাতো? সুসীমো পৰিব্বাজকো অঞ্ঞে চ এৱৰূপা. পৰিনিব্বাযিস্সতীতি এৱং কো ঞাতো ভগৱতাতি? সন্ততিমহামত্তো অঞ্ঞে চ এৱৰূপা.

৯. নিব্বেধিকসুত্তৱণ্ণনা

৬৩. নৱমে অনিব্বিদ্ধপুব্বে অপ্পদালিতপুব্বে লোভক্খন্ধাদযো নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি নিব্বেধিকপৰিযাযো, নিব্বিজ্ঝনকাৰণন্তি অত্থো. নিদানসম্ভৱোতি কামে নিদেতি উপ্পাদনসমত্থতায নিয্যাদেতীতি নিদানং. সম্ভৱতি ততোতি সম্ভৱো, নিদানমেৱ সম্ভৱো নিদানসম্ভৱো. ৱেমত্ততাতি নানাকৰণং.

কামগুণাতি কামযিতব্বট্ঠেন কামা, বন্ধনট্ঠেন গুণা ‘‘অন্তগুণ’’ন্তিআদীসু ৱিয. চক্খুৱিঞ্ঞেয্যাতি চক্খুৱিঞ্ঞাণেন পস্সিতব্বা. ইট্ঠাতি পৰিযিট্ঠা ৱা হোন্তু মা ৱা, ইট্ঠাৰম্মণভূতাতি অত্থো. কন্তাতি কমনীযা. মনাপাতি মনৱড্ঢনকা. পিযৰূপাতি পিযজাতিকা. কামূপসঞ্হিতাতি আৰম্মণং কত্ৱা উপ্পজ্জমানেন কামেন উপসঞ্হিতা. ৰজনীযাতি ৰাগুপ্পত্তিকাৰণভূতা. নেতে কামাতি ন এতে কমনট্ঠেন কামা নাম হোন্তি. সঙ্কপ্পৰাগোতি সঙ্কপ্পৱসেন উপ্পন্নৰাগো. কামোতি অযং কামপ্পহানায পটিপন্নেহি পহাতব্বো. কমনট্ঠেন কামা নাম. চিত্ৰানীতি চিত্ৰৱিচিত্ৰাৰম্মণানি.

ফস্সোতি সহজাতফস্সো. কামযমানোতি কামং কামযমানো. তজ্জং তজ্জন্তি তজ্জাতিকং তজ্জাতিকং. পুঞ্ঞভাগিযন্তি দিব্বে কামে পত্থেত্ৱা সুচৰিতপাৰিপূৰিযা দেৱলোকে নিব্বত্তস্স অত্তভাৱো পুঞ্ঞভাগিযো নাম, দুচ্চৰিতপাৰিপূৰিযা অপাযে নিব্বত্তস্স অত্তভাৱো অপুঞ্ঞভাগিযো নাম. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কামানং ৱিপাকোতি অযং দুৱিধোপি কামপত্থনং নিস্সায উপ্পন্নত্তা কামানং ৱিপাকোতি ৱুচ্চতি. সো ইমং নিব্বেধিকন্তি সো ভিক্খু ইমং ছত্তিংসট্ঠানেসু নিব্বিজ্ঝনকং সেট্ঠচৰিযং জানাতি. কামনিৰোধন্তি কামানং নিৰোধনে এৱং লদ্ধনামং. ইমস্মিঞ্হি ঠানে ব্ৰহ্মচৰিযসঙ্খাতো মগ্গোৱ কামনিৰোধোতি ৱুত্তো.

সামিসাতি কিলেসামিসসম্পযুত্তা. ইমিনা নযেন সব্বঠানেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. অপিচেত্থ ৱোহাৰৱেপক্কন্তি ৱোহাৰৱিপাকং. কথাসঙ্খাতো হি ৱোহাৰো সঞ্ঞায ৱিপাকো নাম. যথা যথা নন্তি এত্থ নং-ইতি নিপাতমত্তমেৱ. ইতি যস্মা যথা যথা সঞ্জানাতি, তথা তথা এৱংসঞ্ঞী অহোসিন্তি কথেতি, তস্মা ৱোহাৰৱেপক্কাতি অত্থো.

