৪. চক্কৱগ্গো
১. চক্কসুত্তৱণ্ণনা
৩১. চতুত্থস্স পঠমে চক্কানীতি সম্পত্তিযো. চতুচক্কং ৱত্ততীতি চত্তাৰি সম্পত্তিচক্কানি ৱত্তন্তি ঘটিযন্তিযেৱাতি অত্থো. পতিৰূপদেসৱাসোতি যত্থ চতস্সো পৰিসা সন্দিস্সন্তি, এৱৰূপে অনুচ্ছৱিকে দেসে ৱাসো. সপ্পুৰিসাৱস্সযোতি বুদ্ধাদীনং সপ্পুৰিসানং অৱস্সযনং সেৱনং ভজনং, ন ৰাজানং. অত্তসম্মাপণিধীতি অত্তনো সম্মা ঠপনং, সচে পুব্বে অস্সদ্ধাদীহি সমন্নাগতো হোতি, তানি পহায সদ্ধাদীসু পতিট্ঠাপনং. পুব্বে চ কতপুঞ্ঞতাতি পুব্বে উপচিতকুসলতা. ইদমেৱ চেত্থ পমাণং. যেন হি ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন কুসলকম্মং কতং হোতি, তদেৱ কুসলং তং পুৰিসং পতিৰূপদেসে উপনেতি, সপ্পুৰিসে ভজাপেতি, সো এৱ চ পুগ্গলো অত্তানং সম্মা ঠপেতি. পুঞ্ঞকতোতি কতপুঞ্ঞো. সুখঞ্চেতংধিৱত্ততীতি সুখঞ্চ এতং পুগ্গলং অধিৱত্ততি, অৱত্থৰতীতি অত্থো.
২. সঙ্গহসুত্তৱণ্ণনা
৩২. দুতিযে সঙ্গহৱত্থূনীতি সঙ্গণ্হনকাৰণানি. দানঞ্চাতিআদীসু একচ্চো হি দানেনেৱ সঙ্গণ্হিতব্বো হোতি, তস্স দানমেৱ দাতব্বং. পেয্যৱজ্জন্তি পিযৱচনং. একচ্চো হি ‘‘অযং দাতব্বং নাম দেতি, একেকেন পন ৱচনেন সব্বং মক্খেত্ৱা নাসেতি, কিং তস্স দান’’ন্তি ৱত্তা হোতি. একচ্চো ‘‘অযং কিঞ্চাপি দানং ন দেতি, কথেন্তো পন তেলেন ৱিয মক্খেতি. এস দেতু ৱা মা ৱা, ৱচনমেৱস্স সহস্সং অগ্ঘতী’’তি ৱত্তা হোতি. এৱৰূপো পুগ্গলো দানং ন পচ্চাসীসতি, পিযৱচনমেৱ পচ্চাসীসতি. তস্স পিযৱচনমেৱ ৱত্তব্বং. অত্থচৰিযাতি অত্থৱড্ঢনকথা. একচ্চো হি নেৱ দানং, ন পিযৱচনং পচ্চাসীসতি, অত্তনো হিতকথং ৱড্ঢিকথমেৱ পচ্চাসীসতি. এৱৰূপস্স পুগ্গলস্স ‘‘ইদং তে কাতব্বং, ইদং ন কাতব্বং, এৱৰূপো পুগ্গলো সেৱিতব্বো, এৱৰূপো ন সেৱিতব্বো’’তি এৱং অত্থচৰিযকথাৱ কথেতব্বা. সমানত্ততাতি সমানসুখদুক্খভাৱো. একচ্চো হি দানাদীসু একম্পি ন পচ্চাসীসতি, একাসনে নিসজ্জং, একপল্লঙ্কে সযনং, একতো ভোজনন্তি এৱং সমানসুখদুক্খতং পচ্চাসীসতি. সো সচে গহট্ঠস্স জাতিযা পব্বজিতস্স সীলেন সদিসো হোতি, তস্সাযং সমানত্ততা কাতব্বা. তত্থ তত্থ যথাৰহন্তি তেসু তেসু ধম্মেসু যথানুচ্ছৱিকং সমানত্ততাতি অত্থো. ৰথস্সাণীৱ যাযতোতি যথা ৰথস্স গচ্ছতো আণি সঙ্গহো নাম হোতি, সা ৰথং সঙ্গণ্হাতি, এৱমিমে সঙ্গহা লোকং সঙ্গণ্হন্তি. ন মাতা পুত্তকাৰণাতি যদি মাতা এতে সঙ্গহে পুত্তস্স ন কৰেয্য, পুত্তকাৰণা মানং ৱা পূজং ৱা ন লভেয্য. সঙ্গহা এতেতি উপযোগৱচনে পচ্চত্তং. সঙ্গহে এতেতি ৱা পাঠো. সমৱেক্খন্তীতি সম্মা পেক্খন্তি. পাসংসা চ ভৱন্তীতি পসংসনীযা চ ভৱন্তি.
৩. সীহসুত্তৱণ্ণনা
৩৩. ততিযে সীহোতি চত্তাৰো সীহা – তিণসীহো, কাড়সীহো, পণ্ডুসীহো, কেসৰসীহোতি. তেসু তিণসীহো কপোতৱণ্ণগাৱিসদিসো তিণভক্খো চ হোতি. কাড়সীহো কাড়গাৱিসদিসো তিণভক্খোযেৱ. পণ্ডুসীহো পণ্ডুপলাসৱণ্ণগাৱিসদিসো মংসভক্খো. কেসৰসীহো লাখাপৰিকম্মকতেনেৱ মুখেন অগ্গনঙ্গুট্ঠেন চতূহি চ পাদপৰিযন্তেহি সমন্নাগতো, মত্থকতোপিস্স পট্ঠায লাখাতূলিকায কতা ৱিয তিস্সো ৰাজিযো পিট্ঠিমজ্ঝেন গন্ত্ৱা অন্তৰসত্থিম্হি দক্খিণাৱত্তা হুত্ৱা ঠিতা. খন্ধে পনস্স সতসহস্সগ্ঘনিককম্বলপৰিক্খেপো ৱিয কেসৰভাৰো হোতি, অৱসেসট্ঠানং পৰিসুদ্ধসালিপিণ্ডসঙ্খচুণ্ণপিণ্ডৱণ্ণং হোতি. ইমেসু চতূসু সীহেসু অযং কেসৰসীহো ইধ অধিপ্পেতো.
