(১৭) ২. আঘাতৱগ্গো
১. পঠমআঘাতপটিৱিনযসুত্তৱণ্ণনা
১৬১. দুতিযস্স পঠমে আঘাতং পটিৱিনেন্তি ৱূপসমেন্তীতি আঘাতপটিৱিনযা. যত্থ ভিক্খুনো উপ্পন্নো আঘাতো সব্বসো পটিৱিনেতব্বোতি যত্থ আৰম্মণে ভিক্খুনো আঘাতো উপ্পন্নো হোতি, তত্থ সো সব্বো ইমেহি পঞ্চহি পটিৱিনোদেতব্বোতি অত্থো. মেত্তা তস্মিং পুগ্গলে ভাৱেতব্বাতি তিকচতুক্কজ্ঝানৱসেন মেত্তা ভাৱেতব্বা. কৰুণাযপি এসেৱ নযো. উপেক্খা পন চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানৱসেন ভাৱেতব্বা. যস্মা পন যং পুগ্গলং পস্সতো চিত্তং ন নিব্বাতি, তস্মিং মুদিতা ন সণ্ঠহতি, তস্মা সা ন ৱুত্তা. অসতিঅমনসিকাৰোতি যথা সো পুগ্গলো ন উপট্ঠাতি, কুট্টাদীহি অন্তৰিতো ৱিয হোতি, এৱং তস্মিং অসতিঅমনসিকাৰো আপজ্জিতব্বো. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা উত্তানমেৱ.
২. দুতিযআঘাতপটিৱিনযসুত্তৱণ্ণনা
১৬২. দুতিযে আঘাতো এতেসু পটিৱিনেতব্বোতি আঘাতপটিৱিনযা. আঘাতো এতেহি পটিৱিনেতব্বোতিপি আঘাতপটিৱিনযা. পটিৱিনযোতি হি পটিৱিনযৱত্থূনম্পি পটিৱিনযকাৰণানম্পি এতং অধিৱচনং, তদুভযম্পি ইধ ৱট্টতি. পঞ্চ হি পুগ্গলা পটিৱিনযৱত্থূ হোন্তি পঞ্চহি উপমাহি পঞ্চ পটিপত্তিযো পটিৱিনযকাৰণানি. লভতি চ কালেন কালং চেতসো ৱিৱৰং চেতসো পসাদন্তি কালে কালে সমথৱিপস্সনাচিত্তস্স উপ্পন্নোকাসসঙ্খাতং ৱিৱৰঞ্চেৱ সদ্ধাসম্পন্নভাৱসঙ্খাতং পসাদঞ্চ লভতি.
ৰথিযাযাতি অন্তৰৱীথিযং. নন্তকন্তি পিলোতিকখণ্ডং. নিগ্গহেত্ৱাতি অক্কমিত্ৱা. যো তত্থ সাৰোতি যং তত্থ থিৰট্ঠানং. তং পৰিপাতেত্ৱাতি তং লুঞ্চিত্ৱা. এৱমেৱ খোতি এত্থ পংসুকূলিকো ৱিয মেত্তাৱিহাৰী দট্ঠব্বো, ৰথিযায নন্তকং ৱিয ৱেৰিপুগ্গলো, দুব্বলট্ঠানং ৱিয অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰতা, থিৰট্ঠানং ৱিয পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰতা, দুব্বলট্ঠানং ছড্ডেত্ৱা থিৰট্ঠানং আদায গন্ত্ৱা সিব্বিত্ৱা ৰজিত্ৱা পাৰুপিত্ৱা ৱিচৰণকালো ৱিয অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰতং অমনসিকত্ৱা পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰতং মনসিকত্ৱা ৱেৰিম্হি চিত্তুপ্পাদং নিব্বাপেত্ৱা ফাসুৱিহাৰকালো দট্ঠব্বো.