অৱিজ্জাতি অট্ঠসু ঠানেসু অঞ্ঞাণভূতা বহলঅৱিজ্জা. নিৰযং গমেন্তীতি নিৰযগমনীযা, নিৰযে নিব্বত্তিপচ্চযাতি অত্থো. সেসেসুপি এসেৱ নযো. চেতনাহন্তি চেতনং অহং. ইধ সব্বসঙ্গাহিকা সংৱিদহনচেতনা গহিতা. চেতযিত্ৱাতি দ্ৱাৰপ্পৱত্তচেতনা. মনসাতি চেতনাসম্পযুত্তচিত্তেন. নিৰযৱেদনীযন্তি নিৰযে ৱিপাকদাযকং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. অধিমত্তন্তি বলৱদুক্খং. দন্ধৱিৰাগীতি গৰুকং ন খিপ্পং সণিকং ৱিগচ্ছনকদুক্খং. উৰত্তাড়িং কন্দতীতি উৰং তাড়েত্ৱা ৰোদতি. পৰিযেট্ঠিন্তি পৰিযেসনং. একপদং দ্ৱিপদন্তি একপদমন্তং ৱা দ্ৱিপদমন্তং ৱা, কো মন্তং জানাতীতি অত্থো. সম্মোহৱেপক্কন্তি সম্মোহৱিপাকং. দুক্খস্স হি সম্মোহো নিস্সন্দৱিপাকো নাম. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. পৰিযেসনাপি হি তস্স নিস্সন্দৱিপাকোতি. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং.

১০. সীহনাদসুত্তৱণ্ণনা

৬৪. দসমে আসভং ঠানন্তি সেট্ঠং নিচ্চলট্ঠানং. সীহনাদন্তি অভীতনাদং পমুখনাদং. ব্ৰহ্মচক্কন্তি সেট্ঠঞাণচক্কং পটিৱেধঞাণঞ্চেৱ দেসনাঞাণঞ্চ. ঠানঞ্চ ঠানতোতি কাৰণঞ্চ কাৰণতো. যম্পীতি যেন ঞাণেন. ইদম্পি তথাগতস্সাতি ইদম্পি ঠানাট্ঠানঞাণং তথাগতস্স তথাগতবলং নাম হোতি. এৱং সব্বপদেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. কম্মসমাদানানন্তি সমাদিযিত্ৱা কতানং কুসলাকুসলকম্মানং, কম্মমেৱ ৱা কম্মসমাদানং. ঠানসো হেতুসোতি পচ্চযতো চেৱ হেতুতো চ. তত্থ গতিউপধিকালপযোগা ৱিপাকস্স ঠানং, কম্মং হেতু. ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনন্তি চতুন্নং ঝানানং অট্ঠন্নং ৱিমোক্খানং তিণ্ণং সমাধীনং নৱন্নং অনুপুব্বসমাপত্তীনঞ্চ. সংকিলেসন্তি হানভাগিযং ধম্মং. ৱোদানন্তি ৱিসেসভাগিযং ধম্মং. ৱুট্ঠানন্তি ‘‘ৱোদানম্পি ৱুট্ঠানং, তম্হা তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠানম্পি ৱুট্ঠান’’ন্তি (ৱিভ. ৮২৮) এৱং ৱুত্তং পগুণজ্ঝানঞ্চেৱ ভৱঙ্গনফলসমাপত্তিযো চ. হেট্ঠিমং হেট্ঠিমঞ্হি পগুণজ্ঝানং উপৰিমস্স উপৰিমস্স পদট্ঠানং হোতি, তস্মা ‘‘ৱোদানম্পি ৱুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. ভৱঙ্গেন পন সব্বজ্ঝানেহি ৱুট্ঠানং হোতি, ফলসমাপত্তিযা নিৰোধসমাপত্তিতো ৱুট্ঠানং হোতি. তং সন্ধায ‘‘তম্হা তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠানম্পি ৱুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. অনেকৱিহিতন্তিআদীনি ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৪০২) ৱণ্ণিতানি. আসৱক্খযঞাণং হেট্ঠা ৱুত্তত্থমেৱ. পুৰিমস্সাপি ঞাণত্তযস্স ৱিত্থাৰকথং ইচ্ছন্তেন মজ্ঝিমট্ঠকথায মহাসীহনাদৱণ্ণনা (ম. নি. অট্ঠ. ১.১৪৬ আদযো) ওলোকেতব্বা. সমাহিতস্সাতি একগ্গচিত্তস্স. সমাধি মগ্গোতি সমাধি এতেসং ঞাণানং অধিগমায উপাযো. অসমাধীতি অনেকগ্গভাৱো. কুম্মগ্গোতি মিচ্ছামগ্গো. ইমস্মিং সুত্তে তথাগতস্স ঞাণবলং কথিতন্তি.

