২. ৰথকাৰৱগ্গো

১. ঞাতসুত্তৱণ্ণনা

১১. দুতিযস্স পঠমে ঞাতোতি পঞ্ঞাতো পাকটো. অননুলোমিকেতি সাসনস্স ন অনুলোমেতীতি অননুলোমিকং, তস্মিং অননুলোমিকে. কাযকম্মেতি পাণাতিপাতাদিম্হি কাযদুচ্চৰিতে. ওড়াৰিকং ৱা এতং, ন এৱৰূপে সমাদপেতুং সক্কোতি. দিসা নমস্সিতুং ৱট্টতি, ভূতবলিং কাতুং ৱট্টতীতি এৱৰূপে সমাদপেতি গণ্হাপেতি. ৱচীকম্মেপি মুসাৱাদাদীনি ওড়াৰিকানি, অত্তনো সন্তকং পৰস্স অদাতুকামেন ‘‘নত্থী’’তি অযং ৱঞ্চনমুসাৱাদো নাম ৱত্তুং ৱট্টতীতি এৱৰূপে সমাদপেতি. মনোকম্মেপি অভিজ্ঝাদযো ওড়াৰিকা, কম্মট্ঠানং ৱিসংৱাদেত্ৱা কথেন্তো পন অননুলোমিকেসু ধম্মেসু সমাদপেতি নাম দক্খিণৱিহাৰৱাসিত্থেৰো ৱিয. তং কিৰ থেৰং একো উপট্ঠাকো অমচ্চপুত্তো উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘মেত্তাযন্তেন পঠমং কীদিসে পুগ্গলে মেত্তাযিতব্ব’’ন্তি পুচ্ছি. থেৰো সভাগৱিসভাগং অনাচিক্খিত্ৱা ‘‘পিযপুগ্গলে’’তি আহ. তস্স চ ভৰিযা পিযা হোতি মনাপা, সো তং আৰব্ভ মেত্তাযন্তো উম্মাদং পাপুণি. কথং পনেস বহুজনঅহিতায পটিপন্নো হোতীতি? এৱৰূপস্স হি সদ্ধিৱিহাৰিকাদযো চেৱ উপট্ঠাকাদযো চ তেসং আৰক্খদেৱতা আদিং কত্ৱা তাসং তাসং মিত্তভূতা যাৱ ব্ৰহ্মলোকা সেসদেৱতা চ ‘‘অযং ভিক্খু ন অজানিত্ৱা কৰিস্সতী’’তি তেন কতমেৱ কৰোন্তি, এৱমেস বহুজনঅহিতায পটিপন্নো হোতি.

সুক্কপক্খে পাণাতিপাতা ৱেৰমণিআদীনংযেৱ ৱসেন কাযকম্মৱচীকম্মানি ৱেদিতব্বানি. কম্মট্ঠানং পন অৱিসংৱাদেত্ৱা কথেন্তো অনুলোমিকেসু ধম্মেসু সমাদপেতি নাম কোড়িতৱিহাৰৱাসী চতুনিকাযিকতিস্সত্থেৰো ৱিয. তস্স কিৰ জেট্ঠভাতা নন্দাভযত্থেৰো নাম পোতলিযৱিহাৰে ৱসন্তো একস্মিং ৰোগে সমুট্ঠিতে কনিট্ঠং পক্কোসাপেত্ৱা আহ – ‘‘আৱুসো, ময্হং সল্লহুকং কত্ৱা একং কম্মট্ঠানং কথেহী’’তি. কিং, ভন্তে, অঞ্ঞেন কম্মট্ঠানেন, কবড়ীকাৰাহাৰং পৰিগ্গণ্হিতুং ৱট্টতীতি? কিমত্থিকো এস, আৱুসোতি? ভন্তে, কবড়ীকাৰাহাৰো উপাদাৰূপং, একস্মিঞ্চ উপাদাৰূপে দিট্ঠে তেৱীসতি উপাদাৰূপানি পাকটানি হোন্তীতি. সো ‘‘ৱট্টিস্সতি, আৱুসো, এত্তক’’ন্তি তং উয্যোজেত্ৱা কবড়ীকাৰাহাৰং পৰিগ্গণ্হিত্ৱা উপাদাৰূপং সল্লক্খেত্ৱা ৱিৱট্টেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. অথ নং থেৰং বহিৱিহাৰা অনিক্খন্তমেৱ পক্কোসিত্ৱা, ‘‘আৱুসো, মহাঅৱস্সযোসি ময্হং জাতো’’তি কনিট্ঠত্থেৰস্স অত্তনা পটিলদ্ধগুণং আৰোচেসি. বহুজনহিতাযাতি এতস্সপি হি সদ্ধিৱিহাৰিকাদযো ‘‘অযং ন অজানিত্ৱা কৰিস্সতী’’তি তেন কতমেৱ কৰোন্তীতি বহুজনহিতায পটিপন্নো নাম হোতীতি.

২. সাৰণীযসুত্তৱণ্ণনা

১২. দুতিযে খত্তিযস্সাতি জাতিযা খত্তিযস্স. মুদ্ধাৱসিত্তস্সাতি ৰাজাভিসেকেন মুদ্ধনি অভিসিত্তস্স. সাৰণীযানি ভৱন্তীতি সৰিতব্বানি অসম্মুস্সনীযানি হোন্তি. জাতোতি নিব্বত্তো. যাৱজীৱং সাৰণীযন্তি দহৰকালে জানিতুম্পি ন সক্কা, অপৰভাগে পন মাতাপিতুআদীহি ঞাতকেহি ৱা দাসাদীহি ৱা ‘‘ত্ৱং অসুকজনপদে অসুকনগৰে অসুকদিৱসে অসুকনক্খত্তে জাতো’’তি আচিক্খিতে সুত্ৱা ততো পট্ঠায যাৱজীৱং সৰতি ন সম্মুস্সতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘যাৱজীৱং সাৰণীযং হোতী’’তি.

ইদং, ভিক্খৱে, দুতিযন্তি অভিসেকট্ঠানং নাম ৰঞ্ঞো বলৱতুট্ঠিকৰং হোতি, তেনস্স তং যাৱজীৱং সাৰণীযং. সঙ্গামৱিজযট্ঠানেপি এসেৱ নযো. এত্থ পন সঙ্গামন্তি যুদ্ধং. অভিৱিজিনিত্ৱাতি জিনিত্ৱা সত্তুমদ্দনং কত্ৱা. তমেৱ সঙ্গামসীসন্তি তমেৱ সঙ্গামট্ঠানং. অজ্ঝাৱসতীতি অভিভৱিত্ৱা আৱসতি.