মিগৰাজাতি সব্বমিগগণস্স ৰাজা. আসযাতি ৱসনট্ঠানতো, সুৱণ্ণগুহতো ৱা ৰজতমণিফলিকমনোসিলাগুহতো ৱা নিক্খমতীতি ৱুত্তং হোতি. নিক্খমমানো পনেস চতূহি কাৰণেহি নিক্খমতি অন্ধকাৰপীড়িতো ৱা আলোকত্থায, উচ্চাৰপস্সাৱপীড়িতো ৱা তেসং ৱিস্সজ্জনত্থায, জিঘচ্ছাপীড়িতো ৱা গোচৰত্থায, সম্ভৱপীড়িতো ৱা অস্সদ্ধম্মপটিসেৱনত্থায. ইধ পন গোচৰত্থায নিক্খমন্তো অধিপ্পেতো.
ৱিজম্ভতীতি সুৱণ্ণতলে ৱা ৰজতমণিফলিকমনোসিলাতলানং ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং দ্ৱে পচ্ছিমপাদে সমং পতিট্ঠাপেত্ৱা পুৰিমপাদে পুৰতো পসাৰেত্ৱা সৰীৰস্স পচ্ছাভাগং আকড্ঢিত্ৱা পুৰিমভাগং অভিহৰিত্ৱা পিট্ঠিং নামেত্ৱা গীৱং উক্খিপিত্ৱা অসনিসদ্দং কৰোন্তো ৱিয নাসপুটানি পোথেত্ৱা সৰীৰলগ্গং ৰজং ৱিধুনন্তো ৱিজম্ভতি. ৱিজম্ভনভূমিযঞ্চ পন তৰুণৱচ্ছকো ৱিয অপৰাপৰং জৱতি, জৱতো পনস্স সৰীৰং অন্ধকাৰে পৰিব্ভমন্তং অলাতং ৱিয খাযতি.
অনুৱিলোকেতীতি কস্মা অনুৱিলোকেতি? পৰানুদ্দযতায. তস্মিং কিৰ সীহনাদং নদন্তে পপাতাৱাটাদীসু ৱিসমট্ঠানেসু চৰন্তা হত্থিগোকণ্ণমহিংসাদযো পাণা পপাতেপি আৱাটেপি পতন্তি, তেসং অনুদ্দযায অনুৱিলোকেতি. কিং পনস্স লুদ্দস্স পৰমংসখাদিনো অনুদ্দযা নাম অত্থীতি? আম অত্থি. তথা হি ‘‘কিং মে বহূহি ঘাতিতেহী’’তি অত্তনো গোচৰত্থাযাপি খুদ্দকে পাণে ন গণ্হাতি. এৱং অনুদ্দযং কৰোতি, ৱুত্তম্পি চেতং – ‘‘মাহং খুদ্দকে পাণে ৱিসমগতে সঙ্ঘাতং আপাদেসি’’ন্তি (অ. নি. ১০.২১).
সীহনাদং নদতীতি তিক্খত্তুং তাৱ অভীতনাদং নদতি. এৱঞ্চ পনস্স ৱিজম্ভনভূমিযং ঠত্ৱা নদন্তস্স সদ্দো সমন্তা তিযোজনপদেসং একনিন্নাদং কৰোতি, তমস্স নিন্নাদং সুত্ৱা তিযোজনব্ভন্তৰগতা দ্ৱিপদচতুপ্পদগণা যথাঠানে ঠাতুং ন সক্কোন্তি. গোচৰায পক্কমতীতি আহাৰত্থায গচ্ছতি. কথং? সো হি ৱিজম্ভনভূমিযং ঠত্ৱা দক্খিণতো ৱা ৱামতো ৱা উপ্পতন্তো উসভমত্তং ঠানং গণ্হাতি, উদ্ধং উপ্পতন্তো চত্তাৰিপি অট্ঠপি উসভট্ঠানানি উপ্পততি, সমে ঠানে উজুকং পক্খন্দন্তো সোড়সউসভমত্তম্পি ৱীসতিউসভমত্তম্পি ঠানং পক্খন্দতি, থলা ৱা পব্বতা ৱা পক্খন্দন্তো সট্ঠিউসভমত্তম্পি অসীতিউসভমত্তম্পি ঠানং পক্খন্দতি, অন্তৰামগ্গে ৰুক্খং ৱা পব্বতং ৱা দিস্ৱা তং পৰিহৰন্তো ৱামতো ৱা দক্খিণতো ৱা উদ্ধং ৱা উসভমত্তং অপক্কমতি. ততিযং পন সীহনাদং নদিত্ৱা তেনেৱ সদ্ধিং তিযোজনে ঠানে পঞ্ঞাযতি, তিযোজনং গন্ত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ঠিতো অত্তনোৱ নাদস্স অনুনাদং সুণাতি. এৱং সীঘেন জৱেন পক্কমতি.
যেভুয্যেনাতি পাযেন. ভযং সন্তাসং সংৱেগন্তি সব্বং চিত্তুত্ৰাসস্সেৱ নামং. সীহস্স হি সদ্দং সুত্ৱা বহূ ভাযন্তি, অপ্পকা ন ভাযন্তি. কে পন তেতি? সমসীহো হত্থাজানীযো অস্সাজানীযো উসভাজানীযো পুৰিসাজানীযো খীণাসৱোতি. কস্মা পনেতে ন ভাযন্তীতি? সমসীহো তাৱ ‘‘জাতিগোত্তকুলসূৰভাৱেহি সমানোস্মী’’তি ন ভাযতি, হত্থাজানীযাদযো অত্তনো সক্কাযদিট্ঠিবলৱতায ন ভাযন্তি, খীণাসৱো সক্কাযদিট্ঠিযা পহীনত্তা ন ভাযতি.
