৫. ৰোহিতস্সৱগ্গো
১. সমাধিভাৱনাসুত্তৱণ্ণনা
৪১. পঞ্চমস্স পঠমে ঞাণদস্সনপ্পটিলাভাযাতি দিব্বচক্খুঞাণদস্সনস্স পটিলাভায. দিৱাসঞ্ঞং অধিট্ঠাতীতি দিৱাতি এৱং সঞ্ঞং অধিট্ঠাতি. যথা দিৱা তথা ৰত্তিন্তি যথা দিৱা আলোকসঞ্ঞা মনসি কতা, তথেৱ তং ৰত্তিম্পি মনসি কৰোতি. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. সপ্পভাসন্তি দিব্বচক্খুঞাণোভাসেন সহোভাসং. কিঞ্চাপি আলোকসদিসং কতং, অত্থো পনেত্থ ন এৱং সল্লক্খেতব্বো. দিব্বচক্খুঞাণালোকো হি ইধাধিপ্পেতো.
ৱিদিতাতি পাকটা হুত্ৱা. কথং পন ৱেদনা ৱিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৱিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তীতি? ইধ ভিক্খু ৱত্থুং পৰিগ্গণ্হাতি, আৰম্মণং পৰিগ্গণ্হাতি. তস্স পৰিগ্গহিতৱত্থাৰম্মণতায তা ৱেদনা ‘‘এৱং উপ্পজ্জিত্ৱা এৱং ঠত্ৱা এৱং নিৰুজ্ঝন্তী’’তি ৱিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৱিদিতা তিট্ঠন্তি, ৱিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি নাম. সঞ্ঞাৱিতক্কেসুপি এসেৱ নযো.
উদযব্বযানুপস্সীতি উদযঞ্চ ৱযঞ্চ পস্সন্তো. ইতি ৰূপন্তি এৱং ৰূপং এত্তকং ৰূপং ন ইতো পৰং ৰূপং অত্থীতি. ইতি ৰূপস্স সমুদযোতি এৱং ৰূপস্স উপ্পাদো. অত্থঙ্গমোতি পন ভেদো অধিপ্পেতো. ৱেদনাদীসুপি এসেৱ নযো. ইদঞ্চ পন মেতং, ভিক্খৱে, সন্ধায ভাসিতন্তি, ভিক্খৱে, যং মযা এতং পুণ্ণকপঞ্হে ‘‘সঙ্খায লোকস্মি’’ন্তিআদি ভাসিতং, তং ইদং ফলসমাপত্তিং সন্ধায ভাসিতন্তি অত্থো.
তত্থ সঙ্খাযাতি ঞাণেন জানিত্ৱা. লোকস্মিন্তি সত্তলোকে. পৰোপৰানীতি উচ্চাৱচানি উত্তমাধমানি. ইঞ্জিতন্তি চলিতং. নত্থি কুহিঞ্চি লোকেতি লোকস্মিং কত্থচি একক্খন্ধেপি একাযতনেপি একধাতুযাপি একাৰম্মণেপি নত্থি. সন্তোতি পচ্চনীককিলেসৱূপসমেন সন্তো. ৱিধূমোতি কোধধূমেন ৱিগতধূমো. এৱমেত্থ সুত্তন্তে মগ্গেকগ্গতম্পি কথেত্ৱা গাথায ফলসমাপত্তিযেৱ কথিতাতি.
২. পঞ্হব্যাকৰণসুত্তৱণ্ণনা
৪২. দুতিযে যো চ তেসং তত্থ তত্থ, জানাতি অনুধম্মতন্তি যো এতেসং পঞ্হানং তস্মিং তস্মিং ঠানে ব্যাকৰণং জানাতি. চতুপঞ্হস্স কুসলো, আহু ভিক্খুং তথাৱিধন্তি তথাৱিধং ভিক্খুং তেসু চতূসু পঞ্হেসু কুসলোতি এৱং ৱদন্তি. দুৰাসদো দুপ্পসহোতি পৰেহি ঘট্টেতুং ৱা অভিভৱিতুং ৱা ন সক্কা. গম্ভীৰোতি সত্তসীদন্তৰমহাসমুদ্দো ৱিয গম্ভীৰো. দুপ্পধংসিযোতি দুম্মোচাপযো, গহিতগ্গহণং ৱিস্সজ্জাপেতুং ন সক্কাতি অত্থো. অত্থে অনত্থে চাতি ৱড্ঢিযঞ্চ অৱড্ঢিযঞ্চ. অত্থাভিসমযাতি অত্থসমাগমেন. ধীৰো পণ্ডিতোতি পৱুচ্চতীতি ধিতিসম্পন্নো পুগ্গলো ‘‘পণ্ডিতো অয’’ন্তি এৱং পৱুচ্চতি.
