(১৩) ৩. কুসিনাৰৱগ্গো
১. কুসিনাৰসুত্তৱণ্ণনা
১২৪. ততিযস্স পঠমে কুসিনাৰাযন্তি এৱংনামকে নগৰে. বলিহৰণে ৱনসণ্ডেতি এৱংনামকে ৱনসণ্ডে. তত্থ কিৰ ভূতবলিকৰণত্থং বলিং হৰন্তি, তস্মা বলিহৰণন্তি ৱুচ্চতি. আকঙ্খমানোতি ইচ্ছমানো. সহত্থাতি সহত্থেন. সম্পৱাৰেতীতি অলং অলন্তি ৱাচায চেৱ হত্থৱিকাৰেন চ পটিক্খিপাপেতি. সাধু ৱত মাযন্তি সাধু ৱত মং অযং. গথিতোতি তণ্হাগেধেন গথিতো. মুচ্ছিতোতি তণ্হামুচ্ছনাযযেৱ মুচ্ছিতো. অজ্ঝোপন্নোতি তণ্হায গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠপেত্ৱা পৱত্তো. অনিস্সৰণপঞ্ঞোতি ছন্দৰাগং পহায সংকড্ঢিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তো নিস্সৰণপঞ্ঞো নাম হোতি, অযং ন তাদিসো, সচ্ছন্দৰাগো পৰিভুঞ্জতীতি অনিস্সৰণপঞ্ঞো. সুক্কপক্খো ৱুত্তৱিপৰিযাযেন ৱেদিতব্বো. নেক্খম্মৱিতক্কাদযো পনেত্থ মিস্সকা কথিতাতি ৱেদিতব্বা.
২. ভণ্ডনসুত্তৱণ্ণনা
১২৫. দুতিযে পজহিংসূতি পজহন্তি. বহুলমকংসূতি পুনপ্পুনং কৰোন্তি. ইধাপি তযো ৱিতক্কা মিস্সকাৱ কথিতা.
৩. গোতমকচেতিযসুত্তৱণ্ণনা
১২৬. ততিযে গোতমকে চেতিযেতি গোতমকযক্খস্স ভৱনে. তথাগতো হি পঠমবোধিযং ৱীসতি ৱস্সানি কদাচি চাপালে চেতিযে, কদাচি সাৰন্দদে, কদাচি বহুপুত্তে, কদাচি গোতমকেতি এৱং যেভুয্যেন দেৱকুলেসুযেৱ ৱিহাসি. ইমস্মিং পন কালে ৱেসালিং উপনিস্সায গোতমকস্স যক্খস্স ভৱনট্ঠানে ৱিহাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘গোতমকে চেতিযে’’তি. এতদৱোচাতি এতং ‘‘অভিঞ্ঞাযাহ’’ন্তিআদিকং সুত্তং অৱোচ.
ইদঞ্চ ভগৱতা সুত্তং অত্থুপ্পত্তিযং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. কতৰঅত্থুপ্পত্তিযন্তি? মূলপৰিযাযঅত্থুপ্পত্তিযং (ম. নি. ১.১ আদযো). সম্বহুলা কিৰ ব্ৰাহ্মণপব্বজিতা অত্তনা উগ্গহিতবুদ্ধৱচনং নিস্সায জাননমদং উপ্পাদেত্ৱা ধম্মস্সৱনগ্গং ন গচ্ছন্তি – ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো কথেন্তো অম্হেহি ঞাতমেৱ কথেস্সতি, নো অঞ্ঞাত’’ন্তি. ভিক্খূ তথাগতস্স আৰোচেসুং. সত্থা তে ভিক্খূ পক্কোসাপেত্ৱা মুখপটিঞ্ঞং গহেত্ৱা মূলপৰিযাযং দেসেসি. তে ভিক্খূ দেসনায নেৱ আগতট্ঠানং, ন গতট্ঠানং অদ্দসংসু. অপস্সন্তা ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ‘ময্হং কথা নিয্যাতী’তি মুখসম্পত্তমেৱ কথেতী’’তি চিন্তযিংসু. সত্থা তেসং মনং জানিত্ৱা ইমং সুত্তন্তং আৰভি.
