৩. উৰুৱেলৱগ্গো
১. পঠমউৰুৱেলসুত্তৱণ্ণনা
২১. ততিযস্স পঠমে উৰুৱেলাযন্তি এত্থ উৰুৱেলাতি মহাৱেলা, মহাৱালিকৰাসীতি অত্থো. অথ ৱা উৰূতি ৱালুকা ৱুচ্চতি, ৱেলাতি মৰিযাদা. ৱেলাতিক্কমনহেতু আহটা উৰু উৰুৱেলাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. অতীতে কিৰ অনুপ্পন্নে বুদ্ধে দসসহস্সা কুলপুত্তা তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা তস্মিং পদেসে ৱিহৰন্তা একদিৱসং সন্নিপতিত্ৱা কতিকৱত্তং অকংসু – ‘‘কাযকম্মৱচীকম্মানি নাম পৰেসম্পি পাকটানি হোন্তি, মনোকম্মং পন অপাকটং. তস্মা যো কামৱিতক্কং ৱা ব্যাপাদৱিতক্কং ৱা ৱিহিংসাৱিতক্কং ৱা ৱিতক্কেতি, তস্স অঞ্ঞো চোদকো নাম নত্থি. সো অত্তনাৱ অত্তানং চোদেত্ৱা পত্তপুটেন ৱালুকং আহৰিত্ৱা ইমস্মিং ঠানে আকিৰতু, ইদমস্স দণ্ডকম্ম’’ন্তি. ততো পট্ঠায যো তাদিসং ৱিতক্কং ৱিতক্কেতি, সো তত্থ পত্তপুটেন ৱালুকং আকিৰতি, এৱং তত্থ অনুক্কমেন মহাৱালুকৰাসি জাতো. ততো নং পচ্ছিমা জনতা পৰিক্খিপিত্ৱা চেতিযট্ঠানমকাসি, তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘উৰুৱেলাতি মহাৱেলা, মহাৱালিকৰাসীতি অত্থো’’তি. তমেৱ সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘অথ ৱা উৰূতি ৱালুকা ৱুচ্চতি, ৱেলাতি মৰিযাদা, ৱেলাতিক্কমনহেতু আহটা উৰু উৰুৱেলাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো’’তি.
নজ্জা নেৰঞ্জৰায তীৰেতি উৰুৱেলগামং নিস্সায নেৰঞ্জৰানদীতীৰে ৱিহৰামীতি দস্সেতি. অজপালনিগ্ৰোধেতি অজপালকা তস্স নিগ্ৰোধস্স ছাযায নিসীদন্তিপি তিট্ঠন্তিপি, তস্মা সো অজপালনিগ্ৰোধোত্ৱেৱ সঙ্খং গতো, তস্স হেট্ঠাতি অত্থো. পঠমাভিসম্বুদ্ধোতি সম্বুদ্ধো হুত্ৱা পঠমমেৱ. উদপাদীতি অযং ৱিতক্কো পঞ্চমে সত্তাহে উদপাদি. কস্মা উদপাদীতি? সব্ববুদ্ধানং আচিণ্ণত্তা চেৱ পুব্বাসেৱনতায চ. তত্থ পুব্বাসেৱনায পকাসনত্থং তিত্তিৰজাতকং আহৰিতব্বং. হত্থিৱানৰতিত্তিৰা কিৰ একস্মিং পদেসে ৱিহৰন্তা ‘‘যো অম্হাকং মহল্লকো, তস্মিং সগাৰৱা ৱিহৰিস্সামা’’তি নিগ্ৰোধং দস্সেত্ৱা ‘‘কো নু খো অম্হাকং মহল্লকো’’তি ৱীমংসন্তা তিত্তিৰস্স মহল্লকভাৱং ঞত্ৱা তস্স জেট্ঠাপচাযনকম্মং কত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং সমগ্গা সম্মোদমানা ৱিহৰিত্ৱা সগ্গপৰাযণা অহেসুং. তং কাৰণং ঞত্ৱা ৰুক্খে অধিৱত্থা দেৱতা ইমং গাথমাহ –
‘‘যে ৱুড্ঢমপচাযন্তি, নৰা ধম্মস্স কোৱিদা;
দিট্ঠেৱ ধম্মে পাসংসা, সম্পৰাযে চ সুগ্গতী’’তি. (জা. ১.১.৩৭);
এৱং অহেতুকতিৰচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তোপি তথাগতো সগাৰৱৱাসং ৰোচেসি, ইদানি কস্মা ন ৰোচেস্সতীতি. অগাৰৱোতি অঞ্ঞস্মিং গাৰৱৰহিতো, কঞ্চি গৰুট্ঠানে অট্ঠপেত্ৱাতি অত্থো. অপ্পতিস্সোতি পতিস্সযৰহিতো, কঞ্চি জেট্ঠকট্ঠানে অট্ঠপেত্ৱাতি অত্থো. সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱাতি এত্থ সমিতপাপবাহিতপাপাযেৱ সমণব্ৰাহ্মণা অধিপ্পেতা. সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱাতি সক্কাৰঞ্চেৱ কত্ৱা গৰুকাৰঞ্চ উপট্ঠপেত্ৱা.
সদেৱকে লোকেতিআদীসু সদ্ধিং দেৱেহি সদেৱকে. দেৱগ্গহণেন চেত্থ মাৰব্ৰহ্মেসু গহিতেসুপি মাৰো নাম ৱসৱত্তী সব্বেসং উপৰি ৱসং ৱত্তেতি, ব্ৰহ্মা নাম মহানুভাৱো, একঙ্গুলিযা একস্মিং চক্কৱাড়সহস্সে আলোকং ফৰতি, দ্ৱীহি দ্ৱীসু, দসহি অঙ্গুলীহি দসসু চক্কৱাড়সহস্সেসু আলোকং ফৰতি. সো ইমিনা সীলসম্পন্নতৰোতি ৱত্তুং মা লভন্তূতি সমাৰকে সব্ৰহ্মকেতি ৱিসুং ৱুত্তং. তথা সমণা নাম একনিকাযাদিৱসেন বহুস্সুতা সীলৱন্তো পণ্ডিতা, ব্ৰাহ্মণাপি ৱত্থুৱিজ্জাদিৱসেন বহুস্সুতা পণ্ডিতা. তে ইমিনা সম্পন্নতৰাতি ৱত্তুং মা লভন্তূতি সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজাযাতি ৱুত্তং. সদেৱমনুস্সাযাতি ইদং পন নিপ্পদেসতো দস্সনত্থং গহিতমেৱ গহেত্ৱা ৱুত্তং. অপিচেত্থ পুৰিমানি তীণি পদানি লোকৱসেন ৱুত্তানি, পচ্ছিমানি দ্ৱে পজাৱসেন. সীলসম্পন্নতৰন্তি সীলেন সম্পন্নতৰং, অধিকতৰন্তি অত্থো. এত্থ চ সীলাদযো চত্তাৰো ধম্মা লোকিযলোকুত্তৰা কথিতা, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং লোকিযমেৱ. পচ্চৱেক্খণঞাণমেৱ হেতং. পাতুৰহোসীতি ‘‘অযং সত্থা অৱীচিতো যাৱ ভৱগ্গা সীলাদীহি অত্তনা অধিকতৰং অপস্সন্তো ‘মযা পটিৱিদ্ধনৱলোকুত্তৰধম্মমেৱ সক্কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰিস্সামী’তি চিন্তেতি, কাৰণং ভগৱা চিন্তেতি, অত্থং ৱুড্ঢিং ৱিসেসং চিন্তেতি, গচ্ছামিস্স উস্সাহং জনেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা পুৰতো পাকটো অহোসি, অভিমুখে অট্ঠাসীতি অত্থো.
ৱিহংসু ৱিহৰন্তি চাতি এত্থ যো ৱদেয্য – ‘‘ৱিহৰন্তীতি ৱচনতো পচ্চুপ্পন্নেপি বহূ বুদ্ধা’’তি, সো ‘‘ভগৱাপি ভন্তে এতৰহি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি ইমিনা ৱচনেন পটিবাহিতব্বো.
‘‘ন মে আচৰিযো অত্থি, সদিসো মে ন ৱিজ্জতি;
সদেৱকস্মিং লোকস্মিং, নত্থি মে পটিপুগ্গলো’’তি. (মহাৱ. ১১; ম. নি. ২.৩৪১) –
আদীহি চস্স সুত্তেহি অঞ্ঞেসং বুদ্ধানং অভাৱো দীপেতব্বো. তস্মাতি যস্মা সব্বেপি বুদ্ধা সদ্ধম্মগৰুনো, তস্মা. মহত্তমভিকঙ্খতাতি মহন্তভাৱং পত্থযমানেন. সৰং বুদ্ধান সাসনন্তি বুদ্ধানং সাসনং সৰন্তেন.
যতোতি যস্মিং কালে. মহত্তেন সমন্নাগতোতি ৰত্তঞ্ঞুমহত্তং ৱেপুল্লমহত্তং ব্ৰহ্মচৰিযমহত্তং লাভগ্গমহত্তন্তি ইমিনা চতুব্বিধেন মহত্তেন সমন্নাগতো. অথ মে সঙ্ঘেপি গাৰৱোতি অথ ময্হং সঙ্ঘেপি গাৰৱো জাতো. কিস্মিং পন কালে ভগৱতা সঙ্ঘে গাৰৱো কতোতি? মহাপজাপতিযা দুস্সযুগদানকালে. তদা হি ভগৱা অত্তনো উপনীতং দুস্সযুগং ‘‘সঙ্ঘে, গোতমি, দেহি, সঙ্ঘে তে দিন্নে অহঞ্চেৱ পূজিতো ভৱিস্সামি সঙ্ঘো চা’’তি ৱদন্তো সঙ্ঘে গাৰৱং অকাসি নাম.
২. দুতিযউৰুৱেলসুত্তৱণ্ণনা
২২. দুতিযে সম্বহুলাতি বহুকা. ব্ৰাহ্মণাতি হুহুক্কজাতিকেন ব্ৰাহ্মণেন সদ্ধিং আগতা ব্ৰাহ্মণা. জিণ্ণাতি জৰাজিণ্ণা. ৱুড্ঢাতি ৱযোৱুদ্ধা. মহল্লকাতি জাতিমহল্লকা. অদ্ধগতাতি তযো ৱযে অদ্ধে অতিক্কন্তা. সুতমেতন্তি অম্হেহি সুতং এতং. তযিদং ভো, গোতম, তথেৱাতি ভো, গোতম, এতং অম্হেহি সুতকাৰণং তথা এৱ. তযিদং ভো, গোতম, ন সম্পন্নমেৱাতি তং এতং অভিৱাদনাদিঅকৰণং অননুচ্ছৱিকমেৱ.
অকালৱাদীতিআদীসু অকালে ৱদতীতি অকালৱাদী. অসভাৱং ৱদতীতি অভূতৱাদী. অনত্থং ৱদতি, নো অত্থন্তি অনত্থৱাদী. অধম্মং ৱদতি, নো ধম্মন্তি অধম্মৱাদী. অৱিনযং ৱদতি, নো ৱিনযন্তি অৱিনযৱাদী. অনিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতাতি ন হদযে নিধেতব্বযুত্তকং ৱাচং ভাসিতা. অকালেনাতি কথেতুং অযুত্তকালেন. অনপদেসন্তি অপদেসৰহিতং, সাপদেসং সকাৰণং কত্ৱা ন কথেতি. অপৰিযন্তৱতিন্তি পৰিযন্তৰহিতং, ন পৰিচ্ছেদং দস্সেত্ৱা কথেতি. অনত্থসংহিতন্তি ন লোকিযলোকুত্তৰঅত্থনিস্সিতং কত্ৱা কথেতি. বালো থেৰোত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতীতি অন্ধবালো থেৰোতি সঙ্খং গচ্ছতি.
কালৱাদীতিআদীনি ৱুত্তপটিপক্খৱসেন ৱেদিতব্বানি. পণ্ডিতো থেৰোত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতীতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতত্তা পণ্ডিতো, থিৰভাৱপ্পত্তিযা থেৰোতি সঙ্খং গচ্ছতি.