সেৱালপণকপৰিযোনদ্ধাতি সেৱালেন চ উদকপপ্পটকেন চ পটিচ্ছন্না. ঘম্মপৰেতোতি ঘম্মেন অনুগতো. কিলন্তোতি মগ্গকিলন্তো. তসিতোতি তণ্হাভিভূতো. পিপাসিতোতি পানীযং পাতুকামো. অপৱিযূহিত্ৱাতি অপনেত্ৱা. পিৱিত্ৱাতি পসন্নউদকং পিৱিত্ৱা. এৱমেৱ খোতি এত্থ ঘম্মাভিতত্তো পুৰিসো ৱিয মেত্তাৱিহাৰী দট্ঠব্বো, সেৱালপণকং ৱিয অপৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰতা, পসন্নউদকং ৱিয পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰতা, সেৱালপণকং অপব্যূহিত্ৱা পসন্নোদকং পিৱিত্ৱা গমনং ৱিয অপৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰতং অমনসিকত্ৱা পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰতং মনসিকত্ৱা ৱেৰিম্হি চিত্তুপ্পাদং নিব্বাপেত্ৱা ফাসুৱিহাৰকালো দট্ঠব্বো.
খোভেস্সামীতি চালেস্সামি. লোড়েস্সামীতি আকুলং কৰিস্সামি. অপেয্যম্পি তং কৰিস্সামীতি পিৱিতুং অসক্কুণেয্যং কৰিস্সামি. চতুক্কুণ্ডিকোতি জাণূহি চ হত্থেহি চ ভূমিযং পতিট্ঠানেন চতুক্কুণ্ডিকো হুত্ৱা. গোপীতকং পিৱিত্ৱাতি গাৱিযো ৱিয মুখেন আকড্ঢেন্তো পিৱিত্ৱা. এৱমেৱ খোতি এত্থ ঘম্মাভিতত্তো পুৰিসো ৱিয মেত্তাৱিহাৰী দট্ঠব্বো, গোপদং ৱিয ৱেৰিপুগ্গলো, গোপদে পৰিত্তউদকং ৱিয তস্সব্ভন্তৰে পৰিত্তগুণো, চতুক্কুণ্ডিকস্স গোপীতকং পিৱিত্ৱা পক্কমনং ৱিয তস্স অপৰিসুদ্ধকাযৱচীসমাচাৰতং অমনসিকত্ৱা যং সো কালেন কালং ধম্মস্সৱনং নিস্সায চেতসো ৱিৱৰপ্পসাদসঙ্খাতং পীতিপামোজ্জং লভতি, তং মনসিকত্ৱা চিত্তুপ্পাদনিব্বাপনং ৱেদিতব্বং.
আবাধিকোতি ইৰিযাপথভঞ্জনকেন ৱিসভাগাবাধেন আবাধিকো. পুৰতোপিস্সাতি পুৰতোপি ভৱেয্য. অনযব্যসনন্তি অৱড্ঢিৱিনাসং. এৱমেৱ খোতি এত্থ সো অনাথগিলানো ৱিয সব্বকণ্হধম্মসমন্নাগতো পুগ্গলো, অদ্ধানমগ্গো ৱিয অনমতগ্গসংসাৰো, পুৰতো চ পচ্ছতো চ গামানং দূৰভাৱো ৱিয নিব্বানস্স দূৰভাৱো, সপ্পাযভোজনানং অলাভো ৱিয সামঞ্ঞফলভোজনানং অলাভো, সপ্পাযভেসজ্জানং অলাভো ৱিয সমথৱিপস্সনানং অভাৱো, পতিৰূপউপট্ঠাকানং অলাভো ৱিয ওৱাদানুসাসনীহি কিলেসতিকিচ্ছকানং অভাৱো, গামন্তনাযকস্স অলাভো ৱিয নিব্বানসম্পাপকস্স তথাগতস্স ৱা তথাগতসাৱকস্স ৱা অলদ্ধভাৱো, অঞ্ঞতৰস্স পুৰিসস্স দিস্ৱা কাৰুঞ্ঞুপট্ঠানং ৱিয তস্মিং পুগ্গলে মেত্তাৱিহাৰিকস্স কাৰুঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৱা চিত্তনিব্বাপনং ৱেদিতব্বং.