৩-৪. কোধগৰুসুত্তদ্ৱযৱণ্ণনা
৪৩-৪৪. ততিযে কোধগৰু ন সদ্ধম্মগৰূতি কোধং গাৰৱেন গৰুং কত্ৱা গণ্হাতি, ন সদ্ধম্মং, সদ্ধম্মং পন অগাৰৱেন লামকং কত্ৱা গণ্হাতি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো.
ৱিৰূহন্তীতি ৱড্ঢন্তি, সঞ্জাতমূলায ৱা সদ্ধায পতিট্ঠহন্তি অচলা ভৱন্তি. চতুত্থে কোধগৰুতাতি কোধম্হি সগাৰৱতা. এস নযো সব্বত্থ.
৫. ৰোহিতস্সসুত্তৱণ্ণনা
৪৫. পঞ্চমে যত্থাতি চক্কৱাড়লোকস্স একোকাসে ভুম্মং. ন চৱতি ন উপপজ্জতীতি ইদং অপৰাপৰং চুতিপটিসন্ধিৱসেন গহিতং. গমনেনাতি পদগমনেন. লোকস্স অন্তন্তি সত্থা সঙ্খাৰলোকস্স অন্তং সন্ধায ৱদতি. ঞাতেয্যন্তিআদীসু ঞাতব্বং দট্ঠব্বং পত্তব্বন্তি অত্থো. ইতি দেৱপুত্তেন চক্কৱাড়লোকস্স অন্তো পুচ্ছিতো, সত্থাৰা সঙ্খাৰলোকস্স কথিতো. সো পন ‘‘অত্তনো পঞ্হেন সদ্ধিং সত্থু ব্যাকৰণং সমেতী’’তি সঞ্ঞায সম্পহংসন্তো অচ্ছৰিযন্তিআদিমাহ.
দড়্হধম্মাতি দড়্হধনু উত্তমপ্পমাণেন ধনুনা সমন্নাগতো. ধনুগ্গহোতি ধনুআচৰিযো. সিক্খিতোতি দ্ৱাদস ৱস্সানি ধনুসিপ্পং সিক্খিতো. কতহত্থোতি উসভপ্পমাণেপি ৱালগ্গং ৱিজ্ঝিতুং সমত্থভাৱেন কতহত্থো. কতূপাসনোতি কতসৰক্খেপো দস্সিতসিপ্পো. অসনেনাতি কণ্ডেন. অতিপাতেয্যাতি অতিক্কমেয্য. যাৱতা সো তালচ্ছাদিং অতিক্কমেয্য, তাৱতা কালেন একং চক্কৱাড়ং অতিক্কমামীতি অত্তনো জৱসম্পত্তিং দস্সেতি.
পুৰত্থিমা সমুদ্দা পচ্ছিমোতি যথা পুৰত্থিমা সমুদ্দা পচ্ছিমসমুদ্দো দূৰে, এৱং মে দূৰে পদৱীতিহাৰো অহোসীতি ৱদতি. সো কিৰ পাচীনচক্কৱাড়মুখৱট্টিযং ঠিতো পাদং পসাৰেত্ৱা পচ্ছিমচক্কৱাড়মুখৱট্টিং অতিক্কমতি, পুন দুতিযপাদং পসাৰেত্ৱা পৰচক্কৱাড়মুখৱট্টিং অতিক্কমতি. ইচ্ছাগতন্তি ইচ্ছা এৱ. অঞ্ঞত্ৰেৱাতি নিপ্পপঞ্চতং দস্সেতি. ভিক্খাচাৰকালে কিৰেস নাগলতাদন্তকট্ঠং খাদিত্ৱা অনোতত্তে মুখং ধোৱিত্ৱা কালে সম্পত্তে উত্তৰকুৰুম্হি পিণ্ডায চৰিত্ৱা চক্কৱাড়মুখৱট্টিযং নিসিন্নো ভত্তকিচ্চং কৰোতি, তত্থ মুহুত্তং ৱিস্সমিত্ৱা পুন জৱতি. ৱস্সসতাযুকোতি তদা দীঘাযুককালো হোতি, অযং পন ৱস্সসতাৱসিট্ঠে আযুম্হি গমনং আৰভি. ৱস্সসতজীৱীতি তং ৱস্সসতং অনন্তৰাযেন জীৱন্তো. অন্তৰাযেৱ কালঙ্কতোতি চক্কৱাড়লোকস্স অন্তং অপ্পত্ৱা অন্তৰাৱ মতো. সো পন তত্থ কালং কত্ৱাপি আগন্ত্ৱা ইমস্মিংযেৱ চক্কৱাড়ে নিব্বত্তি.