তত্থ অভিঞ্ঞাযাতি ‘‘ইমে পঞ্চক্খন্ধা, দ্ৱাদসাযতনানি, অট্ঠাৰস ধাতুযো, বাৱীসতিন্দ্ৰিযানি, চত্তাৰি সচ্চানি, নৱ হেতূ, সত্ত ফস্সা, সত্ত ৱেদনা, সত্ত চেতনা, সত্ত সঞ্ঞা, সত্ত চিত্তানী’’তি জানিত্ৱা পটিৱিজ্ঝিত্ৱা পচ্চক্খং কত্ৱা, তথা – ‘‘ইমে চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তিআদিনা নযেন তে তে ধম্মে জানিত্ৱা পটিৱিজ্ঝিত্ৱা পচ্চক্খমেৱ কত্ৱাতি অত্থো. সনিদানন্তি সপ্পচ্চযমেৱ কত্ৱা কথেমি, নো অপ্পচ্চযং. সপ্পাটিহাৰিযন্তি পচ্চনীকপটিহৰণেন সপ্পাটিহাৰিযমেৱ কত্ৱা কথেমি, নো অপ্পাটিহাৰিযং. অলঞ্চ পন ৱোতি যুত্তঞ্চ পন তুম্হাকং. তুট্ঠিযাতি ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা, স্ৱাক্খাতো ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো সঙ্ঘো’’তি তীণি ৰতনানি গুণতো অনুস্সৰন্তানং তুম্হাকং যুত্তমেৱ তুট্ঠিং কাতুন্তি অত্থো. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো.
অকম্পিত্থাতি ছহি আকাৰেহি অকম্পিত্থ. এৱৰূপো হি পথৱিকম্পো বোধিমণ্ডেপি অহোসি. বোধিসত্তে কিৰ দক্খিণদিসাভাগেন বোধিমণ্ডং অভিৰুড়্হে দক্খিণদিসাভাগো হেট্ঠা অৱীচিং পাপুণন্তো ৱিয অহোসি, উত্তৰভাগো উগ্গন্ত্ৱা ভৱগ্গং অভিহনন্তো ৱিয. পচ্ছিমদিসং গতে পচ্ছিমভাগো হেট্ঠা অৱীচিং পাপুণন্তো ৱিয অহোসি, পাচীনভাগো উগ্গন্ত্ৱা ভৱগ্গং অভিহনন্তো ৱিয. উত্তৰদিসং গতে উত্তৰদিসাভাগো হেট্ঠা অৱীচিং পাপুণন্তো ৱিয, দক্খিণদিসাভাগো উগ্গন্ত্ৱা ভৱগ্গং অভিহনন্তো ৱিয. পাচীনদিসং গতে পাচীনদিসাভাগো হেট্ঠা অৱীচিং পাপুণন্তো ৱিয, পচ্ছিমভাগো উগ্গন্ত্ৱা ভৱগ্গং অভিহনন্তো ৱিয. বোধিৰুক্খোপি সকিং হেট্ঠা অৱীচিং পাপুণন্তো ৱিয, সকিং উগ্গন্ত্ৱা ভৱগ্গং অভিহনন্তো ৱিয. তস্মিম্পি দিৱসে এৱং ছহি আকাৰেহি চক্কৱাড়সহস্সী মহাপথৱী অকম্পিত্থ.
