১. বালৱগ্গো
১. ভযসুত্তৱণ্ণনা
১. তিকনিপাতস্স পঠমে ভযানীতিআদীসু ভযন্তি চিত্তুত্ৰাসো. উপদ্দৱোতি অনেকগ্গতাকাৰো. উপসগ্গোতি উপসট্ঠাকাৰো তত্থ তত্থ লগ্গনাকাৰো.
তেসং এৱং নানত্তং ৱেদিতব্বং – পব্বতৱিসমনিস্সিতা চোৰা জনপদৱাসীনং পেসেন্তি – ‘‘মযং অসুকদিৱসে নাম তুম্হাকং গামং পহৰিস্সামা’’তি. তে তং পৱত্তিং সুতকালতো পট্ঠায ভযং সন্তাসং আপজ্জন্তি. অযং চিত্তুত্ৰাসো নাম. ‘‘যথা নো তে চোৰা কুপিতা অনত্থম্পি আৱহেয্যু’’ন্তি হত্থসাৰং গহেত্ৱা দ্ৱিপদচতুপ্পদেহি সদ্ধিং অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা তত্থ তত্থ ভূমিযং নিপজ্জন্তি ডংসমকসাদীহি খজ্জমানা, গুম্বন্তৰানি পৱিসন্তা খাণুকণ্টকে মদ্দন্তি. তেসং এৱং ৱিচৰন্তানং ৱিক্খিত্তভাৱো অনেকগ্গতাকাৰো নাম. ততো চোৰেসু যথাৱুত্তে দিৱসে অনাগচ্ছন্তেসু ‘‘তুচ্ছকসাসনং ভৱিস্সতি, গামং পৱিসিস্সামা’’তি সপৰিক্খাৰা গামং পৱিসন্তি. অথ তেসং পৱিট্ঠভাৱং ঞত্ৱা গামং পৰিৱাৰেত্ৱা দ্ৱাৰে অগ্গিং দত্ৱা মনুস্সে ঘাতেত্ৱা চোৰা সব্বং ৱিভৱং ৱিলুম্পিত্ৱা গচ্ছন্তি. তেসু ঘাতিতাৱসেসা অগ্গিং নিব্বাপেত্ৱা কোট্ঠকচ্ছাযাভিত্তিচ্ছাযাদীসু তত্থ তত্থ লগ্গিত্ৱা নিসীদন্তি নট্ঠং অনুসোচমানা. অযং উপসট্ঠাকাৰো লগ্গনাকাৰো নাম.
নড়াগাৰাতি নড়েহি ছন্নপটিচ্ছন্নঅগাৰা. সেসসম্ভাৰা পনেত্থ ৰুক্খমযা হোন্তি. তিণাগাৰেপি এসেৱ নযো. কূটাগাৰানীতি কূটসঙ্গহিতানি অগাৰানি. উল্লিত্তাৱলিত্তানীতি অন্তো চ বহি চ লিত্তানি. নিৱাতানীতি নিৱাৰিতৱাতপ্পৱেসানি. ফুসিতগ্গড়ানীতি ছেকেহি ৱড্ঢকীহি কতত্তা পিট্ঠসঙ্ঘাটম্হি সুট্ঠু ফুসিতকৱাটানি. পিহিতৱাতপানানীতি যুত্তৱাতপানানি. ইমিনা পদদ্ৱযেন কৱাটৱাতপানানং নিচ্চপিহিততং অকথেত্ৱা সম্পত্তিযেৱ কথিতা. ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে পন তানি পিধীযন্তি চ ৱিৱৰীযন্তি চ.