মহাৱগ্গো ছট্ঠো.

৭. দেৱতাৱগ্গো

১-৩. অনাগামিফলসুত্তাদিৱণ্ণনা

৬৫-৬৭. সত্তমস্স পঠমে অস্সদ্ধিযন্তি অস্সদ্ধভাৱং. দুপ্পঞ্ঞতন্তি নিপ্পঞ্ঞভাৱং. দুতিযে পমাদন্তি সতিৱিপ্পৱাসং. ততিযে আভিসমাচাৰিকন্তি উত্তমসমাচাৰভূতং ৱত্তৱসেন পণ্ণত্তিসীলং. সেখধম্মন্তি সেখপণ্ণত্তিসীলং. সীলানীতি চত্তাৰি মহাসীলানি.

৪. সঙ্গণিকাৰামসুত্তৱণ্ণনা

৬৮. চতুত্থে সঙ্গণিকাৰামোতি গণসঙ্গণিকাৰামো. সুত্তন্তিকগণাদীসু পন গণেসু অত্তনো ৱা পৰিসাসঙ্খাতে গণে ৰমতীতি গণাৰামো. পৱিৱেকেতি কাযৱিৱেকে. চিত্তস্স নিমিত্তন্তি সমাধিৱিপস্সনাচিত্তস্স নিমিত্তং সমাধিৱিপস্সনাকাৰং. সম্মাদিট্ঠিন্তি ৱিপস্সনাসম্মাদিট্ঠিং. সমাধিন্তি মগ্গসমাধিঞ্চেৱ ফলসমাধিঞ্চ. সংযোজনানীতি দস সংযোজনানি. নিব্বানন্তি অপচ্চযপৰিনিব্বানং.

৫. দেৱতাসুত্তৱণ্ণনা

৬৯. পঞ্চমে সোৱচস্সতাতি সুব্বচভাৱো. কল্যাণমিত্ততাতি সুচিমিত্ততা. সত্থুগাৰৱোতি সত্থৰি গাৰৱযুত্তো. এস নযো সব্বত্থ.

৬. সমাধিসুত্তৱণ্ণনা

৭০. ছট্ঠে ন সন্তেনাতি পচ্চনীককিলেসেহি অৱূপসন্তেন. ন পণীতেনাতি ন অতপ্পকেন. ন পটিপ্পস্সদ্ধিলদ্ধেনাতি কিলেসপ্পটিপ্পস্সদ্ধিযা অলদ্ধেন অপ্পত্তেন. ন একোদিভাৱাধিগতেনাতি ন একগ্গভাৱং উপগতেন.

৭. সক্খিভব্বসুত্তৱণ্ণনা

৭১. সত্তমে তত্ৰ তত্ৰাতি তস্মিং তস্মিং ৱিসেসে. সক্খিভব্বতন্তি পচ্চক্খভাৱং. আযতনেতি কাৰণে. হানভাগিযাদযো ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৩৯) সংৱণ্ণিতা. অসক্কচ্চকাৰীতি ন সুকতকাৰী, ন আদৰকাৰী. অসপ্পাযকাৰীতি ন সপ্পাযকাৰী, ন উপকাৰভূতধম্মকাৰী.

৮. বলসুত্তৱণ্ণনা

৭২. অট্ঠমে বলতন্তি বলভাৱং থামভাৱং. অসাতচ্চকাৰীতি ন সততকাৰী. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ.

৯-১০. তজ্ঝানসুত্তদ্ৱযৱণ্ণনা

৭৩-৭৪. নৱমে ন যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠো হোতীতি ৱত্থুকামকিলেসকামেসু আদীনৱো ন যথাসভাৱতো ঝানপঞ্ঞায সুদিট্ঠো হোতি. দসমং উত্তানত্থমেৱাতি.

দেৱতাৱগ্গো সত্তমো.

