৮. অৰিযৱংসসুত্তৱণ্ণনা

২৮. অট্ঠমস্স অজ্ঝাসযিকো নিক্খেপো. ইমং কিৰ মহাঅৰিযৱংসসুত্তন্তং ভগৱা জেতৱনমহাৱিহাৰে ধম্মসভাযং পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসিন্নো অত্তনোপি পৰপুগ্গলানম্পি অজ্ঝাসযৱসেন পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্নানি চত্তালীস ভিক্খুসহস্সানি, ‘‘ভিক্খৱে’’তি আমন্তেত্ৱা চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, অৰিযৱংসাতি আৰভি. তত্থ অৰিযৱংসাতি অৰিযানং ৱংসা. যথা হি খত্তিযৱংসো ব্ৰাহ্মণৱংসো ৱেস্সৱংসো সুদ্দৱংসো সমণৱংসো কুলৱংসো ৰাজৱংসো, এৱং অযম্পি অট্ঠমো অৰিযৱংসো অৰিযতন্তি অৰিযপৱেণী নাম হোতি. সো খো পনাযং অৰিযৱংসো ইমেসং ৱংসানং মূলগন্ধাদীনং কাড়ানুসাৰিগন্ধাদযো ৱিয অগ্গমক্খাযতি.

কে পন তে অৰিযা, যেসং এতে ৱংসাতি? অৰিযা ৱুচ্চন্তি বুদ্ধা চ পচ্চেকবুদ্ধা চ তথাগতসাৱকা চ, এতেসং অৰিযানং ৱংসাতি অৰিযৱংসা. ইতো পুব্বে হি সতসহস্সকপ্পাধিকানং চতুন্নং অসঙ্খ্যেয্যানং মত্থকে তণ্হঙ্কৰো, মেধঙ্কৰো, সৰণঙ্কৰো, দীপঙ্কৰোতি চত্তাৰো বুদ্ধা উপ্পন্না, তে অৰিযা, তেসং অৰিযানং ৱংসাতি অৰিযৱংসা. তেসং বুদ্ধানং পৰিনিব্বানতো অপৰভাগে অসঙ্খ্যেয্যং অতিক্কমিত্ৱা কোণ্ডঞ্ঞো নাম বুদ্ধো উপ্পন্নো…পে… ইমস্মিং কপ্পে ককুসন্ধো, কোণাগমনো, কস্সপো, অম্হাকং ভগৱা গোতমোতি চত্তাৰো বুদ্ধা উপ্পন্না, তেসং অৰিযানং ৱংসাতি অৰিযৱংসা. অপিচ অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং সব্ববুদ্ধ-পচ্চেকবুদ্ধ-বুদ্ধসাৱকানং অৰিযানং ৱংসাতি অৰিযৱংসা.

তে খো পনেতে অগ্গঞ্ঞা অগ্গাতি জানিতব্বা, ৰত্তঞ্ঞা দীঘৰত্তং পৱত্তাতি জানিতব্বা, ৱংসঞ্ঞা ৱংসাতি জানিতব্বা. পোৰাণা ন অধুনুপ্পত্তিকা. অসংকিণ্ণা অৱিকিণ্ণা অনপনীতা. অসংকিণ্ণপুব্বা অতীতবুদ্ধেহিপি ন সংকিণ্ণপুব্বা, ‘‘কি ইমেহী’’তি ন অপনীতপুব্বা. ন সংকীযন্তীতি ইদানিপি ন অপনীযন্তি. ন সংকীযিস্সন্তীতি অনাগতবুদ্ধেহিপি ন অপনীযিস্সন্তি. যে লোকে ৱিঞ্ঞূ সমণব্ৰাহ্মণা, তেহি অপ্পটিকুট্ঠা, সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহি অনিন্দিতা অগৰহিতা.

সন্তুট্ঠো হোতীতি পচ্চযসন্তোসৱসেন সন্তুট্ঠো হোতি. ইতৰীতৰেনাতি ন থূলসুখুমলূখপণীতথিৰজিণ্ণানং যেন কেনচি, অথ খো যথালদ্ধাদীনং ইতৰীতৰেন যেন কেনচি সন্তুট্ঠো হোতীতি অত্থো. চীৱৰস্মিঞ্হি তযো সন্তোসা যথালাভসন্তোসো যথাবলসন্তোসো যথাসাৰুপ্পসন্তোসোতি. পিণ্ডপাতাদীসুপি এসেৱ নযো. তেসং ৱিত্থাৰকথা ‘‘সন্তুট্ঠস্স, ভিক্খৱে, অনুপ্পন্না চেৱ কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তী’’তি ইমস্মিং সুত্তে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. ইতি ইমে তযো সন্তোসে সন্ধায ‘‘সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন চীৱৰেন, যথালদ্ধাদীসু যেন কেনচি চীৱৰেন সন্তুট্ঠো হোতী’’তি ৱুত্তং.

এত্থ চ চীৱৰং জানিতব্বং, চীৱৰক্খেত্তং জানিতব্বং, পংসুকূলং জানিতব্বং, চীৱৰসন্তোসো জানিতব্বো, চীৱৰপ্পটিসংযুত্তানি ধুতঙ্গানি জানিতব্বানি. তত্থ চীৱৰং জানিতব্বন্তি খোমাদীনি ছ চীৱৰানি দুকূলাদীনি ছ অনুলোমচীৱৰানি জানিতব্বানি. ইমানি দ্ৱাদস কপ্পিযচীৱৰানি. কুসচীৰং, ৱাকচীৰং, ফলকচীৰং, কেসকম্বলং, ৱাড়কম্বলং, পোত্থকো, চম্মং, উলূকপক্খং, ৰুক্খদুস্সং, লতাদুস্সং, এৰকদুস্সং, কদলিদুস্সং, ৱেড়ুদুস্সন্তি এৱমাদীনি পন অকপ্পিযচীৱৰানি.