ইদানি যস্মা সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৰঞ্ঞো জাতিট্ঠানাদীহি কত্তব্বকিচ্চং নত্থি, ইমস্মিং পন সাসনে তপ্পটিভাগে তযো পুগ্গলে দস্সেতুং ইদং কাৰণং আভতং, তস্মা তে দস্সেন্তো এৱমেৱ খো, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ অনগাৰিযং পব্বজিতো হোতীতি এত্থ চতুপাৰিসুদ্ধিসীলম্পি পব্বজ্জানিস্সিতমেৱাতি ৱেদিতব্বং. সাৰণীযং হোতীতি ‘‘অহং অসুকৰট্ঠে অসুকজনপদে অসুকৱিহাৰে অসুকমাড়কে অসুকদিৱাট্ঠানে অসুকচঙ্কমে অসুকৰুক্খমূলে পব্বজিতো’’তি এৱং যাৱজীৱং সৰিতব্বমেৱ হোতি ন সম্মুস্সিতব্বং.

ইদং দুক্খন্তি এত্তকং দুক্খং, ন ইতো উদ্ধং দুক্খং অত্থি. অযং দুক্খসমুদযোতি এত্তকো দুক্খসমুদযো, ন ইতো উদ্ধং দুক্খসমুদযো অত্থীতি. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. এৱমেত্থ চতূহি সচ্চেহি সোতাপত্তিমগ্গো কথিতো. কসিণপৰিকম্মৱিপস্সনাঞাণানি পন মগ্গসন্নিস্সিতানেৱ হোন্তি. সাৰণীযং হোতীতি ‘‘অহং অসুকৰট্ঠে…পে… অসুকৰুক্খমূলে সোতাপন্নো জাতো’’তি যাৱজীৱং সাৰণীযং হোতি অসম্মুস্সনীযং.

আসৱানং খযাতি আসৱানং খযেন. চেতোৱিমুত্তিন্তি ফলসমাধিং. পঞ্ঞাৱিমুত্তিন্তি ফলপঞ্ঞং. সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱাতি অত্তনাৱ অভিৱিসিট্ঠায পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৱা. উপসম্পজ্জ ৱিহৰতীতি পটিলভিত্ৱা ৱিহৰতি. সাৰণীযন্তি ‘‘মযা অসুকৰট্ঠে…পে… অসুকৰুক্খমূলে অৰহত্তং পত্ত’’ন্তি অত্তনো অৰহত্তপত্তিট্ঠানং নাম যাৱজীৱং সাৰণীযং হোতি অসম্মুস্সনীযন্তি যথানুসন্ধিনাৱ দেসনং নিট্ঠপেসি.

৩. আসংসসুত্তৱণ্ণনা

১৩. ততিযে সন্তোতি অত্থি উপলব্ভন্তি. সংৱিজ্জমানাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. লোকস্মিন্তি সত্তলোকে. নিৰাসোতি অনাসো অপত্থনো. আসংসোতি আসংসমানো পত্থযমানো. ৱিগতাসোতি অপগতাসো. চণ্ডালকুলেতি চণ্ডালানং কুলে. ৱেনকুলেতি ৱিলীৱকাৰকুলে. নেসাদকুলেতি মিগলুদ্দকানং কুলে. ৰথকাৰকুলেতি চম্মকাৰকুলে. পুক্কুসকুলেতি পুপ্ফচ্ছড্ডককুলে.

এত্তাৱতা কুলৱিপত্তিং দস্সেত্ৱা ইদানি যস্মা নীচকুলে জাতোপি একচ্চো অড্ঢো হোতি মহদ্ধনো, অযং পন ন তাদিসো, তস্মাস্স ভোগৱিপত্তিং দস্সেতুং দলিদ্দেতিআদিমাহ. তত্থ দলিদ্দেতি দালিদ্দিযেন সমন্নাগতে. অপ্পন্নপানভোজনেতি পৰিত্তকঅন্নপানভোজনে. কসিৰৱুত্তিকেতি দুক্খজীৱিকে, যত্থ ৱাযামেন পযোগেন জীৱিতৱুত্তিং সাধেন্তি, তথাৰূপেতি অত্থো. যত্থ কসিৰেন ঘাসচ্ছাদো লব্ভতীতি যস্মিং কুলে দুক্খেন যাগুভত্তঘাসো চ কোপীনমত্তং অচ্ছাদনঞ্চ লব্ভতি.

ইদানি যস্মা একচ্চো নীচকুলে জাতোপি উপধিসম্পন্নো হোতি অত্তভাৱসমিদ্ধিযং ঠিতো, অযঞ্চ ন তাদিসো, তস্মাস্স সৰীৰৱিপত্তিম্পি দস্সেতুং সো চ হোতি দুব্বণ্ণোতিআদিমাহ. তত্থ দুব্বণ্ণোতি পংসুপিসাচকো ৱিয ঝামখাণুৱণ্ণো. দুদ্দসিকোতি ৱিজাতমাতুযাপি অমনাপদস্সনো. ওকোটিমকোতি লকুণ্ডকো. কাণোতি একক্খিকাণো ৱা উভযক্খিকাণো ৱা. কুণীতি একহত্থকুণী ৱা উভযহত্থকুণী ৱা. খঞ্জোতি একপাদখঞ্জো ৱা উভযপাদখঞ্জো ৱা. পক্খহতোতি হতপক্খো পীঠসপ্পী. পদীপেয্যস্সাতি ৱট্টিতেলকপল্লকাদিনো পদীপউপকৰণস্স. তস্স ন এৱং হোতীতি. কস্মা ন হোতি? নীচকুলে জাতত্তা.

জেট্ঠোতি অঞ্ঞস্মিং জেট্ঠে সতি কনিট্ঠো আসং ন কৰোতি, তস্মা জেট্ঠোতি আহ. আভিসেকোতি জেট্ঠোপি ন অভিসেকাৰহো আসং ন কৰোতি, তস্মা আভিসেকোতি আহ. অনভিসিত্তোতি অভিসেকাৰহোপি কাণকুণিআদিদোসৰহিতো সকিং অভিসিত্তো পুন অভিসেকে আসং ন কৰোতি, তস্মা অনভিসিত্তোতি আহ. অচলপ্পত্তোতি জেট্ঠোপি আভিসেকো অনভিসিত্তো মন্দো উত্তানসেয্যকো, সোপি অভিসেকে আসং ন কৰোতি. সোড়সৱস্সুদ্দেসিকো পন পঞ্ঞাযমানমস্সুভেদো অচলপ্পত্তো নাম হোতি, মহন্তম্পি ৰজ্জং ৱিচাৰেতুং সমত্থো, তস্মা ‘‘অচলপ্পত্তো’’তি আহ. তস্স এৱং হোতীতি কস্মা হোতি? মহাজাতিতায.

