১. ভণ্ডগামৱগ্গো
১. অনুবুদ্ধসুত্তৱণ্ণনা
১. চতুক্কনিপাতস্স পঠমে অননুবোধাতি অবুজ্ঝনেন অজাননেন. অপ্পটিৱেধাতি অপ্পটিৱিজ্ঝনেন অপচ্চক্খকিৰিযায. দীঘমদ্ধানন্তি চিৰকালং. সন্ধাৱিতন্তি ভৱতো ভৱং গমনৱসেন সন্ধাৱিতং. সংসৰিতন্তি পুনপ্পুনং গমনাগমনৱসেন সংসৰিতং. মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চাতি মযা চ তুম্হেহি চ. অথ ৱা সন্ধাৱিতং সংসৰিতন্তি সন্ধাৱনং সংসৰণং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ অহোসীতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. অৰিযস্সাতি নিদ্দোসস্স. সীলং সমাধি পঞ্ঞাতি ইমে পন তযো ধম্মা মগ্গফলসম্পযুত্তাৱ ৱেদিতব্বা, ৱিমুত্তিনামেন ফলমেৱ নিদ্দিট্ঠং. ভৱতণ্হাতি ভৱেসু তণ্হা. ভৱনেত্তীতি ভৱৰজ্জু. তণ্হায এৱ এতং নামং. তায হি সত্তা গোণা ৱিয গীৱায বন্ধিত্ৱা তং তং ভৱং নীযন্তি, তস্মা ভৱনেত্তীতি ৱুচ্চতি.
অনুত্তৰাতি লোকুত্তৰা. দুক্খস্সন্তকৰোতি ৱট্টদুক্খস্স অন্তকৰো. চক্খুমাতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমা. পৰিনিব্বুতোতি কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বুতো. ইদমস্স বোধিমণ্ডে পঠমপৰিনিব্বানং, পচ্ছা পন যমকসালানমন্তৰে অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বুতোতি যথানুসন্ধিনা দেসনং নিট্ঠাপেসি.
২. পপতিতসুত্তৱণ্ণনা
২. দুতিযে পপতিতোতি পতিতো চুতো. অপ্পপতিতোতি অপতিতো পতিট্ঠিতো. তত্থ লোকিযমহাজনো পতিতোযেৱ নাম, সোতাপন্নাদযো কিলেসুপ্পত্তিক্খণে পতিতা নাম, খীণাসৱো একন্তপতিট্ঠিতো নাম.
চুতা পতন্তীতি যে চুতা, তে পতন্তি নাম. পতিতাতি যে পতিতা, তে চুতা নাম. চুতত্তা পতিতা, পতিতত্তা চুতাতি অত্থো. গিদ্ধাতি ৰাগৰত্তা. পুনৰাগতাতি পুন জাতিং পুন জৰং পুন ব্যাধিং পুন মৰণং আগতা নাম হোন্তি. কতং কিচ্চন্তি চতূহি মগ্গেহি কত্তব্বকিচ্চং কতং. ৰতং ৰম্মন্তি ৰমিতব্বযুত্তকে গুণজাতে ৰমিতং. সুখেনান্ৱাগতং সুখন্তি সুখেন সুখং অনুআগতং সম্পত্তং. মানুসকসুখেন দিব্বসুখং, ঝানসুখেন ৱিপস্সনাসুখং, ৱিপস্সনাসুখেন মগ্গসুখং, মগ্গসুখেন ফলসুখং, ফলসুখেন নিব্বানসুখং সম্পত্তং অধিগতন্তি অত্থো.