বালতো উপ্পজ্জন্তীতি বালমেৱ নিস্সায উপ্পজ্জন্তি. বালো হি অপণ্ডিতপুৰিসো ৰজ্জং ৱা ওপৰজ্জং ৱা অঞ্ঞং ৱা পন মহন্তং ঠানং পত্থেন্তো কতিপযে অত্তনা সদিসে ৱিধৱপুত্তে মহাধুত্তে গহেত্ৱা ‘‘এথ অহং তুম্হে ইস্সৰে কৰিস্সামী’’তি পব্বতগহনাদীনি নিস্সায অন্তমন্তে গামে পহৰন্তো দামৰিকভাৱং জানাপেত্ৱা অনুপুব্বেন নিগমেপি জনপদেপি পহৰতি. মনুস্সা গেহানি ছড্ডেত্ৱা খেমট্ঠানং পত্থযমানা পক্কমন্তি. তে নিস্সায ৱসন্তা ভিক্খূপি ভিক্খুনিযোপি অত্তনো অত্তনো ৱসনট্ঠানানি পহায পক্কমন্তি. গতগতট্ঠানে ভিক্খাপি সেনাসনম্পি দুল্লভং হোতি. এৱং চতুন্নম্পি পৰিসানং ভযং আগতমেৱ হোতি. পব্বজ্জিতেসুপি দ্ৱে বালা ভিক্খূ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৱাদং পট্ঠপেত্ৱা চোদনং আৰভন্তি. ইতি কোসম্বিৱাসিকানং ৱিয মহাকলহো উপ্পজ্জতি. চতুন্নং পৰিসানং ভযং আগতমেৱ হোতীতি এৱং যানি কানিচি ভযানি উপ্পজ্জন্তি, সব্বানি তানি বালতো উপ্পজ্জন্তীতি যথানুসন্ধিনা দেসনং নিট্ঠপেসি.
২. লক্খণসুত্তৱণ্ণনা
২. দুতিযে কাযদ্ৱাৰাদিপৱত্তং কম্মং লক্খণং সঞ্জাননকাৰণং অস্সাতি কম্মলক্খণো. অপদানসোভনী পঞ্ঞাতি যা পঞ্ঞা নাম অপদানেন সোভতি, বালা চ পণ্ডিতা চ অত্তনো অত্তনো চৰিতেনেৱ পাকটা হোন্তীতি অত্থো. বালেন হি গতমগ্গো ৰুক্খগচ্ছগামনিগমাদীনি ঝাপেত্ৱা গচ্ছন্তস্স ইন্দগ্গিনো গতমগ্গো ৱিয হোতি, ঝামট্ঠানমত্তমেৱ অঙ্গাৰমসিছাৰিকাসমাকুলং পঞ্ঞাযতি. পণ্ডিতেন গতমগ্গো কুসোব্ভাদযো পূৰেত্ৱা ৱিৱিধসস্সসম্পদং আৱহমানেন চতুদীপিকমেঘেন গতমগ্গো ৱিয হোতি. যথা তেন গতমগ্গে উদকপূৰানি চেৱ ৱিৱিধসস্সফলাফলানি চ তানি তানি ঠানানি পঞ্ঞাযন্তি, এৱং পণ্ডিতেন গতমগ্গে সম্পত্তিযোৱ পঞ্ঞাযন্তি নো ৱিপত্তিযোতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ.
৩. চিন্তীসুত্তৱণ্ণনা
৩. ততিযে বাললক্খণানীতি ‘‘বালো অয’’ন্তি এতেহি লক্খীযতি ঞাযতীতি বাললক্খণানি. তানেৱস্স সঞ্জাননকাৰণানীতি বালনিমিত্তানি. বালাপদানানীতি বালস্স অপদানানি. দুচ্চিন্তিতচিন্তীতি চিন্তযন্তো অভিজ্ঝাব্যাপাদমিচ্ছাদস্সনৱসেন দুচ্চিন্তিতমেৱ চিন্তেতি. দুব্ভাসিতভাসীতি ভাসমানোপি মুসাৱাদাদিভেদং দুব্ভাসিতমেৱ ভাসতি. দুক্কটকম্মকাৰীতি কৰোন্তোপি পাণাতিপাতাদিৱসেন দুক্কটকম্মমেৱ কৰোতি. পণ্ডিতলক্খণানীতিআদি ৱুত্তানুসাৰেনেৱ ৱেদিতব্বং. সুচিন্তিতচিন্তীতিআদীনি চেত্থ মনোসুচৰিতাদীনং ৱসেন যোজেতব্বানি.