অপ্পত্ৱাতি সঙ্খাৰলোকস্স অন্তং অপ্পত্ৱা. দুক্খস্সাতি ৱট্টদুক্খস্স. অন্তকিৰিযন্তি পৰিযন্তকৰণং. কড়েৱৰেতি অত্তভাৱে. সসঞ্ঞিম্হি সমনকেতি সসঞ্ঞে সচিত্তকে. লোকন্তি দুক্খসচ্চং. লোকসমুদযন্তি সমুদযসচ্চং. লোকনিৰোধন্তি নিৰোধসচ্চং. পটিপদন্তি মগ্গসচ্চং. ইতি ‘‘নাহং, আৱুসো, ইমানি চত্তাৰি সচ্চানি তিণকট্ঠাদীসু পঞ্ঞপেমি, ইমস্মিং পন চতুমহাভূতিকে কাযস্মিংযেৱ পঞ্ঞপেমী’’তি দস্সেতি. সমিতাৱীতি সমিতপাপো. নাসীসতীতি ন পত্থেতি. ছট্ঠং উত্তানত্থমেৱাতি.
৭. সুৱিদূৰসুত্তৱণ্ণনা
৪৭. সত্তমে সুৱিদূৰৱিদূৰানীতি কেনচি পৰিযাযেন অনাসন্নানি হুত্ৱা সুৱিদূৰানেৱ ৱিদূৰানি. নভঞ্চ, ভিক্খৱে, পথৱী চাতি আকাসঞ্চ মহাপথৱী চ. তত্থ কিঞ্চাপি পথৱিতো আকাসং নাম ন দূৰে, দ্ৱঙ্গুলমত্তেপি হোতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং অলগ্গনট্ঠেন পন ‘‘সুৱিদূৰৱিদূৰে’’তি ৱুত্তং. ৱেৰোচনোতি সূৰিযো. সতঞ্চ, ভিক্খৱে, ধম্মোতি চতুসতিপট্ঠানাদিভেদো সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মো. অসতঞ্চ ধম্মোতি দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিগতভেদো অস্সদ্ধম্মো.
পভঙ্কৰোতি আলোককৰো. অব্যাযিকো হোতীতি অৱিগচ্ছনসভাৱো হোতি. সতং সমাগমোতি পণ্ডিতানং মিত্তসন্থৱৱসেন সমাগমো. যাৱাপি তিট্ঠেয্যাতি যত্তকং অদ্ধানং তিট্ঠেয্য. তথেৱ হোতীতি তাদিসোৱ হোতি, পকতিং ন জহতি. খিপ্পং হি ৱেতীতি সীঘং ৱিগচ্ছতি.
৮. ৱিসাখসুত্তৱণ্ণনা
৪৮. অট্ঠমে পঞ্চালপুত্তোতি পঞ্চালব্ৰাহ্মণিযা পুত্তো. পোৰিযা ৱাচাযাতি পৰিপুণ্ণৱাচায. ৱিস্সট্ঠাযাতি অপলিবুদ্ধায. অনেলগলাযাতি নিদ্দোসায চেৱ অগড়িতায চ অপতিতপদব্যঞ্জনায. পৰিযাপন্নাযাতি ৱিৱট্টপৰিযাপন্নায. অনিস্সিতাযাতি ৱট্টং অনিস্সিতায. ৱিৱট্টনিস্সিতমেৱ কত্ৱা কথেতি, ৱট্টনিস্সিতং কত্ৱা ন কথেতীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো.
নাভাসমানন্তি ন অকথেন্তং. অমতং পদন্তি নিব্বানপদং. ভাসযেতি ওভাসেয্য. জোতযেতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. পগ্গণ্হে ইসিনং ধজন্তি অব্ভুগ্গতট্ঠেন নৱলোকুত্তৰধম্মো ইসীনং ধজো নাম ৱুচ্চতি, তমেৱ পগ্গণ্হেয্য উক্খিপেয্য, উচ্চং কত্ৱা কথেয্যাতি অত্থো. নৱলোকুত্তৰধম্মদীপকং সুভাসিতং ধজো এতেসন্তি সুভাসিতধজা. ইসযোতি বুদ্ধাদযো অৰিযা. ধম্মো হি ইসিনং ধজোতি হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ লোকুত্তৰধম্মো ইসীনং ধজো নামাতি.