বিলাসযাতি বিলে সযন্তা বিলৱাসিনো অহিনকুলগোধাদযো. উদকাসযাতি উদকৱাসিনো মচ্ছকচ্ছপাদযো. ৱনাসযাতি ৱনৱাসিনো হত্থিঅস্সগোকণ্ণমিগাদযো. পৱিসন্তীতি ‘‘ইদানি আগন্ত্ৱা গণ্হিস্সতী’’তি মগ্গং ওলোকেত্ৱা পৱিসন্তি. দড়্হেহীতি থিৰেহি. ৱৰত্তেহীতি চম্মৰজ্জূহি. মহিদ্ধিকোতিআদীসু ৱিজম্ভনভূমিযং ঠত্ৱা দক্খিণপস্সাদীহি উসভমত্তং, উজুং ৱীসতিউসভমত্তাদিলঙ্ঘনৱসেন মহিদ্ধিকতা, সেসমিগানং অধিপতিভাৱেন মহেসক্খতা, সমন্তা তিযোজনট্ঠানে সদ্দং সুত্ৱা পলাযন্তানং ৱসেন মহানুভাৱতা ৱেদিতব্বা.
এৱমেৱ খোতি ভগৱা তেসু তেসু সুত্তন্তেসু তথা তথা অত্তানং কথেসি. ‘‘সীহোতি খো, ভিক্খৱে, তথাগতস্সেতং অধিৱচনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি (অ. নি. ৫.৯৯; ১০.২১) ইমস্মিং তাৱ সুত্তে সীহসদিসং অত্তানং কথেসি. ‘‘ভিসক্কো সল্লকত্তোতি খো, সুনক্খত্ত, তথাগতস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি (ম. নি. ৩.৬৫) ইমস্মিং ৱেজ্জসদিসং, ‘‘ব্ৰাহ্মণোতি খো, ভিক্খৱে, তথাগতস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি (অ. নি. ৮.৮৫) ইমস্মিং ব্ৰাহ্মণসদিসং, ‘‘পুৰিসো মগ্গকুসলোতি খো, তিস্স, তথাগতস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি (সং. নি. ৩.৮৪) ইমস্মিং মগ্গদেসকপুৰিসসদিসং, ‘‘ৰাজাহমস্মি, সেলা’’তি (সু. নি. ৫৫৯; ম. নি. ২.৩৯৯) ইমস্মিং ৰাজসদিসং. ইমস্মিং পন সুত্তে সীহসদিসমেৱ কত্ৱা অত্তানং কথেন্তো এৱমাহ.
তত্ৰাযং সদিসতা – সীহস্স কঞ্চনগুহাদীসু ৱসনকালো ৱিয হি তথাগতস্স দীপঙ্কৰপাদমূলে কতাভিনীহাৰস্স অপৰিমিতকালং পাৰমিযো পূৰেত্ৱা পচ্ছিমভৱে পটিসন্ধিগ্গহণেন চেৱ মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমনেন চ দসসহস্সিলোকধাতুং কম্পেত্ৱা ৱুদ্ধিমন্ৱায দিব্বসম্পত্তিসদিসং সম্পত্তিং অনুভৱমানস্স তীসু পাসাদেসু নিৱাসকালো দট্ঠব্বো. সীহস্স কঞ্চনগুহাদিতো নিক্খন্তকালো ৱিয তথাগতস্স একূনতিংসসংৱচ্ছৰে ৱিৱটেন দ্ৱাৰেন কণ্ডকং আৰুয্হ ছন্নসহাযস্স নিক্খমিত্ৱা তীণি ৰজ্জানি অতিক্কমিত্ৱা অনোমানদীতীৰে ব্ৰহ্মুনা দিন্নানি কাসাযানি পৰিদহিত্ৱা পব্বজিতস্স সত্তমে দিৱসে ৰাজগহং গন্ত্ৱা তত্থ পিণ্ডায চৰিত্ৱা পণ্ডৱগিৰিপব্ভাৰে কতভত্তকিচ্চস্স সম্মাসম্বোধিং পত্ৱা পঠমমেৱ মগধৰট্ঠং আগমনত্থায যাৱ ৰঞ্ঞো পটিঞ্ঞাদানকালো.
সীহস্স ৱিজম্ভনকালো ৱিয তথাগতস্স দিন্নপটিঞ্ঞস্স আড়াৰকালামউপসঙ্কমনং আদিং কত্ৱা যাৱ সুজাতায দিন্নপাযাসস্স একূনপণ্ণাসায পিণ্ডেহি পৰিভুত্তকালো ৱেদিতব্বো. সীহস্স সৰীৰৱিধুননং ৱিয সাযন্হসমযে সোত্তিযেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৱা দসসহস্সচক্কৱাড়দেৱতাহি থোমিযমানস্স গন্ধাদীহি পূজিযমানস্স তিক্খত্তুং বোধিং পদক্খিণং কত্ৱা বোধিমণ্ডং আৰুয্হ চুদ্দসহত্থুব্বেধে ঠানে তিণসন্থৰং অত্থৰিত্ৱা চতুৰঙ্গৱীৰিযং অধিট্ঠায নিসিন্নস্স তংখণঞ্ঞেৱ মাৰবলং ৱিধমেত্ৱা তীসু যামেসু তিস্সো ৱিজ্জা ৱিসোধেত্ৱা অনুলোমপ্পটিলোমং পটিচ্চসমুপ্পাদমহাসমুদ্দং যমকঞাণমন্থনেন মন্থেন্তস্স সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে পটিৱিদ্ধে তদনুভাৱেন দসসহস্সিলোকধাতুকম্পনং ৱেদিতব্বং.
সীহস্স চতুদিসাৱিলোকনং ৱিয পটিৱিদ্ধসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স সত্তসত্তাহং বোধিমণ্ডে ৱিহৰিত্ৱা পৰিভুত্তমধুপিণ্ডিকাহাৰস্স অজপালনিগ্ৰোধমূলে মহাব্ৰহ্মুনো ধম্মদেসনাযাচনং পটিগ্গহেত্ৱা তত্থ ৱিহৰন্তস্স একাদসমে দিৱসে ‘‘স্ৱে আসাড়্হিপুণ্ণমা ভৱিস্সতী’’তি পচ্চূসসমযে ‘‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্য’’ন্তি আড়াৰুদকানং কালকতভাৱং ঞত্ৱা ধম্মদেসনত্থায পঞ্চৱগ্গিযানং ওলোকনং দট্ঠব্বং. সীহস্স গোচৰত্থায তিযোজনং গমনকালো ৱিয অত্তনো পত্তচীৱৰং আদায ‘‘পঞ্চৱগ্গিযানং ধম্মচক্কং পৱত্তেস্সামী’’তি পচ্ছাভত্তে অজপালনিগ্ৰোধতো ৱুট্ঠিতস্স অট্ঠাৰসযোজনমগ্গং গমনকালো.