বহুস্সুতো হোতীতি বহুং অস্স সুতং হোতি, নৱঙ্গং সত্থুসাসনং পাড়িঅনুসন্ধিপুব্বাপৰৱসেন উগ্গহিতং হোতীতি অত্থো. সুতধৰোতি সুতস্স আধাৰভূতো. যস্স হি ইতো গহিতং ইতো পলাযতি, ছিদ্দঘটে উদকং ৱিয ন তিট্ঠতি, পৰিসমজ্ঝে একসুত্তং ৱা জাতকং ৱা কথেতুং ৱা ৱাচেতুং ৱা ন সক্কোতি, অযং ন সুতধৰো নাম. যস্স পন উগ্গহিতং বুদ্ধৱচনং উগ্গহিতকালসদিসমেৱ হোতি, দসপি ৱীসতিপি ৱস্সানি সজ্ঝাযং অকৰোন্তস্স নেৱ নস্সতি, অযং সুতধৰো নাম. সুতসন্নিচযোতি সুতস্স সন্নিচযভূতো. যস্স হি সুতং হদযমঞ্জূসায সন্নিচিতং সিলায লেখা ৱিয সুৱণ্ণপত্তে পক্খিত্তসীহৱসা ৱিয চ তিট্ঠতি, অযং সুতসন্নিচযো নাম. ধাতাতি ধাতা পগুণা. একচ্চস্স হি উগ্গহিতবুদ্ধৱচনং ধাতং পগুণং নিচ্চলিকং ন হোতি, ‘‘অসুকং সুত্তং ৱা জাতকং ৱা কথেহী’’তি ৱুত্তে ‘‘সজ্ঝাযিত্ৱা সংসন্দিত্ৱা সমনুগ্গাহিত্ৱা জানিস্সামী’’তি ৱদতি. একচ্চস্স ধাতং পগুণং ভৱঙ্গসোতসদিসং হোতি, ‘‘অসুকং সুত্তং ৱা জাতকং ৱা কথেহী’’তি ৱুত্তে উদ্ধৰিত্ৱা তমেৱ কথেতি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘ধাতা’’তি. ৱচসা পৰিচিতাতি সুত্তদসক-ৱগ্গদসকপণ্ণাসদসকৱসেন ৱাচায সজ্ঝাযিতা. মনসানুপেক্খিতাতি চিত্তেন অনুপেক্খিতা. যস্স ৱাচায সজ্ঝাযিতং বুদ্ধৱচনং মনসা চিন্তেন্তস্স তত্থ তত্থ পাকটং হোতি, মহাদীপং জালেত্ৱা ঠিতস্স ৰূপগতং ৱিয পঞ্ঞাযতি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধাতি অত্থতো চ কাৰণতো চ পঞ্ঞায সুপ্পটিৱিদ্ধা.
আভিচেতসিকানন্তি অভিচেতোতি অভিক্কন্তং ৱিসুদ্ধং চিত্তং ৱুচ্চতি, অধিচিত্তং ৱা, অভিচেতসি জাতানি আভিচেতসিকানি, অভিচেতোসন্নিস্সিতানীতি ৱা আভিচেতসিকানি. দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানন্তি দিট্ঠধম্মে সুখৱিহাৰানং. দিট্ঠধম্মোতি পচ্চক্খো অত্তভাৱো ৱুচ্চতি, তত্থ সুখৱিহাৰভূতানন্তি অত্থো. ৰূপাৱচৰজ্ঝানানমেতং অধিৱচনং. তানি হি অপ্পেত্ৱা নিসিন্না ঝাযিনো ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে অসংকিলিট্ঠনেক্খম্মসুখং ৱিন্দন্তি, তস্মা ‘‘দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানী’’তি ৱুচ্চতি. নিকামলাভীতি নিকামেন লাভী, অত্তনো ইচ্ছাৱসেন লাভী, ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতুং সমত্থোতি ৱুত্তং হোতি. অকিচ্ছলাভীতি সুখেনেৱ পচ্চনীকধম্মে ৱিক্খম্ভেত্ৱা সমাপজ্জিতুং সমত্থোতি ৱুত্তং হোতি. অকসিৰলাভীতি অকসিৰানং লাভী ৱিপুলানং, যথাপৰিচ্ছেদেন ৱুট্ঠাতুং সমত্থোতি ৱুত্তং হোতি. একচ্চো হি লাভীযেৱ হোতি, ন পন ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সক্কোতি সমাপজ্জিতুং. একচ্চো সক্কোতি তথাসমাপজ্জিতুং, পাৰিপন্থিকে চ পন কিচ্ছেন ৱিক্খম্ভেতি. একচ্চো তথা চ সমাপজ্জতি, পাৰিপন্থিকে চ অকিচ্ছেনেৱ ৱিক্খম্ভেতি, ন সক্কোতি নাড়িকযন্তং ৱিয যথাপৰিচ্ছেদেযেৱ ৱুট্ঠাতুং. যস্স পন অযং তিৱিধাপি সম্পদা অত্থি, সো ‘‘অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী’’তি ৱুচ্চতি. আসৱানং খযাতিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ. এৱমিধ সীলম্পি বাহুসচ্চম্পি খীণাসৱস্সেৱ সীলং বাহুসচ্চঞ্চ, ঝানানিপি খীণাসৱস্সেৱ ৱড়ঞ্জনকজ্ঝানানি কথিতানি. ‘‘আসৱানং খযা’’তিআদীহি পন অৰহত্তং কথিতং. ফলেন চেত্থ মগ্গকিচ্চং পকাসিতন্তি ৱেদিতব্বং.
উদ্ধতেনাতি উদ্ধচ্চসহগতেন. সম্ফন্তি পলাপকথং. অসমাহিতসঙ্কপ্পোতি অট্ঠপিতসঙ্কপ্পো. মগোতি মগসদিসো. আৰাতি দূৰে. থাৱৰেয্যম্হাতি থাৱৰভাৱতো. পাপদিট্ঠীতি লামকদিট্ঠি. অনাদৰোতি আদৰৰহিতো. সুতৱাতি সুতেন উপগতো. পটিভানৱাতি দুৱিধেন পটিভানেন সমন্নাগতো. পঞ্ঞাযত্থং ৱিপস্সতীতি সহৱিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায চতুন্নং সচ্চানং অত্থং ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা পস্সতি. পাৰগূ সব্বধম্মানন্তি সব্বেসং খন্ধাদিধম্মানং পাৰং গতো, অভিঞ্ঞাপাৰগূ, পৰিঞ্ঞাপাৰগূ, পহানপাৰগূ, ভাৱনাপাৰগূ, সচ্ছিকিৰিযাপাৰগূ, সমাপত্তিপাৰগূতি এৱং ছব্বিধেন পাৰগমনেন সব্বধম্মানং পাৰং পৰিযোসানং গতো. অখিলোতি ৰাগখিলাদিৱিৰহিতো. পটিভানৱাতি দুৱিধেনেৱ পটিভানেন সমন্নাগতো. ব্ৰহ্মচৰিযস্স কেৱলীতি সকলব্ৰহ্মচৰিযো. সেসমেত্থ উত্তানমেৱাতি.
৩. লোকসুত্তৱণ্ণনা
২৩. ততিযে লোকোতি দুক্খসচ্চং. অভিসম্বুদ্ধোতি ঞাতো পচ্চক্খো কতো. লোকস্মাতি দুক্খসচ্চতো. পহীনোতি মহাবোধিমণ্ডে অৰহত্তমগ্গঞাণেন পহীনো. তথাগতস্স ভাৱিতাতি তথাগতেন ভাৱিতা.
এৱং এত্তকেন ঠানেন চতূহি সচ্চেহি অত্তনো বুদ্ধভাৱং কথেত্ৱা ইদানি তথাগতভাৱং কথেতুং যং, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ দিট্ঠন্তি ৰূপাযতনং. সুতন্তি সদ্দাযতনং. মুতন্তি পত্ৱা গহেতব্বতো গন্ধাযতনং ৰসাযতনং ফোট্ঠব্বাযতনং. ৱিঞ্ঞাতন্তি সুখদুক্খাদি ধম্মাৰম্মণং. পত্তন্তি পৰিযেসিত্ৱা ৱা অপৰিযেসিত্ৱা ৱা পত্তং. পৰিযেসিতন্তি পত্তং ৱা অপ্পত্তং ৱা পৰিযেসিতং. অনুৱিচৰিতং মনসাতি চিত্তেন অনুসঞ্চৰিতং.
তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধন্তি ইমিনা এতং দস্সেতি – যং অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু ইমস্স সদেৱকস্স লোকস্স নীলং পীতকন্তিআদি ৰূপাৰম্মণং চক্খুদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, ‘‘অযং সত্তো ইমস্মিং খণে ইমং নাম ৰূপাৰম্মণং দিস্ৱা সুমনো ৱা দুম্মনো ৱা মজ্ঝত্তো ৱা জাতো’’তি সব্বং তথাগতস্স এৱং অভিসম্বুদ্ধং. তথা যং অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু ইমস্স সদেৱকস্স লোকস্স ভেৰিসদ্দো মুদিঙ্গসদ্দোতিআদি সদ্দাৰম্মণং সোতদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, মূলগন্ধো তচগন্ধোতিআদি গন্ধাৰম্মণং ঘানদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, মূলৰসো খন্ধৰসোতিআদি ৰসাৰম্মণং জিৱ্হাদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, কক্খড়ং মুদুকন্তিআদি পথৱীধাতুতেজোধাতুৱাযোধাতুভেদং ফোট্ঠব্বাৰম্মণং কাযদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, ‘‘অযং সত্তো ইমস্মিং খণে ইমং নাম ফোট্ঠব্বাৰম্মণং ফুসিত্ৱা সুমনো ৱা দুম্মনো ৱা মজ্ঝত্তো ৱা জাতো’’তি সব্বং তথাগতস্স এৱং অভিসম্বুদ্ধং. তথা যং অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু ইমস্স সদেৱকস্স লোকস্স সুখদুক্খাদিভেদং ধম্মাৰম্মণং মনোদ্ৱাৰস্স আপাথং আগচ্ছতি, ‘‘অযং সত্তো ইমস্মিং খণে ইমং নাম ধম্মাৰম্মণং ৱিজানিত্ৱা সুমনো ৱা দুম্মনো ৱা মজ্ঝত্তো ৱা জাতো’’তি সব্বং তথাগতস্স এৱং অভিসম্বুদ্ধং. যঞ্হি, ভিক্খৱে, ইমেসং সব্বসত্তানং দিট্ঠং সুতং মুতং ৱিঞ্ঞাতং, তত্থ তথাগতেন অদিট্ঠং ৱা অসুতং ৱা অমুতং ৱা অৱিঞ্ঞাতং ৱা নত্থি, ইমস্স পন মহাজনস্স পৰিযেসিত্ৱা অপ্পত্তম্পি অত্থি, অপৰিযেসিত্ৱা অপ্পত্তম্পি অত্থি, পৰিযেসিত্ৱা পত্তম্পি অত্থি, অপৰিযেসিত্ৱা পত্তম্পি অত্থি, সব্বম্পি তথাগতস্স অপ্পত্তং নাম নত্থি ঞাণেন অসচ্ছিকতং.
তস্মা তথাগতোতি ৱুচ্চতীতি যং যথা লোকেন গতং, তস্স তথেৱ গতত্তা তথাগতোতি ৱুচ্চতি. পাড়িযং পন ‘‘অভিসম্বুদ্ধ’’ন্তি ৱুত্তং, তং গতসদ্দেন একত্থং. ইমিনা নযেন সব্বৱাৰেসু তথাগতোতি নিগমস্স অত্থো ৱেদিতব্বো. তস্স যুত্তি একপুগ্গলৱণ্ণনাযং তথাগতসদ্দৱিত্থাৰে ৱুত্তাযেৱ. অপিচেত্থ অঞ্ঞদত্থূতি একংসত্থে নিপাতো. দক্খতীতি দসো. ৱসং ৱত্তেতীতি ৱসৱত্তী.
