৩. সীহসুত্তৱণ্ণনা

৩৩. ততিযে সীহোতি চত্তাৰো সীহা – তিণসীহো, কাড়সীহো, পণ্ডুসীহো, কেসৰসীহোতি. তেসু তিণসীহো কপোতৱণ্ণগাৱিসদিসো তিণভক্খো চ হোতি. কাড়সীহো কাড়গাৱিসদিসো তিণভক্খোযেৱ. পণ্ডুসীহো পণ্ডুপলাসৱণ্ণগাৱিসদিসো মংসভক্খো. কেসৰসীহো লাখাপৰিকম্মকতেনেৱ মুখেন অগ্গনঙ্গুট্ঠেন চতূহি চ পাদপৰিযন্তেহি সমন্নাগতো, মত্থকতোপিস্স পট্ঠায লাখাতূলিকায কতা ৱিয তিস্সো ৰাজিযো পিট্ঠিমজ্ঝেন গন্ত্ৱা অন্তৰসত্থিম্হি দক্খিণাৱত্তা হুত্ৱা ঠিতা. খন্ধে পনস্স সতসহস্সগ্ঘনিককম্বলপৰিক্খেপো ৱিয কেসৰভাৰো হোতি, অৱসেসট্ঠানং পৰিসুদ্ধসালিপিণ্ডসঙ্খচুণ্ণপিণ্ডৱণ্ণং হোতি. ইমেসু চতূসু সীহেসু অযং কেসৰসীহো ইধ অধিপ্পেতো.

মিগৰাজাতি সব্বমিগগণস্স ৰাজা. আসযাতি ৱসনট্ঠানতো, সুৱণ্ণগুহতো ৱা ৰজতমণিফলিকমনোসিলাগুহতো ৱা নিক্খমতীতি ৱুত্তং হোতি. নিক্খমমানো পনেস চতূহি কাৰণেহি নিক্খমতি অন্ধকাৰপীড়িতো ৱা আলোকত্থায, উচ্চাৰপস্সাৱপীড়িতো ৱা তেসং ৱিস্সজ্জনত্থায, জিঘচ্ছাপীড়িতো ৱা গোচৰত্থায, সম্ভৱপীড়িতো ৱা অস্সদ্ধম্মপটিসেৱনত্থায. ইধ পন গোচৰত্থায নিক্খমন্তো অধিপ্পেতো.

ৱিজম্ভতীতি সুৱণ্ণতলে ৱা ৰজতমণিফলিকমনোসিলাতলানং ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং দ্ৱে পচ্ছিমপাদে সমং পতিট্ঠাপেত্ৱা পুৰিমপাদে পুৰতো পসাৰেত্ৱা সৰীৰস্স পচ্ছাভাগং আকড্ঢিত্ৱা পুৰিমভাগং অভিহৰিত্ৱা পিট্ঠিং নামেত্ৱা গীৱং উক্খিপিত্ৱা অসনিসদ্দং কৰোন্তো ৱিয নাসপুটানি পোথেত্ৱা সৰীৰলগ্গং ৰজং ৱিধুনন্তো ৱিজম্ভতি. ৱিজম্ভনভূমিযঞ্চ পন তৰুণৱচ্ছকো ৱিয অপৰাপৰং জৱতি, জৱতো পনস্স সৰীৰং অন্ধকাৰে পৰিব্ভমন্তং অলাতং ৱিয খাযতি.

অনুৱিলোকেতীতি কস্মা অনুৱিলোকেতি? পৰানুদ্দযতায. তস্মিং কিৰ সীহনাদং নদন্তে পপাতাৱাটাদীসু ৱিসমট্ঠানেসু চৰন্তা হত্থিগোকণ্ণমহিংসাদযো পাণা পপাতেপি আৱাটেপি পতন্তি, তেসং অনুদ্দযায অনুৱিলোকেতি. কিং পনস্স লুদ্দস্স পৰমংসখাদিনো অনুদ্দযা নাম অত্থীতি? আম অত্থি. তথা হি ‘‘কিং মে বহূহি ঘাতিতেহী’’তি অত্তনো গোচৰত্থাযাপি খুদ্দকে পাণে ন গণ্হাতি. এৱং অনুদ্দযং কৰোতি, ৱুত্তম্পি চেতং – ‘‘মাহং খুদ্দকে পাণে ৱিসমগতে সঙ্ঘাতং আপাদেসি’’ন্তি (অ. নি. ১০.২১).