দুস্সীলোতি নিস্সীলো. পাপধম্মোতি লামকধম্মো. অসুচীতি অসুচীহি কাযকম্মাদীহি সমন্নাগতো. সঙ্কস্সৰসমাচাৰোতি সঙ্কাহি সৰিতব্বসমাচাৰো, কিঞ্চিদেৱ অসাৰুপ্পং দিস্ৱা ‘‘ইদং ইমিনা কতং ভৱিস্সতী’’তি এৱং পৰেসং আসঙ্কনীযসমাচাৰো, অত্তনাযেৱ ৱা সঙ্কাহি সৰিতব্বসমাচাৰো, সাসঙ্কসমাচাৰোতি অত্থো. তস্স হি দিৱাট্ঠানাদীসু সন্নিপতিত্ৱা কিঞ্চিদেৱ মন্তযন্তে ভিক্খূ দিস্ৱা ‘‘ইমে একতো হুত্ৱা মন্তেন্তি, কচ্চি নু খো মযা কতকম্মং জানিত্ৱা মন্তেন্তী’’তি এৱং সাসঙ্কসমাচাৰো হোতি. পটিচ্ছন্নকম্মন্তোতি পটিচ্ছাদেতব্বযুত্তকেন পাপকম্মেন সমন্নাগতো. অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞোতি অস্সমণো হুত্ৱাৱ সমণপতিৰূপকতায ‘‘সমণো অহ’’ন্তি এৱং পটিঞ্ঞো. অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞোতি অঞ্ঞে ব্ৰহ্মচাৰিনো সুনিৱত্থে সুপাৰুতে সুম্ভকপত্তধৰে গামনিগমৰাজধানীসু পিণ্ডায চৰিত্ৱা জীৱিকং কপ্পেন্তে দিস্ৱা সযম্পি তাদিসেন আকাৰেন তথা পটিপজ্জনতো ‘‘অহং ব্ৰহ্মচাৰী’’তি পটিঞ্ঞং দেন্তো ৱিয হোতি. ‘‘অহং ভিক্খূ’’তি ৱত্ৱা উপোসথগ্গাদীনি পৱিসন্তো পন ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো হোতিযেৱ, তথা সঙ্ঘিকং লাভং গণ্হন্তো. অন্তোপূতীতি পূতিনা কম্মেন অন্তো অনুপৱিট্ঠো. অৱস্সুতোতি ৰাগাদীহি তিন্তো. কসম্বুজাতোতি সঞ্জাতৰাগাদিকচৱৰো. তস্স ন এৱং হোতীতি. কস্মা ন হোতি? লোকুত্তৰধম্মউপনিস্সযস্স নত্থিতায. তস্স এৱং হোতীতি. কস্মা হোতি? মহাসীলস্মিং পৰিপূৰকাৰিতায.

৪. চক্কৱত্তিসুত্তৱণ্ণনা

১৪. চতুত্থে চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি জনং ৰঞ্জেতীতি ৰাজা. চক্কং ৱত্তেতীতি চক্কৱত্তী. ৱত্তিতং ৱা অনেন চক্কন্তি চক্কৱত্তী. ধম্মো অস্স অত্থীতি ধম্মিকো. ধম্মেনেৱ দসৱিধেন চক্কৱত্তিৱত্তেন ৰাজা জাতোতি ধম্মৰাজা. সোপি ন অৰাজকন্তি সোপি অঞ্ঞং নিস্সযৰাজানং অলভিত্ৱা চক্কং নাম ৱত্তেতুং ন সক্কোতীতি অত্থো. ইতি সত্থা দেসনং পট্ঠপেত্ৱা যথানুসন্ধিং অপাপেত্ৱাৱ তুণ্হী অহোসি. কস্মা? অনুসন্ধিকুসলা উট্ঠহিত্ৱা অনুসন্ধিং পুচ্ছিস্সন্তি, বহূ হি ইমস্মিং ঠানে তথাৰূপা ভিক্খূ, অথাহং তেহি পুট্ঠো দেসনং ৱড্ঢেস্সামীতি. অথেকো অনুসন্ধিকুসলো ভিক্খু ভগৱন্তং পুচ্ছন্তো কো পন, ভন্তেতিআদিমাহ. ভগৱাপিস্স ব্যাকৰোন্তো ধম্মো ভিক্খূতিআদিমাহ.

তত্থ ধম্মোতি দসকুসলকম্মপথধম্মো. ধম্মন্তি তমেৱ ৱুত্তপ্পকাৰং ধম্মং. নিস্সাযাতি তদধিট্ঠানেন চেতসা তমেৱ নিস্সযং কত্ৱা. ধম্মং সক্কৰোন্তোতি যথা কতো সো ধম্মো সুট্ঠু কতো হোতি, এৱমেতং কৰোন্তো. ধম্মং গৰুং কৰোন্তোতি তস্মিং গাৰৱুপ্পত্তিযা তং গৰুকৰোন্তো. ধম্মং অপচাযমানোতি তস্সেৱ ধম্মস্স অঞ্জলিকৰণাদীহি নীচৱুত্তিতং কৰোন্তো. ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতূতি তং ধম্মং ধজমিৱ পুৰক্খত্ৱা কেতুমিৱ উক্খিপিত্ৱা পৱত্তিযা ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু চ হুত্ৱাতি অত্থো. ধম্মাধিপতেয্যোতি ধম্মাধিপতিভূতাগতভাৱেন ধম্মৱসেনেৱ চ সব্বকিৰিযানং কৰণেন ধম্মাধিপতেয্যো হুত্ৱা. ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহতীতি ধম্মো অস্সা অত্থীতি ধম্মিকা, ৰক্খা চ আৱৰণঞ্চ গুত্তি চ ৰক্খাৱৰণগুত্তি. তত্থ ‘‘পৰং ৰক্খন্তো অত্তানং ৰক্খতী’’তি ৱচনতো খন্তিআদযো ৰক্খা. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পৰং ৰক্খন্তো অত্তানং ৰক্খতি. খন্তিযা অৱিহিংসায মেত্তচিত্ততায অনুদ্দযাযা’’তি (সং. নি. ৫.৩৮৫). নিৱাসনপাৰুপনগেহাদীনি আৱৰণং. চোৰাদিউপদ্দৱনিৱাৰণত্থং গোপাযনা গুত্তি. তং সব্বম্পি সুট্ঠু ৱিদহতি পৱত্তেতি ঠপেতীতি অত্থো.

