৩. পুগ্গলৱগ্গো
১. সমিদ্ধসুত্তৱণ্ণনা
২১. ততিযস্স পঠমে ঝানফস্সং পঠমং ফুসতি, পচ্ছা নিৰোধং নিব্বানং সচ্ছিকৰোতীতি কাযসক্খি. দিট্ঠন্তং পত্তোতি দিট্ঠিপ্পত্তো. সদ্দহন্তো ৱিমুত্তোতি সদ্ধাৱিমুত্তো. খমতীতি ৰুচ্চতি. অভিক্কন্ততৰোতি অতিসুন্দৰতৰো. পণীততৰোতি অতিপণীততৰো. সদ্ধিন্দ্ৰিযং অধিমত্তং হোতীতি সমিদ্ধত্থেৰস্স কিৰ অৰহত্তমগ্গক্খণে সদ্ধিন্দ্ৰিযং ধুৰং অহোসি, সেসানি চত্তাৰি সহজাতিন্দ্ৰিযানি তস্সেৱ পৰিৱাৰানি অহেসুং. ইতি থেৰো অত্তনা পটিৱিদ্ধমগ্গং কথেন্তো এৱমাহ. মহাকোট্ঠিকত্থেৰস্স পন অৰহত্তমগ্গক্খণে সমাধিন্দ্ৰিযং ধুৰং অহোসি, সেসানি চত্তাৰি ইন্দ্ৰিযানি তস্সেৱ পৰিৱাৰানি অহেসুং. তস্মা সোপি সমাধিন্দ্ৰিযং অধিমত্তন্তি কথেন্তো অত্তনা পটিৱিদ্ধমগ্গমেৱ কথেসি. সাৰিপুত্তত্থেৰস্স পন অৰহত্তমগ্গক্খণে পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং ধুৰং অহোসি. সেসানি চত্তাৰি ইন্দ্ৰিযানি তস্সেৱ পৰিৱাৰানি অহেসুং. তস্মা সোপি পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অধিমত্তন্তি কথেন্তো অত্তনা পটিৱিদ্ধমগ্গমেৱ কথেসি.
ন খ্ৱেত্থাতি ন খো এত্থ. একংসেন ব্যাকাতুন্তি একন্তেন ব্যাকৰিতুং. অৰহত্তায পটিপন্নোতি অৰহত্তমগ্গসমঙ্গিং দস্সেতি. এৱমেতস্মিং সুত্তে তীহিপি থেৰেহি অত্তনা পটিৱিদ্ধমগ্গোৱ কথিতো, সম্মাসম্বুদ্ধো পন ভুম্মন্তৰেনেৱ কথেসি.
২. গিলানসুত্তৱণ্ণনা
২২. দুতিযে সপ্পাযানীতি হিতানি ৱুদ্ধিকৰানি. পতিৰূপন্তি অনুচ্ছৱিকং. নেৱ ৱুট্ঠাতি তম্হা আবাধাতি ইমিনা অতেকিচ্ছেন ৱাতাপমাৰাদিনা ৰোগেন সমন্নাগতো নিট্ঠাপত্তগিলানো কথিতো. ৱুট্ঠাতি তম্হা আবাধাতি ইমিনা খিপিতককচ্ছুতিণপুপ্ফকজৰাদিভেদো অপ্পমত্তআবাধো কথিতো. লভন্তো সপ্পাযানি ভোজনানি নো অলভন্তোতি ইমিনা পন যেসং পটিজগ্গনেন ফাসুকং হোতি, সব্বেপি তে আবাধা কথিতা. এত্থ চ পতিৰূপো উপট্ঠাকো নাম গিলানুপট্ঠাকঅঙ্গেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো দক্খো অনলসো ৱেদিতব্বো. গিলানুপট্ঠাকো অনুঞ্ঞাতোতি ভিক্খুসঙ্ঘেন দাতব্বোতি অনুঞ্ঞাতো. তস্মিঞ্হি গিলানে অত্তনো ধম্মতায যাপেতুং অসক্কোন্তে ভিক্খুসঙ্ঘেন তস্স ভিক্খুনো একো ভিক্খু চ সামণেৰো চ ‘‘ইমং পটিজগ্গথা’’তি অপলোকেত্ৱা দাতব্বা. যাৱ পন তে তং পটিজগ্গন্তি, তাৱ গিলানস্স চ তেসঞ্চ দ্ৱিন্নং যেনত্থো, সব্বং ভিক্খুসঙ্ঘস্সেৱ ভাৰো.