সীহস্স সীহনাদকালো ৱিয তথাগতস্স অট্ঠাৰসযোজনমগ্গং গন্ত্ৱা পঞ্চৱগ্গিযে সঞ্ঞাপেত্ৱা অচলপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স দসহি চক্কৱাড়সহস্সেহি সন্নিপতিতেন দেৱগণেন পৰিৱুতস্স ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, অন্তা পব্বজিতেন ন সেৱিতব্বা’’তিআদিনা নযেন ধম্মচক্কপ্পৱত্তনকালো ৱেদিতব্বো. ইমস্মিং চ পন পদে দেসিযমানে তথাগতসীহস্স ধম্মঘোসো হেট্ঠা অৱীচিং উপৰি ভৱগ্গং গহেত্ৱা দসসহস্সিলোকধাতুং পটিচ্ছাদেসি. সীহস্স সদ্দেন খুদ্দকপাণানং সন্তাসাপজ্জনকালো ৱিয তথাগতস্স তীণি লক্খণানি দীপেত্ৱা চত্তাৰি সচ্চানি সোড়সহাকাৰেহি সট্ঠিযা চ নযসহস্সেহি ৱিভজিত্ৱা ধম্মং কথেন্তস্স দীঘাযুকানং দেৱানং ঞাণসন্তাসস্স উপ্পত্তিকালো ৱেদিতব্বো.
অপৰো নযো – সীহো ৱিয সব্বঞ্ঞুতং পত্তো তথাগতো, আসযভূতায কনকগুহায নিক্খমনং ৱিয গন্ধকুটিতো নিক্খমনকালো, ৱিজম্ভনং ৱিয ধম্মসভং উপসঙ্কমনকালো, দিসাৱিলোকনং ৱিয পৰিসাৱিলোকনং, সীহনাদনদনং ৱিয ধম্মদেসনাকালো, গোচৰায পক্কমনং ৱিয পৰৱাদনিম্মদ্দনত্থায গমনং.
অপৰো নযো – সীহো ৱিয তথাগতো, হিমৱন্তনিস্সিতায কঞ্চনগুহায নিক্খমনং ৱিয আৰম্মণৱসেন নিব্বাননিস্সিতায ফলসমাপত্তিযা ৱুট্ঠানং, ৱিজম্ভনং ৱিয পচ্চৱেক্খণঞাণং, দিসাৱিলোকনং ৱিয ৱেনেয্যসত্তৱিলোকনং, সীহনাদো ৱিয সম্পত্তপৰিসায ধম্মদেসনা, গোচৰায পক্কমনং ৱিয অসম্পত্তানং ৱেনেয্যসত্তানং সন্তিকূপসঙ্কমনং ৱেদিতব্বং.
যদাতি যস্মিং কালে. তথাগতোতি হেট্ঠা ৱুত্তেহি অট্ঠহি কাৰণেহি তথাগতো. লোকেতি সত্তলোকে. উপ্পজ্জতীতি অভিনীহাৰতো পট্ঠায যাৱ বোধিপল্লঙ্কা ৱা অৰহত্তমগ্গঞাণা ৱা উপ্পজ্জতি নাম, অৰহত্তফলে পন পত্তে উপ্পন্নো নাম. অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধোতিআদীনি ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.১২৪ আদযো) বুদ্ধানুস্সতিনিদ্দেসে ৱিত্থাৰিতানি.
ইতি সক্কাযোতি অযং সক্কাযো, এত্তকো সক্কাযো, ন ইতো ভিয্যো সক্কাযো অত্থীতি. এত্তাৱতা সভাৱতো সৰসতো পৰিযন্ততো পৰিচ্ছেদতো পৰিৱটুমতো সব্বেপি পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দস্সিতা হোন্তি. ইতি সক্কাযসমুদযোতি অযং সক্কাযস্স সমুদযো নাম. এত্তাৱতা ‘‘আহাৰসমুদযা ৰূপসমুদযো’’তিআদি সব্বং দস্সিতং হোতি. ইতি সক্কাযস্স অত্থঙ্গমোতি অযং সক্কাযস্স অত্থঙ্গমো. ইমিনাপি ‘‘আহাৰনিৰোধা ৰূপনিৰোধো’’তিআদি সব্বং দস্সিতং হোতি.
ৱণ্ণৱন্তোতি সৰীৰৱণ্ণেন ৱণ্ণৱন্তো. ধম্মদেসনং সুত্ৱাতি পঞ্চসু খন্ধেসু পণ্ণাসলক্খণপ্পটিমণ্ডিতং তথাগতস্স ধম্মদেসনং সুত্ৱা. যেভুয্যেনাতি ইধ কে ঠপেতি? অৰিযসাৱকে দেৱে. তেসং হি খীণাসৱত্তা চিত্তুত্ৰাসভযম্পি ন উপ্পজ্জতি, সংৱিগ্গস্স যোনিসো পধানেন পত্তব্বং পত্ততায ঞাণসংৱেগোপি. ইতৰাসং পন দেৱতানং ‘‘তাসো হেসো, ভিক্খৱে, অনিচ্চ’’ন্তি মনসিকৰোন্তানং চিত্তুত্ৰাসভযম্পি, বলৱৱিপস্সনাকালে ঞাণভযম্পি উপ্পজ্জতি. ভোতি ধম্মালপনমত্তমেতং. সক্কাযপৰিযাপন্নাতি পঞ্চক্খন্ধপৰিযাপন্না. ইতি তেসং সম্মাসম্বুদ্ধে ৱট্টদোসং দস্সেত্ৱা তিলক্খণাহতং কত্ৱা ধম্মং দেসেন্তে ঞাণভযং নাম ওক্কমতি.
