২. চৰৱগ্গো

১. চৰসুত্তৱণ্ণনা

১১. দুতিযস্স পঠমে অধিৱাসেতীতি চিত্তং অধিৰোপেত্ৱা ৱাসেতি. নপ্পজহতীতি ন পৰিচ্চজতি. ন ৱিনোদেতীতি ন নীহৰতি. ন ব্যন্তীকৰোতীতি ন ৱিগতন্তং পৰিচ্ছিন্নপৰিৱটুমং কৰোতি. ন অনভাৱং গমেতীতি ন অনুঅভাৱং অৱড্ঢিং ৱিনাসং গমেতি. চৰম্পীতি চৰন্তোপি. অনাতাপীতি নিব্বীৰিযো. অনোত্তাপীতি উপৱাদভযৰহিতো. সততন্তি নিচ্চং. সমিতন্তি নিৰন্তৰং. এৱং সব্বত্থ অত্থং ঞত্ৱা সুক্কপক্খে ৱুত্তৱিপৰিযাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.

গাথাসু গেহনিস্সিতন্তি কিলেসনিস্সিতং. মোহনেয্যেসূতি মোহজনকেসু আৰম্মণেসু. অভব্বোতি অভাজনভূতো. ফুট্ঠুং সম্বোধিমুত্তমন্তি অৰহত্তমগ্গসঙ্খাতং উত্তমঞাণং ফুসিতুং.

২. সীলসুত্তৱণ্ণনা

১২. দুতিযে সম্পন্নসীলাতি পৰিপুণ্ণসীলা. সম্পন্নপাতিমোক্খাতি পৰিপুণ্ণপাতিমোক্খা. পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতাতি পাতিমোক্খসংৱৰসীলেন সংৱুতা পিহিতা উপেতা হুত্ৱা ৱিহৰথ. আচাৰগোচৰসম্পন্নাতি আচাৰেন চ গোচৰেন চ সম্পন্না সমুপাগতা ভৱথ. অণুমত্তেসু ৱজ্জেসূতি অণুপ্পমাণেসু দোসেসু. ভযদস্সাৱিনোতি তানি অণুমত্তানি ৱজ্জানি ভযতো দস্সনসীলা. সমাদায সিক্খথ সিক্খাপদেসূতি সব্বসিক্খাকোট্ঠাসেসু সমাদাতব্বং সমাদায গহেত্ৱা সিক্খথ. ‘‘সম্পন্নসীলানং…পে… সিক্খাপদেসূ’’তি এত্তকেন ধম্মক্খানেন সিক্খত্তযে সমাদাপেত্ৱা চেৱ পটিলদ্ধগুণেসু চ ৱণ্ণং কথেত্ৱা ইদানি উত্তৰি কাতব্বং দস্সেন্তো কিমস্সাতিআদিমাহ. তত্থ কিমস্সাতি কিং ভৱেয্য.

যতং চৰেতি যথা চৰন্তো যতো হোতি সংযতো, এৱং চৰেয্য. এস নযো সব্বত্থ. অচ্ছেতি নিসীদেয্য. যতমেনং পসাৰযেতি যং অঙ্গপচ্চঙ্গং পসাৰেয্য, তং যতং সংযতমেৱ কত্ৱা পসাৰেয্য. উদ্ধন্তি উপৰি. তিৰিযন্তি মজ্ঝং. অপাচীনন্তি অধো. এত্তাৱতা অতীতা পচ্চুপ্পন্না অনাগতা চ পঞ্চক্খন্ধা কথিতা. যাৱতাতি পৰিচ্ছেদৱচনং. জগতো গতীতি লোকস্স নিপ্ফত্তি. সমৱেক্খিতা চ ধম্মানং, খন্ধানং উদযব্বযন্তি এতেসং সব্বলোকে অতীতাদিভেদানং পঞ্চক্খন্ধধম্মানং উদযঞ্চ ৱযঞ্চ সমৱেক্খিতা. ‘‘পঞ্চক্খন্ধানং উদযং পস্সন্তো পঞ্চৱীসতি লক্খণানি পস্সতি, ৱযং পস্সন্তো পঞ্চৱীসতি লক্খণানি পস্সতী’’তি ৱুত্তেহি সমপঞ্ঞাসায লক্খণেহি সম্মা অৱেক্খিতা হোতি. চেতোসমথসামীচিন্তি চিত্তসমথস্স অনুচ্ছৱিকং পটিপদং. সিক্খমানন্তি পটিপজ্জমানং, পূৰযমানন্তি অত্থো. পহিতত্তোতি পেসিতত্তো. আহূতি কথযন্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. ইমস্মিং পন সুত্তে সীলং মিস্সকং কথেত্ৱা গাথাসু খীণাসৱো কথিতো.

