৩. অনুত্তৰিযৱগ্গো

১-২. সামকসুত্তাদিৱণ্ণনা

২১-২২. ততিযস্স পঠমে সামগামকেতি সামকানং উস্সন্নত্তা এৱংলদ্ধনামে গামকে. পোক্খৰণিযাযন্তি পোক্খৰণিযানামকে ৱিহাৰে. অভিক্কন্তায ৰত্তিযাতি ৰত্তিযা পঠমযামং অতিক্কম্ম মজ্ঝিমযামে সম্পত্তে. অভিক্কন্তৱণ্ণাতি অভিক্কন্তঅতিমনাপৱণ্ণা. কেৱলকপ্পন্তি সকলকপ্পং. পোক্খৰণিযং ওভাসেত্ৱাতি পোক্খৰণিযানামকং মহাৱিহাৰং অত্তনো ওভাসেন ফৰিত্ৱা. সমনুঞ্ঞোতি সমানঅনুঞ্ঞো সমানচিত্তো. দোৱচস্সতাতি দুব্বচভাৱো. পাপমিত্ততাতি লামকমিত্ততা. ইমস্মিং সুত্তে পৰিহানিযধম্মাৱ কথিতা. দুতিযে অপৰিহানিযধম্মা লোকুত্তৰমিস্সকা কথিতা.

৩. ভযসুত্তৱণ্ণনা

২৩. ততিযে কামৰাগৰত্তাযন্তি কামৰাগৰত্তো অযং. ছন্দৰাগৱিনিবদ্ধোতি ছন্দৰাগেন ৱিনিবদ্ধো. ভযাতি চিত্তুত্ৰাসভযা. পঙ্কাতি কিলেসপঙ্কতো. সঙ্গো পঙ্কো চ উভযন্তি সঙ্গো চ পঙ্কো চ ইদম্পি উভযং. এতে কামা পৱুচ্চন্তি, যত্থ সত্তো পুথুজ্জনোতি যস্মিং সঙ্গে চ পঙ্কে চ পুথুজ্জনো সত্তো লগ্গো লগ্গিতো পলিবুদ্ধো. উপাদানেতি চতুব্বিধে উপাদানে. জাতিমৰণসম্ভৱেতি জাতিযা চ মৰণস্স চ সম্ভৱে পচ্চযভূতে. অনুপাদা ৱিমুচ্চন্তীতি অনুপাদিযিত্ৱা ৱিমুচ্চন্তি. জাতিমৰণসঙ্খযেতি জাতিমৰণানং সঙ্খযসঙ্খাতে নিব্বানে, নিব্বানাৰম্মণায ৱিমুত্তিযা ৱিমুচ্চন্তীতি অত্থো. ইমস্মিং ঠানে ৱিৱট্টেত্ৱা অৰহত্তমেৱ পত্তো এস ভিক্খু. ইদানি তং খীণাসৱং থোমেন্তো তে খেমপ্পত্তাতিআদিমাহ. তত্থ খেমপ্পত্তাতি খেমভাৱং পত্তা. সুখিনোতি লোকুত্তৰসুখেন সুখিতা. দিট্ঠধম্মাভিনিব্বুতাতি অব্ভন্তৰে কিলেসাভাৱেন দিট্ঠধম্মেযেৱ অভিনিব্বুতা. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টমেৱ কথেত্ৱা গাথাসু ৱট্টৱিৱটং কথিতং.