চীৱৰক্খেত্তন্তি ‘‘সঙ্ঘতো ৱা গণতো ৱা ঞাতিতো ৱা মিত্ততো ৱা অত্তনো ৱা ধনেন, পংসুকূলং ৱা’’তি এৱং উপ্পজ্জনতো ছ খেত্তানি, অট্ঠন্নঞ্চ মাতিকানং ৱসেন অট্ঠ খেত্তানি জানিতব্বানি.

পংসুকূলন্তি সোসানিকং, পাপণিকং, ৰথিযং, সঙ্কাৰকূটকং, সোত্থিযং, সিনানং, তিত্থং, গতপচ্চাগতং, অগ্গিদড্ঢং, গোখাযিতং, উপচিকখাযিতং, উন্দূৰখাযিতং, অন্তচ্ছিন্নং, দসচ্ছিন্নং, ধজাহটং, থূপং, সমণচীৱৰং, সামুদ্দিযং, আভিসেকিযং, পন্থিকং, ৱাতাহটং, ইদ্ধিমযং, দেৱদত্তিযন্তি তেৱীসতি পংসুকূলানি ৱেদিতব্বানি. এত্থ চ সোত্থিযন্তি গব্ভমলহৰণং. গতপচ্চাগতন্তি মতকসৰীৰং পাৰুপিত্ৱা সুসানং নেত্ৱা আনীতচীৱৰং. ধজাহটন্তি ধজং উস্সাপেত্ৱা ততো আনীতং. থূপন্তি ৱম্মিকে পূজিতচীৱৰং. সামুদ্দিযন্তি সমুদ্দৱীচীহি থলং পাপিতং. পন্থিকন্তি পন্থং গচ্ছন্তেহি চোৰভযেন পাসাণেহি কোট্টেত্ৱা পাৰুতচীৱৰং. ইদ্ধিমযন্তি এহিভিক্খুচীৱৰং. সেসং পাকটমেৱাতি.

চীৱৰসন্তোসোতি ৱীসতি চীৱৰসন্তোসা – চীৱৰে ৱিতক্কসন্তোসো, গমনসন্তোসো, পৰিযেসনসন্তোসো, পটিলাভসন্তোসো, মত্তপটিগ্গহণসন্তোসো, লোলুপ্পৱিৱজ্জনসন্তোসো, যথালাভসন্তোসো, যথাবলসন্তোসো, যথাসাৰুপ্পসন্তোসো, উদকসন্তোসো, ধোৱনসন্তোসো, কৰণসন্তোসো, পৰিমাণসন্তোসো, সুত্তসন্তোসো, সিব্বনসন্তোসো, ৰজনসন্তোসো, কপ্পসন্তোসো, পৰিভোগসন্তোসো, সন্নিধিপৰিৱজ্জনসন্তোসো, ৱিস্সজ্জনসন্তোসোতি.

তত্থ সাদকভিক্খুনা তেমাসং নিবদ্ধৱাসং ৱসিত্ৱা একমাসমত্তং ৱিতক্কেতুং ৱট্টতি. সো হি পৱাৰেত্ৱা চীৱৰমাসে চীৱৰং কৰোতি, পংসুকূলিকো অড্ঢমাসেনেৱ কৰোতি. ইদং মাসড্ঢমাসমত্তং ৱিতক্কনং ৱিতক্কসন্তোসো নাম. ৱিতক্কসন্তোসেন পন সন্তুট্ঠেন ভিক্খুনা পাচীনখণ্ডৰাজিৱাসিকপংসুকূলিকত্থেৰসদিসেন ভৱিতব্বং.

থেৰো কিৰ ‘‘চেতিযপব্বতৱিহাৰে চেতিযং ৱন্দিস্সামী’’তি আগতো চেতিযং ৱন্দিত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ময্হং চীৱৰং জিণ্ণং, বহূনং ৱসনট্ঠানে লভিস্সামী’’তি. সো মহাৱিহাৰং গন্ত্ৱা সঙ্ঘত্থেৰং দিস্ৱা ৱসনট্ঠানং পুচ্ছিত্ৱা তত্থ ৱুত্থো পুনদিৱসে চীৱৰং আদায আগন্ত্ৱা থেৰং ৱন্দি. থেৰো ‘‘কিং, আৱুসো’’তি আহ. গামদ্ৱাৰং, ভন্তে, গমিস্সামীতি. অহম্পাৱুসো, গমিস্সামীতি. সাধু, ভন্তেতি গচ্ছন্তো মহাবোধিদ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠত্ৱা ‘‘পুঞ্ঞৱন্তানং ৱসনট্ঠানে মনাপং লভিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘অপৰিসুদ্ধো মে ৱিতক্কো’’তি ততোৱ পটিনিৱত্তি. পুনদিৱসে অম্বঙ্গণসমীপতো, পুনদিৱসে মহাচেতিযস্স উত্তৰদ্ৱাৰতো তত্থেৱ পটিনিৱত্তিত্ৱা চতুত্থদিৱসে থেৰস্স সন্তিকং অগমাসি. থেৰো ‘‘ইমস্স ভিক্খুনো ৱিতক্কো ন পৰিসুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি চীৱৰং গহেত্ৱা তেন সদ্ধিংযেৱ পঞ্হং পুচ্ছমানো গামং পাৱিসি. তঞ্চ ৰত্তিং একো মনুস্সো উচ্চাৰপলিবুদ্ধো সাটকেযেৱ ৱচ্চং কত্ৱা তং সঙ্কাৰট্ঠানে ছড্ডেসি. পংসুকূলিকত্থেৰো তং নীলমক্খিকাহি সম্পৰিকিণ্ণং দিস্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেসি. মহাথেৰো ‘‘কিং, আৱুসো, সঙ্কাৰট্ঠানস্স অঞ্জলিং পগ্গণ্হাসী’’তি. নাহং, ভন্তে, সঙ্কাৰট্ঠানস্স অঞ্জলিং পগ্গণ্হামি, ময্হং পিতু দসবলস্স পগ্গণ্হামি, পুণ্ণদাসিযা সৰীৰং পাৰুপিত্ৱা ছড্ডিতং পংসুকূলং তুম্বমত্তে পাণকে ৱিধুনিত্ৱা সুসানতো গণ্হন্তেন দুক্কৰতৰং কতং, ভন্তেতি. মহাথেৰো ‘‘পৰিসুদ্ধো ৱিতক্কো পংসুকূলিকস্সা’’তি চিন্তেসি. পংসুকূলিকত্থেৰোপি তস্মিংযেৱ ঠানে ঠিতো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা তীণি ফলানি পত্তো তং সাটকং গহেত্ৱা চীৱৰং কত্ৱা পাৰুপিত্ৱা পাচীনখণ্ডৰাজিং গন্ত্ৱা অগ্গফলং অৰহত্তং পাপুণি.