৪. ভৰণ্ডুকালামসুত্তৱণ্ণনা
১২৭. চতুত্থে কেৱলকপ্পন্তি সকলকপ্পং. অন্ৱাহিণ্ডন্তোতি ৱিচৰন্তো. নাদ্দসাতি কিং কাৰণা ন অদ্দস? অযং কিৰ ভৰণ্ডু কালামো সক্যানং অগ্গপিণ্ডং খাদন্তো ৱিচৰতি. তস্স ৱসনট্ঠানং সম্পত্তকালে একা ধম্মদেসনা সমুট্ঠহিস্সতীতি ঞত্ৱা ভগৱা এৱং অধিট্ঠাসি, যথা অঞ্ঞো আৱসথো ন পঞ্ঞাযিত্থ. তস্মা ন অদ্দস. পুৰাণসব্ৰহ্মচাৰীতি পোৰাণকো সব্ৰহ্মচাৰী. সো কিৰ আড়াৰকালামকালে তস্মিংযেৱ অস্সমে অহোসি, তং সন্ধাযেৱমাহ. সন্থৰং পঞ্ঞাপেহীতি সন্থৰিতব্বং সন্থৰাহীতি অত্থো. সন্থৰং পঞ্ঞাপেত্ৱাতি কপ্পিযমঞ্চকে পচ্চত্থৰণং পঞ্ঞাপেত্ৱা. কামানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতীতি এত্থ পৰিঞ্ঞা নাম সমতিক্কমো, তস্মা কামানং সমতিক্কমং পঠমজ্ঝানং পঞ্ঞাপেতি. ন ৰূপানং পৰিঞ্ঞন্তি ৰূপানং সমতিক্কমভূতং অৰূপাৱচৰসমাপত্তিং ন পঞ্ঞাপেতি. ন ৱেদনানং পৰিঞ্ঞন্তি ৱেদনানং সমতিক্কমং নিব্বানং ন পঞ্ঞাপেতি. নিট্ঠাতি গতি নিপ্ফত্তি. উদাহু পুথূতি উদাহু নানা.
৫. হত্থকসুত্তৱণ্ণনা
১২৮. পঞ্চমে অভিক্কন্তায ৰত্তিযাতি এত্থ অভিক্কন্তসদ্দো খযসুন্দৰাভিৰূপঅব্ভনুমোদনাদীসু দিস্সতি. তত্থ ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি, নিক্খন্তো পঠমো যামো, চিৰনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো, উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি এৱমাদীসু খযে দিস্সতি. ‘‘অযং ইমেসং চতুন্নং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি এৱমাদীসু (অ. নি. ৪.১০০) সুন্দৰে.
‘‘কো মে ৱন্দতি পাদানি, ইদ্ধিযা যসসা জলং;
অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেন, সব্বা ওভাসযং দিসা’’তি. (ৱি. ৱ. ৮৫৭) –
এৱমাদীসু অভিৰূপে. ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতমা’’তি এৱমাদীসু (পাৰা. ১৫) অব্ভনুমোদনে. ইধ পন সুন্দৰে. তেন অভিক্কন্তায ৰত্তিযাতি ইট্ঠায কন্তায মনাপায ৰত্তিযাতি ৱুত্তং হোতি. অভিক্কন্তৱণ্ণাতি ইধ অভিক্কন্তসদ্দো অভিৰূপে, ৱণ্ণসদ্দো পন ছৱিথুতিকুলৱগ্গকাৰণসণ্ঠানপমাণৰূপাযতনাদীসু দিস্সতি. তত্থ ‘‘সুৱণ্ণৱণ্ণোসি ভগৱা’’তি এৱমাদীসু (ম. নি. ২.৩৯৯; সু. নি. ৫৫৩) ছৱিযং. ‘‘কদা সঞ্ঞূড়্হা পন তে গহপতি সমণস্স গোতমস্স ৱণ্ণা’’তি এৱমাদীসু (ম. নি. ২.৭৭) থুতিযং. ‘‘চত্তাৰোমে, ভো গোতম, ৱণ্ণা’’তি এৱমাদীসু (দী. নি. ৩.১১৫) কুলৱগ্গে. ‘‘অথ কেন নু ৱণ্ণেন, গন্ধত্থেনোতি ৱুচ্চতী’’তি এৱমাদীসু (সং. নি. ১.২৩৪) কাৰণে. ‘‘মহন্তং হত্থিৰাজৱণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৱা’’তি এৱমাদীসু (সং. নি. ১.১৩৮) সণ্ঠানে. ‘‘তযো পত্তস্স ৱণ্ণা’’তি এৱমাদীসু (পাৰা. ৬০২) পমাণে. ‘‘ৱণ্ণো গন্ধো ৰসো ওজা’’তি এৱমাদীসু ৰূপাযতনে. সো ইধ ছৱিযা দট্ঠব্বো. তেন অভিক্কন্তৱণ্ণাতি অভিৰূপচ্ছৱি, ইট্ঠৱণ্ণা মনাপৱণ্ণাতি ৱুত্তং হোতি.
