৪. কাড়কাৰামসুত্তৱণ্ণনা
২৪. চতুত্থং অত্থুপ্পত্তিযং নিক্খিত্তং. কতৰায অত্থুপ্পত্তিযন্তি? দসবলগুণকথায. অনাথপিণ্ডিকস্স কিৰ ধীতা চূড়সুভদ্দা ‘‘সাকেতনগৰে কাড়কসেট্ঠিপুত্তস্স গেহং গচ্ছিস্সামী’’তি সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অহং মিচ্ছাদিট্ঠিককুলং গচ্ছামি. সচে তত্থ সক্কাৰং লভিস্সামি, একস্মিং পুৰিসে পেসিযমানে পপঞ্চো ভৱিস্সতি, মং আৱজ্জেয্যাথ ভগৱা’’তি পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা অগমাসি. সেট্ঠি ‘‘সুণিসা মে আগতা’’তি মঙ্গলং কৰোন্তোৱ বহুং খাদনীযভোজনীযং পটিযাদেত্ৱা পঞ্চ অচেলকসতানি নিমন্তেসি. সো তেসু নিসিন্নেসু ‘‘ধীতা মে আগন্ত্ৱা অৰহন্তে ৱন্দতূ’’তি চূড়সুভদ্দায পেসেসি. আগতফলা অৰিযসাৱিকা অৰহন্তেতি ৱুত্তমত্তেযেৱ ‘‘লাভা ৱত মে’’তি উট্ঠহিত্ৱা গতা তে নিস্সিৰিকদস্সনে অচেলকে দিস্ৱাৱ ‘‘সমণা নাম ন এৱৰূপা হোন্তি, তাত, যেসং নেৱ অজ্ঝত্তং হিৰী, ন বহিদ্ধা ওত্তপ্পং অত্থী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ন ইমে সমণা, ধীধী’’তি খেড়ং পাতেত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানমেৱ গতা.
ততো অচেলকা ‘‘মহাসেট্ঠি কুতো তে এৱৰূপা কালকণ্ণী লদ্ধা, কিং সকলজম্বুদীপে অঞ্ঞা দাৰিকা নত্থী’’তি সেট্ঠিং পৰিভাসিংসু. সো ‘‘আচৰিযা জানিত্ৱা ৱা কতং হোতু অজানিত্ৱা ৱা, অহমেত্থ জানিস্সামী’’তি অচেলকে উয্যোজেত্ৱা সুভদ্দায সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘অম্ম, কস্মা এৱৰূপং অকাসি, কস্মা অৰহন্তে লজ্জাপেসী’’তি আহ. তাত, অৰহন্তা নাম এৱৰূপা ন হোন্তীতি. অথ নং সো আহ –
‘‘কীদিসা সমণা তুয্হং, বাড়্হং খো নে পসংসসি;
কিংসীলা কিংসমাচাৰা, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতা’’তি.
সা আহ –
‘‘সন্তিন্দ্ৰিযা সন্তমনা, সন্ততেজা গুণমগ্গসণ্ঠিতা;
ওক্খিত্তচক্খূ মিতভাণী, তাদিসা সমণা মম.
‘‘ৱসন্তি ৱনমোগয্হ, নাগো ছেত্ৱাৱ বন্ধনং;
এককিযা অদুতিযা, তাদিসা সমণা মমা’’তি.
এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা সেট্ঠিস্স পুৰে ঠত্ৱা তিণ্ণং ৰতনানং গুণং কথেসি. সেট্ঠি তস্সা ৱচনং সুত্ৱা ‘‘যদি এৱং, তৱ সমণে আনেত্ৱা মঙ্গলং কৰোমা’’তি. সা পুচ্ছি ‘‘কদা কৰিস্সথ, তাতা’’তি. সেট্ঠি চিন্তেসি – ‘‘কতিপাহচ্চযেনাতি ৱুত্তে পেসেত্ৱা পক্কোসাপেয্যা’’তি. অথ নং ‘‘স্ৱে অম্মা’’তি আহ. সা সাযন্হসমযে উপৰিপাসাদং আৰুয্হ মহন্তং পুপ্ফসমুগ্গং গহেত্ৱা সত্থু গুণে অনুস্সৰিত্ৱা অট্ঠ পুপ্ফমুট্ঠিযো দসবলস্স ৱিস্সজ্জেত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ নমস্সমানা অট্ঠাসি. এৱঞ্চ অৱচ – ‘‘ভগৱা স্ৱে পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ময্হং ভিক্খং গণ্হথা’’তি. তানি পুপ্ফানি গন্ত্ৱা দসবলস্স মত্থকে ৱিতানং হুত্ৱা অট্ঠংসু. সত্থা আৱজ্জেন্তো তং কাৰণং অদ্দস. ধম্মদেসনাপৰিযোসানে অনাথপিণ্ডিকমহাসেট্ঠি দসবলং ৱন্দিত্ৱা ‘‘স্ৱে, ভন্তে, পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং মম গেহে ভিক্খং গণ্হথা’’তি আহ. চূড়সুভদ্দায নিমন্তিতম্হ সেট্ঠীতি. ন, ভন্তে, কঞ্চি আগতং পস্সামাতি. আম, সেট্ঠি, সদ্ধা পন উপাসিকা দূৰে যোজনসতমত্থকেপি যোজনসহস্সমত্থকেপি ঠিতা হিমৱন্তো ৱিয পঞ্ঞাযতীতি ৱত্ৱা –
‘‘দূৰে সন্তো পকাসেন্তি, হিমৱন্তোৱ পব্বতো;
অসন্তেত্থ ন দিস্সন্তি, ৰত্তিং খিত্তা যথা সৰা’’তি. (ধ. প. ৩০৪) –
ইমং গাথমাহ. অনাথপিণ্ডিকো ‘‘ভন্তে, মম, ধীতু সঙ্গহং কৰোথা’’তি ৱন্দিত্ৱা পক্কামি.
সত্থা আনন্দত্থেৰং আমন্তেসি – ‘‘অহং, আনন্দ, সাকেতং গমিস্সামি, পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং সলাকং দেহি. দদন্তো চ ছড়ভিঞ্ঞানংযেৱ দদেয্যাসী’’তি. থেৰো তথা অকাসি. চূড়সুভদ্দা ৰত্তিভাগসমনন্তৰে চিন্তেসি – ‘‘বুদ্ধা নাম বহুকিচ্চা বহুকৰণীযা, মং সল্লক্খেয্য ৱা ন ৱা, কিং নু খো কৰিস্সামী’’তি. তস্মিং খণে ৱেস্সৱণো মহাৰাজা চূড়সুভদ্দায কথেসি – ‘‘ভদ্দে, মা খো ত্ৱং ৱিমনা অহোসি, মা দুম্মনা. অধিৱুত্থং তে ভগৱতা স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. সা তুট্ঠপহট্ঠা দানমেৱ সংৱিদহি. সক্কোপি খো দেৱৰাজা ৱিস্সকম্মং আমন্তেসি – ‘‘তাত, দসবলো চূড়সুভদ্দায সন্তিকং সাকেতনগৰং গচ্ছিস্সতি, পঞ্চ কূটাগাৰসতানি মাপেহী’’তি. সো তথা অকাসি. সত্থা পঞ্চহি ছড়ভিঞ্ঞসতেহি পৰিৱুতো কূটাগাৰযানেন মণিৱণ্ণং আকাসং ৱিলিখন্তো ৱিয সাকেতনগৰং অগমাসি.
সুভদ্দা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা আহ – ‘‘ভন্তে, ময্হং সসুৰপক্খো মিচ্ছাদিট্ঠিকো, সাধু তেসং অনুচ্ছৱিকধম্মং কথেথা’’তি. সত্থা ধম্মং দেসেসি. কাড়কসেট্ঠি সোতাপন্নো হুত্ৱা অত্তনো উয্যানং দসবলস্স অদাসি. অচেলকা ‘‘অম্হাকং পঠমং দিন্ন’’ন্তি নিক্খমিতুং ন ইচ্ছন্তি. ‘‘গচ্ছথ নীহৰিতব্বনিযামেন তে নীহৰথা’’তি সব্বে নীহৰাপেত্ৱা তত্থেৱ সত্থু ৱিহাৰং কাৰেত্ৱা ব্ৰহ্মদেয্যং কত্ৱা উদকং পাতেসি. সো কাড়কেন কাৰিততায কাড়কাৰামো নাম জাতো. ভগৱা তস্মিং সমযে তত্থ ৱিহৰতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সাকেতে ৱিহৰতি কাড়কাৰামে’’তি.