অঞ্ঞেপি গিলানা উপট্ঠাতব্বাতি ইতৰেপি দ্ৱে গিলানা উপট্ঠাপেতব্বা. কিং কাৰণা? যোপি হি নিট্ঠপত্তগিলানো, সো অনুপট্ঠিযমানো ‘‘সচে মং পটিজগ্গেয্যুং, ফাসুকং মে ভৱেয্য. ন খো পন মং পটিজগ্গন্তী’’তি মনোপদোসং কত্ৱা অপাযে নিব্বত্তেয্য. পটিজগ্গিযমানস্স পনস্স এৱং হোতি ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘেন যং কাতব্বং, তং কতং. ময্হং পন কম্মৱিপাকো ঈদিসো’’তি. সো ভিক্খুসঙ্ঘে মেত্তং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৱা সগ্গে নিব্বত্তিস্সতি. যো পন অপ্পমত্তকেন ব্যাধিনা সমন্নাগতো লভন্তোপি অলভন্তোপি ৱুট্ঠাতিযেৱ, তস্স ৱিনাপি ভেসজ্জেন ৱূপসমনব্যাধি ভেসজ্জে কতে খিপ্পতৰং ৱূপসম্মতি. সো ততো বুদ্ধৱচনং ৱা উগ্গণ্হিতুং সক্খিস্সতি, সমণধম্মং ৱা কাতুং সক্খিস্সতি. ইমিনা কাৰণেন ‘‘অঞ্ঞেপি গিলানা উপট্ঠাতব্বা’’তি ৱুত্তং.
নেৱ ওক্কমতীতি নেৱ পৱিসতি. নিযামং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তন্তি কুসলেসু ধম্মেসু মগ্গনিযামসঙ্খাতং সম্মত্তং. ইমিনা পদপৰমো পুগ্গলো কথিতো. দুতিযৱাৰেন উগ্ঘটিতঞ্ঞূ গহিতো সাসনে নালকত্থেৰসদিসো বুদ্ধন্তৰে একৱাৰং পচ্চেকবুদ্ধানং সন্তিকে ওৱাদং লভিত্ৱা পটিৱিদ্ধপচ্চেকবোধিঞাণো চ. ততিযৱাৰেন ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ পুগ্গলো কথিতো, নেয্যো পন তন্নিস্সিতোৱ হোতি.
ধম্মদেসনা অনুঞ্ঞাতাতি মাসস্স অট্ঠ ৱাৰে ধম্মকথা অনুঞ্ঞাতা. অঞ্ঞেসম্পি ধম্মো দেসেতব্বোতি ইতৰেসম্পি ধম্মো কথেতব্বো. কিং কাৰণা? পদপৰমস্স হি ইমস্মিং অত্তভাৱে ধম্মং পটিৱিজ্ঝিতুং অসক্কোন্তস্সাপি অনাগতে পচ্চযো ভৱিস্সতি. যো পন তথাগতস্স ৰূপদস্সনং লভন্তোপি অলভন্তোপি ধম্মৱিনযঞ্চ সৱনায লভন্তোপি অলভন্তোপি ধম্মং অভিসমেতি, সো অলভন্তো তাৱ অভিসমেতি. লভন্তো পন খিপ্পমেৱ অভিসমেস্সতীতি ইমিনা কাৰণেন তেসং ধম্মো দেসেতব্বো. ততিযস্স পন পুনপ্পুনং দেসেতব্বোৱ.
৩. সঙ্খাৰসুত্তৱণ্ণনা
২৩. ততিযে সব্যাবজ্ঝন্তি সদুক্খং. কাযসঙ্খাৰন্তি কাযদ্ৱাৰে চেতনাৰাসিং. অভিসঙ্খৰোতীতি আযূহতি ৰাসিং কৰোতি পিণ্ডং কৰোতি. ৱচীমনোদ্ৱাৰেসুপি এসেৱ নযো. সব্যাবজ্ঝং লোকন্তি সদুক্খং লোকং. সব্যাবজ্ঝা ফস্সা ফুসন্তীতি সদুক্খা ৱিপাকফস্সা ফুসন্তি. সব্যাবজ্ঝং ৱেদনং ৱেদিযতীতি সদুক্খং ৱিপাকৱেদনং ৱেদিযতি, সাবাধং নিৰস্সাদন্তি অত্থো. সেয্যথাপি সত্তা নেৰযিকাতি যথা নিৰযে নিব্বত্তসত্তা একন্তদুক্খং ৱেদনং ৱেদিযন্তি, এৱং ৱেদিযতীতি অত্থো. কিং পন তত্থ উপেক্খাৱেদনা নত্থীতি? অত্থি, দুক্খৱেদনায পন বলৱভাৱেন সা অব্বোহাৰিকট্ঠানে ঠিতা. ইতি নিৰযোৱ নিৰযস্স উপমং কত্ৱা আহটো. তত্ৰ পটিভাগউপমা নাম কিৰ এসা.
সেয্যথাপি দেৱা সুভকিণ্হাতি ইধাপি দেৱলোকোৱ দেৱলোকস্স উপমং কত্ৱা আহটো. যস্মা পন হেট্ঠিমেসু ব্ৰহ্মলোকেসু সপ্পীতিকজ্ঝানৱিপাকো ৱত্ততি, সুভকিণ্হেসু নিপ্পীতিকো একন্তসুখোৱ, তস্মা তে অগ্গহেত্ৱা সুভকিণ্হাৱ কথিতা. ইতি অযম্পি তত্ৰ পটিভাগউপমা নামাতি ৱেদিতব্বা.