৯. ৱিপল্লাসসুত্তৱণ্ণনা
৪৯. নৱমে সঞ্ঞাৱিপল্লাসাতি সঞ্ঞায ৱিপল্লত্থভাৱা, চতস্সো ৱিপৰীতসঞ্ঞাযোতি অত্থো. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. অনিচ্চে, ভিক্খৱে, নিচ্চন্তি সঞ্ঞাৱিপল্লাসোতি অনিচ্চে ৱত্থুস্মিং ‘‘নিচ্চং ইদ’’ন্তি এৱং গহেত্ৱা উপ্পজ্জনকসঞ্ঞা, সঞ্ঞাৱিপল্লাসোতি অত্থো. ইমিনা নযেন সব্বপদেসু অত্থো ৱেদিতব্বো.
অনত্তনি চ অত্তাতি অনত্তনি ‘‘অত্তা’’তি এৱংসঞ্ঞিনোতি অত্থো. মিচ্ছাদিট্ঠিহতাতি ন কেৱলং সঞ্ঞিনোৱ, সঞ্ঞায ৱিয উপ্পজ্জমানায মিচ্ছাদিট্ঠিযাপি হতা. খিত্তচিত্তাতি তে সঞ্ঞাদিট্ঠিযো ৱিয উপ্পজ্জমানেন খিত্তেন চিত্তেন সমন্নাগতা. ৱিসঞ্ঞিনোতি দেসনামত্তমেতং, ৱিপৰীতসঞ্ঞাচিত্তদিট্ঠিনোতি অত্থো. তে যোগযুত্তা মাৰস্সাতি তে মাৰস্স যোগে যুত্তা নাম হোন্তি. অযোগক্খেমিনোতি চতূহি যোগেহি খেমং নিব্বানং অপ্পত্তা. সত্তাতি পুগ্গলা. বুদ্ধাতি চতুসচ্চবুদ্ধা. ইমং ধম্মন্তি চতুসচ্চধম্মং. সচিত্তং পচ্চলদ্ধাতি সকং চিত্তং পটিলভিত্ৱা. অনিচ্চতো দক্খুন্তি অনিচ্চভাৱেন অদ্দসংসু. অসুভতদ্দসুন্তি অসুভং অসুভতোযেৱ অদ্দসংসু. সম্মাদিট্ঠিসমাদানাতি গহিতসম্মাদস্সনা. সব্বং দুক্খং উপচ্চগুন্তি সকলং ৱট্টদুক্খং সমতিক্কন্তা.
১০. উপক্কিলেসসুত্তৱণ্ণনা
৫০. দসমে উপক্কিলেসাতি ৱিৰোচিতুং অদত্ৱা উপক্কিলিট্ঠভাৱকৰণেন উপক্কিলেসা. মহিকাতি হিমং. ধূমো ৰজোতি ধূমো চ ৰজো চ. ৰাহূতি পুৰিমা তযো অসম্পত্তউপক্কিলেসা, ৰাহু পন সম্পত্তউপক্কিলেসৱসেন কথিতোতি ৱেদিতব্বো. সমণব্ৰাহ্মণা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৱিৰোচন্তীতি গুণপ্পতাপেন ন তপন্তি, গুণোভাসেন ন ভাসন্তি, গুণৱিৰোচনেন ন ৱিৰোচন্তি. সুৰামেৰযপানা অপ্পটিৱিৰতাতি পঞ্চৱিধায সুৰায চতুব্বিধস্স মেৰযস্স চ পানতো অৱিৰতা.
অৱিজ্জানিৱুতাতি অৱিজ্জায নিৱাৰিতা পিহিতা. পিযৰূপাভিনন্দিনোতি পিযৰূপং সাতৰূপং অভিনন্দমানা তুস্সমানা. সাদিযন্তীতি গণ্হন্তি. অৱিদ্দসূতি অন্ধবালা. সনেত্তিকাতি তণ্হাযোত্তেনেৱ সযোত্তা. কটসিন্তি অত্তভাৱং. ঘোৰন্তি কক্খড়ং. ইমস্মিং সুত্তেপি গাথাসুপি ৱট্টমেৱ কথিতন্তি.
ৰোহিতস্সৱগ্গো পঞ্চমো.