৪. হিমৱন্তসুত্তৱণ্ণনা

২৪. চতুত্থে পদালেয্যাতি ভিন্দেয্য. ছৱাযাতি লামিকায. সমাধিস্স সমাপত্তিকুসলো হোতীতি আহাৰসপ্পাযউতুসপ্পাযানি পৰিগ্গহেত্ৱা সমাধিং সমাপজ্জিতুং কুসলো হোতি ছেকো সমত্থো পটিবলো. সমাধিস্স ঠিতিকুসলোতি সমাধিস্স ঠিতিযং কুসলো, সমাধিং ঠপেতুং সক্কোতীতি অত্থো. সমাধিস্স ৱুট্ঠানকুসলোতি সমাধিস্স ৱুট্ঠানে কুসলো, যথাপৰিচ্ছেদেন ৱুট্ঠাতুং সক্কোতীতি অত্থো. সমাধিস্স কল্লিতকুসলোতি সমাধিস্স কল্লতায কুসলো, সমাধিচিত্তং হাসেতুং কল্লং কাতুং সক্কোতীতি অত্থো. সমাধিস্স গোচৰকুসলোতি সমাধিস্স অসপ্পাযে অনুপকাৰকে ধম্মে ৱজ্জেত্ৱা সপ্পাযে উপকাৰকে সেৱন্তোপি, ‘‘অযং সমাধিনিমিত্তাৰম্মণো অযং লক্খণাৰম্মণো’’তি জানন্তোপি সমাধিস্স গোচৰকুসলো নাম হোতি. সমাধিস্স অভিনীহাৰকুসলোতি উপৰিউপৰিসমাপত্তিসমাপজ্জনত্থায পঠমজ্ঝানাদিসমাধিং অভিনীহৰিতুং সক্কোন্তো সমাধিস্স অভিনীহাৰকুসলো নাম হোতি. সো পঠমজ্ঝানা ৱুট্ঠায দুতিযং সমাপজ্জতি, দুতিযজ্ঝানা…পে… ততিযজ্ঝানা ৱুট্ঠায চতুত্থং সমাপজ্জতীতি.

৫. অনুস্সতিট্ঠানসুত্তৱণ্ণনা

২৫. পঞ্চমে অনুস্সতিট্ঠানানীতি অনুস্সতিকাৰণানি. ইতিপি সো ভগৱাতিআদীনি ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.১২৩ আদযো) ৱিত্থাৰিতানেৱ. ইদম্পি খো, ভিক্খৱে, আৰম্মণং কৰিত্ৱাতি ইদং বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানং আৰম্মণং কৰিত্ৱা. ৱিসুজ্ঝন্তীতি পৰমৱিসুদ্ধিং নিব্বানং পাপুণন্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱ. ইমস্মিং পন সুত্তে ছ অনুস্সতিট্ঠানানি মিস্সকানি কথিতানীতি ৱেদিতব্বানি.

৬. মহাকচ্চানসুত্তৱণ্ণনা

২৬. ছট্ঠে সম্বাধেতি পঞ্চকামগুণসম্বাধে. ওকাসাধিগমোতি এত্থ ওকাসা ৱুচ্চন্তি ছ অনুস্সতিট্ঠানানি, তেসং অধিগমো. ৱিসুদ্ধিযাতি ৱিসুজ্ঝনত্থায. সোকপৰিদেৱানং সমতিক্কমাযাতি সোকানঞ্চ পৰিদেৱানঞ্চ সমতিক্কমত্থায. অত্থঙ্গমাযাতি অত্থং গমনত্থায. ঞাযস্স অধিগমাযাতি সহৱিপস্সনকস্স মগ্গস্স অধিগমনত্থায. নিব্বানস্স সচ্ছিকিৰিযাযাতি অপচ্চযপৰিনিব্বানস্স পচ্চক্খকিৰিযত্থায.

সব্বসোতি সব্বাকাৰেন. আকাসসমেনাতি অলগ্গনট্ঠেন চেৱ অপলিবুদ্ধট্ঠেন চ আকাসসদিসেন. ৱিপুলেনাতি ন পৰিত্তকেন. মহগ্গতেনাতি মহন্তভাৱং গতেন, মহন্তেহি ৱা অৰিযসাৱকেহি গতেন, পটিপন্নেনাতি অত্থো. অপ্পমাণেনাতি ফৰণঅপ্পমাণতায অপ্পমাণেন. অৱেৰেনাতি অকুসলৱেৰপুগ্গলৱেৰৰহিতেন. অব্যাপজ্ঝেনাতি কোধদুক্খৱজ্জিতেন. সব্বমেতং বুদ্ধানুস্সতিচিত্তমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. পৰতোপি এসেৱ নযো. ৱিসুদ্ধিধম্মাতি ৱিসুজ্ঝনসভাৱা. ইমস্মিম্পি সুত্তে ছ অনুস্সতিট্ঠানানি মিস্সকানেৱ কথিতানীতি.