কেৱলকপ্পন্তি এত্থ কেৱলসদ্দো অনৱসেসযেভুয্যাব্যামিস্সানতিৰেকদড়্হত্থৱিসংযোগাদিঅনেকত্থো. তথা হিস্স ‘‘কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি এৱমাদীসু (পাৰা. ১) অনৱসেসতা অত্থো. ‘‘কেৱলকপ্পা চ অঙ্গমগধা পহূতং খাদনীযং ভোজনীযং আদায উপসঙ্কমিস্সন্তী’’তি এৱমাদীসু (মহাৱ. ৪৩) যেভুয্যতা. ‘‘কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি এৱমাদীসু (ৱিভ. ২২৫) অব্যামিস্সতা. ‘‘কেৱলং সদ্ধামত্তকং নূন অযমাযস্মা’’তি এৱমাদীসু (মহাৱ. ২৪৪) অনতিৰেকতা. ‘‘আযস্মতো, ভন্তে, অনুৰুদ্ধস্স বাহিযো নাম সদ্ধিৱিহাৰিকো কেৱলকপ্পং সঙ্ঘভেদায ঠিতো’’তি এৱমাদীসু (অ. নি. ৪.২৪৩) দড়্হত্থতা. ‘‘কেৱলী ৱুসিতৱা উত্তমপুৰিসোতি ৱুচ্চতী’’তি এৱমাদীসু (সং. নি. ৩.৫৭) ৱিসংযোগো. ইধ পন অনৱসেসতা অত্থোতি অধিপ্পেতা.
কপ্পসদ্দো পনাযং অভিসদ্দহনৱোহাৰকালপঞ্ঞত্তিছেদনৱিকপ্পলেসসমন্তভাৱাদিঅনেকত্থো. তথা হিস্স ‘‘ওকপ্পনিযমেতং ভোতো গোতমস্স, যথা তং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি এৱমাদীসু (ম. নি. ১.৩৮৭) অভিসদ্দহনমত্থো. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চহি সমণকপ্পেহি ফলং পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি এৱমাদীসু (চূড়ৱ. ২৫০) ৱোহাৰো. ‘‘যেন সুদং নিচ্চকপ্পং ৱিহৰামী’’তি এৱমাদীসু (ম. নি. ১.৩৮৭) কালো. ‘‘ইচ্চাযস্মা কপ্পো’’তি এৱমাদীসু (সু. নি. ১০৯৮; চূড়নি. কপ্পমাণৱপুচ্ছা ১১৭, কপ্পমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো ৬১) পঞ্ঞত্তি. ‘‘অলঙ্কতো কপ্পিতকেসমস্সূ’’তি এৱমাদীসু (জা. ২.২২.১৩৬৮; ৱি. ৱ. ১০৯৪) ছেদনং. ‘‘কপ্পতি দ্ৱঙ্গুলকপ্পো’’তি এৱমাদীসু (চূড়ৱ. ৪৪৬) ৱিকপ্পো. ‘‘অত্থি কপ্পো নিপজ্জিতু’’ন্তি এৱমাদীসু (অ. নি. ৮.৮০) লেসো. ‘‘কেৱলকপ্পং ৱেড়ুৱনং ওভাসেত্ৱা’’তি এৱমাদীসু (সং. নি. ১.৯৪) সমন্তভাৱো. ইধ পনস্স সমন্তভাৱো অত্থো অধিপ্পেতো. তস্মা কেৱলকপ্পং জেতৱনন্তি এত্থ অনৱসেসং সমন্ততো জেতৱনন্তি অত্থো.
ওভাসেত্ৱাতি আভায ফৰিত্ৱা. ৱালুকাযাতি সণ্হায ৱালুকায. ন সণ্ঠাতীতি ন পতিট্ঠাতি. ওড়াৰিকন্তি ব্ৰহ্মদেৱতায হি পথৱিযং পতিট্ঠানকালে অত্তভাৱো ওড়াৰিকো মাপেতুং ৱট্টতি পথৱী ৱা, তস্মা এৱমাহ. ধম্মাতি ইমিনা পুব্বে উগ্গহিতবুদ্ধৱচনং দস্সেতি. নপ্পৱত্তিনো অহেসুন্তি সজ্ঝাযমূড়্হকা ৱাচা পৰিহীনাযেৱ অহেসুং. অপ্পটিৱানোতি অনিৱত্তো অনুক্কণ্ঠিতো.