ইদানি যত্থ সা সংৱিদহিতব্বা, তং দস্সেন্তো অন্তোজনস্মিন্তিআদিমাহ. তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – অন্তোজনসঙ্খাতং পুত্তদাৰং সীলসংৱৰে পতিট্ঠাপেন্তো ৱত্থগন্ধমালাদীনি চস্স দদমানো সব্বোপদ্দৱে চস্স নিৱাৰযমানো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহতি নাম. খত্তিযাদীসুপি এসেৱ নযো. অযং পন ৱিসেসো – অভিসিত্তখত্তিযা ভদ্ৰঅস্সাজানীযাদিৰতনসম্পদানেনপি উপগণ্হিতব্বা, অনুযন্তা খত্তিযা তেসং অনুৰূপযানৱাহনসম্পদানেনপি পৰিতোসেতব্বা, বলকাযো কালং অনতিক্কমেত্ৱা ভত্তৱেতনসম্পদানেনপি অনুগ্গহেতব্বো, ব্ৰাহ্মণা অন্নপানৱত্থাদিনা দেয্যধম্মেন, গহপতিকা ভত্তবীজনঙ্গলবলিবদ্দাদিসম্পদানেন, তথা নিগমৱাসিনো নেগমা জনপদৱাসিনো চ জানপদা. সমিতপাপবাহিতপাপা পন সমণব্ৰাহ্মণা সমণপৰিক্খাৰসম্পদানেন সক্কাতব্বা, মিগপক্খিনো অভযদানেন সমস্সাসেতব্বা.

ধম্মেনেৱ চক্কং ৱত্তেতীতি দসকুসলকম্মপথধম্মেনেৱ চক্কং পৱত্তেতি. তং হোতি চক্কং অপ্পটিৱত্তিযন্তি তং তেন এৱং পৱত্তিতং আণাচক্কং অপ্পটিৱত্তিযং হোতি. কেনচি মনুস্সভূতেনাতি দেৱতা নাম অত্তনা ইচ্ছিতিচ্ছিতমেৱ কৰোন্তি, তস্মা তা অগ্গণ্হিত্ৱা ‘‘মনুস্সভূতেনা’’তি ৱুত্তং. পচ্চত্থিকেনাতি পটিঅত্থিকেন, পটিসত্তুনাতি অত্থো. ধম্মিকোতি চক্কৱত্তী দসকুসলকম্মপথৱসেন ধম্মিকো, তথাগতো পন নৱলোকুত্তৰধম্মৱসেন. ধম্মৰাজাতি নৱহি লোকুত্তৰধম্মেহি মহাজনং ৰঞ্জেতীতি ধম্মৰাজা. ধম্মংযেৱাতি নৱলোকুত্তৰধম্মমেৱ নিস্সায তমেৱ সক্কৰোন্তো তং গৰুকৰোন্তো তং অপচাযমানো. সোৱস্স ধম্মো অব্ভুগ্গতট্ঠেন ধজোতি ধম্মদ্ধজো. সোৱস্স কেতূতি ধম্মকেতু. তমেৱ অধিপতিং জেট্ঠকং কত্ৱা ৱিহৰতীতি ধম্মাধিপতেয্যো. ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিন্তি লোকিযলোকুত্তৰধম্মদাযিকৰক্খঞ্চ আৱৰণঞ্চ গুত্তিঞ্চ. সংৱিদহতীতি ঠপেতি পঞ্ঞপেতি. এৱৰূপন্তি তিৱিধং কাযদুচ্চৰিতং ন সেৱিতব্বং, সুচৰিতং সেৱিতব্বন্তি এৱং সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. সংৱিদহিত্ৱাতি ঠপেত্ৱা কথেত্ৱা. ধম্মেনেৱ অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তেতীতি নৱলোকুত্তৰধম্মেনেৱ অসদিসং ধম্মচক্কং পৱত্তেতি. তং হোতি চক্কং অপ্পটিৱত্তিযন্তি তং এৱং পৱত্তিতং ধম্মচক্কং এতেসু সমণাদীসু একেনপি পটিৱত্তেতুং পটিবাহিতুং ন সক্কা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

৫. সচেতনসুত্তৱণ্ণনা

১৫. পঞ্চমে ইসিপতনেতি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসঙ্খাতানং ইসীনং ধম্মচক্কপ্পৱত্তনত্থায চেৱ উপোসথকৰণত্থায চ আগন্ত্ৱা পতনে, সন্নিপাতট্ঠানেতি অত্থো. পদনেতিপি পাঠো, অযমেৱ অত্থো. মিগদাযেতি মিগানং অভযত্থায দিন্নে. ছহি মাসেহি ছাৰত্তূনেহীতি সো কিৰ ৰঞ্ঞা আণত্তদিৱসেযেৱ সব্বূপকৰণানি সজ্জেত্ৱা অন্তেৱাসিকেহি সদ্ধিং অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা গামদ্ৱাৰগামমজ্ঝদেৱকুলসুসানাদীসু ঠিতৰুক্খে চেৱ ঝামপতিতসুক্খৰুক্খে চ ৱিৱজ্জেত্ৱা সম্পন্নপদেসে ঠিতে সব্বদোসৱিৱজ্জিতে নাভিঅৰনেমীনং অনুৰূপে ৰুক্খে গহেত্ৱা তং চক্কং অকাসি. তস্স ৰুক্খে ৱিচিনিত্ৱা গণ্হন্তস্স চেৱ কৰোন্তস্স চ এত্তকো কালো ৱীতিৱত্তো. তেন ৱুত্তং – ‘‘ছহি মাসেহি ছাৰত্তূনেহী’’তি. নানাকৰণন্তি নানত্তং. নেসন্তি ন এসং. অত্থেসন্তি অত্থি এসং. অভিসঙ্খাৰস্স গতীতি পযোগস্স গমনং. চিঙ্গুলাযিত্ৱাতি পৰিব্ভমিত্ৱা. অক্খাহতং মঞ্ঞেতি অক্খে পৱেসেত্ৱা ঠপিতমিৱ.