৭. পঠমসমযসুত্তৱণ্ণনা

২৭. সত্তমে মনোভাৱনীযস্সাতি এত্থ মনং ভাৱেতি ৱড্ঢেতীতি মনোভাৱনীযো. দস্সনাযাতি দস্সনত্থং. নিস্সৰণন্তি নিগ্গমনং ৱূপসমনং. ধম্মং দেসেতীতি কামৰাগপ্পজহনত্থায অসুভকম্মট্ঠানং কথেতি. দুতিযৱাৰাদীসু ব্যাপাদপ্পহানায মেত্তাকম্মট্ঠানং, থিনমিদ্ধপ্পহানায থিনমিদ্ধৱিনোদনকম্মট্ঠানং, আলোকসঞ্ঞং ৱা ৱীৰিযাৰম্ভৱত্থুআদীনং ৱা অঞ্ঞতৰং, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপ্পহানায সমথকম্মট্ঠানং, ৱিচিকিচ্ছাপহানায তিণ্ণং ৰতনানং গুণকথং কথেন্তো ধম্মং দেসেতীতি ৱেদিতব্বো. আগম্মাতি আৰব্ভ. মনসিকৰোতোতি আৰম্মণৱসেন চিত্তে কৰোন্তস্স. অনন্তৰা আসৱানং খযো হোতীতি অনন্তৰাযেন আসৱানং খযো হোতি.

৮. দুতিযসমযসুত্তৱণ্ণনা

২৮. অট্ঠমে মণ্ডলমাড়েতি ভোজনসালায. চাৰিত্তকিলমথোতি পিণ্ডপাতচৰিযায উপ্পন্নকিলমথো. ভত্তকিলমথোতি ভত্তদৰথো. ৱিহাৰপচ্ছাযাযন্তি ৱিহাৰপচ্চন্তে ছাযায. যদেৱস্স দিৱা সমাধিনিমিত্তং মনসিকতং হোতীতি যং এৱ তস্স ততো পুৰিমদিৱসভাগে সমথনিমিত্তং চিত্তে কতং হোতি. তদেৱস্স তস্মিং সমযে সমুদাচৰতীতি তংযেৱ এতস্স তস্মিং সমযে দিৱাৱিহাৰে নিসিন্নস্স মনোদ্ৱাৰে সঞ্চৰতি. ওজট্ঠাযীতি ওজায ঠিতো পতিট্ঠিতো. ফাসুকস্স হোতীতি ফাসুকং অস্স হোতি. সম্মুখাতি কথেন্তস্স সম্মুখট্ঠানে. সুতন্তি সোতেন সুতং. পটিগ্গহিতন্তি চিত্তেন পটিগ্গহিতং.

৯. উদাযীসুত্তৱণ্ণনা

২৯. নৱমে উদাযিন্তি লাড়ুদাযিত্থেৰং. সুণোমহং, আৱুসোতি, আৱুসো, নাহং বধিৰো, সুণামি ভগৱতো ৱচনং, পঞ্হং পন উপপৰিক্খামীতি. অধিচিত্তন্তি সমাধিৱিপস্সনাচিত্তং. ইদং, ভন্তে, অনুস্সতিট্ঠানন্তি ইদং ঝানত্তযসঙ্খাতং অনুস্সতিকাৰণং. দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰায সংৱত্ততীতি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে সুখৱিহাৰত্থায পৱত্ততি. আলোকসঞ্ঞন্তি আলোকনিমিত্তে উপ্পন্নসঞ্ঞং. দিৱা সঞ্ঞং অধিট্ঠাতীতি দিৱাতি সঞ্ঞং ঠপেতি. যথা দিৱা তথা ৰত্তিন্তি যথানেন দিৱা আলোকসঞ্ঞা মনসিকতা, ৰত্তিম্পি তথেৱ তং মনসি কৰোতি. যথা ৰত্তিং তথা দিৱাতি যথা ৱানেন ৰত্তিং আলোকসঞ্ঞা মনসিকতা, দিৱাপি তং তথেৱ মনসি কৰোতি. ৱিৱটেনাতি পাকটেন. অপৰিযোনদ্ধেনাতি নীৱৰণেহি অনোনদ্ধেন. সপ্পভাসং চিত্তং ভাৱেতীতি দিব্বচক্খুঞাণত্থায সহোভাসকং চিত্তং ব্ৰূহেতি ৱড্ঢেতি. যং পন ‘‘আলোকসঞ্ঞং মনসি কৰোতী’’তি ৱুত্তং, তং থিনমিদ্ধৱিনোদনালোকসঞ্ঞং সন্ধায ৱুত্তং, ন দিব্বচক্খুঞাণালোকন্তি ৱেদিতব্বং. ঞাণদস্সনপ্পটিলাভাযাতি দিব্বচক্খুসঙ্খাতস্স ঞাণদস্সনস্স পটিলাভায.