চীৱৰত্থায গচ্ছন্তস্স পন ‘‘কত্থ লভিস্সামী’’তি অচিন্তেত্ৱা কম্মট্ঠানসীসেনেৱ গমনং গমনসন্তোসো নাম. পৰিযেসন্তস্স পন যেন ৱা তেন ৱা সদ্ধিং অপৰিযেসিত্ৱা লজ্জিং পেসলং ভিক্খুং গহেত্ৱা পৰিযেসনং পৰিযেসনসন্তোসো নাম. এৱং পৰিযেসন্তস্স আহৰিযমানং চীৱৰং দূৰতো দিস্ৱা ‘‘এতং মনাপং ভৱিস্সতি, এতং অমনাপ’’ন্তি এৱং অৱিতক্কেত্ৱা থূলসুখুমাদীসু যথালদ্ধেনেৱ সন্তুস্সনং পটিলাভসন্তোসো নাম. এৱং লদ্ধং গণ্হন্তস্সাপি ‘‘এত্তকং দুপট্টস্স ভৱিস্সতি, এত্তকং একপট্টস্সা’’তি অত্তনো পহোনকমত্তেনেৱ সন্তুস্সনং মত্তপটিগ্গহণসন্তোসো নাম. চীৱৰং পৰিযেসন্তস্স পন ‘‘অসুকস্স ঘৰদ্ৱাৰে মনাপং লভিস্সামী’’তি অচিন্তেত্ৱা দ্ৱাৰপটিপাটিযা চৰণং লোলুপ্পৱিৱজ্জনসন্তোসো নাম.

লূখপণীতেসু যেন কেনচি যাপেতুং সক্কোন্তস্স যথালদ্ধেনেৱ যাপনং যথালাভসন্তোসো নাম. অত্তনো থামং জানিত্ৱা যেন যাপেতুং সক্কোতি, তেন যাপনং যথাবলসন্তোসো নাম. মনাপং অঞ্ঞস্স দত্ৱা অত্তনা যেন কেনচি যাপনং যথাসাৰুপ্পসন্তোসো নাম.

‘‘কত্থ উদকং মনাপং, কত্থ অমনাপ’’ন্তি অৱিচাৰেত্ৱা যেন কেনচি ধোৱনূপগেন উদকেন ধোৱনং উদকসন্তোসো নাম. পণ্ডুমত্তিকগেৰুকপূতিপণ্ণৰসকিলিট্ঠানি পন উদকানি ৱজ্জেতুং ৱট্টতি. ধোৱন্তস্স পন মুগ্গৰাদীহি অপহৰিত্ৱা হত্থেহি মদ্দিত্ৱা ধোৱনং ধোৱনসন্তোসো নাম. তথা অসুজ্ঝন্তং পণ্ণানি পক্খিপিত্ৱা তাপিতউদকেনাপি ধোৱিতুং ৱট্টতি. এৱং ধোৱিত্ৱা কৰোন্তস্স ‘‘ইদং থূলং, ইদং সুখুম’’ন্তি অকোপেত্ৱা পহোনকনীহাৰেনেৱ কৰণং কৰণসন্তোসো নাম. তিমণ্ডলপতিচ্ছাদনমত্তস্সেৱ কৰণং পৰিমাণসন্তোসো নাম. চীৱৰকৰণত্থায পন মনাপং সুত্তং পৰিযেসিস্সামীতি অৱিচাৰেত্ৱা ৰথিকাদীসু ৱা দেৱট্ঠানে ৱা আহৰিত্ৱা পাদমূলে ৱা ঠপিতং যংকিঞ্চিদেৱ সুত্তং গহেত্ৱা কৰণং সুত্তসন্তোসো নাম.