৮. অৰহত্তৱগ্গো

১. দুক্খসুত্তৱণ্ণনা

৭৫. অট্ঠমস্স পঠমে সৱিঘাতন্তি সউপঘাতং সোপদ্দৱং. সপৰিড়াহন্তি কাযিকচেতসিকেন পৰিড়াহেন সপৰিড়াহং. পাটিকঙ্খাতি ইচ্ছিতব্বা অৱস্সংভাৱিনী.

২. অৰহত্তসুত্তৱণ্ণনা

৭৬. দুতিযে মানন্তি জাতিআদীহি মঞ্ঞনং. ওমানন্তি হীনোহমস্মীতি মানং. অতিমানন্তি অতিক্কমিত্ৱা পৱত্তং অচ্চুণ্ণতিমানং. অধিমানন্তি অধিগতমানং. থম্ভন্তি কোধমানেহি থদ্ধভাৱং. অতিনিপাতন্তি হীনস্স হীনোহমস্মীতি মানং.

৩. উত্তৰিমনুস্সধম্মসুত্তৱণ্ণনা

৭৭. ততিযে উত্তৰিমনুস্সধম্মাতি মনুস্সধম্মতো উত্তৰি. অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসন্তি অৰিযভাৱং কাতুং সমত্থং ঞাণদস্সনৱিসেসং, চত্তাৰো মগ্গে চত্তাৰি চ ফলানীতি অত্থো. কুহনন্তি তিৱিধং কুহনৱত্থুং. লপনন্তি লাভত্থিকতায উক্খিপিত্ৱা অৱক্খিপিত্ৱা ৱা লপনং.

৪. সুখসোমনস্সসুত্তৱণ্ণনা

৭৮. চতুত্থে যোনি চস্স আৰদ্ধা হোতীতি কাৰণঞ্চস্স পৰিপুণ্ণং পগ্গহিতং হোতি. ধম্মাৰামোতি ধম্মে ৰতিং ৱিন্দতি. ভাৱনায ৰমতি, ভাৱেন্তো ৱা ৰমতীতি ভাৱনাৰামো. পহানে ৰমতি, পজহন্তো ৱা ৰমতীতি পহানাৰামো. তিৱিধে পৱিৱেকে ৰমতীতি পৱিৱেকাৰামো. অব্যাপজ্ঝে নিদ্দুক্খভাৱে ৰমতীতি অব্যাপজ্ঝাৰামো. নিপ্পপঞ্চসঙ্খাতে নিব্বানে ৰমতীতি নিপ্পপঞ্চাৰামো.

৫. অধিগমসুত্তৱণ্ণনা

৭৯. পঞ্চমে ন আযকুসলোতি ন আগমনকুসলো. ন অপাযকুসলোতি ন অপগমনকুসলো. ছন্দন্তি কত্তুকম্যতাছন্দং. ন আৰক্খতীতি ন ৰক্খতি.

৬. মহন্তত্তসুত্তৱণ্ণনা

৮০. ছট্ঠে আলোকবহুলোতি ঞাণালোকবহুলো. যোগবহুলোতি যোগে বহুলং কৰোতি. ৱেদবহুলোতি পীতিপামোজ্জবহুলো. অসন্তুট্ঠিবহুলোতি কুসলধম্মেসু অসন্তুট্ঠো. অনিক্খিত্তধুৰোতি অট্ঠপিতধুৰো পগ্গহিতৱীৰিযো. উত্তৰি চ পতাৰেতীতি সম্পতি চ উত্তৰিঞ্চ ৱীৰিযং কৰোতেৱ. সত্তমং উত্তানমেৱ.

৮-১০. দুতিযনিৰযসুত্তাদিৱণ্ণনা

৮২-৮৪. অট্ঠমে পগব্ভোতি কাযপাগব্ভিযাদীহি সমন্নাগতো. নৱমং উত্তানত্থমেৱ. দসমে ৱিঘাতৱাতি মহিচ্ছতং নিস্সায উপ্পন্নেন লোভদুক্খেন দুক্খিতো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

অৰহত্তৱগ্গো অট্ঠমো.