সব্বং লোকং অভিঞ্ঞাতি তেধাতুকং লোকসন্নিৱাসং জানিত্ৱা. সব্বং লোকে যথাতথন্তি তস্মিং তেধাতুকলোকসন্নিৱাসে যংকিঞ্চি নেয্যং, সব্বং তং যথাতথং অৱিপৰীতং জানিত্ৱা. ৱিসংযুত্তোতি চতুন্নং যোগানং পহানেন ৱিসংযুত্তো. অনূপযোতি তণ্হাদিট্ঠিউপযেহি ৱিৰহিতো. সব্বাভিভূতি ৰূপাদীনি সব্বাৰম্মণানি অভিভৱিত্ৱা ঠিতো. ধীৰোতি ধিতিসম্পন্নো. সব্বগন্থপ্পমোচনোতি সব্বে চত্তাৰোপি গন্থে মোচেত্ৱা ঠিতো. ফুট্ঠস্সাতি ফুট্ঠা অস্স. ইদঞ্চ কৰণত্থে সামিৱচনং. পৰমা সন্তীতি নিব্বানং. তঞ্হি তেন ঞাণফুসনেন ফুট্ঠং. তেনেৱাহ – নিব্বানং অকুতোভযন্তি. অথ ৱা পৰমাসন্তীতি উত্তমা সন্তি. কতৰা সাতি? নিব্বানং. যস্মা পন নিব্বানে কুতোচি ভযং নত্থি, তস্মা তং অকুতোভযন্তি ৱুচ্চতি. ৱিমুত্তো উপধিসঙ্খযেতি উপধিসঙ্খযসঙ্খাতে নিব্বানে তদাৰম্মণায ফলৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তো. সীহো অনুত্তৰোতি পৰিস্সযানং সহনট্ঠেন কিলেসানঞ্চ হিংসনট্ঠেন তথাগতো অনুত্তৰো সীহো নাম. ব্ৰহ্মন্তি সেট্ঠং. ইতীতি এৱং তথাগতস্স গুণে জানিত্ৱা. সঙ্গম্মাতি সমাগন্ত্ৱা. তং নমস্সন্তীতি তং তথাগতং তে সৰণং গতা নমস্সন্তি. ইদানি যং ৱদন্তা তে নমস্সন্তি, তং দস্সেতুং দন্তোতিআদি ৱুত্তং. তং উত্তানত্থমেৱাতি.
৪. কাড়কাৰামসুত্তৱণ্ণনা
২৪. চতুত্থং অত্থুপ্পত্তিযং নিক্খিত্তং. কতৰায অত্থুপ্পত্তিযন্তি? দসবলগুণকথায. অনাথপিণ্ডিকস্স কিৰ ধীতা চূড়সুভদ্দা ‘‘সাকেতনগৰে কাড়কসেট্ঠিপুত্তস্স গেহং গচ্ছিস্সামী’’তি সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অহং মিচ্ছাদিট্ঠিককুলং গচ্ছামি. সচে তত্থ সক্কাৰং লভিস্সামি, একস্মিং পুৰিসে পেসিযমানে পপঞ্চো ভৱিস্সতি, মং আৱজ্জেয্যাথ ভগৱা’’তি পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা অগমাসি. সেট্ঠি ‘‘সুণিসা মে আগতা’’তি মঙ্গলং কৰোন্তোৱ বহুং খাদনীযভোজনীযং পটিযাদেত্ৱা পঞ্চ অচেলকসতানি নিমন্তেসি. সো তেসু নিসিন্নেসু ‘‘ধীতা মে আগন্ত্ৱা অৰহন্তে ৱন্দতূ’’তি চূড়সুভদ্দায পেসেসি. আগতফলা অৰিযসাৱিকা অৰহন্তেতি ৱুত্তমত্তেযেৱ ‘‘লাভা ৱত মে’’তি উট্ঠহিত্ৱা গতা তে নিস্সিৰিকদস্সনে অচেলকে দিস্ৱাৱ ‘‘সমণা নাম ন এৱৰূপা হোন্তি, তাত, যেসং নেৱ অজ্ঝত্তং হিৰী, ন বহিদ্ধা ওত্তপ্পং অত্থী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ন ইমে সমণা, ধীধী’’তি খেড়ং পাতেত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানমেৱ গতা.
ততো অচেলকা ‘‘মহাসেট্ঠি কুতো তে এৱৰূপা কালকণ্ণী লদ্ধা, কিং সকলজম্বুদীপে অঞ্ঞা দাৰিকা নত্থী’’তি সেট্ঠিং পৰিভাসিংসু. সো ‘‘আচৰিযা জানিত্ৱা ৱা কতং হোতু অজানিত্ৱা ৱা, অহমেত্থ জানিস্সামী’’তি অচেলকে উয্যোজেত্ৱা সুভদ্দায সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘অম্ম, কস্মা এৱৰূপং অকাসি, কস্মা অৰহন্তে লজ্জাপেসী’’তি আহ. তাত, অৰহন্তা নাম এৱৰূপা ন হোন্তীতি. অথ নং সো আহ –
‘‘কীদিসা সমণা তুয্হং, বাড়্হং খো নে পসংসসি;
কিংসীলা কিংসমাচাৰা, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতা’’তি.
সা আহ –
‘‘সন্তিন্দ্ৰিযা সন্তমনা, সন্ততেজা গুণমগ্গসণ্ঠিতা;
ওক্খিত্তচক্খূ মিতভাণী, তাদিসা সমণা মম.
‘‘ৱসন্তি ৱনমোগয্হ, নাগো ছেত্ৱাৱ বন্ধনং;
এককিযা অদুতিযা, তাদিসা সমণা মমা’’তি.
এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা সেট্ঠিস্স পুৰে ঠত্ৱা তিণ্ণং ৰতনানং গুণং কথেসি. সেট্ঠি তস্সা ৱচনং সুত্ৱা ‘‘যদি এৱং, তৱ সমণে আনেত্ৱা মঙ্গলং কৰোমা’’তি. সা পুচ্ছি ‘‘কদা কৰিস্সথ, তাতা’’তি. সেট্ঠি চিন্তেসি – ‘‘কতিপাহচ্চযেনাতি ৱুত্তে পেসেত্ৱা পক্কোসাপেয্যা’’তি. অথ নং ‘‘স্ৱে অম্মা’’তি আহ. সা সাযন্হসমযে উপৰিপাসাদং আৰুয্হ মহন্তং পুপ্ফসমুগ্গং গহেত্ৱা সত্থু গুণে অনুস্সৰিত্ৱা অট্ঠ পুপ্ফমুট্ঠিযো দসবলস্স ৱিস্সজ্জেত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ নমস্সমানা অট্ঠাসি. এৱঞ্চ অৱচ – ‘‘ভগৱা স্ৱে পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ময্হং ভিক্খং গণ্হথা’’তি. তানি পুপ্ফানি গন্ত্ৱা দসবলস্স মত্থকে ৱিতানং হুত্ৱা অট্ঠংসু. সত্থা আৱজ্জেন্তো তং কাৰণং অদ্দস. ধম্মদেসনাপৰিযোসানে অনাথপিণ্ডিকমহাসেট্ঠি দসবলং ৱন্দিত্ৱা ‘‘স্ৱে, ভন্তে, পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং মম গেহে ভিক্খং গণ্হথা’’তি আহ. চূড়সুভদ্দায নিমন্তিতম্হ সেট্ঠীতি. ন, ভন্তে, কঞ্চি আগতং পস্সামাতি. আম, সেট্ঠি, সদ্ধা পন উপাসিকা দূৰে যোজনসতমত্থকেপি যোজনসহস্সমত্থকেপি ঠিতা হিমৱন্তো ৱিয পঞ্ঞাযতীতি ৱত্ৱা –
‘‘দূৰে সন্তো পকাসেন্তি, হিমৱন্তোৱ পব্বতো;
অসন্তেত্থ ন দিস্সন্তি, ৰত্তিং খিত্তা যথা সৰা’’তি. (ধ. প. ৩০৪) –
ইমং গাথমাহ. অনাথপিণ্ডিকো ‘‘ভন্তে, মম, ধীতু সঙ্গহং কৰোথা’’তি ৱন্দিত্ৱা পক্কামি.
সত্থা আনন্দত্থেৰং আমন্তেসি – ‘‘অহং, আনন্দ, সাকেতং গমিস্সামি, পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং সলাকং দেহি. দদন্তো চ ছড়ভিঞ্ঞানংযেৱ দদেয্যাসী’’তি. থেৰো তথা অকাসি. চূড়সুভদ্দা ৰত্তিভাগসমনন্তৰে চিন্তেসি – ‘‘বুদ্ধা নাম বহুকিচ্চা বহুকৰণীযা, মং সল্লক্খেয্য ৱা ন ৱা, কিং নু খো কৰিস্সামী’’তি. তস্মিং খণে ৱেস্সৱণো মহাৰাজা চূড়সুভদ্দায কথেসি – ‘‘ভদ্দে, মা খো ত্ৱং ৱিমনা অহোসি, মা দুম্মনা. অধিৱুত্থং তে ভগৱতা স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. সা তুট্ঠপহট্ঠা দানমেৱ সংৱিদহি. সক্কোপি খো দেৱৰাজা ৱিস্সকম্মং আমন্তেসি – ‘‘তাত, দসবলো চূড়সুভদ্দায সন্তিকং সাকেতনগৰং গচ্ছিস্সতি, পঞ্চ কূটাগাৰসতানি মাপেহী’’তি. সো তথা অকাসি. সত্থা পঞ্চহি ছড়ভিঞ্ঞসতেহি পৰিৱুতো কূটাগাৰযানেন মণিৱণ্ণং আকাসং ৱিলিখন্তো ৱিয সাকেতনগৰং অগমাসি.
সুভদ্দা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা আহ – ‘‘ভন্তে, ময্হং সসুৰপক্খো মিচ্ছাদিট্ঠিকো, সাধু তেসং অনুচ্ছৱিকধম্মং কথেথা’’তি. সত্থা ধম্মং দেসেসি. কাড়কসেট্ঠি সোতাপন্নো হুত্ৱা অত্তনো উয্যানং দসবলস্স অদাসি. অচেলকা ‘‘অম্হাকং পঠমং দিন্ন’’ন্তি নিক্খমিতুং ন ইচ্ছন্তি. ‘‘গচ্ছথ নীহৰিতব্বনিযামেন তে নীহৰথা’’তি সব্বে নীহৰাপেত্ৱা তত্থেৱ সত্থু ৱিহাৰং কাৰেত্ৱা ব্ৰহ্মদেয্যং কত্ৱা উদকং পাতেসি. সো কাড়কেন কাৰিততায কাড়কাৰামো নাম জাতো. ভগৱা তস্মিং সমযে তত্থ ৱিহৰতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সাকেতে ৱিহৰতি কাড়কাৰামে’’তি.
ভিক্খূ আমন্তেসীতি পঞ্চসতে ভিক্খূ আমন্তেসি. তে কিৰ সাকেতনগৰৱাসিনো কুলপুত্তা সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা উপট্ঠানসালায নিসিন্না ‘‘অহো বুদ্ধগুণা নাম মহন্তা, এৱৰূপং নাম মিচ্ছাদিট্ঠিকং কাড়কসেট্ঠিং দিট্ঠিতো মোচেত্ৱা সোতাপত্তিফলং পাপেত্ৱা সকলনগৰং সত্থাৰা দেৱলোকসদিসং কত’’ন্তি দসবলস্স গুণং কথেন্তি. সত্থা তেসং গুণং কথেন্তানং চিত্তং উপপৰিক্খিত্ৱা – ‘‘মযি গতে মহতী দেসনা সমুট্ঠিস্সতি, দেসনাপৰিযোসানে চ ইমে পঞ্চসতা ভিক্খূ অৰহত্তে পতিট্ঠহিস্সন্তি, মহাপথৱী উদকপৰিযন্তং কত্ৱা কম্পিস্সতী’’তি ধম্মসভং গন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসিন্নো তে ভিক্খূ আদিং কত্ৱা যং, ভিক্খৱে, সদেৱকস্স লোকস্সাতি ইমং দেসনং আৰভি. এৱমিদং সুত্তং গুণকথায নিক্খিত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
তত্থ ‘‘তমহং জানামী’’তি পদপৰিযোসানে মহাপথৱী উদকপৰিযন্তং কত্ৱা অকম্পিত্থ. অব্ভঞ্ঞাসিন্তি অভিঅঞ্ঞাসিং, জানিন্তি অত্থো. ৱিদিতন্তি পাকটং কত্ৱা ঞাতং. ইমিনা এতং দস্সেতি – অঞ্ঞে জানন্তিযেৱ, মযা পন পাকটং কত্ৱা ৱিদিতন্তি. ইমেহি তীহি পদেহি সব্বঞ্ঞুতভূমি নাম কথিতা. তং তথাগতো ন উপট্ঠাসীতি তং ছদ্ৱাৰিকং আৰম্মণং তথাগতো তণ্হায ৱা দিট্ঠিযা ৱা ন উপট্ঠাসি ন উপগঞ্ছি. অযঞ্হি পস্সতি ভগৱা চক্খুনা ৰূপং, ছন্দৰাগো ভগৱতো নত্থি, সুৱিমুত্তচিত্তো সো ভগৱা. সুণাতি ভগৱা সোতেন সদ্দং. ঘাযতি ভগৱা ঘানেন গন্ধং. সাযতি ভগৱা জিৱ্হায ৰসং. ফুসতি ভগৱা কাযেন ফোট্ঠব্বং. ৱিজানাতি ভগৱা মনসা ধম্মং, ছন্দৰাগো ভগৱতো নত্থি, সুৱিমুত্তচিত্তো সো ভগৱা. তেন ৱুত্তং – ‘‘তং তথাগতো ন উপট্ঠাসী’’তি. ইমিনা পদেন খীণাসৱভূমি কথিতাতি ৱেদিতব্বা.