সীহনাদং নদতীতি তিক্খত্তুং তাৱ অভীতনাদং নদতি. এৱঞ্চ পনস্স ৱিজম্ভনভূমিযং ঠত্ৱা নদন্তস্স সদ্দো সমন্তা তিযোজনপদেসং একনিন্নাদং কৰোতি, তমস্স নিন্নাদং সুত্ৱা তিযোজনব্ভন্তৰগতা দ্ৱিপদচতুপ্পদগণা যথাঠানে ঠাতুং ন সক্কোন্তি. গোচৰায পক্কমতীতি আহাৰত্থায গচ্ছতি. কথং? সো হি ৱিজম্ভনভূমিযং ঠত্ৱা দক্খিণতো ৱা ৱামতো ৱা উপ্পতন্তো উসভমত্তং ঠানং গণ্হাতি, উদ্ধং উপ্পতন্তো চত্তাৰিপি অট্ঠপি উসভট্ঠানানি উপ্পততি, সমে ঠানে উজুকং পক্খন্দন্তো সোড়সউসভমত্তম্পি ৱীসতিউসভমত্তম্পি ঠানং পক্খন্দতি, থলা ৱা পব্বতা ৱা পক্খন্দন্তো সট্ঠিউসভমত্তম্পি অসীতিউসভমত্তম্পি ঠানং পক্খন্দতি, অন্তৰামগ্গে ৰুক্খং ৱা পব্বতং ৱা দিস্ৱা তং পৰিহৰন্তো ৱামতো ৱা দক্খিণতো ৱা উদ্ধং ৱা উসভমত্তং অপক্কমতি. ততিযং পন সীহনাদং নদিত্ৱা তেনেৱ সদ্ধিং তিযোজনে ঠানে পঞ্ঞাযতি, তিযোজনং গন্ত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ঠিতো অত্তনোৱ নাদস্স অনুনাদং সুণাতি. এৱং সীঘেন জৱেন পক্কমতি.

যেভুয্যেনাতি পাযেন. ভযং সন্তাসং সংৱেগন্তি সব্বং চিত্তুত্ৰাসস্সেৱ নামং. সীহস্স হি সদ্দং সুত্ৱা বহূ ভাযন্তি, অপ্পকা ন ভাযন্তি. কে পন তেতি? সমসীহো হত্থাজানীযো অস্সাজানীযো উসভাজানীযো পুৰিসাজানীযো খীণাসৱোতি. কস্মা পনেতে ন ভাযন্তীতি? সমসীহো তাৱ ‘‘জাতিগোত্তকুলসূৰভাৱেহি সমানোস্মী’’তি ন ভাযতি, হত্থাজানীযাদযো অত্তনো সক্কাযদিট্ঠিবলৱতায ন ভাযন্তি, খীণাসৱো সক্কাযদিট্ঠিযা পহীনত্তা ন ভাযতি.

বিলাসযাতি বিলে সযন্তা বিলৱাসিনো অহিনকুলগোধাদযো. উদকাসযাতি উদকৱাসিনো মচ্ছকচ্ছপাদযো. ৱনাসযাতি ৱনৱাসিনো হত্থিঅস্সগোকণ্ণমিগাদযো. পৱিসন্তীতি ‘‘ইদানি আগন্ত্ৱা গণ্হিস্সতী’’তি মগ্গং ওলোকেত্ৱা পৱিসন্তি. দড়্হেহীতি থিৰেহি. ৱৰত্তেহীতি চম্মৰজ্জূহি. মহিদ্ধিকোতিআদীসু ৱিজম্ভনভূমিযং ঠত্ৱা দক্খিণপস্সাদীহি উসভমত্তং, উজুং ৱীসতিউসভমত্তাদিলঙ্ঘনৱসেন মহিদ্ধিকতা, সেসমিগানং অধিপতিভাৱেন মহেসক্খতা, সমন্তা তিযোজনট্ঠানে সদ্দং সুত্ৱা পলাযন্তানং ৱসেন মহানুভাৱতা ৱেদিতব্বা.