ভিক্খূ আমন্তেসীতি পঞ্চসতে ভিক্খূ আমন্তেসি. তে কিৰ সাকেতনগৰৱাসিনো কুলপুত্তা সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা উপট্ঠানসালায নিসিন্না ‘‘অহো বুদ্ধগুণা নাম মহন্তা, এৱৰূপং নাম মিচ্ছাদিট্ঠিকং কাড়কসেট্ঠিং দিট্ঠিতো মোচেত্ৱা সোতাপত্তিফলং পাপেত্ৱা সকলনগৰং সত্থাৰা দেৱলোকসদিসং কত’’ন্তি দসবলস্স গুণং কথেন্তি. সত্থা তেসং গুণং কথেন্তানং চিত্তং উপপৰিক্খিত্ৱা – ‘‘মযি গতে মহতী দেসনা সমুট্ঠিস্সতি, দেসনাপৰিযোসানে চ ইমে পঞ্চসতা ভিক্খূ অৰহত্তে পতিট্ঠহিস্সন্তি, মহাপথৱী উদকপৰিযন্তং কত্ৱা কম্পিস্সতী’’তি ধম্মসভং গন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসিন্নো তে ভিক্খূ আদিং কত্ৱা যং, ভিক্খৱে, সদেৱকস্স লোকস্সাতি ইমং দেসনং আৰভি. এৱমিদং সুত্তং গুণকথায নিক্খিত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
তত্থ ‘‘তমহং জানামী’’তি পদপৰিযোসানে মহাপথৱী উদকপৰিযন্তং কত্ৱা অকম্পিত্থ. অব্ভঞ্ঞাসিন্তি অভিঅঞ্ঞাসিং, জানিন্তি অত্থো. ৱিদিতন্তি পাকটং কত্ৱা ঞাতং. ইমিনা এতং দস্সেতি – অঞ্ঞে জানন্তিযেৱ, মযা পন পাকটং কত্ৱা ৱিদিতন্তি. ইমেহি তীহি পদেহি সব্বঞ্ঞুতভূমি নাম কথিতা. তং তথাগতো ন উপট্ঠাসীতি তং ছদ্ৱাৰিকং আৰম্মণং তথাগতো তণ্হায ৱা দিট্ঠিযা ৱা ন উপট্ঠাসি ন উপগঞ্ছি. অযঞ্হি পস্সতি ভগৱা চক্খুনা ৰূপং, ছন্দৰাগো ভগৱতো নত্থি, সুৱিমুত্তচিত্তো সো ভগৱা. সুণাতি ভগৱা সোতেন সদ্দং. ঘাযতি ভগৱা ঘানেন গন্ধং. সাযতি ভগৱা জিৱ্হায ৰসং. ফুসতি ভগৱা কাযেন ফোট্ঠব্বং. ৱিজানাতি ভগৱা মনসা ধম্মং, ছন্দৰাগো ভগৱতো নত্থি, সুৱিমুত্তচিত্তো সো ভগৱা. তেন ৱুত্তং – ‘‘তং তথাগতো ন উপট্ঠাসী’’তি. ইমিনা পদেন খীণাসৱভূমি কথিতাতি ৱেদিতব্বা.
তং মমস্স মুসাতি তং মে ৱচনং মুসাৱাদো নাম ভৱেয্য. তং পস্স তাদিসমেৱাতি তম্পি মুসাৱাদো ভৱেয্য. তং মমস্স কলীতি তং ৱচনং ময্হং দোসো ভৱেয্যাতি অত্থো. এত্তাৱতা সচ্চভূমি নাম কথিতাতি ৱেদিতব্বা.