কুসিবন্ধনকালে পন অঙ্গুলমত্তে সত্ত ৱাৰে ন ৱিজ্ঝিতব্বং. এৱং কৰোন্তস্স হি যো ভিক্খু সহাযো ন হোতি, তস্স ৱত্তভেদোপি নত্থি. তিৱঙ্গুলমত্তে পন সত্ত ৱাৰে ৱিজ্ঝিতব্বং. এৱং কৰোন্তস্স মগ্গপ্পটিপন্নেনাপি সহাযেন ভৱিতব্বং. যো ন হোতি, তস্স ৱত্তভেদো. অযং সিব্বনসন্তোসো নাম. ৰজন্তেন পন কাড়কচ্ছকাদীনি পৰিযেসন্তেন ন চৰিতব্বং, সোমৱক্কলাদীসু যং লভতি, তেন ৰজিতব্বং. অলভন্তেন পন মনুস্সেহি অৰঞ্ঞে ৱাকং গহেত্ৱা ছড্ডিতৰজনং ৱা ভিক্খূহি পচিত্ৱা ছড্ডিতকসটং ৱা গহেত্ৱা ৰজিতব্বং. অযং ৰজনসন্তোসো নাম. নীলকদ্দমকাড়সামেসু যংকিঞ্চি গহেত্ৱা হত্থিপিট্ঠে নিসিন্নস্স পঞ্ঞাযমানকপ্পকৰণং কপ্পসন্তোসো নাম.

হিৰিকোপীনপ্পটিচ্ছাদনমত্তৱসেন পৰিভুঞ্জনং পৰিভোগসন্তোসো নাম. দুস্সং পন লভিত্ৱা সুত্তং ৱা সূচিং ৱা কাৰকং ৱা অলভন্তেন ঠপেতুং ৱট্টতি, লভন্তেন ন ৱট্টতি. কতম্পি সচে অন্তেৱাসিকাদীনং দাতুকামো হোতি, তে চ অসন্নিহিতা, যাৱ আগমনা ঠপেতুং ৱট্টতি. আগতমত্তেসু দাতব্বং. দাতুং অসক্কোন্তেন অধিট্ঠাতব্বং. অঞ্ঞস্মিং চীৱৰে সতি পচ্চত্থৰণম্পি অধিট্ঠাতুং ৱট্টতি. অনধিট্ঠিতমেৱ হি সন্নিধি হোতি, অধিট্ঠিতং ন হোতীতি মহাসীৱত্থেৰো আহ. অযং সন্নিধিপৰিৱজ্জনসন্তোসো নাম. ৱিস্সজ্জেন্তেন পন ন মুখং ওলোকেত্ৱা দাতব্বং, সাৰণীযধম্মে ঠত্ৱা ৱিস্সজ্জেতব্বন্তি অযং ৱিস্সজ্জনসন্তোসো নাম.

চীৱৰপ্পটিসংযুত্তানি ধুতঙ্গানি নাম পংসুকূলিকঙ্গঞ্চেৱ তেচীৱৰিকঙ্গঞ্চ. তেসং ৱিত্থাৰকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.২৪-২৫) ৱেদিতব্বা. ইতি চীৱৰসন্তোসমহাঅৰিযৱংসং পূৰযমানো ভিক্খু ইমানি দ্ৱে ধুতঙ্গানি গোপেতি. ইমানি গোপেন্তো চীৱৰসন্তোসমহাঅৰিযৱংসৱসেন সন্তুট্ঠো হোতীতি.

ৱণ্ণৱাদীতি একো সন্তুট্ঠো হোতি, সন্তোসস্স ৱণ্ণং ন কথেতি. একো ন সন্তুট্ঠো হোতি, সন্তোসস্স ৱণ্ণং কথেতি. একো নেৱ সন্তুট্ঠো হোতি, ন সন্তোসস্স ৱণ্ণং কথেতি. একো সন্তুট্ঠো চেৱ হোতি, সন্তোসস্স চ ৱণ্ণং কথেতি. তং দস্সেতুং ‘‘ইতৰীতৰচীৱৰসন্তুট্ঠিযা চ ৱণ্ণৱাদী’’তি ৱুত্তং.

অনেসনন্তি দূতেয্যপহিনগমনানুযোগপভেদং নানপ্পকাৰং অনেসনং. অপ্পতিৰূপন্তি অযুত্তং. অলদ্ধা চাতি অলভিত্ৱা. যথা একচ্চো ‘‘কথং নু খো চীৱৰং লভিস্সামী’’তি পুঞ্ঞৱন্তেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং একতো হুত্ৱা কোহঞ্ঞং কৰোন্তো উত্তসতি পৰিতস্সতি, সন্তুট্ঠো ভিক্খু এৱং অলদ্ধা চীৱৰং ন পৰিতস্সতি. লদ্ধা চাতি ধম্মেন সমেন লভিত্ৱা. অগধিতোতি ৱিগতলোভগিদ্ধো. অমুচ্ছিতোতি অধিমত্ততণ্হায মুচ্ছং অনাপন্নো. অনজ্ঝোপন্নোতি তণ্হায অনোত্থতো অপৰিযোনদ্ধো. আদীনৱদস্সাৱীতি অনেসনাপত্তিযঞ্চ গেধিতপৰিভোগে চ আদীনৱং পস্সমানো. নিস্সৰণপঞ্ঞোতি ‘‘যাৱদেৱ সীতস্স পটিঘাতাযা’’তি ৱুত্তং নিস্সৰণমেৱ পজানন্তো.

ইতৰীতৰচীৱৰসন্তুট্ঠিযাতি যেন কেনচি চীৱৰেন সন্তুট্ঠিযা. নেৱত্তানুক্কংসেতীতি ‘‘অহং পংসুকূলিকো, মযা উপসম্পদমাড়েযেৱ পংসুকূলিকঙ্গং গহিতং, কো মযা সদিসো অত্থী’’তি অত্তুক্কংসনং ন কৰোতি. নো পৰং ৱম্ভেতীতি ‘‘ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন পংসুকূলিকা’’তি ৱা, ‘‘পংসুকূলিকঙ্গমত্তম্পি এতেসং নত্থী’’তি ৱা এৱং পৰং ন ৱম্ভেতি. যো হি তত্থ দক্খোতি যো তস্মিং চীৱৰসন্তোসে ৱণ্ণৱাদাদীসু ৱা দক্খো ছেকো ব্যত্তো. অনলসোতি সাতচ্চকিৰিযায আলসিযৱিৰহিতো. সম্পজানো পটিস্সতোতি সম্পজানপঞ্ঞায চেৱ সতিযা চ যুত্তো. অৰিযৱংসে ঠিতোতি অৰিযৱংসে পতিট্ঠিতো.