ৱোকিণ্ণসুখদুক্খন্তি ৱোমিস্সকসুখদুক্খং. সেয্যথাপি মনুস্সাতি মনুস্সানং হি কালেন সুখং হোতি, কালেন দুক্খং. একচ্চে চ দেৱাতি কামাৱচৰদেৱা. তেসম্পি কালেন সুখং হোতি, কালেন দুক্খং. তেসং হি হীনতৰানং মহেসক্খতৰা দেৱতা দিস্ৱা আসনা ৱুট্ঠাতব্বং হোতি, মগ্গা উক্কমিতব্বং, পাৰুতৱত্থং অপনেতব্বং, অঞ্জলিকম্মং কাতব্বন্তি তং সব্বম্পি দুক্খং নাম হোতি. একচ্চে চ ৱিনিপাতিকাতি ৱেমানিকপেতা. তে হি কালেন সম্পত্তিং অনুভৱন্তি কালেন কম্মন্তি ৱোকিণ্ণসুখদুক্খাৱ হোন্তি. ইতি ইমস্মিং সুত্তে তীণি সুচৰিতানি লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকানি কথিতানীতি ৱেদিতব্বানি.
৪. বহুকাৰসুত্তৱণ্ণনা
২৪. চতুত্থে তযোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলাতি তযো আচৰিযপুগ্গলা. পুগ্গলস্স বহুকাৰাতি অন্তেৱাসিকপুগ্গলস্স বহূপকাৰা. বুদ্ধন্তি সব্বঞ্ঞুবুদ্ধং. সৰণং গতো হোতীতি অৱস্সযং গতো হোতি. ধম্মন্তি সতন্তিকং নৱলোকুত্তৰধম্মং. সঙ্ঘন্তি অট্ঠঅৰিযপুগ্গলসমূহং. ইদঞ্চ পন সৰণগমনং অগ্গহিতসৰণপুব্বস্স অকতাভিনিৱেসস্স ৱসেন ৱুত্তং. ইতি ইমস্মিং সুত্তে সৰণদাযকো সোতাপত্তিমগ্গসম্পাপকো অৰহত্তমগ্গসম্পাপকোতি তযো আচৰিযা বহুকাৰাতি আগতা, পব্বজ্জাদাযকো বুদ্ধৱচনদাযকো কম্মৱাচাচৰিযো সকদাগামিমগ্গসম্পাপকো অনাগামিমগ্গসম্পাপকোতি ইমে আচৰিযা ন আগতা, কিং এতে ন বহুকাৰাতি? নো, ন বহুকাৰা. অযং পন দেসনা দুৱিধেন পৰিচ্ছিন্না. তস্মা সব্বেপেতে বহুকাৰা. তেসু সৰণগমনস্মিংযেৱ অকতাভিনিৱেসো ৱট্টতি, চতুপাৰিসুদ্ধিসীলকসিণপৰিকম্মৱিপস্সনাঞাণানি পন পঠমমগ্গসন্নিস্সিতানি হোন্তি, উপৰি দ্ৱে মগ্গা চ ফলানি চ অৰহত্তমগ্গসন্নিস্সিতানীতি ৱেদিতব্বানি.
ইমিনা পুগ্গলেনাতি ইমিনা অন্তেৱাসিকপুগ্গলেন. ন সুপ্পতিকাৰং ৱদামীতি পতিকাৰং কাতুং ন সুকৰন্তি ৱদামি. অভিৱাদনাদীসু অনেকসতৱাৰং অনেকসহস্সৱাৰম্পি হি পঞ্চপতিট্ঠিতেন নিপতিত্ৱা ৱন্দন্তো আসনা ৱুট্ঠায পচ্চুগ্গচ্ছন্তো দিট্ঠদিট্ঠক্খণে অঞ্জলিং পগ্গণ্হন্তো অনুচ্ছৱিকং সামীচিকম্মং কৰোন্তো দিৱসে দিৱসে চীৱৰসতং চীৱৰসহস্সং পিণ্ডপাতসতং পিণ্ডপাতসহস্সং দদমানো চক্কৱাড়পৰিযন্তেন সব্বৰতনমযং আৱাসং কৰোন্তো সপ্পিনৱনীতাদিনানপ্পকাৰং ভেসজ্জং অনুপ্পদজ্জমানো নেৱ সক্কোতি আচৰিযেন কতস্স পতিকাৰং নাম কাতুন্তি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো.