৩. পধানসুত্তৱণ্ণনা

১৩. ততিযে সম্মপ্পধানানীতি সুন্দৰপধানানি উত্তমৱীৰিযানি. সম্মপ্পধানাতি পৰিপুণ্ণৱীৰিযা. মাৰধেয্যাভিভূতাতি তেভূমকৱট্টসঙ্খাতং মাৰধেয্যং অভিভৱিত্ৱা সমতিক্কমিত্ৱা ঠিতা. তে অসিতাতি তে খীণাসৱা অনিস্সিতা নাম. জাতিমৰণভযস্সাতি জাতিঞ্চ মৰণঞ্চ পটিচ্চ উপ্পজ্জনকভযস্স, জাতিমৰণসঙ্খাতস্সেৱ ৱা ভযস্স. পাৰগূতি পাৰঙ্গতা. তে তুসিতাতি তে খীণাসৱা তুট্ঠা নাম. জেত্ৱা মাৰং সৱাহিনিন্তি সসেনকং মাৰং জিনিত্ৱা ঠিতা. তে অনেজাতি তে খীণাসৱা তণ্হাসঙ্খাতায এজায অনেজা নিচ্চলা নাম. নমুচিবলন্তি মাৰবলং. উপাতিৱত্তাতি অতিক্কন্তা. তে সুখিতাতি তে খীণাসৱা লোকুত্তৰসুখেন সুখিতা নাম. তেনেৱাহ –

‘‘সুখিতা ৱত অৰহন্তো, তণ্হা নেসং ন ৱিজ্জতি;

অস্মিমানো সমুচ্ছিন্নো, মোহজালং পদালিত’’ন্তি. (সং. নি. ৩.৭৬);

৪. সংৱৰসুত্তৱণ্ণনা

১৪. চতুত্থে পধানানীতি ৱীৰিযানি. সংৱৰপ্পধানন্তি চক্খাদীনি সংৱৰন্তস্স উপ্পন্নৱীৰিযং. পহানপ্পধানন্তি কামৱিতক্কাদযো পজহন্তস্স উপ্পন্নৱীৰিযং. ভাৱনাপ্পধানন্তি সম্বোজ্ঝঙ্গে ভাৱেন্তস্স উপ্পন্নৱীৰিযং. অনুৰক্খণাপ্পধানন্তি সমাধিনিমিত্তং অনুৰক্খন্তস্স উপ্পন্নৱীৰিযং.

ৱিৱেকনিস্সিতন্তিআদীসু ৱিৱেকো, ৱিৰাগো, নিৰোধোতি তীণিপি নিব্বানস্স নামানি. নিব্বানং হি উপধিৱিৱেকত্তা ৱিৱেকো, তং আগম্ম ৰাগাদযো ৱিৰজ্জন্তীতি ৱিৰাগো, নিৰুজ্ঝন্তীতি নিৰোধো. তস্মা ৱিৱেকনিস্সিতন্তিআদীসু আৰম্মণৱসেন ৱা অধিগন্তব্বৱসেন ৱা নিব্বাননিস্সিতন্তি অত্থো.