তং মমস্স মুসাতি তং মে ৱচনং মুসাৱাদো নাম ভৱেয্য. তং পস্স তাদিসমেৱাতি তম্পি মুসাৱাদো ভৱেয্য. তং মমস্স কলীতি তং ৱচনং ময্হং দোসো ভৱেয্যাতি অত্থো. এত্তাৱতা সচ্চভূমি নাম কথিতাতি ৱেদিতব্বা.
দট্ঠা দট্ঠব্বন্তি দিস্ৱা দট্ঠব্বং. দিট্ঠং ন মঞ্ঞতীতি তং দিট্ঠং ৰূপাযতনং ‘‘অহং মহাজনেন দিট্ঠমেৱ পস্সামী’’তি তণ্হামানদিট্ঠীহি ন মঞ্ঞতি. অদিট্ঠং ন মঞ্ঞতীতি ‘‘অহং মহাজনেন অদিট্ঠমেৱ এতং পস্সামী’’তি এৱম্পি তণ্হাদীহি মঞ্ঞনাহি ন মঞ্ঞতি. দট্ঠব্বং ন মঞ্ঞতীতি ‘‘মহাজনেন দিট্ঠং পস্সামী’’তি এৱম্পি তাহি মঞ্ঞনাহি ন মঞ্ঞতি. দট্ঠব্বঞ্হি অদিট্ঠম্পি হোতিযেৱ. এৱৰূপানি হি ৱচনানি তীসুপি কালেসু লব্ভন্তি, তেনস্স অত্থো ৱুত্তো. দট্ঠাৰং ন মঞ্ঞতীতি পস্সিতাৰং একসত্তং নাম তাহি মঞ্ঞনাহি ন মঞ্ঞতীতি অত্থো. সেসট্ঠানেসুপি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. ইমিনা এত্তকেন ঠানেন সুঞ্ঞতাভূমি নাম কথিতা.
ইতি খো, ভিক্খৱেতি এৱং খো, ভিক্খৱে. তাদীযেৱ তাদীতি তাদিতা নাম একসদিসতা. তথাগতো চ যাদিসো লাভাদীসু, তাদিসোৱ অলাভাদীসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘লাভেপি তাদী, অলাভেপি তাদী. যসেপি তাদী, অযসেপি তাদী. নিন্দাযপি তাদী, পসংসাযপি তাদী. সুখেপি তাদী, দুক্খেপি তাদী’’তি (মহানি. ৩৮, ১৯২). ইমায তাদিতায তাদী. তম্হা চ পন তাদিম্হাতি ততো তথাগততাদিতো অঞ্ঞো উত্তৰিতৰো ৱা পণীততৰো ৱা তাদী নত্থীতি এত্তাৱতা তাদিভূমি নাম কথিতা. ইমাহি পঞ্চভূমীহি দেসনং নিট্ঠাপেন্তস্স পঞ্চসুপি ঠানেসু মহাপথৱী সক্খিভাৱেন অকম্পিত্থ. দেসনাপৰিযোসানে তে পঞ্চসতে অধুনাপব্বজিতে কুলপুত্তে আদিং কত্ৱা তং ঠানং পত্তানং দেৱমনুস্সানং চতুৰাসীতি পাণসহস্সানি অমতপানং পিৱিংসু.
ভগৱাপি সুত্তং নিট্ঠাপেত্ৱা গাথাহি কূটং গণ্হন্তো যংকিঞ্চীতিআদিমাহ. তত্থ অজ্ঝোসিতং সচ্চমুতং পৰেসন্তি পৰেসং সদ্ধায পৰপত্তিযাযনায সচ্চমুতন্তি মঞ্ঞিত্ৱা অজ্ঝোসিতং গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠাপেত্ৱা গহিতং. সযসংৱুতেসূতি সযমেৱ সংৱৰিত্ৱা পিযাযিত্ৱা গহিতগহণেসু, দিট্ঠিগতিকেসূতি অত্থো. দিট্ঠিগতিকা হি সযং সংৱুতাতি ৱুচ্চন্তি. সচ্চং মুসা ৱাপি পৰং দহেয্যাতি তেসু সযং সংৱুতসঙ্খাতেসু দিট্ঠিগতিকেসু তথাগতো তাদী তেসং একম্পি ৱচনং ‘‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি এৱং সচ্চং মুসা ৱাপি পৰং উত্তমং কত্ৱা ন ওদহেয্য, ন সদ্দহেয্য, ন পত্তিযাযেয্য. এতঞ্চ সল্লন্তি এতং দিট্ঠিসল্লং. পটিকচ্চ দিস্ৱাতি পুৰেতৰং বোধিমূলেযেৱ দিস্ৱা. ৱিসত্তাতি লগ্গা লগিতা পলিবুদ্ধা. জানামি পস্সামি তথেৱ এতন্তি যথাযং পজা অজ্ঝোসিতা গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠাপেত্ৱা ৱিসত্তা লগ্গা লগিতা, এৱং অহম্পি জানামি পস্সামি. তথা এৱং যথা এতায পজায গহিতন্তি এৱং অজ্ঝোসিতং নত্থি তথাগতানন্তি অত্থো.
৫. ব্ৰহ্মচৰিযসুত্তৱণ্ণনা
২৫. পঞ্চমে জনকুহনত্থন্তি তীহি কুহনৱত্থূহি জনস্স কুহনত্থায. ন জনলপনত্থন্তি ন জনস্স উপলাপনত্থং. ন লাভসক্কাৰসিলোকানিসংসত্থন্তি ন চীৱৰাদিথুতিৱচনত্থং. ন ইতিৱাদপ্পমোক্খানিসংসত্থন্তি ন তেন তেন কাৰণেন কতৱাদানিসংসত্থং, ন ৱাদস্স পমোক্খানিসংসত্থং. ন ইতি মং জনো জানাতূতি ন ‘‘এৱং কিৰ এস ভিক্খু, এৱং কিৰ এস ভিক্খূ’’তি জনস্স জাননত্থায. সংৱৰত্থন্তি পঞ্চহি সংৱৰেহি সংৱৰণত্থায. পহানত্থন্তি তীহি পহানেহি পজহনত্থায. ৱিৰাগত্থন্তি ৰাগাদীনং ৱিৰজ্জনত্থায. নিৰোধত্থন্তি তেসংযেৱ নিৰুজ্ঝনত্থায. অনীতিহন্তি ইতিহপৰিৱজ্জিতং, অপৰপত্তিযন্তি অত্থো. নিব্বানোগধগামিনন্তি নিব্বানস্স অন্তোগামিনং. মগ্গব্ৰহ্মচৰিযঞ্হি নিব্বানং আৰম্মণং কৰিত্ৱা নিব্বানস্স অন্তোযেৱ ৱত্ততি পৱত্ততি. পটিপজ্জন্তীতি দুৱিধম্পি পটিপজ্জন্তি. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টৱিৱট্টং কথেত্ৱা গাথাসু ৱিৱট্টমেৱ কথিতং.
৬. কুহসুত্তৱণ্ণনা
২৬. ছট্ঠে কুহাতি কুহকা. থদ্ধাতি কোধেন চ মানেন চ থদ্ধা. লপাতি উপলাপকা. সিঙ্গীতি ‘‘তত্থ কতমং সিঙ্গং, যং সিঙ্গং সিঙ্গাৰতা চাতুৰতা চাতুৰিযং পৰিক্খত্ততা পাৰিক্খত্তিয’’ন্তি (ৱিভ. ৮৫২) এৱং ৱুত্তেহি সিঙ্গসদিসেহি পাকটকিলেসেহি সমন্নাগতা. উন্নড়াতি উগ্গতনড়া তুচ্ছমানং উক্খিপিত্ৱা ঠিতা. অসমাহিতাতি চিত্তেকগ্গমত্তস্সাপি অলাভিনো. ন মে তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ মামকাতি তে ময্হং ভিক্খূ মম সন্তকা ন হোন্তি. ‘‘তে ময্হ’’ন্তি ইদং পন সত্থাৰং উদ্দিস্স পব্বজিতত্তা ৱুত্তং. তে খো মে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ মামকাতি ইধাপি মেতি অত্তানং উদ্দিস্স পব্বজিতত্তা ৱদতি, সম্মাপটিপন্নত্তা পন ‘‘মামকা’’তি আহ. ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জন্তীতি সীলাদীহি গুণেহি ৱড্ঢনতো ৱুদ্ধিং, নিচ্চলভাৱেন ৱিৰূড়্হিং, সব্বত্থ পত্থটতায ৱেপুল্লং পাপুণন্তি. তে পনেতে যাৱ অৰহত্তমগ্গা ৱিৰুহন্তি, অৰহত্তফলং পত্তে ৱিৰূড়্হা নাম হোন্তি. ইতি ইমস্মিং সুত্তেপি গাথাসুপি ৱট্টৱিৱট্টমেৱ কথিতং.
৭. সন্তুট্ঠিসুত্তৱণ্ণনা
২৭. সত্তমে অপ্পানীতি পৰিত্তানি. সুলভানীতি সুখেন লদ্ধব্বানি, যত্থ কত্থচি সক্কা হোন্তি লভিতুং. অনৱজ্জানীতি নিদ্দোসানি. পিণ্ডিযালোপভোজনন্তি জঙ্ঘাপিণ্ডিযবলেন চৰিত্ৱা আলোপমত্তং লদ্ধং ভোজনং. পূতিমুত্তন্তি যংকিঞ্চি মুত্তং. যথা হি সুৱণ্ণৱণ্ণোপি কাযো পূতিকাযোতি ৱুচ্চতি, এৱং অভিনৱম্পি মুত্তং পূতিমুত্তমেৱ.
ৱিঘাতোতি ৱিগতঘাতো, চিত্তস্স দুক্খং ন হোতীতি অত্থো. দিসা নপ্পটিহঞ্ঞতীতি যস্স হি ‘‘অসুকট্ঠানং নাম গতো চীৱৰাদীনি লভিস্সামী’’তি চিত্তং উপ্পজ্জতি, তস্স দিসা পটিহঞ্ঞতি নাম. যস্স এৱং ন উপ্পজ্জতি, তস্স নপ্পটিহঞ্ঞতি নাম. ধম্মাতি পটিপত্তিধম্মা. সামঞ্ঞস্সানুলোমিকাতি সমণধম্মস্স অনুলোমা. অধিগ্গহিতাতি সব্বেতে তুট্ঠচিত্তস্স ভিক্খুনো অধিগ্গহিতা হোন্তি অন্তোগতা ন পৰিবাহিৰাতি.