৫. ৱজিৰূপমসুত্তৱণ্ণনা
২৫. পঞ্চমে অৰুকূপমচিত্তোতি পুৰাণৱণসদিসচিত্তো. ৱিজ্জূপমচিত্তোতি ইত্তৰকালোভাসনেন ৱিজ্জুসদিসচিত্তো. ৱজিৰূপমচিত্তোতি কিলেসানং মূলঘাতকৰণসমত্থতায ৱজিৰেন সদিসচিত্তো. অভিসজ্জতীতি লগ্গতি. কুপ্পতীতি কোপৱসেন কুপ্পতি. ব্যাপজ্জতীতি পকতিভাৱং পজহতি, পূতিকো হোতি. পতিত্থীযতীতি থিনভাৱং থদ্ধভাৱং আপজ্জতি. কোপন্তি দুব্বলকোধং. দোসন্তি দুস্সনৱসেন ততো বলৱতৰং. অপ্পচ্চযন্তি অতুট্ঠাকাৰং দোমনস্সং. দুট্ঠাৰুকোতি পুৰাণৱণো. কট্ঠেনাতি দণ্ডককোটিযা. কঠলেনাতি কপালেন. আসৱং দেতীতি অপৰাপৰং সৱতি. পুৰাণৱণো হি অত্তনো ধম্মতাযেৱ পুব্বং লোহিতং যূসন্তি ইমানি তীণি সৱতি, ঘট্টিতো পন তানি অধিকতৰং সৱতি.
এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – দুট্ঠাৰুকো ৱিয হি কোধনপুগ্গলো, তস্স অত্তনো ধম্মতায সৱনং ৱিয কোধনস্সপি অত্তনো ধম্মতায উদ্ধুমাতস্স ৱিয চণ্ডিকতস্স চৰণং, কট্ঠেন ৱা কঠলায ৱা ঘট্টনং ৱিয অপ্পমত্তং ৱচনং, ভিয্যোসোমত্তায সৱনং ৱিয ‘‘মাদিসং নাম এস এৱং ৱদতী’’তি ভিয্যোসোমত্তায উদ্ধুমাযনভাৱো দট্ঠব্বো.
ৰত্তন্ধকাৰতিমিসাযন্তি ৰত্তিং চক্খুৱিঞ্ঞাণুপ্পত্তিনিৱাৰণেন অন্ধভাৱকৰণে বহলতমে. ৱিজ্জন্তৰিকাযাতি ৱিজ্জুপ্পত্তিক্খণে. ইধাপি ইদং ওপম্মসংসন্দনং – চক্খুমা পুৰিসো ৱিয হি যোগাৱচৰো দট্ঠব্বো, অন্ধকাৰং ৱিয সোতাপত্তিমগ্গৱজ্ঝা কিলেসা, ৱিজ্জুসঞ্চৰণং ৱিয সোতাপত্তিমগ্গঞাণস্স উপ্পত্তিকালো, ৱিজ্জন্তৰিকায চক্খুমতো পুৰিসস্স সমন্তা ৰূপদস্সনং ৱিয সোতাপত্তিমগ্গক্খণে নিব্বানদস্সনং, পুন অন্ধকাৰাৱত্থৰণং ৱিয সকদাগামিমগ্গৱজ্ঝা কিলেসা, পুন ৱিজ্জুসঞ্চৰণং ৱিয সকদাগামিমগ্গঞাণস্স উপ্পাদো, ৱিজ্জন্তৰিকায চক্খুমতো পুৰিসস্স সমন্তা ৰূপদস্সনং ৱিয সকদাগামিমগ্গক্খণে নিব্বানদস্সনং, পুন অন্ধকাৰাৱত্থৰণং ৱিয অনাগামিমগ্গৱজ্ঝা কিলেসা, পুন ৱিজ্জুসঞ্চৰণং ৱিয অনাগামিমগ্গঞাণস্স উপ্পাদো, ৱিজ্জন্তৰিকায চক্খুমতো পুৰিসস্স সমন্তা ৰূপদস্সনং ৱিয অনাগামিমগ্গক্খণে নিব্বানদস্সনং ৱেদিতব্বং.
ৱজিৰূপমচিত্ততাযপি ইদং ওপম্মসংসন্দনং – ৱজিৰং ৱিয হি অৰহত্তমগ্গঞাণং দট্ঠব্বং, মণিগণ্ঠিপাসাণগণ্ঠি ৱিয অৰহত্তমগ্গৱজ্ঝা কিলেসা, ৱজিৰস্স মণিগণ্ঠিম্পি ৱা পাসাণগণ্ঠিম্পি ৱা ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা অগমনভাৱস্স নত্থিতা ৱিয অৰহত্তমগ্গঞাণেন অচ্ছেজ্জানং কিলেসানং নত্থিভাৱো, ৱজিৰেন নিব্বিদ্ধৱেধস্স পুন অপতিপূৰণং ৱিয অৰহত্তমগ্গেন ছিন্নানং কিলেসানং পুন অনুপ্পাদো দট্ঠব্বোতি.