এৱমেৱ খোতি ভগৱা তেসু তেসু সুত্তন্তেসু তথা তথা অত্তানং কথেসি. ‘‘সীহোতি খো, ভিক্খৱে, তথাগতস্সেতং অধিৱচনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি (অ. নি. ৫.৯৯; ১০.২১) ইমস্মিং তাৱ সুত্তে সীহসদিসং অত্তানং কথেসি. ‘‘ভিসক্কো সল্লকত্তোতি খো, সুনক্খত্ত, তথাগতস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি (ম. নি. ৩.৬৫) ইমস্মিং ৱেজ্জসদিসং, ‘‘ব্ৰাহ্মণোতি খো, ভিক্খৱে, তথাগতস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি (অ. নি. ৮.৮৫) ইমস্মিং ব্ৰাহ্মণসদিসং, ‘‘পুৰিসো মগ্গকুসলোতি খো, তিস্স, তথাগতস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি (সং. নি. ৩.৮৪) ইমস্মিং মগ্গদেসকপুৰিসসদিসং, ‘‘ৰাজাহমস্মি, সেলা’’তি (সু. নি. ৫৫৯; ম. নি. ২.৩৯৯) ইমস্মিং ৰাজসদিসং. ইমস্মিং পন সুত্তে সীহসদিসমেৱ কত্ৱা অত্তানং কথেন্তো এৱমাহ.

তত্ৰাযং সদিসতা – সীহস্স কঞ্চনগুহাদীসু ৱসনকালো ৱিয হি তথাগতস্স দীপঙ্কৰপাদমূলে কতাভিনীহাৰস্স অপৰিমিতকালং পাৰমিযো পূৰেত্ৱা পচ্ছিমভৱে পটিসন্ধিগ্গহণেন চেৱ মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমনেন চ দসসহস্সিলোকধাতুং কম্পেত্ৱা ৱুদ্ধিমন্ৱায দিব্বসম্পত্তিসদিসং সম্পত্তিং অনুভৱমানস্স তীসু পাসাদেসু নিৱাসকালো দট্ঠব্বো. সীহস্স কঞ্চনগুহাদিতো নিক্খন্তকালো ৱিয তথাগতস্স একূনতিংসসংৱচ্ছৰে ৱিৱটেন দ্ৱাৰেন কণ্ডকং আৰুয্হ ছন্নসহাযস্স নিক্খমিত্ৱা তীণি ৰজ্জানি অতিক্কমিত্ৱা অনোমানদীতীৰে ব্ৰহ্মুনা দিন্নানি কাসাযানি পৰিদহিত্ৱা পব্বজিতস্স সত্তমে দিৱসে ৰাজগহং গন্ত্ৱা তত্থ পিণ্ডায চৰিত্ৱা পণ্ডৱগিৰিপব্ভাৰে কতভত্তকিচ্চস্স সম্মাসম্বোধিং পত্ৱা পঠমমেৱ মগধৰট্ঠং আগমনত্থায যাৱ ৰঞ্ঞো পটিঞ্ঞাদানকালো.

সীহস্স ৱিজম্ভনকালো ৱিয তথাগতস্স দিন্নপটিঞ্ঞস্স আড়াৰকালামউপসঙ্কমনং আদিং কত্ৱা যাৱ সুজাতায দিন্নপাযাসস্স একূনপণ্ণাসায পিণ্ডেহি পৰিভুত্তকালো ৱেদিতব্বো. সীহস্স সৰীৰৱিধুননং ৱিয সাযন্হসমযে সোত্তিযেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৱা দসসহস্সচক্কৱাড়দেৱতাহি থোমিযমানস্স গন্ধাদীহি পূজিযমানস্স তিক্খত্তুং বোধিং পদক্খিণং কত্ৱা বোধিমণ্ডং আৰুয্হ চুদ্দসহত্থুব্বেধে ঠানে তিণসন্থৰং অত্থৰিত্ৱা চতুৰঙ্গৱীৰিযং অধিট্ঠায নিসিন্নস্স তংখণঞ্ঞেৱ মাৰবলং ৱিধমেত্ৱা তীসু যামেসু তিস্সো ৱিজ্জা ৱিসোধেত্ৱা অনুলোমপ্পটিলোমং পটিচ্চসমুপ্পাদমহাসমুদ্দং যমকঞাণমন্থনেন মন্থেন্তস্স সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে পটিৱিদ্ধে তদনুভাৱেন দসসহস্সিলোকধাতুকম্পনং ৱেদিতব্বং.