অচ্ছোদকাতি পসন্নোদকা. সাতোদকাতি মধুৰোদকা. সীতোদকাতি তনুসীতসলিলা. সেতকাতি ঊমিভিজ্জনট্ঠানেসু সেতৱণ্ণা. সুপতিত্থাতি সমতিত্থা. এৱমেৱ খোতি এত্থ ঘম্মাভিতত্তো পুৰিসো ৱিয মেত্তাৱিহাৰী দট্ঠব্বো, সা পোক্খৰণী ৱিয পৰিসুদ্ধসব্বদ্ৱাৰো পুৰিসো, ন্হত্ৱা পিৱিত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা ৰুক্খচ্ছাযায নিপজ্জিত্ৱা যথাকামং গমনং ৱিয তেসু দ্ৱাৰেসু যং ইচ্ছতি, তং আৰম্মণং কত্ৱা চিত্তনিব্বাপনং ৱেদিতব্বং. ততিযচতুত্থানি হেট্ঠা ৱুত্তনযানেৱ.
৫. পঞ্হপুচ্ছাসুত্তৱণ্ণনা
১৬৫. পঞ্চমে পৰিভৱন্তি পৰিভৱন্তো, এৱং পৰিভৱিস্সামীতি পৰিভৱনত্থায পুচ্ছতীতি অত্থো. অঞ্ঞাতুকামোতি জানিতুকামো হুত্ৱা.
৬. নিৰোধসুত্তৱণ্ণনা
১৬৬. ছট্ঠে অত্থেতং ঠানন্তি অত্থি এতং কাৰণং. নো চে দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞং আৰাধেয্যাতি নো চে ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে অৰহত্তং পাপুণেয্য. কবড়ীকাৰাহাৰভক্খানং দেৱানন্তি কামাৱচৰদেৱানং. অঞ্ঞতৰং মনোমযং কাযন্তি ঝানমনেন নিব্বত্তং অঞ্ঞতৰং সুদ্ধাৱাসব্ৰহ্মকাযং. উদাযীতি লাড়ুদাযী. সো হি ‘‘মনোময’’ন্তি সুত্ৱা ‘‘আৰুপ্পে ন ভৱিতব্ব’’ন্তি পটিবাহি. থেৰো ‘‘সাৰিপুত্তো কিং জানাতি, যস্স সম্মুখা এৱং ভিক্খূ ৱচনং পটিক্কোসন্তী’’তি এৱং বালানং লদ্ধিউপ্পত্তিপটিবাহনত্থং তং ৱচনং অনধিৱাসেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি.
অত্থি নামাতি অমৰিসনত্থে নিপাতো. তেনেৱ চেত্থ ‘‘অজ্ঝুপেক্খিস্সথা’’তি অনাগতৱচনং কতং. অযঞ্হেত্থত্থো – আনন্দ, তুম্হে থেৰং ভিক্খুং ৱিহেঠিযমানং অজ্ঝুপেক্খথ, ন ৱো এতং মৰিসযামি ন সহামি নাধিৱাসেমীতি. কস্মা পন ভগৱা আনন্দথেৰংযেৱ এৱমাহাতি? ধম্মভণ্ডাগাৰিকত্তা. ধম্মভণ্ডাগাৰিকস্স হি এৱং ৱদন্তো পটিবাহিতুং ভাৰো. অপিচেস সাৰিপুত্তত্থেৰস্স পিযসহাযো, তেনাপিস্স এস ভাৰো. তত্থ কিঞ্চাপি ভগৱা আনন্দত্থেৰং গৰহন্তো এৱমাহ, ন পনেসা তস্সেৱ গৰহা, সম্মুখীভূতানং সব্বেসংযেৱ গৰহাতি ৱেদিতব্বা. ৱিহাৰন্তি গন্ধকুটিং.