৮. অৰিযৱংসসুত্তৱণ্ণনা
২৮. অট্ঠমস্স অজ্ঝাসযিকো নিক্খেপো. ইমং কিৰ মহাঅৰিযৱংসসুত্তন্তং ভগৱা জেতৱনমহাৱিহাৰে ধম্মসভাযং পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসিন্নো অত্তনোপি পৰপুগ্গলানম্পি অজ্ঝাসযৱসেন পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্নানি চত্তালীস ভিক্খুসহস্সানি, ‘‘ভিক্খৱে’’তি আমন্তেত্ৱা চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, অৰিযৱংসাতি আৰভি. তত্থ অৰিযৱংসাতি অৰিযানং ৱংসা. যথা হি খত্তিযৱংসো ব্ৰাহ্মণৱংসো ৱেস্সৱংসো সুদ্দৱংসো সমণৱংসো কুলৱংসো ৰাজৱংসো, এৱং অযম্পি অট্ঠমো অৰিযৱংসো অৰিযতন্তি অৰিযপৱেণী নাম হোতি. সো খো পনাযং অৰিযৱংসো ইমেসং ৱংসানং মূলগন্ধাদীনং কাড়ানুসাৰিগন্ধাদযো ৱিয অগ্গমক্খাযতি.
কে পন তে অৰিযা, যেসং এতে ৱংসাতি? অৰিযা ৱুচ্চন্তি বুদ্ধা চ পচ্চেকবুদ্ধা চ তথাগতসাৱকা চ, এতেসং অৰিযানং ৱংসাতি অৰিযৱংসা. ইতো পুব্বে হি সতসহস্সকপ্পাধিকানং চতুন্নং অসঙ্খ্যেয্যানং মত্থকে তণ্হঙ্কৰো, মেধঙ্কৰো, সৰণঙ্কৰো, দীপঙ্কৰোতি চত্তাৰো বুদ্ধা উপ্পন্না, তে অৰিযা, তেসং অৰিযানং ৱংসাতি অৰিযৱংসা. তেসং বুদ্ধানং পৰিনিব্বানতো অপৰভাগে অসঙ্খ্যেয্যং অতিক্কমিত্ৱা কোণ্ডঞ্ঞো নাম বুদ্ধো উপ্পন্নো…পে… ইমস্মিং কপ্পে ককুসন্ধো, কোণাগমনো, কস্সপো, অম্হাকং ভগৱা গোতমোতি চত্তাৰো বুদ্ধা উপ্পন্না, তেসং অৰিযানং ৱংসাতি অৰিযৱংসা. অপিচ অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং সব্ববুদ্ধ-পচ্চেকবুদ্ধ-বুদ্ধসাৱকানং অৰিযানং ৱংসাতি অৰিযৱংসা.
তে খো পনেতে অগ্গঞ্ঞা অগ্গাতি জানিতব্বা, ৰত্তঞ্ঞা দীঘৰত্তং পৱত্তাতি জানিতব্বা, ৱংসঞ্ঞা ৱংসাতি জানিতব্বা. পোৰাণা ন অধুনুপ্পত্তিকা. অসংকিণ্ণা অৱিকিণ্ণা অনপনীতা. অসংকিণ্ণপুব্বা অতীতবুদ্ধেহিপি ন সংকিণ্ণপুব্বা, ‘‘কি ইমেহী’’তি ন অপনীতপুব্বা. ন সংকীযন্তীতি ইদানিপি ন অপনীযন্তি. ন সংকীযিস্সন্তীতি অনাগতবুদ্ধেহিপি ন অপনীযিস্সন্তি. যে লোকে ৱিঞ্ঞূ সমণব্ৰাহ্মণা, তেহি অপ্পটিকুট্ঠা, সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহি অনিন্দিতা অগৰহিতা.
সন্তুট্ঠো হোতীতি পচ্চযসন্তোসৱসেন সন্তুট্ঠো হোতি. ইতৰীতৰেনাতি ন থূলসুখুমলূখপণীতথিৰজিণ্ণানং যেন কেনচি, অথ খো যথালদ্ধাদীনং ইতৰীতৰেন যেন কেনচি সন্তুট্ঠো হোতীতি অত্থো. চীৱৰস্মিঞ্হি তযো সন্তোসা যথালাভসন্তোসো যথাবলসন্তোসো যথাসাৰুপ্পসন্তোসোতি. পিণ্ডপাতাদীসুপি এসেৱ নযো. তেসং ৱিত্থাৰকথা ‘‘সন্তুট্ঠস্স, ভিক্খৱে, অনুপ্পন্না চেৱ কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তী’’তি ইমস্মিং সুত্তে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. ইতি ইমে তযো সন্তোসে সন্ধায ‘‘সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন চীৱৰেন, যথালদ্ধাদীসু যেন কেনচি চীৱৰেন সন্তুট্ঠো হোতী’’তি ৱুত্তং.
এত্থ চ চীৱৰং জানিতব্বং, চীৱৰক্খেত্তং জানিতব্বং, পংসুকূলং জানিতব্বং, চীৱৰসন্তোসো জানিতব্বো, চীৱৰপ্পটিসংযুত্তানি ধুতঙ্গানি জানিতব্বানি. তত্থ চীৱৰং জানিতব্বন্তি খোমাদীনি ছ চীৱৰানি দুকূলাদীনি ছ অনুলোমচীৱৰানি জানিতব্বানি. ইমানি দ্ৱাদস কপ্পিযচীৱৰানি. কুসচীৰং, ৱাকচীৰং, ফলকচীৰং, কেসকম্বলং, ৱাড়কম্বলং, পোত্থকো, চম্মং, উলূকপক্খং, ৰুক্খদুস্সং, লতাদুস্সং, এৰকদুস্সং, কদলিদুস্সং, ৱেড়ুদুস্সন্তি এৱমাদীনি পন অকপ্পিযচীৱৰানি.
চীৱৰক্খেত্তন্তি ‘‘সঙ্ঘতো ৱা গণতো ৱা ঞাতিতো ৱা মিত্ততো ৱা অত্তনো ৱা ধনেন, পংসুকূলং ৱা’’তি এৱং উপ্পজ্জনতো ছ খেত্তানি, অট্ঠন্নঞ্চ মাতিকানং ৱসেন অট্ঠ খেত্তানি জানিতব্বানি.
পংসুকূলন্তি সোসানিকং, পাপণিকং, ৰথিযং, সঙ্কাৰকূটকং, সোত্থিযং, সিনানং, তিত্থং, গতপচ্চাগতং, অগ্গিদড্ঢং, গোখাযিতং, উপচিকখাযিতং, উন্দূৰখাযিতং, অন্তচ্ছিন্নং, দসচ্ছিন্নং, ধজাহটং, থূপং, সমণচীৱৰং, সামুদ্দিযং, আভিসেকিযং, পন্থিকং, ৱাতাহটং, ইদ্ধিমযং, দেৱদত্তিযন্তি তেৱীসতি পংসুকূলানি ৱেদিতব্বানি. এত্থ চ সোত্থিযন্তি গব্ভমলহৰণং. গতপচ্চাগতন্তি মতকসৰীৰং পাৰুপিত্ৱা সুসানং নেত্ৱা আনীতচীৱৰং. ধজাহটন্তি ধজং উস্সাপেত্ৱা ততো আনীতং. থূপন্তি ৱম্মিকে পূজিতচীৱৰং. সামুদ্দিযন্তি সমুদ্দৱীচীহি থলং পাপিতং. পন্থিকন্তি পন্থং গচ্ছন্তেহি চোৰভযেন পাসাণেহি কোট্টেত্ৱা পাৰুতচীৱৰং. ইদ্ধিমযন্তি এহিভিক্খুচীৱৰং. সেসং পাকটমেৱাতি.
চীৱৰসন্তোসোতি ৱীসতি চীৱৰসন্তোসা – চীৱৰে ৱিতক্কসন্তোসো, গমনসন্তোসো, পৰিযেসনসন্তোসো, পটিলাভসন্তোসো, মত্তপটিগ্গহণসন্তোসো, লোলুপ্পৱিৱজ্জনসন্তোসো, যথালাভসন্তোসো, যথাবলসন্তোসো, যথাসাৰুপ্পসন্তোসো, উদকসন্তোসো, ধোৱনসন্তোসো, কৰণসন্তোসো, পৰিমাণসন্তোসো, সুত্তসন্তোসো, সিব্বনসন্তোসো, ৰজনসন্তোসো, কপ্পসন্তোসো, পৰিভোগসন্তোসো, সন্নিধিপৰিৱজ্জনসন্তোসো, ৱিস্সজ্জনসন্তোসোতি.
তত্থ সাদকভিক্খুনা তেমাসং নিবদ্ধৱাসং ৱসিত্ৱা একমাসমত্তং ৱিতক্কেতুং ৱট্টতি. সো হি পৱাৰেত্ৱা চীৱৰমাসে চীৱৰং কৰোতি, পংসুকূলিকো অড্ঢমাসেনেৱ কৰোতি. ইদং মাসড্ঢমাসমত্তং ৱিতক্কনং ৱিতক্কসন্তোসো নাম. ৱিতক্কসন্তোসেন পন সন্তুট্ঠেন ভিক্খুনা পাচীনখণ্ডৰাজিৱাসিকপংসুকূলিকত্থেৰসদিসেন ভৱিতব্বং.
থেৰো কিৰ ‘‘চেতিযপব্বতৱিহাৰে চেতিযং ৱন্দিস্সামী’’তি আগতো চেতিযং ৱন্দিত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ময্হং চীৱৰং জিণ্ণং, বহূনং ৱসনট্ঠানে লভিস্সামী’’তি. সো মহাৱিহাৰং গন্ত্ৱা সঙ্ঘত্থেৰং দিস্ৱা ৱসনট্ঠানং পুচ্ছিত্ৱা তত্থ ৱুত্থো পুনদিৱসে চীৱৰং আদায আগন্ত্ৱা থেৰং ৱন্দি. থেৰো ‘‘কিং, আৱুসো’’তি আহ. গামদ্ৱাৰং, ভন্তে, গমিস্সামীতি. অহম্পাৱুসো, গমিস্সামীতি. সাধু, ভন্তেতি গচ্ছন্তো মহাবোধিদ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠত্ৱা ‘‘পুঞ্ঞৱন্তানং ৱসনট্ঠানে মনাপং লভিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘অপৰিসুদ্ধো মে ৱিতক্কো’’তি ততোৱ পটিনিৱত্তি. পুনদিৱসে অম্বঙ্গণসমীপতো, পুনদিৱসে মহাচেতিযস্স উত্তৰদ্ৱাৰতো তত্থেৱ পটিনিৱত্তিত্ৱা চতুত্থদিৱসে থেৰস্স সন্তিকং অগমাসি. থেৰো ‘‘ইমস্স ভিক্খুনো ৱিতক্কো ন পৰিসুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি চীৱৰং গহেত্ৱা তেন সদ্ধিংযেৱ পঞ্হং পুচ্ছমানো গামং পাৱিসি. তঞ্চ ৰত্তিং একো মনুস্সো উচ্চাৰপলিবুদ্ধো সাটকেযেৱ ৱচ্চং কত্ৱা তং সঙ্কাৰট্ঠানে ছড্ডেসি. পংসুকূলিকত্থেৰো তং নীলমক্খিকাহি সম্পৰিকিণ্ণং দিস্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেসি. মহাথেৰো ‘‘কিং, আৱুসো, সঙ্কাৰট্ঠানস্স অঞ্জলিং পগ্গণ্হাসী’’তি. নাহং, ভন্তে, সঙ্কাৰট্ঠানস্স অঞ্জলিং পগ্গণ্হামি, ময্হং পিতু দসবলস্স পগ্গণ্হামি, পুণ্ণদাসিযা সৰীৰং পাৰুপিত্ৱা ছড্ডিতং পংসুকূলং তুম্বমত্তে পাণকে ৱিধুনিত্ৱা সুসানতো গণ্হন্তেন দুক্কৰতৰং কতং, ভন্তেতি. মহাথেৰো ‘‘পৰিসুদ্ধো ৱিতক্কো পংসুকূলিকস্সা’’তি চিন্তেসি. পংসুকূলিকত্থেৰোপি তস্মিংযেৱ ঠানে ঠিতো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা তীণি ফলানি পত্তো তং সাটকং গহেত্ৱা চীৱৰং কত্ৱা পাৰুপিত্ৱা পাচীনখণ্ডৰাজিং গন্ত্ৱা অগ্গফলং অৰহত্তং পাপুণি.