ইতৰীতৰেন পিণ্ডপাতেনাতি যেন কেনচি পিণ্ডপাতেন. এত্থাপি পিণ্ডপাতো জানিতব্বো, পিণ্ডপাতক্খেত্তং জানিতব্বং, পিণ্ডপাতসন্তোসো জানিতব্বো, পিণ্ডপাতপ্পটিসংযুত্তং ধুতঙ্গং জানিতব্বং. তত্থ পিণ্ডপাতোতি ওদনো কুম্মাসো সত্তু মচ্ছো মংসং খীৰং দধি সপ্পি নৱনীতং তেলং মধু ফাণিতং যাগু খাদনীযং সাযনীযং লেহনীযন্তি সোড়স পিণ্ডপাতা.

পিণ্ডপাতক্খেত্তন্তি সঙ্ঘভত্তং উদ্দেসভত্তং নিমন্তনং সলাকভত্তং পক্খিকং উপোসথিকং পাটিপদিকভত্তং আগন্তুকভত্তং গমিকভত্তং গিলানভত্তং গিলানুপট্ঠাকভত্তং ধুৰভত্তং কুটিভত্তং ৱাৰভত্তং ৱিহাৰভত্তন্তি পন্নৰস পিণ্ডপাতক্খেত্তানি.

পিণ্ডপাতসন্তোসোতি পিণ্ডপাতে ৱিতক্কসন্তোসো গমনসন্তোসো পৰিযেসনসন্তোসো পটিলাভসন্তোসো পটিগ্গহণসন্তোসো মত্তপটিগ্গহণসন্তোসো লোলুপ্পৱিৱজ্জনসন্তোসো যথালাভসন্তোসো যথাবলসন্তোসো যথাসাৰুপ্পসন্তোসো উপকাৰসন্তোসো পৰিমাণসন্তোসো পৰিভোগসন্তোসো সন্নিধিপৰিৱজ্জনসন্তোসো ৱিস্সজ্জনসন্তোসোতি পন্নৰস সন্তোসা.

তত্থ সাদকো ভিক্খু মুখং ধোৱিত্ৱা ৱিতক্কেতি. পিণ্ডপাতিকেন পন গণেন সদ্ধিং চৰতা সাযং থেৰূপট্ঠানকালে ‘‘স্ৱে কত্থ পিণ্ডায চৰিস্সামাতি? অসুকগামে, ভন্তে’’তি এত্তকং চিন্তেত্ৱা ততো পট্ঠায ন ৱিতক্কেতব্বং. একচাৰিকেন ৱিতক্কমাড়কে ঠত্ৱা ৱিতক্কেতব্বং. ততো পট্ঠায ৱিতক্কেন্তো অৰিযৱংসা চুতো হোতি পৰিবাহিৰো. অযং ৱিতক্কসন্তোসো নাম.

পিণ্ডায পৱিসন্তেন ‘‘কুহিং লভিস্সামী’’তি অচিন্তেত্ৱা কম্মট্ঠানসীসেন গন্তব্বং. অযং গমনসন্তোসো নাম. পৰিযেসন্তেন যং ৱা তং ৱা অগ্গহেত্ৱা লজ্জিং পেসলমেৱ গহেত্ৱা পৰিযেসিতব্বং. অযং পৰিযেসনসন্তোসো নাম. দূৰতোৱ আহৰিযমানং দিস্ৱা ‘‘এতং মনাপং, এতং অমনাপ’’ন্তি চিত্তং ন উপ্পাদেতব্বং. অযং পটিলাভসন্তোসো নাম. ‘‘ইমং মনাপং গণ্হিস্সামি, ইমং অমনাপং ন গণ্হিস্সামী’’তি অচিন্তেত্ৱা যংকিঞ্চি যাপনমত্তং গহেতব্বমেৱ. অযং পটিগ্গহণসন্তোসো নাম.

এত্থ পন দেয্যধম্মো বহু, দাযকো অপ্পং দাতুকামো, অপ্পং গহেতব্বং. দেয্যধম্মোপি বহু, দাযকোপি বহুং দাতুকামো, পমাণেনেৱ গহেতব্বং. দেয্যধম্মো ন বহু, দাযকোপি অপ্পং দাতুকামো, অপ্পং গহেতব্বং. দেয্যধম্মো ন বহু, দাযকো পন বহুং দাতুকামো, পমাণেন গহেতব্বং. পটিগ্গহণস্মিঞ্হি মত্তং অজানন্তো মনুস্সানং পসাদং মক্খেতি, সদ্ধাদেয্যং ৱিনিপাতেতি, সাসনং ন কৰোতি, ৱিজাতমাতুযাপি চিত্তং গহেতুং ন সক্কোতি. ইতি মত্তং জানিত্ৱাৱ পটিগ্গহেতব্বন্তি অযং মত্তপটিগ্গহণসন্তোসো নাম. অড্ঢকুলানিযেৱ অগন্ত্ৱা দ্ৱাৰপটিপাটিযা গন্তব্বং. অযং লোলুপ্পৱিৱজ্জনসন্তোসো নাম. যথালাভসন্তোসাদযো চীৱৰে ৱুত্তনযা এৱ.

পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জিত্ৱা ‘‘সমণধম্মং অনুপালেস্সামী’’তি এৱং উপকাৰং ঞত্ৱা পৰিভুঞ্জনং উপকাৰসন্তোসো নাম. পত্তং পূৰেত্ৱা আনীতং ন পটিগ্গহেতব্বং. অনুপসম্পন্নে সতি তেন গাহাপেতব্বং, অসতি হৰাপেত্ৱা পটিগ্গহণমত্তং গহেতব্বং. অযং পৰিমাণসন্তোসো নাম. ‘‘জিঘচ্ছায পটিৱিনোদনং ইদমেত্থ নিস্সৰণ’’ন্তি এৱং পৰিভুঞ্জনং পৰিভোগসন্তোসো নাম. নিদহিত্ৱা ন পৰিভুঞ্জিতব্বন্তি অযং সন্নিধিপৰিৱজ্জনসন্তোসো নাম. মুখং অনোলোকেত্ৱা সাৰণীযধম্মে ঠিতেন ৱিস্সজ্জেতব্বং. অযং ৱিস্সজ্জনসন্তোসো নাম.

পিণ্ডপাতপ্পটিসংযুত্তানি পন পঞ্চ ধুতঙ্গানি পিণ্ডপাতিকঙ্গং সপদানচাৰিকঙ্গং একাসনিকঙ্গং পত্তপিণ্ডিকঙ্গং খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গন্তি. তেসং ৱিত্থাৰকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.২৬-৩০) ৱুত্তা. ইতি পিণ্ডপাতসন্তোসমহাঅৰিযৱংসং পূৰযমানো ভিক্খু ইমানি পঞ্চ ধুতঙ্গানি গোপেতি, ইমানি গোপেন্তো পিণ্ডপাতসন্তোসমহাঅৰিযৱংসেন সন্তুট্ঠো হোতি. ৱণ্ণৱাদীতিআদীনি ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি.

সেনাসনেনাতি ইধ সেনাসনং জানিতব্বং, সেনাসনক্খেত্তং জানিতব্বং, সেনাসনসন্তোসো জানিতব্বো, সেনাসনপ্পটিসংযুত্তং ধুতঙ্গং জানিতব্বং. তত্থ সেনাসনন্তি মঞ্চো পীঠং ভিসি বিম্বোহনং ৱিহাৰো অড্ঢযোগো পাসাদো হম্মিযং গুহা লেণং অট্টো মাড়ো ৱেড়ুগুম্বো ৰুক্খমূলং যত্থ ৱা পন ভিক্খূ পটিক্কমন্তীতি ইমানি পন্নৰস সেনাসনানি.

সেনাসনক্খেত্তন্তি সঙ্ঘতো ৱা গণতো ৱা ঞাতিতো ৱা মিত্ততো ৱা অত্তনো ৱা ধনেন পংসুকূলং ৱাতি ছ খেত্তানি.

সেনাসনসন্তোসোতি সেনাসনে ৱিতক্কসন্তোসাদযো পন্নৰস সন্তোসা. তে পিণ্ডপাতে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. সেনাসনপ্পটিসংযুত্তানি পন পঞ্চ ধুতঙ্গানি আৰঞ্ঞিকঙ্গং ৰুক্খমূলিকঙ্গং অব্ভোকাসিকঙ্গং সোসানিকঙ্গং যথাসন্থতিকঙ্গন্তি. তেসং ৱিত্থাৰকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৩১-৩৫) ৱুত্তা. ইতি সেনাসনসন্তোসমহাঅৰিযৱংসং পূৰযমানো ভিক্খু ইমানি পঞ্চ ধুতঙ্গানি গোপেতি. ইমানি গোপেন্তো সেনাসনসন্তোসমহাঅৰিযৱংসেন সন্তুট্ঠো হোতি.

গিলানপচ্চযো পন পিণ্ডপাতেযেৱ পৱিট্ঠো. তত্থ যথালাভযথাবলযথাসাৰুপ্পসন্তোসেনেৱ সন্তুস্সিতব্বং. নেসজ্জিকঙ্গং ভাৱনাৰামঅৰিযৱংসং ভজতি. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘পঞ্চ সেনাসনে ৱুত্তা, পঞ্চ আহাৰনিস্সিতা;

একো ৱীৰিযসংযুত্তো, দ্ৱে চ চীৱৰনিস্সিতা’’তি.

ইতি ভগৱা পথৱিং পত্থৰমানো ৱিয সাগৰকুচ্ছিং পূৰযমানো ৱিয আকাসং ৱিত্থাৰযমানো ৱিয চ পঠমং চীৱৰসন্তোসং অৰিযৱংসং কথেত্ৱা চন্দং উট্ঠাপেন্তো ৱিয সূৰিযং উল্লঙ্ঘেন্তো ৱিয চ দুতিযং পিণ্ডপাতসন্তোসং কথেত্ৱা সিনেৰুং উক্খিপন্তো ৱিয ততিযং সেনাসনসন্তোসং অৰিযৱংসং কথেত্ৱা ইদানি সহস্সনযপটিমণ্ডিতং চতুত্থং ভাৱনাৰামং অৰিযৱংসং কথেতুং পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ভাৱনাৰামো হোতীতি দেসনং আৰভি.