দস্সনস্সাতি চক্খুৱিঞ্ঞাণেন দস্সনস্স. উপট্ঠানস্সাতি চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠানস্স. অধিসীলন্তি দসৱিধং সীলং. তঞ্হি পঞ্চসীলং উপাদায অধিসীলন্তি ৱুচ্চতি. অৱিহং গতোতি অৱিহব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তোস্মীতি দস্সেতি.
৬. কটুৱিযসুত্তৱণ্ণনা
১২৯. ছট্ঠে গোযোগপিলক্খস্মিন্তি গাৱীনং ৱিক্কযট্ঠানে উট্ঠিতপিলক্খস্স সন্তিকে. ৰিত্তস্সাদন্তি ঝানসুখাভাৱেন ৰিত্তস্সাদং. বাহিৰস্সাদন্তি কামগুণসুখৱসেন বাহিৰস্সাদং. কটুৱিযন্তি উচ্ছিট্ঠং. আমগন্ধেনাতি কোধসঙ্খাতেন ৱিস্সগন্ধেন. অৱস্সুতন্তি তিন্তং. মক্খিকাতি কিলেসমক্খিকা. নানুপতিস্সন্তীতি উট্ঠায ন অনুবন্ধিস্সন্তি. নান্ৱাস্সৱিস্সন্তীতি অনুবন্ধিত্ৱা ন খাদিস্সন্তি. সংৱেগমাপাদীতি সোতাপন্নো জাতো.
কটুৱিযকতোতি উচ্ছিট্ঠকতো. আৰকা হোতীতি দূৰে হোতি. ৱিঘাতস্সেৱ ভাগৱাতি দুক্খস্সেৱ ভাগী. চৰেতীতি চৰতি গচ্ছতি. দুম্মেধোতি দুপ্পঞ্ঞো. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টমেৱ কথিতং, গাথাসু ৱট্টৱিৱট্টং কথিতন্তি. সত্তমে ৱট্টমেৱ ভাসিতং.
৮. দুতিযঅনুৰুদ্ধসুত্তৱণ্ণনা
১৩১. অট্ঠমে ইদং তে মানস্মিন্তি অযং তে নৱৱিধেন ৱড্ঢিতমানোতি অত্থো. ইদং তে উদ্ধচ্চস্মিন্তি ইদং তৱ উদ্ধচ্চং চিত্তস্স উদ্ধতভাৱো. ইদং তে কুক্কুচ্চস্মিন্তি ইদং তৱ কুক্কুচ্চং.
৯. পটিচ্ছন্নসুত্তৱণ্ণনা
১৩২. নৱমে আৱহন্তীতি নিয্যন্তি. পটিচ্ছন্নো আৱহতীতি পটিচ্ছন্নোৱ হুত্ৱা নিয্যাতি. ৱিৱটো ৱিৰোচতীতি এত্থ একতো উভতো অত্ততো সব্বত্থকতোতি চতুব্বিধা ৱিৱটতা ৱেদিতব্বা. তত্থ একতো ৱিৱটং নাম অসাধাৰণসিক্খাপদং. উভতো ৱিৱটং নাম সাধাৰণসিক্খাপদং. অত্ততো ৱিৱটং নাম পটিলদ্ধধম্মগুণো. সব্বত্থকৱিৱটং নাম তেপিটকং বুদ্ধৱচনং.
১০. লেখসুত্তৱণ্ণনা
১৩৩. দসমে অভিণ্হন্তি অভিক্খণং নিৰন্তৰং. আগাড়্হেনাতি গাড়্হেন কক্খড়েন. ফৰুসেনাতি ফৰুসৱচনেন. গাড়্হং কত্ৱা ফৰুসং কত্ৱা ৱুচ্চমানোপীতি অত্থো. অমনাপেনাতি মনং অনল্লীযন্তেন অৱড্ঢন্তেন. সন্ধিযতিমেৱাতি ঘটিযতিযেৱ. সংসন্দতিমেৱাতি নিৰন্তৰোৱ হোতি. সম্মোদতিমেৱাতি একীভাৱমেৱ গচ্ছতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
কুসিনাৰৱগ্গো ততিযো.