অনচ্ছৰিযন্তি ন অচ্ছৰিযং. যথাতি কাৰণৱচনং. আযস্মন্তংযেৱেত্থ উপৱানং পটিভাসেয্যাতি এত্থ ভগৱতা চ এৱং এতদেৱ কাৰণং আৰব্ভ উদাহটে আযস্মতোযেৱ উপৱানস্স পটিৱচনং পটিভাতু উপট্ঠাতূতি দীপেতি. সাৰজ্জং ওক্কন্তন্তি দোমনস্সং অনুপৱিট্ঠং. সীলৱাতিআদীহি খীণাসৱসীলাদীনিযেৱ কথিতানি. খণ্ডিচ্চেনাতিআদীনি সক্কাৰাদীনং কাৰণপুচ্ছাৱসেন ৱুত্তানি. কিং খণ্ডিচ্চাদীহি কাৰণেহি তং তং সব্ৰহ্মচাৰিং সক্কৰেয্যুন্তি অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো.
৭. চোদনাসুত্তৱণ্ণনা
১৬৭. সত্তমে চোদকেনাতি ৱত্থুসন্দস্সনা আপত্তিসন্দস্সনা সংৱাসপ্পটিক্খেপো সামীচিপ্পটিক্খেপোতি চতূহি চোদনাৱত্থূহি চোদযমানেন. কালেন ৱক্খামি নো অকালেনাতি এত্থ চুদিতকস্স কালো কথিতো, ন চোদকস্স. পৰং চোদেন্তেন হি পৰিসমজ্ঝে ৱা উপোসথপৱাৰণগ্গে ৱা আসনসালাভোজনসালাদীসু ৱা ন চোদেতব্বো, দিৱাট্ঠানে নিসিন্নকালে ‘‘কৰোতাযস্মা ওকাসং, অহং আযস্মন্তং ৱত্তুকামো’’তি এৱং ওকাসং কাৰেত্ৱা চোদেতব্বো. পুগ্গলং পন উপপৰিক্খিত্ৱা যো লোলপুগ্গলো অভূতং ৱত্ৱা ভিক্খূনং অযসং আৰোপেতি, সো ওকাসকম্মং ৱিনাপি চোদেতব্বো. ভূতেনাতি তচ্ছেন সভাৱেন. সণ্হেনাতি মট্ঠেন মুদুকেন. অত্থসংহিতেনাতি অত্থকামতায হিতকামতায উপেতেন. অৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বোতি অমঙ্কুভাৱো উপনেতব্বো. অলং তে অৱিপ্পটিসাৰাযাতি যুত্তং তে অমঙ্কুভাৱায. সেসমেত্থ উত্তানমেৱাতি. অট্ঠমং হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা পাকটমেৱ.
৯. খিপ্পনিসন্তিসুত্তৱণ্ণনা
১৬৯. নৱমে খিপ্পং নিসামযতি উপধাৰেতীতি খিপ্পনিসন্তি. সুগ্গহিতং কত্ৱা গণ্হাতীতি সুগ্গহিতগ্গাহী. অত্থকুসলোতি অট্ঠকথায ছেকো. ধম্মকুসলোতি পাড়িযং ছেকো. নিৰুত্তিকুসলোতি নিৰুত্তিৱচনেসু ছেকো. ব্যঞ্জনকুসলোতি অক্খৰপ্পভেদে ছেকো. পুব্বাপৰকুসলোতি অত্থপুব্বাপৰং, ধম্মপুব্বাপৰং, অক্খৰপুব্বাপৰং, ব্যঞ্জনপুব্বাপৰং, অনুসন্ধিপুব্বাপৰন্তি ইমস্মিং পঞ্চৱিধে পুব্বাপৰে ছেকো. তত্থ অত্থপুব্বাপৰকুসলোতি হেট্ঠা অত্থেন উপৰি অত্থং জানাতি, উপৰি অত্থেন হেট্ঠা অত্থং জানাতি. কথং? সো হি হেট্ঠা অত্থং ঠপেত্ৱা উপৰি অত্থে ৱুত্তে ‘‘হেট্ঠা অত্থো অত্থী’’তি