তত্থ আৰমণং আৰামো, অভিৰতীতি অত্থো. ভাৱনায আৰামো অস্সাতি ভাৱনাৰামো. ভাৱনায ৰতোতি ভাৱনাৰতো. পঞ্চৱিধে পহানে আৰামো অস্সাতি পহানাৰামো. অপিচ ভাৱেন্তো ৰমতীতি ভাৱনাৰামো. পজহন্তো ৰমতীতি পহানাৰামোতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. অযঞ্হি চত্তাৰো সতিপট্ঠানে ভাৱেন্তো ৰমতি, ৰতিং ৱিন্দতীতি অত্থো. তথা চত্তাৰো সম্মপ্পধানে. চত্তাৰো ইদ্ধিপাদে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি, পঞ্চ বলানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গে, সত্ত অনুপস্সনা, অট্ঠাৰস মহাৱিপস্সনা, সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মে, অট্ঠতিংস আৰম্মণৱিভত্তিযো ভাৱেন্তো ৰমতি, ৰতিং ৱিন্দতি. কামচ্ছন্দাদযো পন কিলেসে পজহন্তো ৰমতি, ৰতিং ৱিন্দতি.

ইমেসু পন চতূসু অৰিযৱংসেসু পুৰিমেহি তীহি তেৰসন্নং ধুতঙ্গানং চতুপচ্চযসন্তোসস্স চ ৱসেন সকলং ৱিনযপিটকং কথিতং হোতি, ভাৱনাৰামেন অৱসেসং পিটকদ্ৱযং. ইমং পন ভাৱনাৰামং অৰিযৱংসং কথেন্তেন ভিক্খুনা পটিসম্ভিদামগ্গে নেক্খম্মপাড়িযা কথেতব্বো, দীঘনিকাযে দসুত্তৰসুত্তন্তপৰিযাযেন কথেতব্বো, মজ্ঝিমনিকাযে সতিপট্ঠানসুত্তন্তপৰিযাযেন কথেতব্বো, অভিধম্মে নিদ্দেসপৰিযাযেন কথেতব্বো.

তত্থ পটিসম্ভিদামগ্গে নেক্খম্মপাড়িযাতি –

‘‘নেক্খম্মং ভাৱেন্তো ৰমতি, কামচ্ছন্দং পজহন্তো ৰমতি. অব্যাপাদং, ব্যাপাদং… আলোকসঞ্ঞং… থিনমিদ্ধং… অৱিক্খেপং, উদ্ধচ্চং… ধম্মৱৱত্থানং… ৱিচিকিচ্ছং… ঞাণং… অৱিজ্জং… পামোজ্জং… অৰতিং… পঠমজ্ঝানং, পঞ্চ নীৱৰণে… দুতিযজ্ঝানং… ৱিতক্কৱিচাৰে… ততিযজ্ঝানং… পীতিং… চতুত্থজ্ঝানং… সুখদুক্খে… আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিং ভাৱেন্তো ৰমতি, ৰূপসঞ্ঞং পটিঘসঞ্ঞং নানত্তসঞ্ঞং পজহন্তো ৰমতি. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিং…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং ভাৱেন্তো ৰমতি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পজহন্তো ৰমতি.

‘‘অনিচ্চানুপস্সনং ভাৱেন্তো ৰমতি, নিচ্চসঞ্ঞং পজহন্তো ৰমতি. দুক্খানুপস্সনং… সুখসঞ্ঞং… অনত্তানুপস্সনং… অত্তসঞ্ঞং… নিব্বিদানুপস্সনং… নন্দিং… ৱিৰাগানুপস্সনং… ৰাগং… নিৰোধানুপস্সনং… সমুদযং… পটিনিস্সগ্গানুপস্সনং… আদানং… খযানুপস্সনং … ঘনসঞ্ঞং… ৱযানুপস্সনং… আযূহনং… ৱিপৰিণামানুপস্সনং… ধুৱসঞ্ঞং… অনিমিত্তানুপস্সনং … নিমিত্তং… অপ্পণিহিতানুপস্সনং… পণিধিং… সুঞ্ঞতানুপস্সনং… অভিনিৱেসং… অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনং… সাৰাদানাভিনিৱেসং… যথাভূতঞাণদস্সনং… সম্মোহাভিনিৱেসং… আদীনৱানুপস্সনং… আলযাভিনিৱেসং… পটিসঙ্খানুপস্সনং… অপ্পটিসঙ্খং… ৱিৱট্টানুপস্সনং… সংযোগাভিনিৱেসং… সোতাপত্তিমগ্গং… দিট্ঠেকট্ঠে কিলেসে… সকদাগামিমগ্গং… ওড়াৰিকে কিলেসে… অনাগামিমগ্গং… অনুসহগতে কিলেসে… অৰহত্তমগ্গং ভাৱেন্তো ৰমতি, সব্বকিলেসে পজহন্তো ৰমতী’’তি (পটি. ম. ১.৪১,৯৫).

এৱং পটিসম্ভিদামগ্গে নেক্খম্মপাড়িযা কথেতব্বো.

দীঘনিকাযে দসুত্তৰসুত্তন্তপৰিযাযেনাতি –

‘‘একং ধম্মং ভাৱেন্তো ৰমতি, একং ধম্মং পজহন্তো ৰমতি…পে… দস ধম্মে ভাৱেন্তো ৰমতি, দস ধম্মে পজহন্তো ৰমতি. কতমং একং ধম্মং ভাৱেন্তো ৰমতি? কাযগতাসতিং সাতসহগতং, ইমং একং ধম্মং ভাৱেন্তো ৰমতি. কতমং একং ধম্মং পজহন্তো ৰমতি? অস্মিমানং, ইমং একং ধম্মং পজহন্তো ৰমতি. কতমে দ্ৱে ধম্মে…পে… কতমে দস ধম্মে ভাৱেন্তো ৰমতি? দস কসিণাযতনানি, ইমে দস ধম্মে ভাৱেন্তো ৰমতি. কতমে দস ধম্মে পজহন্তো ৰমতি? দস মিচ্ছত্তে, ইমে দস ধম্মে পজহন্তো ৰমতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ভাৱনাৰামো হোতী’’তি (দী. নি. ৩.৩৫১-৩৬০).