৬. সেৱিতব্বসুত্তৱণ্ণনা
২৬. ছট্ঠে সেৱিতব্বোতি উপসঙ্কমিতব্বো. ভজিতব্বোতি অল্লীযিতব্বো. পযিৰুপাসিতব্বোতি সন্তিকে নিসীদনৱসেন পুনপ্পুনং উপাসিতব্বো. সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱাতি সক্কাৰঞ্চেৱ গৰুকাৰঞ্চ কত্ৱা. হীনো হোতি সীলেনাতিআদীসু উপাদাযুপাদায হীনতা ৱেদিতব্বা. তত্থ যো হি পঞ্চ সীলানি ৰক্খতি, সো দস সীলানি ৰক্খন্তেন ন সেৱিতব্বো. যো দস সীলানি ৰক্খতি, সো চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং ৰক্খন্তেন ন সেৱিতব্বো. অঞ্ঞত্ৰ অনুদ্দযা অঞ্ঞত্ৰ অনুকম্পাতি ঠপেত্ৱা অনুদ্দযঞ্চ অনুকম্পঞ্চ. অত্তনো অত্থাযেৱ হি এৱৰূপো পুগ্গলো ন সেৱিতব্বো, অনুদ্দযানুকম্পাৱসেন পন তং উপসঙ্কমিতুং ৱট্টতি.
সীলসামঞ্ঞগতানং সতন্তি সীলেন সমানভাৱং গতানং সন্তানং. সীলকথা চ নো ভৱিস্সতীতি এৱং সমানসীলানং অম্হাকং সীলমেৱ আৰব্ভ কথা ভৱিস্সতি. সা চ নো পৱত্তিনী ভৱিস্সতীতি সা চ অম্হাকং কথা দিৱসম্পি কথেন্তানং পৱত্তিস্সতি ন পটিহঞ্ঞিস্সতি. সা চ নো ফাসু ভৱিস্সতীতি সা চ দিৱসম্পি পৱত্তমানা সীলকথা অম্হাকং ফাসুৱিহাৰো সুখৱিহাৰো ভৱিস্সতি. সমাধিপঞ্ঞাকথাসুপি এসেৱ নযো.
সীলক্খন্ধন্তি সীলৰাসিং. তত্থ তত্থ পঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামীতি এত্থ সীলস্স অসপ্পাযে অনুপকাৰধম্মে ৱজ্জেত্ৱা সপ্পাযে উপকাৰধম্মে সেৱন্তো তস্মিং তস্মিং ঠানে সীলক্খন্ধং পঞ্ঞায অনুগ্গণ্হাতি নাম. সমাধিপঞ্ঞাক্খন্ধেসুপি এসেৱ নযো. নিহীযতীতি অত্তনো হীনতৰং পুগ্গলং সেৱন্তো খাৰপৰিস্সাৱনে আসিত্তউদকং ৱিয সততং সমিতং হাযতি পৰিহাযতি. তুল্যসেৱীতি অত্তনা সমানসেৱী. সেট্ঠমুপনমন্তি সেট্ঠং পুগ্গলং ওণমন্তো. উদেতি খিপ্পন্তি খিপ্পমেৱ ৱড্ঢতি. তস্মা অত্তনো উত্তৰিং ভজেথাতি যস্মা সেট্ঠং পুগ্গলং উপনমন্তো উদেতি খিপ্পং, তস্মা অত্তনো উত্তৰিতৰং ৱিসিট্ঠতৰং ভজেথ.
৭. জিগুচ্ছিতব্বসুত্তৱণ্ণনা
২৭. সত্তমে জিগুচ্ছিতব্বোতি গূথং ৱিয জিগুচ্ছিতব্বো. অথ খো নন্তি অথ খো অস্স. কিত্তিসদ্দোতি কথাসদ্দো. এৱমেৱ খোতি এত্থ গূথকূপো ৱিয দুস্সীল্যং দট্ঠব্বং. গূথকূপে পতিত্ৱা ঠিতো ধম্মনিঅহি ৱিয দুস্সীলপুগ্গলো. গূথকূপতো উদ্ধৰিযমানেন তেন অহিনা পুৰিসস্স সৰীৰং আৰুড়্হেনাপি অদট্ঠভাৱো ৱিয দুস্সীলং সেৱমানস্সাপি তস্স কিৰিযায অকৰণভাৱো. সৰীৰং গূথেন মক্খেত্ৱা অহিনা গতকালো ৱিয দুস্সীলং সেৱমানস্স পাপকিত্তিসদ্দঅব্ভুগ্গমনকালো ৱেদিতব্বো.