সীহস্স চতুদিসাৱিলোকনং ৱিয পটিৱিদ্ধসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স সত্তসত্তাহং বোধিমণ্ডে ৱিহৰিত্ৱা পৰিভুত্তমধুপিণ্ডিকাহাৰস্স অজপালনিগ্ৰোধমূলে মহাব্ৰহ্মুনো ধম্মদেসনাযাচনং পটিগ্গহেত্ৱা তত্থ ৱিহৰন্তস্স একাদসমে দিৱসে ‘‘স্ৱে আসাড়্হিপুণ্ণমা ভৱিস্সতী’’তি পচ্চূসসমযে ‘‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্য’’ন্তি আড়াৰুদকানং কালকতভাৱং ঞত্ৱা ধম্মদেসনত্থায পঞ্চৱগ্গিযানং ওলোকনং দট্ঠব্বং. সীহস্স গোচৰত্থায তিযোজনং গমনকালো ৱিয অত্তনো পত্তচীৱৰং আদায ‘‘পঞ্চৱগ্গিযানং ধম্মচক্কং পৱত্তেস্সামী’’তি পচ্ছাভত্তে অজপালনিগ্ৰোধতো ৱুট্ঠিতস্স অট্ঠাৰসযোজনমগ্গং গমনকালো.

সীহস্স সীহনাদকালো ৱিয তথাগতস্স অট্ঠাৰসযোজনমগ্গং গন্ত্ৱা পঞ্চৱগ্গিযে সঞ্ঞাপেত্ৱা অচলপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স দসহি চক্কৱাড়সহস্সেহি সন্নিপতিতেন দেৱগণেন পৰিৱুতস্স ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, অন্তা পব্বজিতেন ন সেৱিতব্বা’’তিআদিনা নযেন ধম্মচক্কপ্পৱত্তনকালো ৱেদিতব্বো. ইমস্মিং চ পন পদে দেসিযমানে তথাগতসীহস্স ধম্মঘোসো হেট্ঠা অৱীচিং উপৰি ভৱগ্গং গহেত্ৱা দসসহস্সিলোকধাতুং পটিচ্ছাদেসি. সীহস্স সদ্দেন খুদ্দকপাণানং সন্তাসাপজ্জনকালো ৱিয তথাগতস্স তীণি লক্খণানি দীপেত্ৱা চত্তাৰি সচ্চানি সোড়সহাকাৰেহি সট্ঠিযা চ নযসহস্সেহি ৱিভজিত্ৱা ধম্মং কথেন্তস্স দীঘাযুকানং দেৱানং ঞাণসন্তাসস্স উপ্পত্তিকালো ৱেদিতব্বো.

অপৰো নযো – সীহো ৱিয সব্বঞ্ঞুতং পত্তো তথাগতো, আসযভূতায কনকগুহায নিক্খমনং ৱিয গন্ধকুটিতো নিক্খমনকালো, ৱিজম্ভনং ৱিয ধম্মসভং উপসঙ্কমনকালো, দিসাৱিলোকনং ৱিয পৰিসাৱিলোকনং, সীহনাদনদনং ৱিয ধম্মদেসনাকালো, গোচৰায পক্কমনং ৱিয পৰৱাদনিম্মদ্দনত্থায গমনং.

অপৰো নযো – সীহো ৱিয তথাগতো, হিমৱন্তনিস্সিতায কঞ্চনগুহায নিক্খমনং ৱিয আৰম্মণৱসেন নিব্বাননিস্সিতায ফলসমাপত্তিযা ৱুট্ঠানং, ৱিজম্ভনং ৱিয পচ্চৱেক্খণঞাণং, দিসাৱিলোকনং ৱিয ৱেনেয্যসত্তৱিলোকনং, সীহনাদো ৱিয সম্পত্তপৰিসায ধম্মদেসনা, গোচৰায পক্কমনং ৱিয অসম্পত্তানং ৱেনেয্যসত্তানং সন্তিকূপসঙ্কমনং ৱেদিতব্বং.