এৱং দীঘনিকাযে দসুত্তৰসুত্তন্তপৰিযাযেন কথেতব্বো.

মজ্ঝিমনিকাযে সতিপট্ঠানসুত্তন্তপৰিযাযেনাতি –

‘‘একাযনো অযং, ভিক্খৱে, মগ্গো…পে… যাৱদেৱ ঞাণমত্তায পটিস্সতিমত্তায. অনিস্সিতো চ ৱিহৰতি, ন চ কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি. এৱম্পি খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ভাৱনাৰামো হোতি ভাৱনাৰতো. পহানাৰামো হোতি পহানৰতো. পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু গচ্ছন্তো ৱা গচ্ছামীতি পজানাতি…পে… পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সেয্যথাপি পস্সেয্য সৰীৰং সিৱথিকায ছড্ডিতং…পে… পূতীনি চুণ্ণকজাতানি. সো ইমমেৱ কাযং উপসংহৰতি ‘অযম্পি খো কাযো এৱংধম্মো এৱংভাৱী এৱংঅনতীতো’তি. ইতি অজ্ঝত্তং ৱা কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি…পে… এৱম্পি খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ভাৱনাৰামো হোতী’’তি (ম. নি. ১.১০৬ আদযো).

এৱং মজ্ঝিমনিকাযে সতিপট্ঠানসুত্তন্তপৰিযাযেন কথেতব্বো.

অভিধম্মে নিদ্দেসপৰিযাযেনাতি সব্বেপি সঙ্খতে ‘‘অনিচ্চতো দুক্খতো ৰোগতো গণ্ডতো …পে… সংকিলেসিকধম্মতো পস্সন্তো ৰমতি, এৱং খো ভিক্খু ভাৱনাৰামো হোতী’’তি (মহানি. ১৩; চূড়নি. উপসীৱমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো ৩৯, নন্দমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো ৫১). এৱং নিদ্দেসপৰিযাযেন কথেতব্বো.

নেৱত্তানুক্কংসেতীতি ‘‘অজ্জ মে সট্ঠি ৱা সত্ততি ৱা ৱস্সানি অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তস্স কো মযা সদিসো অত্থী’’তি এৱং অত্তুক্কংসনং ন কৰোতি. নো পৰং ৱম্ভেতীতি ‘‘অনিচ্চং দুক্খন্তি ৱিপস্সনামত্তকম্পি নত্থি, কিং ইমে ৱিস্সট্ঠকম্মট্ঠানা চৰন্তী’’তি এৱং পৰৱম্ভনং ন কৰোতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো অৰিযৱংসাতি, ভিক্খৱে, ইমে চত্তাৰো অৰিযৱংসা অৰিযতন্তিযো অৰিযপৱেণিযো অৰিযঞ্জসা অৰিযৱটুমানীতি সুত্তন্তং ৱিনিৱট্টেত্ৱা ইদানি মহাঅৰিযৱংসপৰিপূৰকস্স ভিক্খুনো ৱসনদিসা দস্সেন্তো ইমেহি চ পন, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ স্ৱেৱ অৰতিং সহতীতি সোযেৱ অৰতিং অনভিৰতিং উক্কণ্ঠিতং সহতি অভিভৱতি. ন তং অৰতি সহতীতি তং পন ভিক্খুং যা এসা পন্তেসু সেনাসনেসু অধিকুসলানং ধম্মানং ভাৱনায অৰতি নাম হোতি, সা সহিতুং অধিভৱিতুং ন সক্কোতি. অৰতিৰতিসহোতি অৰতিঞ্চ পঞ্চকামগুণৰতিঞ্চ সহতি, অধিভৱিতুং সক্কোতি.

ইদানি গাথাহি কূটং গণ্হন্তো নাৰতীতিআদিমাহ. তত্থ ধীৰন্তি ৱীৰিযৱন্তং. নাৰতি ধীৰং সহতীতি ইদং পুৰিমস্সেৱ কাৰণৱচনং. যস্মা সা ধীৰং ন সহতি নপ্পহোতি ধীৰং সহিতুং অধিভৱিতুং ন সক্কোতি, তস্মা নাৰতি সহতি ধীৰং. ধীৰো হি অৰতিস্সহোতি অৰতিসহত্তা হি সো ধীৰো নাম, তস্মা অৰতিং সহতীতি অত্থো. সব্বকম্মৱিহাযীনন্তি সব্বং তেভূমককম্মং চজিত্ৱা পৰিচ্ছিন্নং পৰিৱটুমং কত্ৱা ঠিতং. পনুণ্ণং কো নিৱাৰযেতি কিলেসে পনুদিত্ৱা ঠিতং কো নাম ৰাগো ৱা দোসো ৱা নিৱাৰেয্য. নেক্খং জম্বোনদস্সেৱ, কো তং নিন্দিতুমৰহতীতি জম্বোনদসঙ্খাতস্স জাতিৰত্তসুৱণ্ণস্স নিক্খসদিসং গৰহিতব্বদোসৱিমুত্তং কো তং পুগ্গলং নিন্দিতুং অৰহতি. ব্ৰহ্মুনাপি পসংসিতোতি মহাব্ৰহ্মুনাপি এস পুগ্গলো পসংসিতোযেৱাতি. দেসনাপৰিযোসানে চত্তালীস ভিক্খুসহস্সানি অৰহত্তে পতিট্ঠহিংসু.