৩. পঠমখতসুত্তৱণ্ণনা
৩. ততিযং দুকনিপাতৱণ্ণনাযং ৱুত্তমেৱ. গাথাসু পন নিন্দিযন্তি নিন্দিতব্বযুত্তকং. নিন্দতীতি গৰহতি. পসংসিযোতি পসংসিতব্বযুত্তো. ৱিচিনাতি মুখেন সো কলিন্তি যো এৱং পৱত্তো, তেন মুখেন কলিং ৱিচিনাতি নাম. কলিনা তেন সুখং ন ৱিন্দতীতি তেন চ কলিনা সুখং ন পটিলভতি. সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনাতি সব্বেনপি সকেন ধনেন চেৱ অত্তনা চ সদ্ধিং যো পৰাজযো, সো অপ্পমত্তকোৱ কলীতি অত্থো. যো সুগতেসূতি যো পন সম্মগ্গতেসু পুগ্গলেসু চিত্তং পদুস্সেয্য, অযং চিত্তপদোসোৱ ততো কলিতো মহন্ততৰো কলি. ইদানি তস্স মহন্ততৰভাৱং দস্সেন্তো সতং সহস্সানন্তিআদিমাহ. তত্থ সতং সহস্সানন্তি নিৰব্বুদগণনায সতসহস্সং. ছত্তিংসতীতি অপৰানি চ ছত্তিংসতি নিৰব্বুদানি. পঞ্চ চাতি অব্বুদগণনায চ পঞ্চ অব্বুদানি. যমৰিযগৰহীতি যং অৰিযে গৰহন্তো নিৰযং উপপজ্জতি, তত্থ এত্তকং আযুপ্পমাণন্তি.
৪. দুতিযখতসুত্তৱণ্ণনা
৪. চতুত্থে মাতৰি পিতৰি চাতিআদীসু মিত্তৱিন্দকো মাতৰি মিচ্ছাপটিপন্নো নাম, অজাতসত্তু পিতৰি মিচ্ছাপটিপন্নো নাম, দেৱদত্তো তথাগতে মিচ্ছাপটিপন্নো নাম, কোকালিকো তথাগতসাৱকে মিচ্ছাপটিপন্নো নাম. বহুঞ্চাতি বহুকমেৱ. পসৱতীতি পটিলভতি. তাযাতি তায মিচ্ছাপটিপত্তিসঙ্খাতায অধম্মচৰিযায. পেচ্চাতি ইতো গন্ত্ৱা. অপাযং গচ্ছতীতি নিৰযাদীসু অঞ্ঞতৰস্মিং নিব্বত্ততি. সুক্কপক্খেপি এসেৱ নযো.
৫. অনুসোতসুত্তৱণ্ণনা
৫. পঞ্চমে অনুসোতং গচ্ছতীতি অনুসোতগামী. কিলেসসোতস্স পচ্চনীকপটিপত্তিযা পটিসোতং গচ্ছতীতি পটিসোতগামী. ঠিতত্তোতি ঠিতসভাৱো. তিণ্ণোতি ওঘং তৰিত্ৱা ঠিতো. পাৰঙ্গতোতি পৰতীৰং গতো. থলে তিট্ঠতীতি নিব্বানথলে তিট্ঠতি. ব্ৰাহ্মণোতি সেট্ঠো নিদ্দোসো. ইধাতি ইমস্মিং লোকে. কামে চ পটিসেৱতীতি কিলেসকামেহি ৱত্থুকামে পটিসেৱতি. পাপঞ্চ কম্মং কৰোতীতি পাপঞ্চ পাণাতিপাতাদিকম্মং কৰোতি. পাপঞ্চ কম্মং ন কৰোতীতি পঞ্চৱেৰকম্মং ন কৰোতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ঠিতত্তোতি অযং অনাগামী পুগ্গলো তস্মা লোকা পুন পটিসন্ধিৱসেন অনাগমনতো ঠিতত্তো নাম.
তণ্হাধিপন্নাতি তণ্হায অধিপন্না অজ্ঝোত্থটা, তণ্হং ৱা অধিপন্না অজ্ঝোগাড়্হা. পৰিপুণ্ণসেখোতি সিক্খাপাৰিপূৰিযা ঠিতো. অপৰিহানধম্মোতি অপৰিহীনসভাৱো. চেতোৱসিপ্পত্তোতি চিত্তৱসীভাৱং পত্তো. এৱৰূপো খীণাসৱো হোতি, ইধ পন অনাগামী কথিতো. সমাহিতিন্দ্ৰিযোতি সমাহিতছড়িন্দ্ৰিযো. পৰোপৰাতি পৰোৱৰা উত্তমলামকা, কুসলাকুসলাতি অত্থো. সমেচ্চাতি ঞাণেন সমাগন্ত্ৱা. ৱিধূপিতাতি ৱিদ্ধংসিতা ঝাপিতা ৱা. ৱুসিতব্ৰহ্মচৰিযোতি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং ৱসিত্ৱা ঠিতো. লোকন্তগূতি তিৱিধস্সাপি লোকস্স অন্তং গতো. পাৰগতোতি ছহাকাৰেহি পাৰগতো. ইধ খীণাসৱোৱ কথিতো. ইতি সুত্তেপি গাথাসুপি ৱট্টৱিৱট্টমেৱ কথিতং.