অভিঞ্ঞাযাতি জানিত্ৱা. ধম্মচক্কন্তি পটিৱেধঞাণম্পি দেসনাঞাণম্পি. পটিৱেধঞাণং নাম যেন ঞাণেন বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নো চত্তাৰি সচ্চানি সোড়সহাকাৰেহি সট্ঠিযা চ নযসহস্সেহি পটিৱিজ্ঝি. দেসনাঞাণং নাম যেন ঞাণেন তিপৰিৱট্টং দ্ৱাদসাকাৰং ধম্মচক্কং পৱত্তেসি. উভযম্পেতং দসবলস্স উৰে জাতঞাণমেৱ. তেসু ধম্মদেসনাঞাণং গহেতব্বং. তং পনেস যাৱ অট্ঠাৰসব্ৰহ্মকোটীহি সদ্ধিং অঞ্ঞাকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰস্স সোতাপত্তিফলং ন উপ্পজ্জতি, তাৱ পৱত্তেতি নাম. তস্মিং উপ্পন্নে পৱত্তিতং নাম হোতীতি ৱেদিতব্বং. অপ্পটিপুগ্গলোতি সদিসপুগ্গলৰহিতো. যসস্সিনোতি পৰিৱাৰসম্পন্না. তাদিনোতি লাভালাভাদীহি একসদিসস্স.
৪. পসাদসুত্তৱণ্ণনা
৩৪. চতুত্থে অগ্গেসু পসাদা, অগ্গা ৱা পসাদাতি অগ্গপ্পসাদা. যাৱতাতি যত্তকা. অপদাতি নিপ্পদা অহিমচ্ছাদযো. দ্ৱিপদাতি মনুস্সপক্খিআদযো. চতুপ্পদাতি হত্থিঅস্সাদযো. বহুপ্পদাতি সতপদিআদযো. নেৱসঞ্ঞিনাসঞ্ঞিনোতি ভৱগ্গে নিব্বত্তসত্তা. অগ্গমক্খাযতীতি গুণেহি অগ্গো উত্তমো সেট্ঠোতি অক্খাযতি. অসঙ্খতাতি নিব্বানমেৱ গহেত্ৱা ৱুত্তং. ৱিৰাগোতিআদীনি নিব্বানস্সেৱ নামানি. তঞ্হি আগম্ম সব্বকিলেসা ৱিৰজ্জন্তি, সব্বে ৰাগমদাদযো মদা নিম্মদা হোন্তি, অভাৱং গচ্ছন্তি, সব্বা পিপাসা ৱিনযং উপেন্তি, সব্বে আলযা সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তি, ৱট্টানি উপচ্ছিজ্জন্তি, তণ্হা খীযন্তি, ৱট্টদুক্খা নিৰুজ্ঝন্তি, সব্বে পৰিড়াহা নিব্বাযন্তি. তস্মা এতানি নামানি লভতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
৫. ৱস্সকাৰসুত্তৱণ্ণনা
৩৫. পঞ্চমে অনুস্সৰিতাতি অনুগন্ত্ৱা সৰিতা, অপৰাপৰং সৰিতুং সমত্থোতি অত্থো. দক্খোতি ছেকো. তত্ৰুপাযাযাতি ‘‘ইমস্মিং কালে ইমং নাম কত্তব্ব’’ন্তি এৱং তত্থ তত্থ উপাযভূতায পঞ্ঞায সমন্নাগতো. অনুমোদিতব্বন্তি অভিনন্দিতব্বং. পটিক্কোসিতব্বন্তি পটিক্খিপিতব্বং. নেৱ খো ত্যাহন্তি নেৱ খো তে অহং. কস্মা পনেতং ভগৱা নাভিনন্দতি, নপ্পটিক্খিপতীতি? লোকিযত্তা নাভিনন্দতি, লোকিযং অত্থং গহেত্ৱা ঠিতত্তা নপ্পটিক্কোসতি. বহুস্স জনতাতি বহু অস্স জনতা. ইদঞ্চ কৰণত্থে সামিৱচনং ৱেদিতব্বং. অৰিযে ঞাযেতি সহৱিপস্সনকে মগ্গে. কল্যাণধম্মতা কুসলধম্মতাতিপি তস্সেৱ নামানি. যং ৱিতক্কন্তি নেক্খম্মৱিতক্কাদীসু অঞ্ঞতৰং. ন তং ৱিতক্কং ৱিতক্কেতীতি কামৱিতক্কাদীসু একম্পি ন ৱিতক্কেতি. ইতৰং তস্সেৱ ৱেৱচনং. ৱিতক্কপথেতি এত্থ ৱিতক্কোযেৱ ৱিতক্কপথো. অহঞ্হি ব্ৰাহ্মণাতিআদীসু পঠমনযেন খীণাসৱস্স সীলঞ্চেৱ বাহুসচ্চঞ্চ কথিতং, দুতিযততিযেহি খীণাসৱস্স কিৰিযৱিতক্কানি চেৱ কিৰিযজ্ঝানানি চ, চতুত্থেন খীণাসৱভাৱো কথিতোতি ৱেদিতব্বো.
মচ্চুপাসপ্পমোচনন্তি মচ্চুপাসা পমোচনকং মগ্গং. ঞাযং ধম্মন্তি সহৱিপস্সনকং মগ্গং. দিস্ৱা চ সুত্ৱা চাতি ঞাণেনেৱ পস্সিত্ৱা চ সুণিত্ৱা চ. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.
৬. দোণসুত্তৱণ্ণনা
৩৬. ছট্ঠে অন্তৰা চ উক্কট্ঠং অন্তৰা চ সেতব্যন্তি এত্থ উক্কট্ঠাতি উক্কাহি ধাৰীযমানাহি মাপিতত্তা এৱংলদ্ধৱোহাৰং নগৰং. সেতব্যন্তি অতীতে কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধস্স জাতনগৰং. অন্তৰাসদ্দো পন কাৰণখণচিত্তৱেমজ্ঝৱিৱৰাদীসু ৱত্ততি. ‘‘তদন্তৰং কো জানেয্য অঞ্ঞত্ৰ তথাগতা’’তি (অ. নি. ৬.৪৪; ১০.৭৫) চ, ‘‘জনা সঙ্গম্ম মন্তেন্তি, মঞ্চ তঞ্চ কিমন্তৰ’’ন্তি চ আদীসু (সং. নি. ১.২২৮) কাৰণে. ‘‘অদ্দসা মং, ভন্তে, অঞ্ঞতৰা ইত্থী ৱিজ্জন্তৰিকায ভাজনং ধোৱন্তী’’তিআদীসু (ম. নি. ২.১৪৯) খণে. ‘‘যস্সন্তৰতো ন সন্তি কোপা’’তিআদীসু (উদা. ২০) চিত্তে. ‘‘অন্তৰাৱোসানমাপাদী’’তিআদীসু ৱেমজ্ঝে. ‘‘অপিচাযং তপোদা দ্ৱিন্নং মহানিৰযানং অন্তৰিকায আগচ্ছতী’’তিআদীসু (পাৰা. ২৩১) ৱিৱৰে. স্ৱাযমিধ ৱিৱৰে ৱত্ততি. তস্মা উক্কট্ঠায চ সেতব্যস্স চ ৱিৱৰেতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. অন্তৰাসদ্দেন পন যুত্তত্তা উপযোগৱচনং কতং. ঈদিসেসু চ ঠানেসু অক্খৰচিন্তকা ‘‘অন্তৰা গামঞ্চ নদিঞ্চ যাতী’’তি এৱং একমেৱ অন্তৰাসদ্দং পযুঞ্জন্তি, সো দুতিযপদেনপি যোজেতব্বো হোতি, অযোজিযমানে উপযোগৱচনং ন পাপুণাতি. ইধ পন যোজেত্ৱা এৱ ৱুত্তো.
অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো হোতীতি অদ্ধানসঙ্খাতং মগ্গং পটিপন্নো হোতি, দীঘমগ্গন্তি অত্থো. কস্মা পটিপন্নোতি? তং দিৱসং কিৰ ভগৱা ইদং অদ্দস ‘‘মযি তং মগ্গং পটিপন্নে দোণো ব্ৰাহ্মণো মম পদচেতিযানি পস্সিত্ৱা পদানুপদিকো হুত্ৱা মম নিসিন্নট্ঠানং আগন্ত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছিস্সতি. অথস্সাহং একং সচ্চধম্মং দেসেস্সামি. ব্ৰাহ্মণো তীণি সামঞ্ঞফলানি পটিৱিজ্ঝিত্ৱা দ্ৱাদসপদসহস্সপৰিমাণং দোণগজ্জিতং নাম ৱণ্ণং ৱত্ৱা মযি পৰিনিব্বুতে সকলজম্বুদীপে উপ্পন্নং মহাকলহং ৱূপসমেত্ৱা ধাতুযো ভাজেস্সতী’’তি. ইমিনা কাৰণেন পটিপন্নো. দোণোপি সুদং ব্ৰাহ্মণোতি দোণো ব্ৰাহ্মণোপি তযো ৱেদে পগুণে কত্ৱা পঞ্চসতে মাণৱকে সিপ্পং ৱাচেন্তো তংদিৱসং পাতোৱ উট্ঠায সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা সতগ্ঘনকং নিৱাসেত্ৱা পঞ্চসতগ্ঘনকং একংসৱৰগতং কত্ৱা আমুত্তযঞ্ঞসুত্তো ৰত্তৱট্টিকা উপাহনা আৰোহিত্ৱা পঞ্চসতমাণৱকপৰিৱাৰো তমেৱ মগ্গং পটিপজ্জি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.
পাদেসূতি পাদেহি অক্কন্তট্ঠানেসু. চক্কানীতি লক্খণচক্কানি. কিং পন ভগৱতো গচ্ছন্তস্স অক্কন্তট্ঠানে পদং পঞ্ঞাযতীতি? ন পঞ্ঞাযতি. কস্মা? সুখুমত্তা মহাবলত্তা মহাজনানুগ্গহেন চ. বুদ্ধানঞ্হি সুখুমচ্ছৱিতায অক্কন্তট্ঠানং তূলপিচুনো পতিট্ঠিতট্ঠানং ৱিয হোতি, পদৱড়ঞ্জো ন পঞ্ঞাযতি. যথা চ বলৱতো ৱাতজৱসিন্ধৱস্স পদুমিনিপত্তেপি অক্কন্তমত্তমেৱ হোতি, এৱং মহাবলতায তথাগতেন অক্কন্তট্ঠানং অক্কন্তমত্তমেৱ হোতি, ন তত্থ পদৱড়ঞ্জো পঞ্ঞাযতি. বুদ্ধানঞ্চ অনুপদং মহাজনকাযো গচ্ছতি, তস্স সত্থু পদৱড়ঞ্জং দিস্ৱা মদ্দিতুং অৱিসহন্তস্স গমনৱিচ্ছেদো ভৱেয্য. তস্মা অক্কন্তঅক্কন্তট্ঠানে যোপি পদৱড়ঞ্জো ভৱেয্য, সো অন্তৰধাযতেৱ. দোণো পন ব্ৰাহ্মণো তথাগতস্স অধিট্ঠানৱসেন পস্সি. ভগৱা হি যস্স পদচেতিযং দস্সেতুকামো হোতি, তং আৰব্ভ ‘‘অসুকো নাম পস্সতূ’’তি অধিট্ঠাতি. তস্মা মাগণ্ডিযব্ৰাহ্মণো ৱিয অযম্পি ব্ৰাহ্মণো তথাগতস্স অধিট্ঠানৱসেন অদ্দস.
পাসাদিকন্তি পসাদজনকং. ইতৰং তস্সেৱ ৱেৱচনং. উত্তমদমথসমথমনুপ্পত্তন্তি এত্থ উত্তমদমথো নাম অৰহত্তমগ্গো, উত্তমসমথো নাম অৰহত্তমগ্গসমাধি, তদুভযং পত্তন্তি অত্থো. দন্তন্তি নিব্বিসেৱনং. গুত্তন্তি গোপিতং. সংযতিন্দ্ৰিযন্তি ৰক্খিতিন্দ্ৰিযং. নাগন্তি ছন্দাদীহি অগচ্ছনতো, পহীনকিলেসে পুন অনাগচ্ছনতো, আগুং অকৰণতো, বলৱন্তট্ঠেনাতি চতূহি কাৰণেহি নাগং.