তিন্দুকালাতন্তি তিন্দুকৰুক্খঅলাতং. ভিয্যোসোমত্তায চিচ্চিটাযতীতি তং হি ঝাযমানং পকতিযাপি পপটিকাযো মুঞ্চন্তং চিচ্চিটাতি ‘‘চিটিচিটা’’তি সদ্দং কৰোতি, ঘট্টিতং পন অধিমত্তং কৰোতীতি অত্থো. এৱমেৱ খোতি এৱমেৱং কোধনো অত্তনো ধম্মতাযপি উদ্ধতো চণ্ডিকতো হুত্ৱা চৰতি, অপ্পমত্তকং পন ৱচনং সুতকালে ‘‘মাদিসং নাম এৱং ৱদতি এৱং ৱদতী’’তি অতিৰেকতৰং উদ্ধতো চণ্ডিকতো হুত্ৱা চৰতি. গূথকূপোতি গূথপুণ্ণকূপো, গূথৰাসিযেৱ ৱা. ওপম্মসংসন্দনং পনেত্থ পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. তস্মা এৱৰূপো পুগ্গলো অজ্ঝুপেক্খিতব্বো ন সেৱিতব্বোতি যস্মা কোধনো অতিসেৱিযমানো অতিউপসঙ্কমিযমানোপি কুজ্ঝতিযেৱ, ‘‘কিং ইমিনা’’তি পটিক্কমন্তেপি কুজ্ঝতিযেৱ. তস্মা পলালগ্গি ৱিয অজ্ঝুপেক্খিতব্বো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো. কিং ৱুত্তং হোতি? যো হি পলালগ্গিং অতিউপসঙ্কমিত্ৱা তপ্পতি, তস্স সৰীৰং ঝাযতি. যো অতিপটিক্কমিত্ৱা তপ্পতি, তস্স সীতং ন ৱূপসম্মতি. অনুপসঙ্কমিত্ৱা অপটিক্কমিত্ৱা পন মজ্ঝত্তভাৱেন তপ্পন্তস্স সীতং ৱূপসম্মতি, তস্মা পলালগ্গি ৱিয কোধনো পুগ্গলো মজ্ঝত্তভাৱেন অজ্ঝুপেক্খিতব্বো, ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো.
কল্যাণমিত্তোতি সুচিমিত্তো. কল্যাণসহাযোতি সুচিসহাযো. সহাযা নাম সহগামিনো সদ্ধিংচৰা. কল্যাণসম্পৱঙ্কোতি কল্যাণেসু সুচিপুগ্গলেসু সম্পৱঙ্কো, তন্নিন্নতপ্পোণতপ্পব্ভাৰমানসোতি অত্থো.
৮. গূথভাণীসুত্তৱণ্ণনা
২৮. অট্ঠমে গূথভাণীতি যো গূথং ৱিয দুগ্গন্ধকথং কথেতি. পুপ্ফভাণীতি যো পুপ্ফানি ৱিয সুগন্ধকথং কথেতি. মধুভাণীতি যো মধু ৱিয মধুৰকথং কথেতি. সভগ্গতোতি সভায ঠিতো. পৰিসগ্গতোতি গামপৰিসায ঠিতো. ঞাতিমজ্ঝগতোতি ঞাতীনং মজ্ঝে ঠিতো. পূগমজ্ঝগতোতি সেণীনং মজ্ঝে ঠিতো. ৰাজকুলমজ্ঝগতোতি ৰাজকুলস্স মজ্ঝে মহাৱিনিচ্ছযে ঠিতো. অভিনীতোতি পুচ্ছনত্থাযানীতো. সক্খিপুট্ঠোতি সক্খিং কত্ৱা পুচ্ছিতো. এহম্ভো পুৰিসাতি আলপনমেতং. অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱাতি অত্তনো ৱা পৰস্স ৱা হত্থপাদাদিহেতু ৱা ধনহেতু ৱা. আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱাতি এত্থ আমিসন্তি লঞ্জো অধিপ্পেতো. কিঞ্চিক্খন্তি যং ৱা তং ৱা অপ্পমত্তকং অন্তমসো তিত্তিৰিযৱট্টকসপ্পিপিণ্ডনৱনীতপিণ্ডাদিমত্তকস্স লঞ্জস্স হেতূতি অত্থো. সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতীতি জানন্তোযেৱ মুসাৱাদং কত্তা হোতি.
নেলাতি এলং ৱুচ্চতি দোসো, নাস্স এলন্তি নেলা, নিদ্দোসাতি অত্থো. ‘‘নেলঙ্গো সেতপচ্ছাদো’’তি (উদা. ৬৫) এত্থ ৱুত্তসীলং ৱিয. কণ্ণসুখাতি ব্যঞ্জনমধুৰতায কণ্ণানং সুখা, সূচিৱিজ্ঝনং ৱিয কণ্ণসূলং ন জনেতি. অত্থমধুৰতায সকলসৰীৰে কোপং অজনেত্ৱা পেমং জনেতীতি পেমনীযা. হদযং গচ্ছতি অপ্পটিহঞ্ঞমানা সুখেন চিত্তং পৱিসতীতি হদযঙ্গমা. গুণপৰিপুণ্ণতায পুৰে ভৱাতি পোৰী. পুৰে সংৱড্ঢনাৰী ৱিয সুকুমাৰাতিপি পোৰী. পুৰস্স এসাতিপি পোৰী. পুৰস্স এসাতি নগৰৱাসীনং কথাতি অত্থো. নগৰৱাসিনো হি যুত্তকথা হোন্তি, পিতিমত্তং পিতাতি, মাতিমত্তং মাতাতি, ভাতিমত্তং ভাতাতি ৱদন্তি. এৱৰূপী কথা বহুনো জনস্স কন্তা হোতীতি বহুজনকন্তা. কন্তভাৱেনেৱ বহুনো জনস্স মনাপা চিত্তৱুদ্ধিকৰাতি বহুজনমনাপা.