জানাতি. উপৰি অত্থং ঠপেত্ৱা হেট্ঠা অত্থে ৱুত্তেপি ‘‘উপৰি অত্থো অত্থী’’তি জানাতি. উভতো ঠপেত্ৱা মজ্ঝে অত্থে ৱুত্তে ‘‘উভতো অত্থো অত্থী’’তি জানাতি. মজ্ঝে অত্থং ঠপেত্ৱা উভতোভাগেসু অত্থে ৱুত্তে ‘‘মজ্ঝে অত্থো অত্থী’’তি জানাতি. ধম্মপুব্বাপৰাদীসুপি এসেৱ নযো. অনুসন্ধিপুব্বাপৰে পন সীলং আদিং কত্ৱা আৰদ্ধে সুত্তন্তে মত্থকে ছসু অভিঞ্ঞাসু আগতাসু ‘‘যথানুসন্ধিং যথানুপৰিচ্ছেদং সুত্তন্তো গতো’’তি জানাতি. দিট্ঠিৱসেন আৰদ্ধে উপৰি সচ্চেসু আগতেসুপি ‘‘যথানুসন্ধিনা গতো’’তি জানাতি. কলহভণ্ডনৱসেন আৰদ্ধে উপৰি সাৰণীযধম্মেসু আগতেসুপি, দ্ৱত্তিংসতিৰচ্ছানকথাৱসেন আৰদ্ধে উপৰি দসকথাৱত্থূসু (অ. নি. ১০.৬৯; উদা.৩১) আগতেসুপি ‘‘যথানুসন্ধিনা গতো’’তি জানাতীতি.
১০. ভদ্দজিসুত্তৱণ্ণনা
১৭০. দসমে অভিভূতি অভিভৱিত্ৱা ঠিতো জেট্ঠকো. অনভিভূতোতি অঞ্ঞেহি অনভিভূতো. অঞ্ঞদত্থূতি একংসৱচনে নিপাতো. দস্সনৱসেন দসো, সব্বং পস্সতীতি অধিপ্পাযো. ৱসৱত্তীতি সব্বং জনং ৱসে ৱত্তেতি. যথা পস্সতোতি ইট্ঠাৰম্মণং ৱা হোতু অনিট্ঠাৰম্মণং ৱা, যেনাকাৰেন তং পস্সন্তস্স. অনন্তৰা আসৱানং খযো হোতীতি অনন্তৰাযেৱ অৰহত্তং উপ্পজ্জতি. যথা সুণতোতি এত্থাপি এসেৱ নযো. অথ ৱা যং চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা নিৰন্তৰমেৱ ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি, তং তস্স অৰহত্তং চক্খুৱিঞ্ঞাণানন্তৰং নাম হোতি. তং সন্ধায ৱুত্তং – ইদং দস্সনানং অগ্গন্তি. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো.
যথা সুখিতস্সাতি যেন মগ্গসুখেন সুখিতস্স. অনন্তৰা আসৱানং খযো হোতীতি সমনন্তৰমেৱ অৰহত্তং উপ্পজ্জতি. ইদং সুখানং অগ্গন্তি ইদং মগ্গসুখং সুখানং উত্তমং. যথা সঞ্ঞিস্সাতি ইধাপি মগ্গসঞ্ঞাৱ অধিপ্পেতা. যথা ভূতস্সাতি যস্মিং ভৱে যস্মিং অত্তভাৱে ঠিতস্স. অনন্তৰাতি অনন্তৰাযেন অৰহত্তং উপ্পজ্জতি. ইদং ভৱানং অগ্গন্তি অযং পচ্ছিমো অত্তভাৱো ভৱানং অগ্গং নাম. অথ ৱা যথা ভূতস্সাতি যেহি খন্ধেহি মগ্গক্খণে ভূতস্স ৱিজ্জমানস্স. অনন্তৰা আসৱানং খযো হোতীতি মগ্গানন্তৰমেৱ ফলং উপ্পজ্জতি. ইদং ভৱানং অগ্গন্তি ইদং মগ্গক্খণে খন্ধপঞ্চকং ভৱানং অগ্গং নামাতি.
আঘাতৱগ্গো দুতিযো.