৬. অপ্পস্সুতসুত্তৱণ্ণনা
৬. ছট্ঠে অনুপপন্নোতি অনুপাগতো. সুত্তন্তিআদীসু উভতোৱিভঙ্গনিদ্দেসখন্ধকপৰিৱাৰসুত্তনিপাতমঙ্গলসুত্তৰতনসুত্ত- নাড়কসুত্ততুৱটকসুত্তানি, অঞ্ঞম্পি চ সুত্তনামকং তথাগতৱচনং সুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. সব্বম্পি সগাথকং সুত্তং গেয্যন্তি ৱেদিতব্বং, ৱিসেসেন সংযুত্তকে সকলোপি সগাথাৱগ্গো. সকলম্পি অভিধম্মপিটকং, নিগ্গাথকসুত্তং, যঞ্চ অঞ্ঞম্পি অট্ঠহি অঙ্গেহি অসঙ্গহিতং বুদ্ধৱচনং, তং ৱেয্যাকৰণন্তি ৱেদিতব্বং. ধম্মপদ-থেৰগাথা-থেৰিগাথা সুত্তনিপাতে নোসুত্তনামিকা সুদ্ধিকগাথা চ গাথাতি ৱেদিতব্বা. সোমনস্সঞাণমযিকগাথাপটিসংযুত্তা দ্ৱেঅসীতি সুত্তন্তা উদানন্তি ৱেদিতব্বা. ‘‘ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা’’তিআদিনযপ্পৱত্তা দসুত্তৰসতসুত্তন্তা ইতিৱুত্তকন্তি ৱেদিতব্বা. অপণ্ণকজাতকাদীনি পঞ্ঞাসাধিকানি পঞ্চ জাতকসতানি জাতকন্তি ৱেদিতব্বানি. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা আনন্দে’’তিআদিনযপ্পৱত্তা সব্বেপি অচ্ছৰিযঅব্ভুতধম্মপটিসংযুত্তা সুত্তন্তা অব্ভুতধম্মন্তি ৱেদিতব্বা. চূড়ৱেদল্লমহাৱেদল্লসম্মাদিট্ঠিসক্কপঞ্হসঙ্খাৰভাজনিযমহাপুণ্ণমসুত্তাদযো সব্বেপি ৱেদঞ্চ তুট্ঠিঞ্চ লদ্ধা লদ্ধা পুচ্ছিতা সুত্তন্তা ৱেদল্লন্তি ৱেদিতব্বা. ন অত্থমঞ্ঞায ন ধম্মমঞ্ঞাযাতি অট্ঠকথঞ্চ পাড়িঞ্চ অজানিত্ৱা. ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নোতি নৱলোকুত্তৰধম্মস্স অনুৰূপধম্মং সহসীলং পুব্বভাগপটিপদং ন পটিপন্নো হোতি. ইমিনা উপাযেন সব্বৱাৰেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. পঠমৱাৰে পনেত্থ অপ্পস্সুতদুস্সীলো কথিতো, দুতিযে অপ্পস্সুতখীণাসৱো, ততিযে বহুস্সুতদুস্সীলো, চতুত্থে বহুস্সুতখীণাসৱো.