ইমমেৱ কাযন্তিআদীসু যং ৱত্তব্বং সিযা, তং সব্বং সব্বাকাৰেন ৱিত্থাৰতো ৱিসুদ্ধিমগ্গে কাযগতাসতিকম্মট্ঠানে ৱুত্তং. কামৰাগপ্পহানাযাতি পঞ্চকামগুণিকস্স ৰাগস্স পহানত্থায. সেয্যথাপি পস্সেয্যাতি যথা পস্সেয্য. সৰীৰন্তি মতসৰীৰং. সিৱথিকায ছড্ডিতন্তি সুসানে অপৱিদ্ধং. একাহং মতস্স অস্সাতি একাহমতং. দ্ৱীহং মতস্স অস্সাতি দ্ৱীহমতং. তীহং মতস্স অস্সাতি তীহমতং. ভস্তা ৱিয ৱাযুনা উদ্ধং জীৱিতপৰিযাদানা যথানুক্কমং সমুগ্গতেন সূনভাৱেন ধুমাতত্তা উদ্ধুমাতং, উদ্ধুমাতমেৱ উদ্ধুমাতকং. পটিকূলত্তা ৱা কুচ্ছিতং উদ্ধুমাতন্তি উদ্ধুমাতকং. ৱিনীলং ৱুচ্চতি ৱিপৰিভিন্নৱণ্ণং, ৱিনীলমেৱ ৱিনীলকং. পটিকূলত্তা ৱা কুচ্ছিতং ৱিনীলন্তি ৱিনীলকং. মংসুস্সদট্ঠানেসু ৰত্তৱণ্ণস্স পুব্বসন্নিচযট্ঠানেসু সেতৱণ্ণস্স যেভুয্যেন চ নীলৱণ্ণস্স নীলট্ঠানে নীলসাটকপাৰুতস্সেৱ ছৱসৰীৰস্সেতং অধিৱচনং. পৰিভিন্নট্ঠানেহি নৱহি ৱা ৱণমুখেহি ৱিস্সন্দমানং পুব্বং ৱিপুব্বং, ৱিপুব্বমেৱ ৱিপুব্বকং. পটিকূলত্তা ৱা কুচ্ছিতং ৱিপুব্বন্তি ৱিপুব্বকং. ৱিপুব্বকং জাতং তথাভাৱং গতন্তি ৱিপুব্বকজাতং.

সো ইমমেৱ কাযন্তি সো ভিক্খু ইমং অত্তনো কাযং তেন কাযেন সদ্ধিং ঞাণেন উপসংহৰতি উপনেতি. কথং? অযম্পি খো কাযো এৱংধম্মো এৱংভাৱী এৱংঅনতীতোতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – আযু উস্মা ৱিঞ্ঞাণন্তি ইমেসং তিণ্ণং ধম্মানং অত্থিতায অযং কাযো ঠানগমনাদিখমো হোতি, ইমেসং পন ৱিগমা অযম্পি এৱংধম্মো এৱংপূতিকসভাৱোযেৱাতি. এৱংভাৱীতি এৱমেৱং উদ্ধুমাতাদিভেদো ভৱিস্সতি. এৱং অনতীতোতি এৱং উদ্ধুমাতাদিভাৱং অনতিক্কন্তো.

খজ্জমানন্তি উদৰাদীসু নিসীদিত্ৱা উদৰমংসওট্ঠমংসঅক্খিকমংসাদীনি লুঞ্চিত্ৱা লুঞ্চিত্ৱা খাদিযমানং. সমংসলোহিতন্তি সেসাৱসেসমংসলোহিতযুত্তং. নিম্মংসলোহিতমক্খিতন্তি মংসে খীণেপি লোহিতং ন সুস্সতি, তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘নিম্মংসলোহিতমক্খিত’’ন্তি. অঞ্ঞেনাতি অঞ্ঞেন দিসাভাগেন. হত্থট্ঠিকন্তি চতুসট্ঠিভেদম্পি হত্থট্ঠিকং পাটিযেক্কং পাটিযেক্কং ৱিপ্পকিণ্ণং. পাদট্ঠিকাদীসুপি এসেৱ নযো. তেৰোৱস্সিকানীতি অতিক্কন্তসংৱচ্ছৰানি. পূতীনীতি অব্ভোকাসে ঠিতানি ৱাতাতপৱুট্ঠিসম্ফস্সেন তেৰোৱস্সিকানেৱ পূতীনি হোন্তি, অন্তোভূমিগতানি পন চিৰতৰং তিট্ঠন্তি. চুণ্ণকজাতানীতি চুণ্ণৱিচুণ্ণং হুত্ৱা ৱিপ্পকিণ্ণানি. সব্বত্থ সো ইমমেৱাতি ৱুত্তনযেন খজ্জমানাদীনং ৱসেন যোজনা কাতব্বা. অস্মিমানসমুগ্ঘাতাযাতি অস্মীতি পৱত্তস্স নৱৱিধস্স মানস্স সমুগ্ঘাতত্থায. অনেকধাতুপটিৱেধাযাতি অনেকধাতূনং পটিৱিজ্ঝনত্থায. সতোৱ অভিক্কমতীতি গচ্ছন্তো সতিপঞ্ঞাহি সমন্নাগতোৱ গচ্ছতি. সতোৱ পটিক্কমতীতি পটিনিৱত্তন্তোপি সতিপঞ্ঞাহি সমন্নাগতোৱ নিৱত্ততি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. সতিসম্পজঞ্ঞাযাতি সতিযা চ ঞাণস্স চ অত্থায. ইতি ইমস্মিং সুত্তে সতিঞাণানি মিস্সকানি কথিতানীতি.