দট্ঠা দট্ঠব্বন্তি দিস্ৱা দট্ঠব্বং. দিট্ঠং ন মঞ্ঞতীতি তং দিট্ঠং ৰূপাযতনং ‘‘অহং মহাজনেন দিট্ঠমেৱ পস্সামী’’তি তণ্হামানদিট্ঠীহি ন মঞ্ঞতি. অদিট্ঠং ন মঞ্ঞতীতি ‘‘অহং মহাজনেন অদিট্ঠমেৱ এতং পস্সামী’’তি এৱম্পি তণ্হাদীহি মঞ্ঞনাহি ন মঞ্ঞতি. দট্ঠব্বং ন মঞ্ঞতীতি ‘‘মহাজনেন দিট্ঠং পস্সামী’’তি এৱম্পি তাহি মঞ্ঞনাহি ন মঞ্ঞতি. দট্ঠব্বঞ্হি অদিট্ঠম্পি হোতিযেৱ. এৱৰূপানি হি ৱচনানি তীসুপি কালেসু লব্ভন্তি, তেনস্স অত্থো ৱুত্তো. দট্ঠাৰং ন মঞ্ঞতীতি পস্সিতাৰং একসত্তং নাম তাহি মঞ্ঞনাহি ন মঞ্ঞতীতি অত্থো. সেসট্ঠানেসুপি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. ইমিনা এত্তকেন ঠানেন সুঞ্ঞতাভূমি নাম কথিতা.
ইতি খো, ভিক্খৱেতি এৱং খো, ভিক্খৱে. তাদীযেৱ তাদীতি তাদিতা নাম একসদিসতা. তথাগতো চ যাদিসো লাভাদীসু, তাদিসোৱ অলাভাদীসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘লাভেপি তাদী, অলাভেপি তাদী. যসেপি তাদী, অযসেপি তাদী. নিন্দাযপি তাদী, পসংসাযপি তাদী. সুখেপি তাদী, দুক্খেপি তাদী’’তি (মহানি. ৩৮, ১৯২). ইমায তাদিতায তাদী. তম্হা চ পন তাদিম্হাতি ততো তথাগততাদিতো অঞ্ঞো উত্তৰিতৰো ৱা পণীততৰো ৱা তাদী নত্থীতি এত্তাৱতা তাদিভূমি নাম কথিতা. ইমাহি পঞ্চভূমীহি দেসনং নিট্ঠাপেন্তস্স পঞ্চসুপি ঠানেসু মহাপথৱী সক্খিভাৱেন অকম্পিত্থ. দেসনাপৰিযোসানে তে পঞ্চসতে অধুনাপব্বজিতে কুলপুত্তে আদিং কত্ৱা তং ঠানং পত্তানং দেৱমনুস্সানং চতুৰাসীতি পাণসহস্সানি অমতপানং পিৱিংসু.
ভগৱাপি সুত্তং নিট্ঠাপেত্ৱা গাথাহি কূটং গণ্হন্তো যংকিঞ্চীতিআদিমাহ. তত্থ অজ্ঝোসিতং সচ্চমুতং পৰেসন্তি পৰেসং সদ্ধায পৰপত্তিযাযনায সচ্চমুতন্তি মঞ্ঞিত্ৱা অজ্ঝোসিতং গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠাপেত্ৱা গহিতং. সযসংৱুতেসূতি সযমেৱ সংৱৰিত্ৱা পিযাযিত্ৱা গহিতগহণেসু, দিট্ঠিগতিকেসূতি অত্থো. দিট্ঠিগতিকা হি সযং সংৱুতাতি ৱুচ্চন্তি. সচ্চং মুসা ৱাপি পৰং দহেয্যাতি তেসু সযং সংৱুতসঙ্খাতেসু দিট্ঠিগতিকেসু তথাগতো তাদী তেসং একম্পি ৱচনং ‘‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি এৱং সচ্চং মুসা ৱাপি পৰং উত্তমং কত্ৱা ন ওদহেয্য, ন সদ্দহেয্য, ন পত্তিযাযেয্য. এতঞ্চ সল্লন্তি এতং দিট্ঠিসল্লং. পটিকচ্চ দিস্ৱাতি পুৰেতৰং বোধিমূলেযেৱ দিস্ৱা. ৱিসত্তাতি লগ্গা লগিতা পলিবুদ্ধা. জানামি পস্সামি তথেৱ এতন্তি যথাযং পজা অজ্ঝোসিতা গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠাপেত্ৱা ৱিসত্তা লগ্গা লগিতা, এৱং অহম্পি জানামি পস্সামি. তথা এৱং যথা এতায পজায গহিতন্তি এৱং অজ্ঝোসিতং নত্থি তথাগতানন্তি অত্থো.