চীৱৰত্থায গচ্ছন্তস্স পন ‘‘কত্থ লভিস্সামী’’তি অচিন্তেত্ৱা কম্মট্ঠানসীসেনেৱ গমনং গমনসন্তোসো নাম. পৰিযেসন্তস্স পন যেন ৱা তেন ৱা সদ্ধিং অপৰিযেসিত্ৱা লজ্জিং পেসলং ভিক্খুং গহেত্ৱা পৰিযেসনং পৰিযেসনসন্তোসো নাম. এৱং পৰিযেসন্তস্স আহৰিযমানং চীৱৰং দূৰতো দিস্ৱা ‘‘এতং মনাপং ভৱিস্সতি, এতং অমনাপ’’ন্তি এৱং অৱিতক্কেত্ৱা থূলসুখুমাদীসু যথালদ্ধেনেৱ সন্তুস্সনং পটিলাভসন্তোসো নাম. এৱং লদ্ধং গণ্হন্তস্সাপি ‘‘এত্তকং দুপট্টস্স ভৱিস্সতি, এত্তকং একপট্টস্সা’’তি অত্তনো পহোনকমত্তেনেৱ সন্তুস্সনং মত্তপটিগ্গহণসন্তোসো নাম. চীৱৰং পৰিযেসন্তস্স পন ‘‘অসুকস্স ঘৰদ্ৱাৰে মনাপং লভিস্সামী’’তি অচিন্তেত্ৱা দ্ৱাৰপটিপাটিযা চৰণং লোলুপ্পৱিৱজ্জনসন্তোসো নাম.
লূখপণীতেসু যেন কেনচি যাপেতুং সক্কোন্তস্স যথালদ্ধেনেৱ যাপনং যথালাভসন্তোসো নাম. অত্তনো থামং জানিত্ৱা যেন যাপেতুং সক্কোতি, তেন যাপনং যথাবলসন্তোসো নাম. মনাপং অঞ্ঞস্স দত্ৱা অত্তনা যেন কেনচি যাপনং যথাসাৰুপ্পসন্তোসো নাম.
‘‘কত্থ উদকং মনাপং, কত্থ অমনাপ’’ন্তি অৱিচাৰেত্ৱা যেন কেনচি ধোৱনূপগেন উদকেন ধোৱনং উদকসন্তোসো নাম. পণ্ডুমত্তিকগেৰুকপূতিপণ্ণৰসকিলিট্ঠানি পন উদকানি ৱজ্জেতুং ৱট্টতি. ধোৱন্তস্স পন মুগ্গৰাদীহি অপহৰিত্ৱা হত্থেহি মদ্দিত্ৱা ধোৱনং ধোৱনসন্তোসো নাম. তথা অসুজ্ঝন্তং পণ্ণানি পক্খিপিত্ৱা তাপিতউদকেনাপি ধোৱিতুং ৱট্টতি. এৱং ধোৱিত্ৱা কৰোন্তস্স ‘‘ইদং থূলং, ইদং সুখুম’’ন্তি অকোপেত্ৱা পহোনকনীহাৰেনেৱ কৰণং কৰণসন্তোসো নাম. তিমণ্ডলপতিচ্ছাদনমত্তস্সেৱ কৰণং পৰিমাণসন্তোসো নাম. চীৱৰকৰণত্থায পন মনাপং সুত্তং পৰিযেসিস্সামীতি অৱিচাৰেত্ৱা ৰথিকাদীসু ৱা দেৱট্ঠানে ৱা আহৰিত্ৱা পাদমূলে ৱা ঠপিতং যংকিঞ্চিদেৱ সুত্তং গহেত্ৱা কৰণং সুত্তসন্তোসো নাম.
কুসিবন্ধনকালে পন অঙ্গুলমত্তে সত্ত ৱাৰে ন ৱিজ্ঝিতব্বং. এৱং কৰোন্তস্স হি যো ভিক্খু সহাযো ন হোতি, তস্স ৱত্তভেদোপি নত্থি. তিৱঙ্গুলমত্তে পন সত্ত ৱাৰে ৱিজ্ঝিতব্বং. এৱং কৰোন্তস্স মগ্গপ্পটিপন্নেনাপি সহাযেন ভৱিতব্বং. যো ন হোতি, তস্স ৱত্তভেদো. অযং সিব্বনসন্তোসো নাম. ৰজন্তেন পন কাড়কচ্ছকাদীনি পৰিযেসন্তেন ন চৰিতব্বং, সোমৱক্কলাদীসু যং লভতি, তেন ৰজিতব্বং. অলভন্তেন পন মনুস্সেহি অৰঞ্ঞে ৱাকং গহেত্ৱা ছড্ডিতৰজনং ৱা ভিক্খূহি পচিত্ৱা ছড্ডিতকসটং ৱা গহেত্ৱা ৰজিতব্বং. অযং ৰজনসন্তোসো নাম. নীলকদ্দমকাড়সামেসু যংকিঞ্চি গহেত্ৱা হত্থিপিট্ঠে নিসিন্নস্স পঞ্ঞাযমানকপ্পকৰণং কপ্পসন্তোসো নাম.
হিৰিকোপীনপ্পটিচ্ছাদনমত্তৱসেন পৰিভুঞ্জনং পৰিভোগসন্তোসো নাম. দুস্সং পন লভিত্ৱা সুত্তং ৱা সূচিং ৱা কাৰকং ৱা অলভন্তেন ঠপেতুং ৱট্টতি, লভন্তেন ন ৱট্টতি. কতম্পি সচে অন্তেৱাসিকাদীনং দাতুকামো হোতি, তে চ অসন্নিহিতা, যাৱ আগমনা ঠপেতুং ৱট্টতি. আগতমত্তেসু দাতব্বং. দাতুং অসক্কোন্তেন অধিট্ঠাতব্বং. অঞ্ঞস্মিং চীৱৰে সতি পচ্চত্থৰণম্পি অধিট্ঠাতুং ৱট্টতি. অনধিট্ঠিতমেৱ হি সন্নিধি হোতি, অধিট্ঠিতং ন হোতীতি মহাসীৱত্থেৰো আহ. অযং সন্নিধিপৰিৱজ্জনসন্তোসো নাম. ৱিস্সজ্জেন্তেন পন ন মুখং ওলোকেত্ৱা দাতব্বং, সাৰণীযধম্মে ঠত্ৱা ৱিস্সজ্জেতব্বন্তি অযং ৱিস্সজ্জনসন্তোসো নাম.
চীৱৰপ্পটিসংযুত্তানি ধুতঙ্গানি নাম পংসুকূলিকঙ্গঞ্চেৱ তেচীৱৰিকঙ্গঞ্চ. তেসং ৱিত্থাৰকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.২৪-২৫) ৱেদিতব্বা. ইতি চীৱৰসন্তোসমহাঅৰিযৱংসং পূৰযমানো ভিক্খু ইমানি দ্ৱে ধুতঙ্গানি গোপেতি. ইমানি গোপেন্তো চীৱৰসন্তোসমহাঅৰিযৱংসৱসেন সন্তুট্ঠো হোতীতি.
ৱণ্ণৱাদীতি একো সন্তুট্ঠো হোতি, সন্তোসস্স ৱণ্ণং ন কথেতি. একো ন সন্তুট্ঠো হোতি, সন্তোসস্স ৱণ্ণং কথেতি. একো নেৱ সন্তুট্ঠো হোতি, ন সন্তোসস্স ৱণ্ণং কথেতি. একো সন্তুট্ঠো চেৱ হোতি, সন্তোসস্স চ ৱণ্ণং কথেতি. তং দস্সেতুং ‘‘ইতৰীতৰচীৱৰসন্তুট্ঠিযা চ ৱণ্ণৱাদী’’তি ৱুত্তং.
অনেসনন্তি দূতেয্যপহিনগমনানুযোগপভেদং নানপ্পকাৰং অনেসনং. অপ্পতিৰূপন্তি অযুত্তং. অলদ্ধা চাতি অলভিত্ৱা. যথা একচ্চো ‘‘কথং নু খো চীৱৰং লভিস্সামী’’তি পুঞ্ঞৱন্তেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং একতো হুত্ৱা কোহঞ্ঞং কৰোন্তো উত্তসতি পৰিতস্সতি, সন্তুট্ঠো ভিক্খু এৱং অলদ্ধা চীৱৰং ন পৰিতস্সতি. লদ্ধা চাতি ধম্মেন সমেন লভিত্ৱা. অগধিতোতি ৱিগতলোভগিদ্ধো. অমুচ্ছিতোতি অধিমত্ততণ্হায মুচ্ছং অনাপন্নো. অনজ্ঝোপন্নোতি তণ্হায অনোত্থতো অপৰিযোনদ্ধো. আদীনৱদস্সাৱীতি অনেসনাপত্তিযঞ্চ গেধিতপৰিভোগে চ আদীনৱং পস্সমানো. নিস্সৰণপঞ্ঞোতি ‘‘যাৱদেৱ সীতস্স পটিঘাতাযা’’তি ৱুত্তং নিস্সৰণমেৱ পজানন্তো.
ইতৰীতৰচীৱৰসন্তুট্ঠিযাতি যেন কেনচি চীৱৰেন সন্তুট্ঠিযা. নেৱত্তানুক্কংসেতীতি ‘‘অহং পংসুকূলিকো, মযা উপসম্পদমাড়েযেৱ পংসুকূলিকঙ্গং গহিতং, কো মযা সদিসো অত্থী’’তি অত্তুক্কংসনং ন কৰোতি. নো পৰং ৱম্ভেতীতি ‘‘ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন পংসুকূলিকা’’তি ৱা, ‘‘পংসুকূলিকঙ্গমত্তম্পি এতেসং নত্থী’’তি ৱা এৱং পৰং ন ৱম্ভেতি. যো হি তত্থ দক্খোতি যো তস্মিং চীৱৰসন্তোসে ৱণ্ণৱাদাদীসু ৱা দক্খো ছেকো ব্যত্তো. অনলসোতি সাতচ্চকিৰিযায আলসিযৱিৰহিতো. সম্পজানো পটিস্সতোতি সম্পজানপঞ্ঞায চেৱ সতিযা চ যুত্তো. অৰিযৱংসে ঠিতোতি অৰিযৱংসে পতিট্ঠিতো.
ইতৰীতৰেন পিণ্ডপাতেনাতি যেন কেনচি পিণ্ডপাতেন. এত্থাপি পিণ্ডপাতো জানিতব্বো, পিণ্ডপাতক্খেত্তং জানিতব্বং, পিণ্ডপাতসন্তোসো জানিতব্বো, পিণ্ডপাতপ্পটিসংযুত্তং ধুতঙ্গং জানিতব্বং. তত্থ পিণ্ডপাতোতি ওদনো কুম্মাসো সত্তু মচ্ছো মংসং খীৰং দধি সপ্পি নৱনীতং তেলং মধু ফাণিতং যাগু খাদনীযং সাযনীযং লেহনীযন্তি সোড়স পিণ্ডপাতা.
পিণ্ডপাতক্খেত্তন্তি সঙ্ঘভত্তং উদ্দেসভত্তং নিমন্তনং সলাকভত্তং পক্খিকং উপোসথিকং পাটিপদিকভত্তং আগন্তুকভত্তং গমিকভত্তং গিলানভত্তং গিলানুপট্ঠাকভত্তং ধুৰভত্তং কুটিভত্তং ৱাৰভত্তং ৱিহাৰভত্তন্তি পন্নৰস পিণ্ডপাতক্খেত্তানি.
পিণ্ডপাতসন্তোসোতি পিণ্ডপাতে ৱিতক্কসন্তোসো গমনসন্তোসো পৰিযেসনসন্তোসো পটিলাভসন্তোসো পটিগ্গহণসন্তোসো মত্তপটিগ্গহণসন্তোসো লোলুপ্পৱিৱজ্জনসন্তোসো যথালাভসন্তোসো যথাবলসন্তোসো যথাসাৰুপ্পসন্তোসো উপকাৰসন্তোসো পৰিমাণসন্তোসো পৰিভোগসন্তোসো সন্নিধিপৰিৱজ্জনসন্তোসো ৱিস্সজ্জনসন্তোসোতি পন্নৰস সন্তোসা.