সদোসাতি সগণ্ডা উণ্ণতোণতট্ঠানযুত্তা. সকসাৱাতি পূতিসাৰেন চেৱ ফেগ্গুনা চ যুত্তা. কাযৱঙ্কাতিআদীনি কাযদুচ্চৰিতাদীনং নামানি. এৱং পপতিতাতি এৱং গুণপতনেন পতিতা. এৱং পতিট্ঠিতাতি এৱং গুণেহি পতিট্ঠিতা. তত্থ লোকিযমহাজনা পপতিতা নাম, সোতাপন্নাদযো পতিট্ঠিতা নাম. তেসুপি পুৰিমা তযো কিলেসানং সমুদাচাৰক্খণে পপতিতা নাম, খীণাসৱা পন একন্তেনেৱ পতিট্ঠিতা নাম. তস্মাতি যস্মা অপ্পহীনকাযৱঙ্কাদযো পপতন্তি, পহীনকাযৱঙ্কাদযো পতিট্ঠহন্তি, তস্মা. কাযৱঙ্কাদীনং পন এৱং পহানং ৱেদিতব্বং – পাণাতিপাতো অদিন্নাদানং মিচ্ছাচাৰো মুসাৱাদো পিসুণাৱাচা মিচ্ছাদিট্ঠীতি ইমে তাৱ ছ সোতাপত্তিমগ্গেন পহীযন্তি, ফৰুসাৱাচা ব্যাপাদোতি দ্ৱে অনাগামিমগ্গেন, অভিজ্ঝা সম্ফপ্পলাপোতি দ্ৱে অৰহত্তমগ্গেনাতি.

৬. অপণ্ণকসুত্তৱণ্ণনা

১৬. ছট্ঠে অপণ্ণকপটিপদন্তি অৱিৰদ্ধপটিপদং একংসপটিপদং নিয্যানিকপটিপদং কাৰণপটিপদং সাৰপটিপদং মণ্ডপটিপদং অপচ্চনীকপটিপদং অনুলোমপটিপদং ধম্মানুধম্মপটিপদং পটিপন্নো হোতি, ন তক্কগ্গাহেন ৱা নযগ্গাহেন ৱা. এৱং গহেত্ৱা পটিপন্নো হি ভিক্খু ৱা ভিক্খুনী ৱা উপাসকো ৱা উপাসিকা ৱা মনুস্সদেৱনিব্বানসম্পত্তীহি হাযতি পৰিহাযতি, অপণ্ণকপটিপদং পটিপন্নো পন তাহি সম্পত্তীহি ন পৰিহাযতি. অতীতে কন্তাৰদ্ধানমগ্গং পটিপন্নেসু দ্ৱীসু সত্থৱাহেসু যক্খস্স ৱচনং গহেত্ৱা বালসত্থৱাহো সদ্ধিং সত্থেন অনযব্যসনং পত্তো, যক্খস্স ৱচনং অগ্গহেত্ৱা ‘‘উদকদিট্ঠট্ঠানে উদকং ছড্ডেস্সামা’’তি সত্থকে সঞ্ঞাপেত্ৱা মগ্গং পটিপন্নো পণ্ডিতসত্থৱাহো ৱিয. যং সন্ধায ৱুত্তং –

‘‘অপণ্ণকং ঠানমেকে, দুতিযং আহু তক্কিকা;

এতদঞ্ঞায মেধাৱী, তং গণ্হে যদপণ্ণক’’ন্তি. (জা. ১.১.১);

যোনি চস্স আৰদ্ধা হোতীতি এত্থ যোনীতি খন্ধকোট্ঠাসস্সপি কাৰণস্সপি পস্সাৱমগ্গস্সপি নামং. ‘‘চতস্সো খো ইমা, সাৰিপুত্ত, যোনিযো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.১৫২) হি খন্ধকোট্ঠাসো যোনি নাম. ‘‘যোনি হেসা ভূমিজ ফলস্স অধিগমাযা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.২২৬) কাৰণং. ‘‘ন চাহং ব্ৰাহ্মণং ব্ৰূমি, যোনিজং মত্তিসম্ভৱ’’ন্তি (ম. নি. ২.৪৫৭; ধ. প. ৩৯৬) চ ‘‘তমেনং কম্মজৱাতা নিৱত্তিত্ৱা উদ্ধংপাদং অধোসিৰং সম্পৰিৱত্তেত্ৱা মাতু যোনিমুখে সম্পটিপাদেন্তী’’তি চ আদীসু পস্সাৱমগ্গো. ইধ পন কাৰণং অধিপ্পেতং. আৰদ্ধাতি পগ্গহিতা পৰিপুণ্ণা.

আসৱানং খযাযাতি এত্থ আসৱন্তীতি আসৱা, চক্খুতোপি…পে… মনতোপি সন্দন্তি পৱত্তন্তীতি ৱুত্তং হোতি. ধম্মতো যাৱ গোত্ৰভু, ওকাসতো যাৱ ভৱগ্গা সৱন্তীতি ৱা আসৱা, এতে ধম্মে এতঞ্চ ওকাসং অন্তোকৰিত্ৱা পৱত্তন্তীতি অত্থো. অন্তোকৰণত্থো হি অযং আকাৰো. চিৰপাৰিৱাসিযট্ঠেন মদিৰাদযো আসৱা, আসৱা ৱিযাতিপি আসৱা. লোকস্মিম্পি হি চিৰপাৰিৱাসিকা মদিৰাদযো আসৱাতি ৱুচ্চন্তি, যদি চ চিৰপাৰিৱাসিযট্ঠেন আসৱা, এতেযেৱ ভৱিতুমৰহন্তি. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘পুৰিমা, ভিক্খৱে, কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জায, ইতো পুব্বে অৱিজ্জা নাহোসী’’তিআদি (অ. নি. ১০.৬১). আযতং ৱা সংসাৰদুক্খং সৱন্তি পসৱন্তীতিপি আসৱা. পুৰিমানি চেত্থ নিব্বচনানি যত্থ কিলেসা আসৱাতি আগচ্ছন্তি, তত্থ যুজ্জন্তি, পচ্ছিমং কম্মেপি. ন কেৱলঞ্চ কম্মকিলেসাযেৱ আসৱা, অপিচ খো নানপ্পকাৰা উপদ্দৱাপি. সুত্তেসু হি ‘‘নাহং, চুন্দ, দিট্ঠধম্মিকানংযেৱ আসৱানং সংৱৰায ধম্মং দেসেমী’’তি (দী. নি. ৩.১৮২) এত্থ ৱিৱাদমূলভূতা কিলেসা আসৱাতি আগতা.

‘‘যেন দেৱূপপত্যস্স, গন্ধব্বো ৱা ৱিহঙ্গমো;

যক্খত্তং যেন গচ্ছেয্যং, মনুস্সত্তঞ্চ অব্বজে;

তে ময্হং আসৱা খীণা, ৱিদ্ধস্তা ৱিনড়ীকতা’’তি. (অ. নি. ৪.৩৬) –

এত্থ তেভূমকং চ কম্মং অৱসেসা চ অকুসলা ধম্মা. ‘‘দিট্ঠধম্মিকানং আসৱানং সংৱৰায সম্পৰাযিকানং আসৱানং পটিঘাতাযা’’তি (পাৰা. ৩৯; অ. নি. ২.২০২-২৩০) এত্থ পৰূপৱাদৱিপ্পটিসাৰৱধবন্ধাদযো চেৱ অপাযদুক্খভূতা চ নানপ্পকাৰা উপদ্দৱা.