৯. অন্ধসুত্তৱণ্ণনা
২৯. নৱমে চক্খু ন হোতীতি পঞ্ঞাচক্খু ন হোতি. ফাতিং কৰেয্যাতি ফীতং ৱড্ঢিতং কৰেয্য. সাৱজ্জানৱজ্জেতি সদোসনিদ্দোসে. হীনপ্পণীতেতি অধমুত্তমে. কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগেতি কণ্হসুক্কাযেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিবাহনতো পটিপক্খৱসেন সপ্পটিভাগাতি ৱুচ্চন্তি. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো – কুসলে ধম্মে ‘‘কুসলা ধম্মা’’তি জানেয্য, অকুসলে ধম্মে ‘‘অকুসলা ধম্মা’’তি জানেয্য. সাৱজ্জাদীসুপি এসেৱ নযো. কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগেসু পন কণ্হধম্মে ‘‘সুক্কসপ্পটিভাগা’’তি জানেয্য, সুক্কধম্মে ‘‘কণ্হসপ্পটিভাগা’’তি যেন পঞ্ঞাচক্খুনা জানেয্য, তথাৰূপম্পিস্স চক্খু ন হোতীতি. ইমিনা নযেন সেসৱাৰেসুপি অত্থো ৱেদিতব্বো.
ন চেৱ ভোগা তথাৰূপাতি তথাজাতিকা ভোগাপিস্স ন হোন্তি. ন চ পুঞ্ঞানি কুব্বতীতি পুঞ্ঞানি চ ন কৰোতি. এত্তাৱতা ভোগুপ্পাদনচক্খুনো চ পুঞ্ঞকৰণচক্খুনো চ অভাৱো ৱুত্তো. উভযত্থ কলিগ্গাহোতি ইধলোকে চ পৰলোকে চাতি উভযস্মিম্পি অপৰদ্ধগ্গাহো, পৰাজযগ্গাহো হোতীতি অত্থো. অথ ৱা উভযত্থ কলিগ্গাহোতি উভযেসম্পি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকানং অত্থানং কলিগ্গাহো, পৰাজযগ্গাহোতি অত্থো. ধম্মাধম্মেনাতি দসকুসলকম্মপথধম্মেনপি দসঅকুসলকম্মপথঅধম্মেনপি. সঠোতি কেৰাটিকো. ভোগানি পৰিযেসতীতি ভোগে গৱেসতি. থেয্যেন কূটকম্মেন, মুসাৱাদেন চূভযন্তি থেয্যাদীসু উভযেন পৰিযেসতীতি অত্থো. কথং? থেয্যেন কূটকম্মেন চ পৰিযেসতি, থেয্যেন মুসাৱাদেন চ পৰিযেসতি, কূটকম্মেন মুসাৱাদেন চ পৰিযেসতি. সঙ্ঘাতুন্তি সঙ্ঘৰিতুং. ধম্মলদ্ধেহীতি দসকুসলকম্মপথধম্মং অকোপেত্ৱা লদ্ধেহি. উট্ঠানাধিগতন্তি ৱীৰিযেন অধিগতং. অব্যগ্ঘমানসোতি নিব্বিচিকিচ্ছচিত্তো. ভদ্দকং ঠানন্তি সেট্ঠং দেৱট্ঠানং. ন সোচতীতি যস্মিং ঠানে অন্তোসোকেন ন সোচতি.
১০. অৱকুজ্জসুত্তৱণ্ণনা
৩০. দসমে অৱকুজ্জপঞ্ঞোতি অধোমুখপঞ্ঞো. উচ্ছঙ্গপঞ্ঞোতি উচ্ছঙ্গসদিসপঞ্ঞো. পুথুপঞ্ঞোতি ৱিত্থাৰিকপঞ্ঞো. আদিকল্যাণন্তিআদীসু আদীতি পুব্বপট্ঠপনা. মজ্ঝন্তি কথাৱেমজ্ঝং. পৰিযোসানন্তি সন্নিট্ঠানং. ইতিস্স তে ধম্মং কথেন্তা পুব্বপট্ঠপনেপি কল্যাণং ভদ্দকং অনৱজ্জমেৱ কত্ৱা কথেন্তি, ৱেমজ্ঝেপি পৰিযোসানেপি. এত্থ চ অত্থি দেসনায আদিমজ্ঝপৰিযোসানানি, অত্থি সাসনস্স. তত্থ দেসনায তাৱ চতুপ্পদিকগাথায পঠমপদং আদি, দ্ৱে পদানি মজ্ঝং, অৱসানপদং পৰিযোসানং. একানুসন্ধিকস্স সুত্তস্স নিদানং আদি, অনুসন্ধি মজ্ঝং, ইদমৱোচাতি অপ্পনা পৰিযোসানং. অনেকানুসন্ধিকস্স পঠমো অনুসন্ধি আদি, ততো পৰং একো ৱা অনেকে ৱা মজ্ঝং, পচ্ছিমো পৰিযোসানং. অযং তাৱ দেসনায নযো. সাসনস্স পন সীলং আদি, সমাধি মজ্ঝং, ৱিপস্সনা পৰিযোসানং. সমাধি ৱা আদি, ৱিপস্সনা মজ্ঝং, মগ্গো পৰিযোসানং. ৱিপস্সনা ৱা আদি, মগ্গো মজ্ঝং, ফলং পৰিযোসানং. মগ্গো ৱা আদি, ফলং মজ্ঝং, নিব্বানং পৰিযোসানং. দ্ৱে দ্ৱে ৱা কযিৰমানে সীলসমাধযো আদি, ৱিপস্সনামগ্গা মজ্ঝং, ফলনিব্বানানি পৰিযোসানং.