সীলেসু অসমাহিতোতি সীলেসু অপৰিপূৰকাৰী. সীলতো চ সুতেন চাতি সীলভাগেন চ সুতভাগেন চ ‘‘অযং দুস্সীলো অপ্পস্সুতো’’তি এৱং তং গৰহন্তীতি অত্থো. তস্স সম্পজ্জতে সুতন্তি তস্স পুগ্গলস্স যস্মা তেন সুতেন সুতকিচ্চং কতং, তস্মা তস্স সুতং সম্পজ্জতি নাম. নাস্স সম্পজ্জতেতি সুতকিচ্চস্স অকতত্তা ন সম্পজ্জতি. ধম্মধৰন্তি সুতধম্মানং আধাৰভূতং. সপ্পঞ্ঞন্তি সুপঞ্ঞং. নেক্খং জম্বোনদস্সেৱাতি জম্বুনদং ৱুচ্চতি জাতিসুৱণ্ণং, তস্স জম্বুনদস্স নেক্খং ৱিয, পঞ্চসুৱণ্ণপৰিমাণং সুৱণ্ণঘটিকং ৱিযাতি অত্থো.
৭. সোভনসুত্তৱণ্ণনা
৭. সত্তমে ৱিযত্তাতি পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযেন সমন্নাগতা. ৱিনীতাতি ৱিনযং উপেতা সুৱিনীতা. ৱিসাৰদাতি ৱেসাৰজ্জেন সোমনস্সসহগতেন ঞাণেন সমন্নাগতা. ধম্মধৰাতি সুতধম্মানং আধাৰভূতা. ভিক্খু চ সীলসম্পন্নোতি গাথায কিঞ্চাপি একেকস্সেৱ একেকো গুণো কথিতো, সব্বেসং পন সব্বেপি ৱট্টন্তীতি.
৮. ৱেসাৰজ্জসুত্তৱণ্ণনা
৮. অট্ঠমে ৱেসাৰজ্জানীতি এত্থ সাৰজ্জপটিপক্খো ৱেসাৰজ্জং, চতূসু ঠানেসু সাৰজ্জাভাৱং পচ্চৱেক্খন্তস্স উপ্পন্নসোমনস্সমযঞাণস্সেতং নামং. আসভং ঠানন্তি সেট্ঠট্ঠানং উত্তমট্ঠানং. আসভা ৱা পুব্ববুদ্ধা, তেসং ঠানন্তি অত্থো. অপিচ গৱসতজেট্ঠকো উসভো, গৱসহস্সজেট্ঠকো ৱসভো. ৱজসতজেট্ঠকো ৱা উসভো, ৱজসহস্সজেট্ঠকো ৱসভো, সব্বগৱসেট্ঠো সব্বপৰিস্সযসহো সেতো পাসাদিকো মহাভাৰৱহো অসনিসতসদ্দেহিপি অসম্পকম্পিযো নিসভো, সো ইধ উসভোতি অধিপ্পেতো. ইদম্পি হি তস্স পৰিযাযৱচনং. উসভস্স ইদন্তি আসভং. ঠানন্তি চতূহি পাদেহি পথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা ৱৱত্থানং. ইদং পন আসভং ৱিযাতি আসভং. যথেৱ হি নিসভসঙ্খাতো উসভো চতূহি পাদেহি পথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি, এৱং তথাগতোপি চতূহি ৱেসাৰজ্জপাদেহি অট্ঠপৰিসপথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা সদেৱকে লোকে কেনচি পচ্চত্থিকেন পচ্চামিত্তেন অকম্পিযো অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি. এৱং তিট্ঠমানোৱ তং আসভং ঠানং পটিজানাতি উপগচ্ছতি ন পচ্চক্খাতি, অত্তনি আৰোপেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘আসভং ঠানং পটিজানাতী’’তি.
পৰিসাসূতি অট্ঠসু পৰিসাসু. সীহনাদং নদতীতি সেট্ঠনাদং অভীতনাদং নদতি, সীহনাদসদিসং ৱা নাদং নদতি. অযমত্থো সীহনাদসুত্তেন দস্সেতব্বো. যথা ৱা সীহো সহনতো চ হননতো চ সীহোতি ৱুচ্চতি, এৱং তথাগতো লোকধম্মানং সহনতো পৰপ্পৱাদানঞ্চ হননতো সীহোতি ৱুচ্চতি. এৱং ৱুত্তস্স সীহস্স নাদং সীহনাদং. তত্থ যথা সীহো সীহবলেন সমন্নাগতো সব্বত্থ ৱিসাৰদো ৱিগতলোমহংসো সীহনাদং নদতি, এৱং তথাগতসীহোপি তথাগতবলেহি সমন্নাগতো অট্ঠসু পৰিসাসু ৱিসাৰদো ৱিগতলোমহংসো ‘‘ইতি ৰূপ’’ন্তিআদিনা নযেন নানাৱিধদেসনাৱিলাসসম্পন্নং সীহনাদং নদতি. তেন ৱুত্তং ‘‘পৰিসাসু সীহনাদং নদতী’’তি.
ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতীতি এত্থ ব্ৰহ্মন্তি সেট্ঠং উত্তমং ৱিসুদ্ধং. চক্কসদ্দো পনাযং –
‘‘সম্পত্তিযং লক্খণে চ, ৰথঙ্গে ইৰিযাপথে;
দানে ৰতনধম্মূৰ-চক্কাদীসু চ দিস্সতি;
ধম্মচক্কে ইধ মতো, তঞ্চ দ্ৱেধা ৱিভাৱযে’’.
‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, চক্কানি, যেহি সমন্নাগতানং দেৱমনুস্সান’’ন্তিআদীসু (অ. নি. ৪.৩১) হি অযং সম্পত্তিযং দিস্সতি. ‘‘পাদতলেসু চক্কানি জাতানী’’তি (দী. নি. ২.৩৫) এত্থ লক্খণে. ‘‘চক্কংৱ ৱহতো পদ’’ন্তি (ধ. প. ১) এত্থ ৰথঙ্গে. ‘‘চতুচক্কং নৱদ্ৱাৰ’’ন্তি (সং. নি. ১.২৯) এত্থ ইৰিযাপথে. ‘‘দদং ভুঞ্জ মা চ পমাদো, চক্কং ৱত্তয সব্বপাণিন’’ন্তি (জা. ১.৭.১৪৯) এত্থ দানে. ‘‘দিব্বং চক্কৰতনং পাতুৰহোসী’’তি (দী. নি. ২.২৪৩; ম. নি. ৩.২৫৬) এত্থ ৰতনচক্কে. ‘‘মযা পৱত্তিতং চক্ক’’ন্তি (সু. নি. ৫৬২) এত্থ ধম্মচক্কে. ‘‘ইচ্ছাহতস্স পোসস্স, চক্কং ভমতি মত্থকে’’তি (জা. ১.১.১০৪; ১.৫.১০৩) এত্থ উৰচক্কে. ‘‘খুৰপৰিযন্তেন চেপি চক্কেনা’’তি (দী. নি. ১.১৬৬) এত্থ পহৰণচক্কে. ‘‘অসনিৱিচক্ক’’ন্তি (দী. নি. ৩.৬১; সং. নি. ২.১৬২) এত্থ অসনিমণ্ডলে. ইধ পনাযং ধম্মচক্কে মতো.
তং পনেতং ধম্মচক্কং দুৱিধং হোতি পটিৱেধঞাণঞ্চ দেসনাঞাণঞ্চ. তত্থ পঞ্ঞাপভাৱিতং অত্তনো অৰিযফলাৱহং পটিৱেধঞাণং, কৰুণাপভাৱিতং সাৱকানং অৰিযফলাৱহং দেসনাঞাণং. তত্থ পটিৱেধঞাণং উপ্পজ্জমানং উপ্পন্নন্তি দুৱিধং. তঞ্হি অভিনিক্খমনতো যাৱ অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. তুসিতভৱনতো ৱা যাৱ মহাবোধিপল্লঙ্কে অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. দীপঙ্কৰতো পট্ঠায ৱা যাৱ বোধিপল্লঙ্কে অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. দেসনাঞাণম্পি পৱত্তমানং পৱত্তন্তি দুৱিধং. তঞ্হি যাৱ অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞস্স সোতাপত্তিমগ্গা পৱত্তমানং, ফলক্খণে পৱত্তং নাম. তেসু পটিৱেধঞাণং লোকুত্তৰং, দেসনাঞাণং লোকিযং. উভযম্পি পনেতং অঞ্ঞেহি অসাধাৰণং, বুদ্ধানংযেৱ ওৰসঞাণং.
সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে পটিজানতোতি ‘‘অহং সম্মাসম্বুদ্ধো, সব্বে ধম্মা মযা অভিসম্বুদ্ধা’’তি এৱং পটিজানতো তৱ. অনভিসম্বুদ্ধাতি ইমে নাম ধম্মা তযা অনভিসম্বুদ্ধা. তত্ৰ ৱতাতি তেসু ‘‘অনভিসম্বুদ্ধা’’তি এৱং দস্সিতধম্মেসু. সহধম্মেনাতি সহেতুনা সকাৰণেন ৱচনেন. নিমিত্তমেতন্তি এত্থ পুগ্গলোপি ধম্মোপি নিমিত্তন্তি অধিপ্পেতো. তং পুগ্গলং ন পস্সামি, যো মং পটিচোদেস্সতি. তং ধম্মং ন পস্সামি, যং দস্সেত্ৱা ‘‘অযং নাম ধম্মো তযা অনভিসম্বুদ্ধো’’তি মং পটিচোদেস্সতীতি অযমেত্থ অত্থো. খেমপ্পত্তোতি খেমং পত্তো. সেসপদদ্ৱযং ইমস্সেৱ ৱেৱচনং. সব্বম্পেতং ৱেসাৰজ্জঞাণমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. দসবলস্স হি ‘‘অযং নাম ধম্মো তযা অনভিসম্বুদ্ধো’’তি চোদকং পুগ্গলং ৱা চোদনাকাৰণং অনভিসম্বুদ্ধধম্মং ৱা অপস্সতো ‘‘সভাৱবুদ্ধোযেৱ ৱত সমানো অহং বুদ্ধোস্মীতি ৱদামী’’তি পচ্চৱেক্খন্তস্স বলৱতৰং সোমনস্সং উপ্পজ্জতি, তেন সম্পযুত্তং ঞাণং ৱেসাৰজ্জং নাম. তং সন্ধায ‘‘খেমপ্পত্তো’’তিআদিমাহ. এৱং সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
অন্তৰাযিকা ধম্মাতি এত্থ পন অন্তৰাযং কৰোন্তীতি অন্তৰাযিকা. তে অত্থতো সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কন্তা সত্ত আপত্তিক্খন্ধা. সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কন্তং হি অন্তমসো দুক্কটদুব্ভাসিতম্পি মগ্গফলানং অন্তৰাযং কৰোতি. ইধ পন মেথুনধম্মো অধিপ্পেতো. মেথুনং সেৱতো হি যস্স কস্সচি নিস্সংসযমেৱ মগ্গফলানং অন্তৰাযো হোতি.
যস্স খো পন তে অত্থাযাতি ৰাগক্খযাদীসু যস্স অত্থায. ধম্মো দেসিতোতি অসুভভাৱনাদিধম্মো কথিতো. তত্ৰ ৱত মন্তি তস্মিং অনিয্যানিকধম্মে মং. সেসং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
ৱাদপথাতি ৱাদাযেৱ. পুথূতি বহূ. সিতাতি উপনিবদ্ধা অভিসঙ্খতা. অথ ৱা পুথুস্সিতাতি পুথুভাৱং সিতা উপগতা, পুথূহি ৱা সিতাতিপি পুথুস্সিতা. যং নিস্সিতাতি এতৰহিপি যং ৱাদপথং নিস্সিতা. ন তে ভৱন্তীতি তে ৱাদপথা ন ভৱন্তি ভিজ্জন্তি ৱিনস্সন্তি. ধম্মচক্কন্তি দেসনাঞাণস্সপি পটিৱেধঞাণস্সপি এতং নামং. তেসু দেসনাঞাণং লোকিযং, পটিৱেধঞাণং লোকুত্তৰং. কেৱলীতি সকলগুণসমন্নাগতো. তাদিসন্তি তথাৱিধং.