যদাতি যস্মিং কালে. তথাগতোতি হেট্ঠা ৱুত্তেহি অট্ঠহি কাৰণেহি তথাগতো. লোকেতি সত্তলোকে. উপ্পজ্জতীতি অভিনীহাৰতো পট্ঠায যাৱ বোধিপল্লঙ্কা ৱা অৰহত্তমগ্গঞাণা ৱা উপ্পজ্জতি নাম, অৰহত্তফলে পন পত্তে উপ্পন্নো নাম. অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধোতিআদীনি ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.১২৪ আদযো) বুদ্ধানুস্সতিনিদ্দেসে ৱিত্থাৰিতানি.

ইতি সক্কাযোতি অযং সক্কাযো, এত্তকো সক্কাযো, ন ইতো ভিয্যো সক্কাযো অত্থীতি. এত্তাৱতা সভাৱতো সৰসতো পৰিযন্ততো পৰিচ্ছেদতো পৰিৱটুমতো সব্বেপি পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দস্সিতা হোন্তি. ইতি সক্কাযসমুদযোতি অযং সক্কাযস্স সমুদযো নাম. এত্তাৱতা ‘‘আহাৰসমুদযা ৰূপসমুদযো’’তিআদি সব্বং দস্সিতং হোতি. ইতি সক্কাযস্স অত্থঙ্গমোতি অযং সক্কাযস্স অত্থঙ্গমো. ইমিনাপি ‘‘আহাৰনিৰোধা ৰূপনিৰোধো’’তিআদি সব্বং দস্সিতং হোতি.

ৱণ্ণৱন্তোতি সৰীৰৱণ্ণেন ৱণ্ণৱন্তো. ধম্মদেসনং সুত্ৱাতি পঞ্চসু খন্ধেসু পণ্ণাসলক্খণপ্পটিমণ্ডিতং তথাগতস্স ধম্মদেসনং সুত্ৱা. যেভুয্যেনাতি ইধ কে ঠপেতি? অৰিযসাৱকে দেৱে. তেসং হি খীণাসৱত্তা চিত্তুত্ৰাসভযম্পি ন উপ্পজ্জতি, সংৱিগ্গস্স যোনিসো পধানেন পত্তব্বং পত্ততায ঞাণসংৱেগোপি. ইতৰাসং পন দেৱতানং ‘‘তাসো হেসো, ভিক্খৱে, অনিচ্চ’’ন্তি মনসিকৰোন্তানং চিত্তুত্ৰাসভযম্পি, বলৱৱিপস্সনাকালে ঞাণভযম্পি উপ্পজ্জতি. ভোতি ধম্মালপনমত্তমেতং. সক্কাযপৰিযাপন্নাতি পঞ্চক্খন্ধপৰিযাপন্না. ইতি তেসং সম্মাসম্বুদ্ধে ৱট্টদোসং দস্সেত্ৱা তিলক্খণাহতং কত্ৱা ধম্মং দেসেন্তে ঞাণভযং নাম ওক্কমতি.

অভিঞ্ঞাযাতি জানিত্ৱা. ধম্মচক্কন্তি পটিৱেধঞাণম্পি দেসনাঞাণম্পি. পটিৱেধঞাণং নাম যেন ঞাণেন বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নো চত্তাৰি সচ্চানি সোড়সহাকাৰেহি সট্ঠিযা চ নযসহস্সেহি পটিৱিজ্ঝি. দেসনাঞাণং নাম যেন ঞাণেন তিপৰিৱট্টং দ্ৱাদসাকাৰং ধম্মচক্কং পৱত্তেসি. উভযম্পেতং দসবলস্স উৰে জাতঞাণমেৱ. তেসু ধম্মদেসনাঞাণং গহেতব্বং. তং পনেস যাৱ অট্ঠাৰসব্ৰহ্মকোটীহি সদ্ধিং অঞ্ঞাকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰস্স সোতাপত্তিফলং ন উপ্পজ্জতি, তাৱ পৱত্তেতি নাম. তস্মিং উপ্পন্নে পৱত্তিতং নাম হোতীতি ৱেদিতব্বং. অপ্পটিপুগ্গলোতি সদিসপুগ্গলৰহিতো. যসস্সিনোতি পৰিৱাৰসম্পন্না. তাদিনোতি লাভালাভাদীহি একসদিসস্স.