তে পনেতে আসৱা যত্থ যথা আগতা, তত্থ তথা ৱেদিতব্বা. এতে হি ৱিনযে তাৱ ‘‘দিট্ঠধম্মিকানং আসৱানং সংৱৰায, সম্পৰাযিকানং আসৱানং পটিঘাতাযা’’তি (পাৰা. ৩৯; অ. নি. ২.২০২-২৩০) দ্ৱেধা আগতা. সড়াযতনে ‘‘তযো মে, আৱুসো, আসৱা কামাসৱো ভৱাসৱো অৱিজ্জাসৱো’’তি (সং. নি. ৪.৩২১) তিধা আগতা. অঞ্ঞেসু চ সুত্তন্তেসু (চূড়নি. জতুকণ্ণিমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো ৬৯; পটি. ম. ১.১০৭) অভিধম্মে (ধ. স. ১১০২-১১০৬; ৱিভ. ৯৩৭) চ তেযেৱ দিট্ঠাসৱেন সহ চতুধা আগতা. নিব্বেধিকপৰিযাযেন ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, আসৱা নিৰযগামিনিযা, অত্থি আসৱা তিৰচ্ছানযোনিগামিনিযা, অত্থি আসৱা পেত্তিৱিসযগামিনিযা, অত্থি আসৱা মনুস্সলোকগামিনিযা, অত্থি আসৱা দেৱলোকগামিনিযা’’তি (অ. নি. ৬.৬৩) পঞ্চধা আগতা. কম্মমেৱ চেত্থ আসৱাতি ৱুত্তং. ছক্কনিপাতে ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, আসৱা সংৱৰাপহাতব্বা’’তিআদিনা (অ. নি. ৬.৫৮) নযেন ছধা আগতা. সব্বাসৱপৰিযাযে (ম. নি. ১.১৪ আদযো) তেযেৱ দস্সনেন পহাতব্বেহি সদ্ধিং সত্তধা আগতা. ইধ পন অভিধম্মনযেন চত্তাৰো আসৱা অধিপ্পেতাতি ৱেদিতব্বা.

খযাযাতি এত্থ পন আসৱানং সৰসভেদোপি খীণাকাৰোপি মগ্গফলনিব্বানানিপি ‘‘আসৱক্খযো’’তি ৱুচ্চতি. ‘‘যো আসৱানং খযো ৱযো ভেদো পৰিভেদো অনিচ্চতা অন্তৰধান’’ন্তি এত্থ হি আসৱানং সৰসভেদো ‘‘আসৱক্খযো’’তি ৱুত্তো. ‘‘জানতো অহং, ভিক্খৱে, পস্সতো আসৱানং খযং ৱদামী’’তি (ম. নি. ১.১৫; সং. নি. ২.২৩; ইতিৱু. ১০২) এত্থ আসৱপ্পহানং আসৱানং অচ্চন্তক্খযো অসমুপ্পাদো খীণাকাৰো নত্থিভাৱো ‘‘আসৱক্খযো’’তি ৱুত্তো.

‘‘সেখস্স সিক্খমানস্স, উজুমগ্গানুসাৰিনো;

খযস্মিং পঠমং ঞাণং, ততো অঞ্ঞা অনন্তৰা’’তি. (ইতিৱু. ৬২) –

এত্থ মগ্গো ‘‘আসৱক্খযো’’তি ৱুত্তো. ‘‘আসৱানং খযা সমণো হোতী’’তি (ম. নি. ১.৪৩৮) এত্থ ফলং.

‘‘পৰৱজ্জানুপস্সিস্স, নিচ্চং উজ্ঝানসঞ্ঞিনো;

আসৱা তস্স ৱড্ঢন্তি, আৰা সো আসৱক্খযা’’তি. (ধ. প. ২৫৩) –

এত্থ নিব্বানং. ইমস্মিং পন সুত্তে ফলং সন্ধায ‘‘আসৱানং খযাযা’’তি আহ, অৰহত্তফলত্থাযাতি অত্থো.

ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰোতি মনচ্ছট্ঠেসু ইন্দ্ৰিযেসু পিহিতদ্ৱাৰো. ভোজনে মত্তঞ্ঞূতি ভোজনস্মিং পমাণঞ্ঞূ, পটিগ্গহণপৰিভোগপচ্চৱেক্খণমত্তং জানাতি পজানাতীতি অত্থো. জাগৰিযং অনুযুত্তোতি ৰত্তিন্দিৱং ছ কোট্ঠাসে কত্ৱা পঞ্চসু কোট্ঠাসেসু জাগৰণভাৱং অনুযুত্তো, জাগৰণেযেৱ যুত্তপ্পযুত্তোতি অত্থো.

এৱং মাতিকং ঠপেত্ৱা ইদানি তমেৱ ঠপিতপটিপাটিযা ৱিভজন্তো কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূতিআদিমাহ. তত্থ চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱাতিআদীনং অত্থো ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.১৫) ৱিত্থাৰিতো, তথা পটিসঙ্খা যোনিসো আহাৰং আহাৰেতি নেৱ দৱাযাতিআদীনং (ৱিসুদ্ধি. ১.১৮). আৱৰণীযেহি ধম্মেহীতি পঞ্চহি নীৱৰণেহি ধম্মেহি. নীৱৰণানি হি চিত্তং আৱৰিত্ৱা তিট্ঠন্তি, তস্মা আৱৰণীযা ধম্মাতি ৱুচ্চন্তি. সীহসেয্যং কপ্পেতীতি সীহো ৱিয সেয্যং কপ্পেতি. পাদে পাদং অচ্চাধাযাতি ৱামপাদং দক্খিণপাদে অতিআধায. সমং ঠপিতে হি পাদে জাণুকেন জাণুকং গোপ্ফকেন চ গোপ্ফকং ঘটীযতি, ততো ৱেদনা উট্ঠহন্তি. তস্মা তস্স দোসস্স পৰিৱজ্জনত্থং থোকং অতিক্কমিত্ৱা এস পাদং ঠপেতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘পাদে পাদং অচ্চাধাযা’’তি.