৯. তণ্হুপ্পাদসুত্তৱণ্ণনা
৯. নৱমে উপ্পজ্জতি এতেসূতি উপ্পাদা. কা উপ্পজ্জতি? তণ্হা. তণ্হায উপ্পাদা তণ্হুপ্পাদা, তণ্হাৱত্থূনি তণ্হাকাৰণানীতি অত্থো. চীৱৰহেতূতি ‘‘কত্থ মনাপং চীৱৰং লভিস্সামী’’তি চীৱৰকাৰণা উপ্পজ্জতি. ইতিভৱাভৱহেতূতি এত্থ ইতীতি নিদস্সনত্থে নিপাতো. যথা চীৱৰাদিহেতু, এৱং ভৱাভৱহেতুপীতি অত্থো. ভৱাভৱোতি চেত্থ পণীততৰানি সপ্পিনৱনীতাদীনি অধিপ্পেতানি. সম্পত্তিভৱেসু পণীততৰপণীততমভৱোতিপি ৱদন্তিযেৱ.
তণ্হাদুতিযোতি অযঞ্হি সত্তো অনমতগ্গে সংসাৰৱট্টে সংসৰন্তো ন এককোৱ সংসৰতি, তণ্হং পন দুতিযিকং লভন্তোৱ সংসৰতি. তেন ৱুত্তং ‘‘তণ্হাদুতিযো’’তি. ইত্থভাৱঞ্ঞথাভাৱন্তি এত্থ ইত্থভাৱো নাম অযং অত্তভাৱো, অঞ্ঞথাভাৱো নাম অনাগতত্তভাৱো. এৱৰূপো ৱা অঞ্ঞোপি অত্তভাৱো ইত্থভাৱো নাম, ন এৱৰূপো অঞ্ঞথাভাৱো নাম. তং ইত্থভাৱঞ্ঞথাভাৱং. সংসাৰন্তি খন্ধধাতুআযতনানং পটিপাটিং. নাতিৱত্ততীতি নাতিক্কমতি. এৱমাদীনৱং ঞত্ৱাতি এৱং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু খন্ধেসু আদীনৱং জানিত্ৱা. তণ্হং দুক্খস্স সম্ভৱন্তি তণ্হং চ ‘‘অযং ৱট্টদুক্খসম্ভূতো সভাৱো কাৰণ’’ন্তি এৱং জানিত্ৱা. এত্তাৱতা ইমস্স ভিক্খুনো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পত্তভাৱো দস্সিতো. ইদানি তং খীণাসৱং থোমেন্তো ৱীততণ্হোতিআদিমাহ. তত্থ অনাদানোতি নিগ্গহণো. সতো ভিক্খু পৰিব্বজেতি সতিসম্পজঞ্ঞে ৱেপুল্লপ্পত্তো খীণাসৱো ভিক্খু সতো সম্পজানো চৰেয্য ৱিহৰেয্যাতি অত্থো. ইতি সুত্তন্তে ৱট্টং কথেত্ৱা গাথাসু ৱট্টৱিৱট্টং কথিতন্তি.
১০. যোগসুত্তৱণ্ণনা
১০. দসমে ৱট্টস্মিং যোজেন্তীতি যোগা. কামযোগোতিআদীসু পঞ্চকামগুণিকো ৰাগো কামযোগো. ৰূপাৰূপভৱেসু ছন্দৰাগো ভৱযোগো, তথা ঝাননিকন্তি. সস্সতদিট্ঠিসহগতো চ ৰাগো দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো চ দিট্ঠিযোগো. চতূসু সচ্চেসু অঞ্ঞাণং অৱিজ্জাযোগো. কামেসু ৱা যোজেতীতি কামযোগো. ভৱেসু যোজেতীতি ভৱযোগো. দিট্ঠীসু যোজেতীতি দিট্ঠিযোগো. অৱিজ্জায যোজেতীতি অৱিজ্জাযোগোতি হেট্ঠা ৱুত্তধম্মানংযেৱেতং অধিৱচনং.