সাত্থন্তি সাত্থকং কত্ৱা দেসেন্তি. সব্যঞ্জনন্তি অক্খৰপাৰিপূৰিং কত্ৱা দেসেন্তি. কেৱলপৰিপুণ্ণন্তি সকলপৰিপুণ্ণং অনূনং কত্ৱা দেসেন্তি. পৰিসুদ্ধন্তি পৰিসুদ্ধং নিজ্জটং নিগ্গণ্ঠিং কত্ৱা দেসেন্তি. ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেন্তীতি এৱং দেসেন্তা চ সেট্ঠচৰিযভূতং সিক্খত্তযসঙ্গহিতং অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং পকাসেন্তি. নেৱ আদিং মনসি কৰোতীতি নেৱ পুব্বপট্ঠপনং মনসি কৰোতি.
কুম্ভোতি ঘটো. নিকুজ্জোতি অধোমুখো ঠপিতো. এৱমেৱ খোতি এত্থ কুম্ভো নিকুজ্জো ৱিয অৱকুজ্জপঞ্ঞো পুগ্গলো দট্ঠব্বো, উদকাসিঞ্চনকালো ৱিয ধম্মদেসনায লদ্ধকালো, উদকস্স ৱিৱট্টনকালো ৱিয তস্মিং আসনে নিসিন্নস্স উগ্গহেতুং অসমত্থকালো, উদকস্স অসণ্ঠানকালো ৱিয ৱুট্ঠহিত্ৱা অসল্লক্খণকালো ৱেদিতব্বো.
আকিণ্ণানীতি পক্খিত্তানি. সতিসম্মোসায পকিৰেয্যাতি মুট্ঠস্সতিতায ৱিকিৰেয্য. এৱমেৱ খোতি এত্থ উচ্ছঙ্গো ৱিয উচ্ছঙ্গপঞ্ঞো পুগ্গলো দট্ঠব্বো, নানাখজ্জকানি ৱিয নানপ্পকাৰং বুদ্ধৱচনং, উচ্ছঙ্গে নানাখজ্জকানি খাদন্তস্স নিসিন্নকালো ৱিয তস্মিং আসনে নিসিন্নস্স উগ্গণ্হনকালো, ৱুট্ঠহন্তস্স সতিসম্মোসা পকিৰণকালো ৱিয তস্মা আসনা ৱুট্ঠায গচ্ছন্তস্স অসল্লক্খণকালো ৱেদিতব্বো.
উক্কুজ্জোতি উপৰিমুখো ঠপিতো. সণ্ঠাতীতি পতিট্ঠহতি. এৱমেৱ খোতি এত্থ উপৰিমুখো ঠপিতো কুম্ভো ৱিয পুথুপঞ্ঞো পুগ্গলো দট্ঠব্বো, উদকস্স আসিত্তকালো ৱিয দেসনায লদ্ধকালো, উদকস্স সণ্ঠানকালো ৱিয তত্থ নিসিন্নস্স উগ্গণ্হনকালো, নো ৱিৱট্টনকালো ৱিয ৱুট্ঠায গচ্ছন্তস্স সল্লক্খণকালো ৱেদিতব্বো.
দুম্মেধোতি নিপ্পঞ্ঞো. অৱিচক্খণোতি সংৱিদহনপঞ্ঞায ৰহিতো. গন্তাতি গমনসীলো. সেয্যো এতেন ৱুচ্চতীতি এতস্মা পুগ্গলা উত্তৰিতৰোতি ৱুচ্চতি. ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নোতি নৱলোকুত্তৰধম্মস্স অনুধম্মং সহ সীলেন পুব্বভাগপটিপদং পটিপন্নো. দুক্খস্সাতি ৱট্টদুক্খস্স. অন্তকৰো সিযাতি কোটিকৰো পৰিচ্ছেদকৰো পৰিৱটুমকৰো ভৱেয্যাতি.
পুগ্গলৱগ্গো ততিযো.