সতো সম্পজানোতি সতিযা চেৱ সম্পজঞ্ঞেন চ সমন্নাগতো. কথং পনেস নিদ্দাযন্তো সতো সম্পজানো নাম হোতীতি? পুৰিমপ্পৱত্তিৱসেন. অযং হি চঙ্কমে চঙ্কমন্তো নিদ্দায ওক্কমনভাৱং ঞত্ৱা পৱত্তমানং কম্মট্ঠানং ঠপেত্ৱা মঞ্চে ৱা ফলকে ৱা নিপন্নো নিদ্দং উপগন্ত্ৱা পুন পবুজ্ঝমানো কম্মট্ঠানং ঠিতট্ঠানে গণ্হন্তোযেৱ পবুজ্ঝতি. তস্মা নিদ্দাযন্তোপি সতো সম্পজানো নাম হোতি. অযং তাৱ মূলকম্মট্ঠানে নযোৱ. পৰিগ্গহকম্মট্ঠানৱসেনাপি পনেস সতো সম্পজানো নাম হোতি. কথং? অযং হি চঙ্কমন্তো নিদ্দায ওক্কমনভাৱং ঞত্ৱা পাসাণফলকে ৱা মঞ্চে ৱা দক্খিণেন পস্সেন নিপজ্জিত্ৱা পচ্চৱেক্খতি – ‘‘অচেতনো কাযো অচেতনে মঞ্চে পতিট্ঠিতো, অচেতনো মঞ্চো অচেতনায পথৱিযা, অচেতনা পথৱী অচেতনে উদকে, অচেতনং উদকং অচেতনে ৱাতে, অচেতনো ৱাতো অচেতনে আকাসে পতিট্ঠিতো. তত্থ আকাসম্পি ‘অহং ৱাতং উক্খিপিত্ৱা ঠিত’ন্তি ন জানাতি, ৱাতোপি ‘অহং আকাসে পতিট্ঠিতো’তি ন জানাতি. তথা ৱাতো ন জানাতি. ‘অহং উদকং উক্খিপিত্ৱা ঠিতো’তি…পে… মঞ্চো ন জানাতি, ‘অহং কাযং উক্খিপিত্ৱা ঠিতো’তি, কাযো ন জানাতি ‘অহং মঞ্চে পতিট্ঠিতো’তি. ন হি তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগো ৱা সমন্নাহাৰো ৱা মনসিকাৰো ৱা চেতনা ৱা পত্থনা ৱা অত্থী’’তি. তস্স এৱং পচ্চৱেক্খতো তং পচ্চৱেক্খণচিত্তং ভৱঙ্গে ওতৰতি. এৱং নিদ্দাযন্তোপি সতো সম্পজানো নাম হোতীতি.

উট্ঠানসঞ্ঞং মনসিকৰিত্ৱাতি ‘‘এত্তকং ঠানং গতে চন্দে ৱা তাৰকায ৱা উট্ঠহিস্সামী’’তি উট্ঠানকালপৰিচ্ছেদিকং সঞ্ঞং মনসিকৰিত্ৱা, চিত্তে ঠপেত্ৱাতি অত্থো. এৱং কৰিত্ৱা সযিতো হি যথাপৰিচ্ছিন্নেযেৱ কালে উট্ঠহতি.

৭. অত্তব্যাবাধসুত্তৱণ্ণনা

১৭. সত্তমে অত্তব্যাবাধাযাতি অত্তদুক্খায. পৰব্যাবাধাযাতি পৰদুক্খায. কাযসুচৰিতন্তিআদীনি পুব্বভাগে দসকুসলকম্মপথৱসেন আগতানি, উপৰি পন যাৱ অৰহত্তা অৱাৰিতানেৱ.

৮. দেৱলোকসুত্তৱণ্ণনা

১৮. অট্ঠমে অট্টীযেয্যাথাতি অট্টা পীড়িতা ভৱেয্যাথ. হৰাযেয্যাথাতি লজ্জেয্যাথ. জিগুচ্ছেয্যাথাতি গূথে ৱিয তস্মিং ৱচনে সঞ্জাতজিগুচ্ছা ভৱেয্যাথ. ইতি কিৰাতি এত্থ ইতীতি পদসন্ধিব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা, কিৰাতি অনুস্সৱত্থে নিপাতো. দিব্বেন কিৰ আযুনা অট্টীযথাতি এৱমস্স সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. পগেৱ খো পনাতি পঠমতৰংযেৱ.

৯. পঠমপাপণিকসুত্তৱণ্ণনা

১৯. নৱমে পাপণিকোতি আপণিকো, আপণং উগ্ঘাটেত্ৱা ভণ্ডৱিক্কাযকস্স ৱাণিজস্সেতং অধিৱচনং. অভব্বোতি অভাজনভূতো. ন সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতীতি যথা অধিট্ঠিতং সুঅধিট্ঠিতং হোতি, এৱং সযং অত্তপচ্চক্খং কৰোন্তো নাধিট্ঠাতি. তত্থ পচ্চূসকালে পদসদ্দেন উট্ঠায দীপং জালেত্ৱা ভণ্ডং পসাৰেত্ৱা অনিসীদন্তো পুব্বণ্হসমযং ন সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি নাম. অযং হি যং চোৰা ৰত্তিং ভণ্ডং হৰিত্ৱা ‘‘ইদং অম্হাকং হত্থতো ৱিস্সজ্জেস্সামা’’তি আপণং গন্ত্ৱা অপ্পেন অগ্ঘেন দেন্তি, যম্পি বহুৱেৰিনো মনুস্সা ৰত্তিং নগৰে ৱসিত্ৱা পাতোৱ আপণং গন্ত্ৱা ভণ্ডং গণ্হন্তি, যং ৱা পন জনপদং গন্তুকামা মনুস্সা পাতোৱ আপণং গন্ত্ৱা ভণ্ডং কিণন্তি, তপ্পচ্চযস্স লাভস্স অস্সামিকো হোতি.

অঞ্ঞেসং ভোজনৱেলায পন ভুঞ্জিতুং আগন্ত্ৱা পাতোৱ ভণ্ডং পটিসামেত্ৱা ঘৰং গন্ত্ৱা ভুঞ্জিত্ৱা নিদ্দাযিত্ৱা সাযং পুন আপণং আগচ্ছন্তো মজ্ঝন্হিকসমযং ন সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি নাম. সো হি যং চোৰা পাতোৱ ৱিস্সজ্জেতুং ন সম্পাপুণিংসু, দিৱাকালে পন পৰেসং অসঞ্চাৰক্খণে আপণং গন্ত্ৱা অপ্পগ্ঘেন দেন্তি, যঞ্চ ভোজনৱেলায পুঞ্ঞৱন্তো ইস্সৰা ‘‘আপণতো ইদঞ্চিদঞ্চ লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি পহিণিত্ৱা আহৰাপেন্তি, তপ্পচ্চযস্স লাভস্স অস্সামিকো হোতি.