ইদানি তে ৱিত্থাৰেত্ৱা দস্সেন্তো কতমো চ, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ সমুদযন্তি উপ্পত্তিং. অত্থঙ্গমন্তি ভেদং. অস্সাদন্তি মধুৰভাৱং. আদীনৱন্তি অমধুৰভাৱং দোসং. নিস্সৰণন্তি নিস্সটভাৱং. কামেসূতি ৱত্থুকামেসু. কামৰাগোতি কামে আৰব্ভ উপ্পন্নৰাগো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. অনুসেতীতি নিব্বত্ততি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কামযোগোতি, ভিক্খৱে, ইদং কামেসু যোজনকাৰণং বন্ধনকাৰণং ৱুচ্চতীতি এৱং সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
ফস্সাযতনানন্তি চক্খাদীনং চক্খুসম্ফস্সাদিকাৰণানং. অৱিজ্জা অঞ্ঞাণন্তি ঞাণপটিপক্খভাৱেন অঞ্ঞাণসঙ্খাতা অৱিজ্জা. ইতি কামযোগোতি এত্থ ইতি সদ্দো চতূহিপি যোগেহি সদ্ধিং যোজেতব্বো ‘‘এৱং কামযোগো, এৱং ভৱযোগো’’তি. সংযুত্তোতি পৰিৱাৰিতো. পাপকেহীতি লামকেহি. অকুসলেহীতি অকোসল্লসম্ভূতেহি. সংকিলেসিকেহীতি সংকিলেসনকেহি, পসন্নস্স চিত্তস্স পসন্নভাৱদূসকেহীতি অত্থো. পোনোব্ভৱিকেহীতি পুনব্ভৱনিব্বত্তকেহি. সদৰেহীতি সদৰথেহি. দুক্খৱিপাকেহীতি ৱিপাককালে দুক্খুপ্পাদকেহি. আযতিং জাতিজৰামৰণিকেহীতি অনাগতে পুনপ্পুনং জাতিজৰামৰণনিব্বত্তকেহি. তস্মা অযোগক্খেমীতি ৱুচ্চতীতি যস্মা অপ্পহীনযোগো পুগ্গলো এতেহি ধম্মেহি সম্পযুত্তো হোতি, তস্মা চতূহি যোগেহি খেমং নিব্বানং অনধিগতত্তা ন যোগক্খেমীতি ৱুচ্চতি.
ৱিসংযোগোতি ৱিসংযোজনকাৰণানি. কামযোগৱিসংযোগোতি কামযোগতো ৱিসংযোজনকাৰণং. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. তত্থ অসুভজ্ঝানং কামযোগৱিসংযোগো, তং পাদকং কত্ৱা অধিগতো অনাগামিমগ্গো একন্তেনেৱ কামযোগৱিসংযোগো নাম. অৰহত্তমগ্গো ভৱযোগৱিসংযোগো নাম, সোতাপত্তিমগ্গো দিট্ঠিযোগৱিসংযোগো নাম, অৰহত্তমগ্গো অৱিজ্জাযোগৱিসংযোগো নাম. ইদানি তে ৱিত্থাৰৱসেন দস্সেন্তো কতমো চ, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তস্সত্থো ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
ভৱযোগেন চূভযন্তি ভৱযোগেন চ সংযুত্তা, কিঞ্চি ভিয্যো উভযেনাপি সম্পযুত্তা, যেন কেনচি যোগেন সমন্নাগতাতি অত্থো. পুৰক্খতাতি পুৰতো কতা, পৰিৱাৰিতা ৱা. কামে পৰিঞ্ঞাযাতি দুৱিধেপি কামে পৰিজানিত্ৱা. ভৱযোগঞ্চ সব্বসোতি ভৱযোগঞ্চ সব্বমেৱ পৰিজানিত্ৱা. সমূহচ্চাতি সমূহনিত্ৱা. ৱিৰাজযন্তি ৱিৰাজেন্তো, ৱিৰাজেত্ৱা ৱা. ‘‘ৱিৰাজেন্তো’’তি হি ৱুত্তে মগ্গো কথিতো হোতি, ‘‘ৱিৰাজেত্ৱা’’তি ৱুত্তে ফলং. মুনীতি খীণাসৱমুনি. ইতি ইমস্মিং সুত্তেপি গাথাসুপি ৱট্টৱিৱট্টমেৱ কথিতন্তি.
ভণ্ডগামৱগ্গো পঠমো.