দেৱো নো ভৱং ভৱিস্সতীতি এত্থ ‘‘দেৱো নো ভৱ’’ন্তি এত্তাৱতাপি পুচ্ছা নিট্ঠিতা ভৱেয্য, অযং পন ব্ৰাহ্মণো ‘‘অনাগতে মহেসক্খো একো দেৱৰাজা ভৱিস্সতী’’তি অনাগতৱসেন পুচ্ছাসভাগেনেৱ কথেন্তো এৱমাহ. ভগৱাপিস্স পুচ্ছাসভাগেনেৱ কথেন্তো ন খো অহং, ব্ৰাহ্মণ, দেৱো ভৱিস্সামীতি আহ. এস নযো সব্বত্থ. আসৱানন্তি কামাসৱাদীনং চতুন্নং. পহীনাতি বোধিপল্লঙ্কে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণাধিগমেনেৱ পহীনা. অনুপলিত্তো লোকেনাতি তণ্হাদিট্ঠিলেপানং পহীনত্তা সঙ্খাৰলোকেন অনুপলিত্তো. বুদ্ধোতি চতুন্নং সচ্চানং বুদ্ধত্তা বুদ্ধো ইতি মং ধাৰেহি.
যেনাতি যেন আসৱেন. দেৱূপপত্যস্সাতি দেৱূপপত্তি অস্স ময্হং ভৱেয্য. ৱিহঙ্গমোতি আকাসচৰো গন্ধব্বকাযিকদেৱো. ৱিদ্ধস্তাতি ৱিধমিতা. ৱিনড়ীকতাতি ৱিগতনড়া ৱিগতবন্ধনা কতা. ৱগ্গূতি সুন্দৰং. তোযেন নুপলিপ্পতীতি উদকতো ৰতনমত্তং অচ্চুগ্গম্ম ঠিতং সৰং সোভযমানং ভমৰগণং হাসযমানং তোযেন ন লিপ্পতি. তস্মা বুদ্ধোস্মি ব্ৰাহ্মণাতি দেসনাপৰিযোসানে তীণি মগ্গফলানি পাপুণিত্ৱা দ্ৱাদসহি পদসহস্সেহি দোণগজ্জিতং নাম ৱণ্ণং কথেসি, তথাগতে চ পৰিনিব্বুতে জম্বুদীপতলে উপ্পন্নং মহাকলহং ৱূপসমেত্ৱা ধাতুযো ভাজেসীতি.
৭. অপৰিহানিযসুত্তৱণ্ণনা
৩৭. সত্তমে নিব্বানস্সেৱ সন্তিকেতি নিব্বানসন্তিকেযেৱ চৰতি. সীলে পতিট্ঠিতোতি পাতিমোক্খসীলে পতিট্ঠিতো. এৱং ৱিহাৰীতি এৱং ৱিহৰন্তো. আতাপীতি আতাপেন ৱীৰিযেন সমন্নাগতো. যোগক্খেমস্সাতি চতূহি যোগেহি খেমস্স নিব্বানস্স. পমাদে ভযদস্সিৱাতি পমাদং ভযতো পস্সন্তো.
৮. পতিলীনসুত্তৱণ্ণনা
৩৮. অট্ঠমে পনুণ্ণপচ্চেকসচ্চোতি ‘‘ইদমেৱ দস্সনং সচ্চং, ইদমেৱ সচ্চ’’ন্তি এৱং পাটিএক্কং গহিতত্তা পচ্চেকসঙ্খাতানি দিট্ঠিসচ্চানি পনুণ্ণানি নীহটানি পহীনানি অস্সাতি পনুণ্ণপচ্চেকসচ্চো. সমৱযসট্ঠেসনোতি এত্থ অৱযাতি অনূনা, সট্ঠাতি ৱিস্সট্ঠা, সম্মা অৱযা সট্ঠা এসনা অস্সাতি সমৱযসট্ঠেসনো, সম্মা ৱিস্সট্ঠসব্বএসনোতি অত্থো. পতিলীনোতি নিলীনো একীভাৱং উপগতো. পুথুসমণব্ৰাহ্মণানন্তি বহূনং সমণব্ৰাহ্মণানং. এত্থ চ সমণাতি পব্বজ্জূপগতা, ব্ৰাহ্মণাতি ভোৱাদিনো. পুথুপচ্চেকসচ্চানীতি বহূনি পাটেক্কসচ্চানি. নুণ্ণানীতি নীহটানি. পনুণ্ণানীতি সুট্ঠু নীহটানি. চত্তানীতি ৱিস্সট্ঠানি. ৱন্তানীতি ৱমিতানি. মুত্তানীতি ছিন্নবন্ধনানি কতানি. পহীনানীতি পজহিতানি. পটিনিস্সট্ঠানীতি যথা ন পুন চিত্তং আৰোহন্তি, এৱং পটিনিস্সজ্জিতানি. সব্বানেৱেতানি গহিতগহণস্স ৱিস্সট্ঠভাৱৱেৱচনানি.
কামেসনা পহীনা হোতীতি অনাগামিমগ্গেন পহীনা. ভৱেসনা পন অৰহত্তমগ্গেন পহীযতি. ‘‘ব্ৰহ্মচৰিযং এসিস্সামি গৱেসিস্সামী’’তি এৱং পৱত্তজ্ঝাসযসঙ্খাতা ব্ৰহ্মচৰিযেসনাপি অৰহত্তমগ্গেনেৱ পটিপ্পস্সদ্ধিং ৱূপসমং গচ্ছতি. দিট্ঠিব্ৰহ্মচৰিযেসনা পন সোতাপত্তিমগ্গেনেৱ পটিপ্পসম্ভতীতি ৱেদিতব্বা. এৱং খো, ভিক্খৱেতি এৱং চতুত্থজ্ঝানেন পস্সদ্ধকাযসঙ্খাৰো ৱূপসন্তঅস্সাসপস্সাসো নাম হোতি. অস্মিমানোতি অস্মীতি উপ্পজ্জনকো নৱৱিধমানো.