তত্থ সাদকো ভিক্খু মুখং ধোৱিত্ৱা ৱিতক্কেতি. পিণ্ডপাতিকেন পন গণেন সদ্ধিং চৰতা সাযং থেৰূপট্ঠানকালে ‘‘স্ৱে কত্থ পিণ্ডায চৰিস্সামাতি? অসুকগামে, ভন্তে’’তি এত্তকং চিন্তেত্ৱা ততো পট্ঠায ন ৱিতক্কেতব্বং. একচাৰিকেন ৱিতক্কমাড়কে ঠত্ৱা ৱিতক্কেতব্বং. ততো পট্ঠায ৱিতক্কেন্তো অৰিযৱংসা চুতো হোতি পৰিবাহিৰো. অযং ৱিতক্কসন্তোসো নাম.
পিণ্ডায পৱিসন্তেন ‘‘কুহিং লভিস্সামী’’তি অচিন্তেত্ৱা কম্মট্ঠানসীসেন গন্তব্বং. অযং গমনসন্তোসো নাম. পৰিযেসন্তেন যং ৱা তং ৱা অগ্গহেত্ৱা লজ্জিং পেসলমেৱ গহেত্ৱা পৰিযেসিতব্বং. অযং পৰিযেসনসন্তোসো নাম. দূৰতোৱ আহৰিযমানং দিস্ৱা ‘‘এতং মনাপং, এতং অমনাপ’’ন্তি চিত্তং ন উপ্পাদেতব্বং. অযং পটিলাভসন্তোসো নাম. ‘‘ইমং মনাপং গণ্হিস্সামি, ইমং অমনাপং ন গণ্হিস্সামী’’তি অচিন্তেত্ৱা যংকিঞ্চি যাপনমত্তং গহেতব্বমেৱ. অযং পটিগ্গহণসন্তোসো নাম.
এত্থ পন দেয্যধম্মো বহু, দাযকো অপ্পং দাতুকামো, অপ্পং গহেতব্বং. দেয্যধম্মোপি বহু, দাযকোপি বহুং দাতুকামো, পমাণেনেৱ গহেতব্বং. দেয্যধম্মো ন বহু, দাযকোপি অপ্পং দাতুকামো, অপ্পং গহেতব্বং. দেয্যধম্মো ন বহু, দাযকো পন বহুং দাতুকামো, পমাণেন গহেতব্বং. পটিগ্গহণস্মিঞ্হি মত্তং অজানন্তো মনুস্সানং পসাদং মক্খেতি, সদ্ধাদেয্যং ৱিনিপাতেতি, সাসনং ন কৰোতি, ৱিজাতমাতুযাপি চিত্তং গহেতুং ন সক্কোতি. ইতি মত্তং জানিত্ৱাৱ পটিগ্গহেতব্বন্তি অযং মত্তপটিগ্গহণসন্তোসো নাম. অড্ঢকুলানিযেৱ অগন্ত্ৱা দ্ৱাৰপটিপাটিযা গন্তব্বং. অযং লোলুপ্পৱিৱজ্জনসন্তোসো নাম. যথালাভসন্তোসাদযো চীৱৰে ৱুত্তনযা এৱ.
পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জিত্ৱা ‘‘সমণধম্মং অনুপালেস্সামী’’তি এৱং উপকাৰং ঞত্ৱা পৰিভুঞ্জনং উপকাৰসন্তোসো নাম. পত্তং পূৰেত্ৱা আনীতং ন পটিগ্গহেতব্বং. অনুপসম্পন্নে সতি তেন গাহাপেতব্বং, অসতি হৰাপেত্ৱা পটিগ্গহণমত্তং গহেতব্বং. অযং পৰিমাণসন্তোসো নাম. ‘‘জিঘচ্ছায পটিৱিনোদনং ইদমেত্থ নিস্সৰণ’’ন্তি এৱং পৰিভুঞ্জনং পৰিভোগসন্তোসো নাম. নিদহিত্ৱা ন পৰিভুঞ্জিতব্বন্তি অযং সন্নিধিপৰিৱজ্জনসন্তোসো নাম. মুখং অনোলোকেত্ৱা সাৰণীযধম্মে ঠিতেন ৱিস্সজ্জেতব্বং. অযং ৱিস্সজ্জনসন্তোসো নাম.
পিণ্ডপাতপ্পটিসংযুত্তানি পন পঞ্চ ধুতঙ্গানি পিণ্ডপাতিকঙ্গং সপদানচাৰিকঙ্গং একাসনিকঙ্গং পত্তপিণ্ডিকঙ্গং খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গন্তি. তেসং ৱিত্থাৰকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.২৬-৩০) ৱুত্তা. ইতি পিণ্ডপাতসন্তোসমহাঅৰিযৱংসং পূৰযমানো ভিক্খু ইমানি পঞ্চ ধুতঙ্গানি গোপেতি, ইমানি গোপেন্তো পিণ্ডপাতসন্তোসমহাঅৰিযৱংসেন সন্তুট্ঠো হোতি. ৱণ্ণৱাদীতিআদীনি ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি.
সেনাসনেনাতি ইধ সেনাসনং জানিতব্বং, সেনাসনক্খেত্তং জানিতব্বং, সেনাসনসন্তোসো জানিতব্বো, সেনাসনপ্পটিসংযুত্তং ধুতঙ্গং জানিতব্বং. তত্থ সেনাসনন্তি মঞ্চো পীঠং ভিসি বিম্বোহনং ৱিহাৰো অড্ঢযোগো পাসাদো হম্মিযং গুহা লেণং অট্টো মাড়ো ৱেড়ুগুম্বো ৰুক্খমূলং যত্থ ৱা পন ভিক্খূ পটিক্কমন্তীতি ইমানি পন্নৰস সেনাসনানি.
সেনাসনক্খেত্তন্তি সঙ্ঘতো ৱা গণতো ৱা ঞাতিতো ৱা মিত্ততো ৱা অত্তনো ৱা ধনেন পংসুকূলং ৱাতি ছ খেত্তানি.
সেনাসনসন্তোসোতি সেনাসনে ৱিতক্কসন্তোসাদযো পন্নৰস সন্তোসা. তে পিণ্ডপাতে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. সেনাসনপ্পটিসংযুত্তানি পন পঞ্চ ধুতঙ্গানি আৰঞ্ঞিকঙ্গং ৰুক্খমূলিকঙ্গং অব্ভোকাসিকঙ্গং সোসানিকঙ্গং যথাসন্থতিকঙ্গন্তি. তেসং ৱিত্থাৰকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৩১-৩৫) ৱুত্তা. ইতি সেনাসনসন্তোসমহাঅৰিযৱংসং পূৰযমানো ভিক্খু ইমানি পঞ্চ ধুতঙ্গানি গোপেতি. ইমানি গোপেন্তো সেনাসনসন্তোসমহাঅৰিযৱংসেন সন্তুট্ঠো হোতি.
গিলানপচ্চযো পন পিণ্ডপাতেযেৱ পৱিট্ঠো. তত্থ যথালাভযথাবলযথাসাৰুপ্পসন্তোসেনেৱ সন্তুস্সিতব্বং. নেসজ্জিকঙ্গং ভাৱনাৰামঅৰিযৱংসং ভজতি. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘পঞ্চ সেনাসনে ৱুত্তা, পঞ্চ আহাৰনিস্সিতা;
একো ৱীৰিযসংযুত্তো, দ্ৱে চ চীৱৰনিস্সিতা’’তি.
ইতি ভগৱা পথৱিং পত্থৰমানো ৱিয সাগৰকুচ্ছিং পূৰযমানো ৱিয আকাসং ৱিত্থাৰযমানো ৱিয চ পঠমং চীৱৰসন্তোসং অৰিযৱংসং কথেত্ৱা চন্দং উট্ঠাপেন্তো ৱিয সূৰিযং উল্লঙ্ঘেন্তো ৱিয চ দুতিযং পিণ্ডপাতসন্তোসং কথেত্ৱা সিনেৰুং উক্খিপন্তো ৱিয ততিযং সেনাসনসন্তোসং অৰিযৱংসং কথেত্ৱা ইদানি সহস্সনযপটিমণ্ডিতং চতুত্থং ভাৱনাৰামং অৰিযৱংসং কথেতুং পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ভাৱনাৰামো হোতীতি দেসনং আৰভি.
তত্থ আৰমণং আৰামো, অভিৰতীতি অত্থো. ভাৱনায আৰামো অস্সাতি ভাৱনাৰামো. ভাৱনায ৰতোতি ভাৱনাৰতো. পঞ্চৱিধে পহানে আৰামো অস্সাতি পহানাৰামো. অপিচ ভাৱেন্তো ৰমতীতি ভাৱনাৰামো. পজহন্তো ৰমতীতি পহানাৰামোতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. অযঞ্হি চত্তাৰো সতিপট্ঠানে ভাৱেন্তো ৰমতি, ৰতিং ৱিন্দতীতি অত্থো. তথা চত্তাৰো সম্মপ্পধানে. চত্তাৰো ইদ্ধিপাদে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি, পঞ্চ বলানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গে, সত্ত অনুপস্সনা, অট্ঠাৰস মহাৱিপস্সনা, সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মে, অট্ঠতিংস আৰম্মণৱিভত্তিযো ভাৱেন্তো ৰমতি, ৰতিং ৱিন্দতি. কামচ্ছন্দাদযো পন কিলেসে পজহন্তো ৰমতি, ৰতিং ৱিন্দতি.
ইমেসু পন চতূসু অৰিযৱংসেসু পুৰিমেহি তীহি তেৰসন্নং ধুতঙ্গানং চতুপচ্চযসন্তোসস্স চ ৱসেন সকলং ৱিনযপিটকং কথিতং হোতি, ভাৱনাৰামেন অৱসেসং পিটকদ্ৱযং. ইমং পন ভাৱনাৰামং অৰিযৱংসং কথেন্তেন ভিক্খুনা পটিসম্ভিদামগ্গে নেক্খম্মপাড়িযা কথেতব্বো, দীঘনিকাযে দসুত্তৰসুত্তন্তপৰিযাযেন কথেতব্বো, মজ্ঝিমনিকাযে সতিপট্ঠানসুত্তন্তপৰিযাযেন কথেতব্বো, অভিধম্মে নিদ্দেসপৰিযাযেন কথেতব্বো.
তত্থ পটিসম্ভিদামগ্গে নেক্খম্মপাড়িযাতি –
‘‘নেক্খম্মং ভাৱেন্তো ৰমতি, কামচ্ছন্দং পজহন্তো ৰমতি. অব্যাপাদং, ব্যাপাদং… আলোকসঞ্ঞং… থিনমিদ্ধং… অৱিক্খেপং, উদ্ধচ্চং… ধম্মৱৱত্থানং… ৱিচিকিচ্ছং… ঞাণং… অৱিজ্জং… পামোজ্জং… অৰতিং… পঠমজ্ঝানং, পঞ্চ নীৱৰণে… দুতিযজ্ঝানং… ৱিতক্কৱিচাৰে… ততিযজ্ঝানং… পীতিং… চতুত্থজ্ঝানং… সুখদুক্খে… আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিং ভাৱেন্তো ৰমতি, ৰূপসঞ্ঞং পটিঘসঞ্ঞং নানত্তসঞ্ঞং পজহন্তো ৰমতি. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিং…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং ভাৱেন্তো ৰমতি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পজহন্তো ৰমতি.
‘‘অনিচ্চানুপস্সনং ভাৱেন্তো ৰমতি, নিচ্চসঞ্ঞং পজহন্তো ৰমতি. দুক্খানুপস্সনং… সুখসঞ্ঞং… অনত্তানুপস্সনং… অত্তসঞ্ঞং… নিব্বিদানুপস্সনং… নন্দিং… ৱিৰাগানুপস্সনং… ৰাগং… নিৰোধানুপস্সনং… সমুদযং… পটিনিস্সগ্গানুপস্সনং… আদানং… খযানুপস্সনং … ঘনসঞ্ঞং… ৱযানুপস্সনং… আযূহনং… ৱিপৰিণামানুপস্সনং… ধুৱসঞ্ঞং… অনিমিত্তানুপস্সনং … নিমিত্তং… অপ্পণিহিতানুপস্সনং… পণিধিং… সুঞ্ঞতানুপস্সনং… অভিনিৱেসং… অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনং… সাৰাদানাভিনিৱেসং… যথাভূতঞাণদস্সনং… সম্মোহাভিনিৱেসং… আদীনৱানুপস্সনং… আলযাভিনিৱেসং… পটিসঙ্খানুপস্সনং… অপ্পটিসঙ্খং… ৱিৱট্টানুপস্সনং… সংযোগাভিনিৱেসং… সোতাপত্তিমগ্গং… দিট্ঠেকট্ঠে কিলেসে… সকদাগামিমগ্গং… ওড়াৰিকে কিলেসে… অনাগামিমগ্গং… অনুসহগতে কিলেসে… অৰহত্তমগ্গং ভাৱেন্তো ৰমতি, সব্বকিলেসে পজহন্তো ৰমতী’’তি (পটি. ম. ১.৪১,৯৫).