ৱোস্সগ্গপৰিণামিন্তি এত্থ দ্ৱে ৱোস্সগ্গা – পৰিচ্চাগৱোস্সগ্গো চ পক্খন্দনৱোস্সগ্গো চ. তত্থ ৱিপস্সনা তদঙ্গৱসেন কিলেসে চ খন্ধে চ ৰাগং পৰিচ্চজতীতি পৰিচ্চাগৱোস্সগ্গো. মগ্গো আৰম্মণৱসেন নিব্বানং পক্খন্দতীতি পক্খন্দনৱোস্সগ্গো. তস্মা ৱোস্সগ্গপৰিণামিন্তি যথা ভাৱিযমানো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো ৱোস্সগ্গত্থায পৰিণমতি, ৱিপস্সনাভাৱঞ্চ মগ্গভাৱঞ্চ পাপুণাতি, এৱং তং ভাৱেতীতি অযমেত্থ অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. ভদ্দকন্তি লদ্ধকং. সমাধিনিমিত্তং ৱুচ্চতি অট্ঠিকসঞ্ঞাদিৱসেন অধিগতো সমাধিযেৱ. অনুৰক্খতীতি সমাধিপাৰিপন্থিকধম্মে ৰাগদোসমোহে সোধেন্তো ৰক্খতি. এত্থ চ অট্ঠিকসঞ্ঞাদিকা পঞ্চেৱ সঞ্ঞা ৱুত্তা, ইমস্মিং পন ঠানে দসপি অসুভানি ৱিত্থাৰেত্ৱা কথেতব্বানি. তেসং ৱিত্থাৰো ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.১০২ আদযো) ৱুত্তোযেৱ. গাথায সংৱৰাদিনিপ্ফাদকং ৱীৰিযমেৱ ৱুত্তং. খযং দুক্খস্স পাপুণেতি দুক্খক্খযসঙ্খাতং অৰহত্তং পাপুণেয্যাতি.

৫. পঞ্ঞত্তিসুত্তৱণ্ণনা

১৫. পঞ্চমে অগ্গপঞ্ঞত্তিযোতি উত্তমপঞ্ঞত্তিযো. অত্তভাৱীনন্তি অত্তভাৱৱন্তানং. যদিদং ৰাহু অসুৰিন্দোতি যো এস ৰাহু অসুৰিন্দো অযং অগ্গোতি. এত্থ ৰাহু কিৰ অসুৰিন্দো চত্তাৰি যোজনসহস্সানি অট্ঠ চ যোজনসতানি উচ্চো, বাহন্তৰমস্স দ্ৱাদসযোজনসতানি, হত্থতলপাদতলানং পুথুলতা তীণি যোজনসতানি. অঙ্গুলিপব্বানি পণ্ণাস যোজনানি, ভমুকন্তৰং পণ্ণাসযোজনং, নলাটং তিযোজনসতং, সীসং নৱযোজনসতং. কামভোগীনং যদিদং ৰাজা মন্ধাতাতি যো এস ৰাজা মন্ধাতা নাম, অযং দিব্বেপি মানুসকেপি কামে পৰিভুঞ্জনকানং সত্তানং অগ্গো নাম. এস হি অসঙ্খেয্যাযুকেসু মনুস্সেসু নিব্বত্তিত্ৱা ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে হিৰঞ্ঞৱস্সং ৱস্সাপেন্তো মানুসকে কামে দীঘৰত্তং পৰিভুঞ্জি. দেৱলোকে পন যাৱ ছত্তিংসায ইন্দানং আযুপ্পমাণং, তাৱ পণীতে কামে পৰিভুঞ্জীতি কামভোগীনং অগ্গো নাম জাতো. আধিপতেয্যানন্তি অধিপতিট্ঠানং জেট্ঠকট্ঠানং কৰোন্তানং. তথাগতো অগ্গমক্খাযতীতি লোকিযলোকুত্তৰেহি গুণেহি তথাগতো অগ্গো সেট্ঠো উত্তমো অক্খাযতি.

ইদ্ধিযা যসসা জলন্তি দিব্বসম্পত্তিসমিদ্ধিযা চ পৰিৱাৰসঙ্খাতেন যসসা চ জলন্তানং. উদ্ধং তিৰিযং অপাচীনন্তি উপৰি চ মজ্ঝে চ হেট্ঠা চ. যাৱতা জগতো গতীতি যত্তকা লোকনিপ্ফত্তি.