১০. অনুত্তৰিযসুত্তৱণ্ণনা

৩০. দসমে উচ্চাৱচন্তি যং কিঞ্চি মহন্তখুদ্দকং, উচ্চনীচং ৱা. হীনন্তি নিহীনং. গম্মন্তি গামৱাসিকানং দস্সনং. পোথুজ্জনিকন্তি পুথুজ্জনানং সন্তকং. অনৰিযন্তি ন অৰিযং ন উত্তমং ন পৰিসুদ্ধং. অনত্থসংহিতন্তি ন অত্থসন্নিস্সিতং. ন নিব্বিদাযাতি ন ৱট্টে নিব্বিন্দনত্থায. ন ৱিৰাগাযাতি ন ৰাগাদীনং ৱিৰজ্জনত্থায. ন নিৰোধাযাতি ন ৰাগাদীনং অপ্পৱত্তিনিৰোধায. ন উপসমাযাতি ন ৰাগাদীনং ৱূপসমনত্থায. ন অভিঞ্ঞাযাতি ন অভিজাননত্থায. ন সম্বোধাযাতি ন সম্বোধিসঙ্খাতস্স চতুমগ্গঞাণস্স পটিৱিজ্ঝনত্থায. ন নিব্বানাযাতি ন নিব্বানস্স সচ্ছিকিৰিযায.

নিৱিট্ঠসদ্ধোতি পতিট্ঠিতসদ্ধো. নিৱিট্ঠপেমোতি পতিট্ঠিতপেমো. একন্তগতোতি একন্তং গতো, অচলপ্পত্তোতি অত্থো. অভিপ্পসন্নোতি অতিৱিয পসন্নো. এতদানুত্তৰিযন্তি এতং অনুত্তৰং. হত্থিস্মিম্পি সিক্খতীতি হত্থিনিমিত্তং সিক্খিতব্বং হত্থিসিপ্পং সিক্খতি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. উচ্চাৱচন্তি মহন্তখুদ্দকং সিপ্পং সিক্খতি.

উপট্ঠিতা পাৰিচৰিযেতি পাৰিচৰিযায পচ্চুপট্ঠিতা. ভাৱযন্তি অনুস্সতিন্তি অনুত্তৰং অনুস্সতিং ভাৱেন্তি. ৱিৱেকপ্পটিসংযুত্তন্তি নিব্বাননিস্সিতং কত্ৱা. খেমন্তি নিৰুপদ্দৱং. অমতগামিনন্তি নিব্বানগামিনং, অৰিযমগ্গং ভাৱেন্তীতি অত্থো. অপ্পমাদে পমোদিতাতি সতিযা অৱিপ্পৱাসসঙ্খাতে অপ্পমাদে আমোদিতা পমোদিতা. নিপকাতি নেপক্কেন সমন্নাগতা. সীলসংৱুতাতি সীলেন সংৱুতা পিহিতা. তে ৱে কালেন পচ্চেন্তীতি তে ৱে যুত্তপ্পযুত্তকালে জানন্তি. যত্থ দুক্খং নিৰুজ্ঝতীতি যস্মিং ঠানে সকলং ৱট্টদুক্খং নিৰুজ্ঝতি, তং অমতং মহানিব্বানং তে ভিক্খূ জানন্তীতি. ইমস্মিং সুত্তে ছ অনুত্তৰিযানি মিস্সকানি কথিতানীতি.

অনুত্তৰিযৱগ্গো ততিযো.