এৱং পটিসম্ভিদামগ্গে নেক্খম্মপাড়িযা কথেতব্বো.
দীঘনিকাযে দসুত্তৰসুত্তন্তপৰিযাযেনাতি –
‘‘একং ধম্মং ভাৱেন্তো ৰমতি, একং ধম্মং পজহন্তো ৰমতি…পে… দস ধম্মে ভাৱেন্তো ৰমতি, দস ধম্মে পজহন্তো ৰমতি. কতমং একং ধম্মং ভাৱেন্তো ৰমতি? কাযগতাসতিং সাতসহগতং, ইমং একং ধম্মং ভাৱেন্তো ৰমতি. কতমং একং ধম্মং পজহন্তো ৰমতি? অস্মিমানং, ইমং একং ধম্মং পজহন্তো ৰমতি. কতমে দ্ৱে ধম্মে…পে… কতমে দস ধম্মে ভাৱেন্তো ৰমতি? দস কসিণাযতনানি, ইমে দস ধম্মে ভাৱেন্তো ৰমতি. কতমে দস ধম্মে পজহন্তো ৰমতি? দস মিচ্ছত্তে, ইমে দস ধম্মে পজহন্তো ৰমতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ভাৱনাৰামো হোতী’’তি (দী. নি. ৩.৩৫১-৩৬০).
এৱং দীঘনিকাযে দসুত্তৰসুত্তন্তপৰিযাযেন কথেতব্বো.
মজ্ঝিমনিকাযে সতিপট্ঠানসুত্তন্তপৰিযাযেনাতি –
‘‘একাযনো অযং, ভিক্খৱে, মগ্গো…পে… যাৱদেৱ ঞাণমত্তায পটিস্সতিমত্তায. অনিস্সিতো চ ৱিহৰতি, ন চ কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি. এৱম্পি খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ভাৱনাৰামো হোতি ভাৱনাৰতো. পহানাৰামো হোতি পহানৰতো. পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু গচ্ছন্তো ৱা গচ্ছামীতি পজানাতি…পে… পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সেয্যথাপি পস্সেয্য সৰীৰং সিৱথিকায ছড্ডিতং…পে… পূতীনি চুণ্ণকজাতানি. সো ইমমেৱ কাযং উপসংহৰতি ‘অযম্পি খো কাযো এৱংধম্মো এৱংভাৱী এৱংঅনতীতো’তি. ইতি অজ্ঝত্তং ৱা কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি…পে… এৱম্পি খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ভাৱনাৰামো হোতী’’তি (ম. নি. ১.১০৬ আদযো).
এৱং মজ্ঝিমনিকাযে সতিপট্ঠানসুত্তন্তপৰিযাযেন কথেতব্বো.
অভিধম্মে নিদ্দেসপৰিযাযেনাতি সব্বেপি সঙ্খতে ‘‘অনিচ্চতো দুক্খতো ৰোগতো গণ্ডতো …পে… সংকিলেসিকধম্মতো পস্সন্তো ৰমতি, এৱং খো ভিক্খু ভাৱনাৰামো হোতী’’তি (মহানি. ১৩; চূড়নি. উপসীৱমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো ৩৯, নন্দমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো ৫১). এৱং নিদ্দেসপৰিযাযেন কথেতব্বো.
নেৱত্তানুক্কংসেতীতি ‘‘অজ্জ মে সট্ঠি ৱা সত্ততি ৱা ৱস্সানি অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তস্স কো মযা সদিসো অত্থী’’তি এৱং অত্তুক্কংসনং ন কৰোতি. নো পৰং ৱম্ভেতীতি ‘‘অনিচ্চং দুক্খন্তি ৱিপস্সনামত্তকম্পি নত্থি, কিং ইমে ৱিস্সট্ঠকম্মট্ঠানা চৰন্তী’’তি এৱং পৰৱম্ভনং ন কৰোতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো অৰিযৱংসাতি, ভিক্খৱে, ইমে চত্তাৰো অৰিযৱংসা অৰিযতন্তিযো অৰিযপৱেণিযো অৰিযঞ্জসা অৰিযৱটুমানীতি সুত্তন্তং ৱিনিৱট্টেত্ৱা ইদানি মহাঅৰিযৱংসপৰিপূৰকস্স ভিক্খুনো ৱসনদিসা দস্সেন্তো ইমেহি চ পন, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ স্ৱেৱ অৰতিং সহতীতি সোযেৱ অৰতিং অনভিৰতিং উক্কণ্ঠিতং সহতি অভিভৱতি. ন তং অৰতি সহতীতি তং পন ভিক্খুং যা এসা পন্তেসু সেনাসনেসু অধিকুসলানং ধম্মানং ভাৱনায অৰতি নাম হোতি, সা সহিতুং অধিভৱিতুং ন সক্কোতি. অৰতিৰতিসহোতি অৰতিঞ্চ পঞ্চকামগুণৰতিঞ্চ সহতি, অধিভৱিতুং সক্কোতি.
ইদানি গাথাহি কূটং গণ্হন্তো নাৰতীতিআদিমাহ. তত্থ ধীৰন্তি ৱীৰিযৱন্তং. নাৰতি ধীৰং সহতীতি ইদং পুৰিমস্সেৱ কাৰণৱচনং. যস্মা সা ধীৰং ন সহতি নপ্পহোতি ধীৰং সহিতুং অধিভৱিতুং ন সক্কোতি, তস্মা নাৰতি সহতি ধীৰং. ধীৰো হি অৰতিস্সহোতি অৰতিসহত্তা হি সো ধীৰো নাম, তস্মা অৰতিং সহতীতি অত্থো. সব্বকম্মৱিহাযীনন্তি সব্বং তেভূমককম্মং চজিত্ৱা পৰিচ্ছিন্নং পৰিৱটুমং কত্ৱা ঠিতং. পনুণ্ণং কো নিৱাৰযেতি কিলেসে পনুদিত্ৱা ঠিতং কো নাম ৰাগো ৱা দোসো ৱা নিৱাৰেয্য. নেক্খং জম্বোনদস্সেৱ, কো তং নিন্দিতুমৰহতীতি জম্বোনদসঙ্খাতস্স জাতিৰত্তসুৱণ্ণস্স নিক্খসদিসং গৰহিতব্বদোসৱিমুত্তং কো তং পুগ্গলং নিন্দিতুং অৰহতি. ব্ৰহ্মুনাপি পসংসিতোতি মহাব্ৰহ্মুনাপি এস পুগ্গলো পসংসিতোযেৱাতি. দেসনাপৰিযোসানে চত্তালীস ভিক্খুসহস্সানি অৰহত্তে পতিট্ঠহিংসু.
৯. ধম্মপদসুত্তৱণ্ণনা
২৯. নৱমে ধম্মপদানীতি ধম্মকোট্ঠাসা. অনভিজ্ঝাতিআদীসু অভিজ্ঝাপটিক্খেপেন অনভিজ্ঝা, ব্যাপাদপটিক্খেপেন অব্যাপাদো, মিচ্ছাসতিপটিক্খেপেন সম্মাসতি, মিচ্ছাসমাধিপটিক্খেপেন সম্মাসমাধি ৱেদিতব্বো.
অনভিজ্ঝালূতি নিত্তণ্হো হুত্ৱা. অব্যাপন্নেন চেতসাতি সব্বকালং পকতিভাৱং অৱিজহন্তেন চিত্তেন. সতো একগ্গচিত্তস্সাতি সতিযা সমন্নাগতো আৰম্মণে একগ্গচিত্তো অস্স. অজ্ঝত্তং সুসমাহিতোতি নিযকজ্ঝত্তে সুট্ঠু ঠপিতচিত্তো ইমস্মিং সুত্তেপি গাথাযপি ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং.
১০. পৰিব্বাজকসুত্তৱণ্ণনা
৩০. দসমে অভিঞ্ঞাতাতি ঞাতা পাকটা. অন্নভাৰোতিআদীনি তেসং নামানি. পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতোতি ফলসমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতো. সা হি ইধ পটিসল্লানন্তি অধিপ্পেতা. পচ্চক্খাযাতি পটিক্খিপিত্ৱা. অভিজ্ঝালুন্তি সতণ্হং. কামেসু তিব্বসাৰাগন্তি ৱত্থুকামেসু বহলৰাগং. তমহং তত্থ এৱং ৱদেয্যন্তি তং অহং তস্মিং কাৰণে এৱং ৱদেয্যং. পটিক্কোসিতব্বং মঞ্ঞেয্যাতি পটিক্কোসিতব্বানি পটিবাহিতব্বনি ৱা মঞ্ঞেয্য. সহধম্মিকাতি সকাৰণা. ৱাদানুপাতাতি ধম্মিকৱাদে ঘট্টযমানা অধম্মিকৱাদানুপাতা, ৱাদপ্পৱত্তিযোতি অত্থো. গাৰয্হা ঠানাতি গৰহিতব্বযুত্তকা পচ্চযা. আগচ্ছন্তীতি উপগচ্ছন্তি.
উক্কলাতি উক্কলজনপদৱাসিনো. ৱস্সভঞ্ঞাতি ৱস্সো চ ভঞ্ঞো চাতি দ্ৱে জনা. অহেতুকৱাদাতি ‘‘নত্থি হেতু নত্থি পচ্চযো সত্তানং ৱিসুদ্ধিযা’’তিএৱমাদিৱাদিনো. অকিৰিযৱাদাতি ‘‘কৰোতো ন কৰীযতি পাপ’’ন্তি এৱং কিৰিযপটিক্খেপৱাদিনো. নত্থিকৱাদাতি ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিৱাদিনো. তে ইমেসু তীসুপি দস্সনেসু ওক্কন্তনিযামা অহেসুং. কথং পন তেসু নিযামো হোতীতি? যো হি এৱৰূপং লদ্ধিং গহেত্ৱা ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানেসু নিসিন্নো সজ্ঝাযতি ৱীমংসতি, তস্স ‘‘নত্থি হেতু নত্থি পচ্চযো কৰোতো ন কৰীযতি পাপং…পে… নত্থি দিন্নং…পে… কাযস্স ভেদা উচ্ছিজ্জতী’’তি তস্মিং আৰম্মণে মিচ্ছাসতি সন্তিট্ঠতি, চিত্তং একগ্গং হোতি, জৱনানি জৱন্তি. পঠমজৱনে সতেকিচ্ছো হোতি, তথা দুতিযাদীসু, সত্তমে বুদ্ধানম্পি অতেকিচ্ছো অনিৱত্তি অৰিট্ঠকণ্টকসদিসো হোতি. তত্থ কোচি একং দস্সনং ওক্কমতি, কোচি দ্ৱে, কোচি তীণিপি. নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিকোৱ হোতি, পত্তো সগ্গমগ্গাৱৰণঞ্চেৱ মোক্খমগ্গাৱৰণঞ্চ, অভব্বো তস্স অত্তভাৱস্স অনন্তৰং সগ্গম্পি গন্তুং, পগেৱ মোক্খং. ৱট্টখাণুকো নামেস সত্তো পথৱিগোপকো, যেভুয্যেন এৱৰূপস্স ভৱতো ৱুট্ঠানং নত্থি. ৱস্সভঞ্ঞাপি এদিসা অহেসুং. নিন্দাব্যাৰোসনউপাৰম্ভভযাতি অত্তনো নিন্দভযেন ঘট্টনভযেন উপৱাদভযেন চাতি অত্থো. অভিজ্ঝাৱিনযে সিক্খন্তি অভিজ্ঝাৱিনযো ৱুচ্চতি অৰহত্তং, অৰহত্তে সিক্খমানো অপ্পমত্তো নাম ৱুচ্চতীতি সুত্তন্তে ৱট্টৱিট্টং কথেত্ৱা গাথায ফলসমাপত্তি কথিতাতি.
উৰুৱেলৱগ্গো ততিযো.