৬. সোখুম্মসুত্তৱণ্ণনা

১৬. ছট্ঠে সোখুম্মানীতি সুখুমলক্খণপটিৱিজ্ঝনকানি ঞাণানি. ৰূপসোখুম্মেন সমন্নাগতো হোতীতি ৰূপে সণ্হসুখুমলক্খণপৰিগ্গাহকেন ঞাণেন সমন্নাগতো হোতি. পৰমেনাতি উত্তমেন. তেন চ ৰূপসোখুম্মেনাতি তেন যাৱ অনুলোমভাৱং পত্তেন সুখুমলক্খণপৰিগ্গাহকঞাণেন. ন সমনুপস্সতীতি নত্থিভাৱেনেৱ ন পস্সতি. ন পত্থেতীতি নত্থিভাৱেনেৱ ন পত্থেতি. ৱেদনাসোখুম্মাদীসুপি এসেৱ নযো.

ৰূপসোখুম্মতং ঞত্ৱাতি ৰূপক্খন্ধস্স সণ্হসুখুমলক্খণপৰিগ্গাহকেন ঞাণেন সুখুমতং জানিত্ৱা. ৱেদনানঞ্চ সম্ভৱন্তি ৱেদনাক্খন্ধস্স চ পভৱং জানিত্ৱা. সঞ্ঞা যতো সমুদেতীতি যস্মা কাৰণা সঞ্ঞাক্খন্ধো সমুদেতি নিব্বত্ততি, তঞ্চ জানিত্ৱা. অত্থং গচ্ছতি যত্থ চাতি যস্মিং ঠানে নিৰুজ্ঝতি, তঞ্চ জানিত্ৱা. সঙ্খাৰে পৰতো ঞত্ৱাতি সঙ্খাৰক্খন্ধং অনিচ্চতায লুজ্জনভাৱেন পৰতো জানিত্ৱা. ইমিনা হি পদেন অনিচ্চানুপস্সনা কথিতা. দুক্খতো নো চ অত্ততোতি ইমিনা দুক্খানত্তানুপস্সনা. সন্তোতি কিলেসসন্ততায সন্তো. সন্তিপদে ৰতোতি নিব্বানে ৰতো. ইতি সুত্তন্তে চতূসু ঠানেসু ৱিপস্সনাৱ কথিতা, গাথাসু লোকুত্তৰধম্মোপীতি.

৭. পঠমঅগতিসুত্তৱণ্ণনা

১৭-১৯. সত্তমে অগতিগমনানীতি নগতিগমনানি. ছন্দাগতিং গচ্ছতীতি ছন্দেন অগতিং গচ্ছতি, অকত্তব্বং কৰোতি. সেসেসুপি এসেৱ নযো. ছন্দা দোসা ভযা মোহাতি ছন্দেন, দোসেন, ভযেন, মোহেন. অতিৱত্ততীতি অতিক্কমতি. অট্ঠমং উত্তানমেৱ. নৱমে তথাবুজ্ঝনকানং ৱসেন দ্ৱীহিপি নযেহি কথিতং.

১০. ভত্তুদ্দেসকসুত্তৱণ্ণনা

২০. দসমে ভত্তুদ্দেসকোতি সলাকভত্তাদীনং উদ্দেসকো. কামেসু অসংযতাতি ৱত্থুকামেসু কিলেসকামেহি অসংযতা. পৰিসাকসটো চ পনেস ৱুচ্চতীতি অযঞ্চ পন সো এৱৰূপা পৰিসাকচৱৰো নাম ৱুচ্চতীতি অত্থো. সমণেনাতি বুদ্ধসমণেন. পৰিসায মণ্ডো চ পনেস ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপা পৰিসা ৱিপ্পসন্নেন পৰিসামণ্ডোতি ৱুচ্চতীতি.

চৰৱগ্গো দুতিযো.