গাথাসু কামেসনা ভৱেসনাতি এতা দ্ৱে এসনা, ব্ৰহ্মচৰিযেসনা সহাতি তাহিযেৱ সহ ব্ৰহ্মচৰিযেসনাতি তিস্সোপি এতা. ইধ ঠত্ৱা এসনা পটিনিস্সট্ঠাতি ইমিনা পদেন সদ্ধিং যোজনা কাতব্বা. ইতি সচ্চপৰামাসো, দিট্ঠিট্ঠানা সমুস্সযাতি ‘‘ইতি সচ্চং ইতি সচ্চ’’ন্তি গহণপৰামাসো চ দিট্ঠিসঙ্খাতাযেৱ দিট্ঠিট্ঠানা চ যে সমুস্সিতত্তা উগ্গন্ত্ৱা ঠিতত্তা সমুস্সযাতি ৱুচ্চন্তি, তে সব্বেপি. ইধ ঠত্ৱা দিট্ঠিট্ঠানা সমূহতাতি ইমিনা পদেন সদ্ধিং যোজনা কাতব্বা. কস্স পন এতা এসনা পটিনিস্সট্ঠা, এতে চ দিট্ঠিট্ঠানা সমূহতাতি? সব্বৰাগৱিৰত্তস্স তণ্হাক্খযৱিমুত্তিনো. যো হি সব্বৰাগেহিপি ৱিৰত্তো, তণ্হাক্খযে চ নিব্বানে পৱত্তায অৰহত্তফলৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো, এতস্স এসনা পটিনিস্সট্ঠা, দিট্ঠিট্ঠানা চ সমূহতা. স ৱে সন্তোতি সো এৱৰূপো কিলেসসন্ততায সন্তো. পস্সদ্ধোতি দ্ৱীহি কাযচিত্তপস্সদ্ধীহি পস্সদ্ধো. অপৰাজিতোতি সব্বকিলেসে জিনিত্ৱা ঠিতত্তা কেনচি অপৰাজিতো. মানাভিসমযাতি মানস্স পহানাভিসমযেন. বুদ্ধোতি চত্তাৰি সচ্চানি বুজ্ঝিত্ৱা ঠিতো. ইতি ইমস্মিং সুত্তেপি গাথাসুপি খীণাসৱোৱ কথিতোতি.
৯. উজ্জযসুত্তৱণ্ণনা
৩৯. নৱমে সঙ্ঘাতং আপজ্জন্তীতি ৱধং মৰণং আপজ্জন্তি. নিচ্চদানন্তি সলাকভত্তং. অনুকুলযঞ্ঞন্তি অম্হাকং পিতূহি পিতামহেহি দিন্নত্তা এৱং কুলানুকুলৱসেন যজিতব্বং, দাতব্বন্তি অত্থো. অস্সমেধন্তিআদীসু অস্সমেত্থ মেধন্তীতি অস্সমেধো, দ্ৱীহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স একৱীসতিযূপস্স ঠপেত্ৱা ভূমিঞ্চ পুৰিসে চ অৱসেসসব্বৱিভৱদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. পুৰিসমেত্থ মেধন্তীতি পুৰিসমেধো, চতূহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা অস্সমেধে ৱুত্তৱিভৱদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. সম্মমেত্থ পাসন্তীতি সম্মাপাসো, দিৱসে দিৱসে সম্মং খিপিত্ৱা তস্স পতিতোকাসে ৱেদিং কত্ৱা সংহাৰিমেহি যূপাদীহি সৰস্সতিনদিযা নিমুগ্গোকাসতো পভুতি পটিলোমং গচ্ছন্তেন যজিতব্বস্স সব্বযাগস্সেতং অধিৱচনং. ৱাজমেত্থ পিৱন্তীতি ৱাজপেয্যং, একেন পৰিযঞ্ঞেন সত্তৰসহি পসূহি যজিতব্বস্স বেলুৱযূপস্স সত্তৰসকদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. নত্থি এত্থ অগ্গড়াতি নিৰগ্গড়ো. নৱহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা পুৰিসেহি চ অস্সমেধে ৱুত্তৱিভৱদক্খিণস্স সব্বমেধপৰিযাযনামস্স অস্সমেধৱিকপ্পস্সেতং অধিৱচনং. মহাৰম্ভাতি মহাকিচ্চা মহাকৰণীযা. অপিচ পাণাতিপাতসমাৰম্ভস্স মহন্ততাযপি মহাৰম্ভাযেৱ. ন তে হোন্তি মহপ্ফলাতি এত্থ নিৰৱসেসত্থে সাৱসেসৰূপনং কতং. তস্মা ইট্ঠফলেন নিপ্ফলাৱ হোন্তীতি অত্থো. ইদঞ্চ পাণাতিপাতসমাৰম্ভমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. যং পন তত্থ অন্তৰন্তৰা দানং দিয্যতি, তং ইমিনা সমাৰম্ভেন উপহতত্তা মহপ্ফলং ন হোতি, মন্দফলং হোতীতি অত্থো. হঞ্ঞৰেতি হঞ্ঞন্তি. যজন্তি অনুকুলং সদাতি যে অঞ্ঞে অনুকুলং যজন্তি, পুব্বপুৰিসেহি যিট্ঠত্তা পচ্ছিমপুৰিসাপি যজন্তীতি অত্থো. সেয্যো হোতীতি ৱিসেসোৱ হোতি. ন পাপিযোতি পাপং কিঞ্চি ন হোতি.
১০. উদাযিসুত্তৱণ্ণনা
৪০. দসমে অভিসঙ্খতন্তি ৰাসিকতং. নিৰাৰম্ভন্তি পাণসমাৰম্ভৰহিতং. যঞ্ঞন্তি দেয্যধম্মং. তঞ্হি যজিতব্বত্তা যঞ্ঞন্তি ৱুচ্চতি. কালেনাতি যুত্তপ্পত্তকালেন. উপসংযন্তীতি উপগচ্ছন্তি. কুলং গতিন্তি ৱট্টকুলঞ্চেৱ ৱট্টগতিঞ্চ অতিক্কন্তা. যঞ্ঞস্স কোৱিদাতি চতুভূমকযঞ্ঞে কুসলা. যঞ্ঞেতি পকতিদানে. সদ্ধেতি মতকদানে. হব্যং কত্ৱাতি হুনিতব্বং দেয্যধম্মং উপকপ্পেত্ৱা. সুখেত্তে ব্ৰহ্মচাৰিসূতি ব্ৰহ্মচাৰিসঙ্খাতে সুখেত্তম্হীতি অত্থো. সুপ্পত্তন্তি সুট্ঠু পত্তং. দক্খিণেয্যেসু যং কতন্তি যং দক্খিণায অনুচ্ছৱিকেসু উপকপ্পিতং, তং সুহুতং সুযিট্ঠং সুপ্পত্তন্তি অত্থো. সদ্ধোতি বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণানং সদ্দহনতায সদ্ধো. মুত্তেন চেতসাতি ৱিস্সট্ঠেন চিত্তেন. ইমিনাস্স মুত্তচাগং দীপেতীতি.
চক্কৱগ্গো চতুত্থো.