যাৱ যামভেৰিনিক্খমনা পন অন্তোআপণে দীপং জালাপেত্ৱা অনিসীদন্তো সাযন্হসমযং ন সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি নাম. সো হি যং চোৰা পাতোপি দিৱাপি ৱিস্সজ্জেতুং ন সম্পাপুণিংসু, সাযং পন আপণং গন্ত্ৱা অপ্পগ্ঘেন দেন্তি, তপ্পচ্চযস্স লাভস্স অস্সামিকো হোতি.

ন সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতীতি সক্কচ্চকিৰিযায সমাধিং ন সমাপজ্জতি. এত্থ চ পাতোৱ চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণেসু ৱত্তং কত্ৱা সেনাসনং পৱিসিত্ৱা যাৱ ভিক্খাচাৰৱেলা, তাৱ সমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা অনিসীদন্তো পুব্বণ্হসমযং ন সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি নাম. পচ্ছাভত্তং পন পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানং পৱিসিত্ৱা যাৱ সাযন্হসমযা সমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা অনিসীদন্তো মজ্ঝন্হিকসমযং ন সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি নাম. সাযং পন চেতিযং ৱন্দিত্ৱা থেৰূপট্ঠানং কত্ৱা সেনাসনং পৱিসিত্ৱা পঠমযামং সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা অনিসীদন্তো সাযন্হসমযং ন সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি নাম. সুক্কপক্খো ৱুত্তপটিপক্খনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. অপিচেত্থ ‘‘সমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা’’তি ৱুত্তট্ঠানে সমাপত্তিযা অসতি ৱিপস্সনাপি ৱট্টতি, সমাধিনিমিত্তন্তি চ সমাধিআৰম্মণম্পি ৱট্টতিযেৱ. ৱুত্তম্পি চেতং – ‘‘সমাধিপি সমাধিনিমিত্তং, সমাধাৰম্মণম্পি সমাধিনিমিত্ত’’ন্তি.

১০. দুতিযপাপণিকসুত্তৱণ্ণনা

২০. দসমে চক্খুমাতি পঞ্ঞাচক্খুনা চক্খুমা হোতি. ৱিধুৰোতি ৱিসিট্ঠধুৰো উত্তমধুৰো ঞাণসম্পযুত্তেন ৱীৰিযেন সমন্নাগতো. নিস্সযসম্পন্নোতি অৱস্সযসম্পন্নো পতিট্ঠানসম্পন্নো. পণিযন্তি ৱিক্কাযিকভণ্ডং. এত্তকং মূলং ভৱিস্সতি এত্তকো উদযোতি তস্মিং ‘‘এৱং কীতং এৱং ৱিক্কাযমান’’ন্তি ৱুত্তপণিযে যেন কযেন তং কীতং, তং কযসঙ্খাতং মূলং এত্তকং ভৱিস্সতি. যো চ তস্মিং ৱিক্কযমানে ৱিক্কযো, তস্মিং ৱিক্কযে এত্তকো উদযো ভৱিস্সতি, এত্তিকা ৱড্ঢীতি অত্থো.

কুসলো হোতি পণিযং কেতুঞ্চ ৱিক্কেতুঞ্চাতি সুলভট্ঠানং গন্ত্ৱা কিণন্তো দুল্লভট্ঠানং গন্ত্ৱা ৱিক্কিণন্তো চ এত্থ কুসলো নাম হোতি, দসগুণম্পি ৱীসতিগুণম্পি লাভং লভতি.

অড্ঢাতি ইস্সৰা বহুনা নিক্খিত্তধনেন সমন্নাগতা. মহদ্ধনাতি ৱড়ঞ্জনকৱসেন মহদ্ধনা. মহাভোগাতি উপভোগপৰিভোগভণ্ডেন মহাভোগা. পটিবলোতি কাযবলেন চেৱ ঞাণবলেন চ সমন্নাগতত্তা সমত্থো. অম্হাকঞ্চ কালেন কালং অনুপ্পদাতুন্তি অম্হাকঞ্চ গহিতধনমূলিকং ৱড্ঢিং কালেন কালং অনুপ্পদাতুং. নিপতন্তীতি নিমন্তেন্তি. নিপাতেন্তীতিপি পাঠো, অযমেৱ অত্থো.

কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদাযাতি কুসলধম্মানং সম্পাদনত্থায পটিলাভত্থায. থামৱাতি ঞাণথামেন সমন্নাগতো. দড়্হপৰক্কমোতি থিৰেন ঞাণপৰক্কমেন সমন্নাগতো. অনিক্খিত্তধুৰোতি ‘‘অগ্গমগ্গং অপাপুণিত্ৱা ইমং ৱীৰিযধুৰং ন ঠপেস্সামী’’তি এৱং অট্ঠপিতধুৰো.

বহুস্সুতাতি একনিকাযাদিৱসেন বহু বুদ্ধৱচনং সুতং এতেসন্তি বহুস্সুতা. আগতাগমাতি একো নিকাযো একো আগমো নাম, দ্ৱে নিকাযা দ্ৱে আগমা নাম, পঞ্চ নিকাযা পঞ্চ আগমা নাম, এতেসু আগমেসু যেসং একোপি আগমো আগতো পগুণো পৱত্তিতো, তে আগতাগমা নাম. ধম্মধৰাতি সুত্তন্তপিটকধৰা. ৱিনযধৰাতি ৱিনযপিটকধৰা. মাতিকাধৰাতি দ্ৱেমাতিকাধৰা. পৰিপুচ্ছতীতি অত্থানত্থং কাৰণাকাৰণং পুচ্ছতি. পৰিপঞ্হতীতি ‘‘ইমং নাম পুচ্ছিস্সামী’’তি অঞ্ঞাতি তুলেতি পৰিগ্গণ্হাতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ.

ইমস্মিং পন সুত্তে পঠমং পঞ্ঞা আগতা, পচ্ছা ৱীৰিযঞ্চ কল্যাণমিত্তসেৱনা চ. তত্থ পঠমং অৰহত্তং পত্ৱা পচ্ছা ৱীৰিযং কত্ৱা কল্যাণমিত্তা সেৱিতব্বাতি ন এৱং অত্থো দট্ঠব্বো, দেসনায নাম হেট্ঠিমেন ৱা পৰিচ্ছেদো হোতি উপৰিমেন ৱা দ্ৱীহিপি ৱা কোটীহি. ইধ পন উপৰিমেন পৰিচ্ছেদো ৱেদিতব্বো. তস্মা কথেন্তেন পঠমং কল্যাণমিত্তউপনিস্সযং দস্সেত্ৱা মজ্ঝে ৱীৰিযং দস্সেত্ৱা পচ্ছা অৰহত্তং কথেতব্বন্তি.

ৰথকাৰৱগ্গো দুতিযো.