৯. সীতিৱগ্গো

১. সীতিভাৱসুত্তৱণ্ণনা

৮৫. নৱমস্স পঠমে সীতিভাৱন্তি সীতলভাৱং. যস্মিং সমযে চিত্তং নিগ্গণ্হিতব্বন্তিআদীসু উদ্ধচ্চসমযে চিত্তং সমাধিনা নিগ্গহেতব্বং নাম, কোসজ্জানুপতিতকালে ৱীৰিযেন পগ্গহেতব্বং নাম, নিৰস্সাদগতকালে সমাধিনা সম্পহংসিতব্বং নাম, সমপ্পৱত্তকালে বোজ্ঝঙ্গুপেক্খায অজ্ঝুপেক্খিতব্বং নাম.

২. আৱৰণসুত্তৱণ্ণনা

৮৬. দুতিযে কম্মাৱৰণতাযাতি পঞ্চানন্তৰিযকম্মেহি. কিলেসাৱৰণতাযাতি নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিযা. ৱিপাকাৱৰণতাযাতি অকুসলৱিপাকপটিসন্ধিযা ৱা কুসলৱিপাকেহি অহেতুকপটিসন্ধিযা ৱাতি.

৪-৫. সুস্সূসতিসুত্তাদিৱণ্ণনা

৮৮-৮৯. চতুত্থে অনত্থন্তি অৱড্ঢিং. অত্থং ৰিঞ্চতীতি ৱড্ঢিঅত্থং ছড্ডেতি. অননুলোমিকাযাতি সাসনস্স অননুলোমিকায. পঞ্চমে দিট্ঠিসম্পদন্তি সোতাপত্তিমগ্গং.

৮-১১. অভব্বট্ঠানসুত্তচতুক্কৱণ্ণনা

৯২-৯৫. অট্ঠমে অনাগমনীযং ৱত্থুন্তি অনুপগন্তব্বং কাৰণং, পঞ্চন্নং ৱেৰানং দ্ৱাসট্ঠিযা চ দিট্ঠিগতানমেতং অধিৱচনং. অট্ঠমং ভৱন্তি কামাৱচৰে অট্ঠমং পটিসন্ধিং. নৱমে কোতূহলমঙ্গলেনাতি দিট্ঠসুতমুতমঙ্গলেন. দসমে সযংকতন্তিআদীনি অত্তদিট্ঠিৱসেন ৱুত্তানি. অধিচ্চসমুপ্পন্নন্তি অহেতুনিব্বত্তং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

সীতিৱগ্গো নৱমো.

১০. আনিসংসৱগ্গো

১-২. পাতুভাৱসুত্তাদিৱণ্ণনা

৯৬-৯৭. দসমস্স পঠমে অৰিযাযতনেতি মজ্ঝিমদেসে. ইন্দ্ৰিযানন্তি মনচ্ছট্ঠানং. দুতিযে সদ্ধম্মনিযতোতি সাসনসদ্ধম্মে নিযতো. অসাধাৰণেনাতি পুথুজ্জনেহি অসাধাৰণেন.

৭. অনৱত্থিতসুত্তৱণ্ণনা

১০২. সত্তমে অনোধিং কৰিত্ৱাতি ‘‘এত্তকাৱ সঙ্খাৰা অনিচ্চা, ন ইতো পৰে’’তি এৱং সীমং মৰিযাদং অকত্ৱা. অনৱত্থিতাতি অৱত্থিতায ৰহিতা, ভিজ্জমানাৱ হুত্ৱা উপট্ঠহিস্সন্তীতি অত্থো. সব্বলোকেতি সকলে তেধাতুকে. সামঞ্ঞেনাতি সমণভাৱেন, অৰিযমগ্গেনাতি অত্থো.

৮. উক্খিত্তাসিকসুত্তৱণ্ণনা

১০৩. অট্ঠমে মেত্তাৱতাযাতি মেত্তাযুত্তায পাৰিচৰিযায. সত্ত হি সেখা তথাগতং মেত্তাৱতায পৰিচৰন্তি, খীণাসৱো পৰিচিণ্ণসত্থুকো.

৯. অতম্মযসুত্তৱণ্ণনা

১০৪. নৱমে অতম্মযোতি তম্মযা ৱুচ্চন্তি তণ্হাদিট্ঠিযো, তাহি ৰহিতো. অহংকাৰাতি অহংকাৰদিট্ঠি. মমংকাৰাতি মমংকাৰতণ্হা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

আনিসংসৱগ্গো দসমো.

দুতিযপণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.