৪. অচ্চযসুত্তৱণ্ণনা
৪. চতুত্থে অচ্চযং অচ্চযতো ন পস্সতীতি অত্তনো অপৰাধং অপৰাধতো ন পস্সতি. অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং নপ্পটিকৰোতীতি ‘‘অপৰদ্ধং মযা’’তি ঞত্ৱাপি যো ধম্মো, তং ন কৰোতি, দণ্ডকম্মং আহৰিত্ৱা অচ্চযং ন দেসেতি নক্খমাপেতি. অচ্চযং দেসেন্তস্স যথাধম্মং নপ্পটিগ্গণ্হাতীতি পৰস্স ‘‘ৱিৰদ্ধং মযা’’তি ঞত্ৱা দণ্ডকম্মং আহৰিত্ৱা খমাপেন্তস্স নক্খমতি. সুক্কপক্খো ৱুত্তপটিপক্খতো ৱেদিতব্বো.
৫. অযোনিসোসুত্তৱণ্ণনা
৫. পঞ্চমে অযোনিসো পঞ্হং কত্তা হোতীতি ‘‘কতি নু খো, উদাযি, অনুস্সতিট্ঠানানী’’তি ৱুত্তে ‘‘পুব্বেনিৱাসো অনুস্সতিট্ঠানং ভৱিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা লাড়ুদাযিত্থেৰো ৱিয অনুপাযচিন্তায অপঞ্হমেৱ পঞ্হন্তি কত্তা হোতি. অযোনিসো পঞ্হং ৱিস্সজ্জেতা হোতীতি এৱং চিন্তিতং পন পঞ্হং ৱিস্সজ্জেন্তোপি ‘‘ইধ, ভন্তে, ভিক্খু অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. সেয্যথিদং, একম্পি জাতি’’ন্তিআদিনা নযেন সোযেৱ থেৰো ৱিয অযোনিসো ৱিস্সজ্জেতা হোতি, অপঞ্হমেৱ পঞ্হন্তি কথেতি. পৰিমণ্ডলেহি পদব্যঞ্জনেহীতি এত্থ পদমেৱ অত্থস্স ব্যঞ্জনতো পদব্যঞ্জনং. তং অক্খৰপাৰিপূৰিং কত্ৱা দসৱিধং ব্যঞ্জনবুদ্ধিং অপৰিহাপেত্ৱা ৱুত্তং পৰিমণ্ডলং নাম হোতি, এৱৰূপেহি পদব্যঞ্জনেহীতি অত্থো. সিলিট্ঠেহীতি পদসিলিট্ঠতায সিলিট্ঠেহি. উপগতেহীতি অত্থঞ্চ কাৰণঞ্চ উপগতেহি. নাব্ভনুমোদিতাতি এৱং যোনিসো সব্বং কাৰণসম্পন্নং কত্ৱাপি ৱিস্সজ্জিতং পৰস্স পঞ্হং নাভিনুমোদতি নাভিনন্দতি সাৰিপুত্তত্থেৰস্স পঞ্হং লাড়ুদাযিত্থেৰো ৱিয. যথাহ –
‘‘অট্ঠানং খো এতং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, অনৱকাসো, যং সো অতিক্কম্মেৱ কবড়ীকাৰাহাৰভক্খানং দেৱানং সহব্যতং অঞ্ঞতৰং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৱুট্ঠহেয্যাপি, নত্থেতং ঠান’’ন্তি (অ. নি. ৫.১৬৬).
যোনিসো পঞ্হং কত্তাতিআদীসু আনন্দত্থেৰো ৱিয যোনিসোৱ পঞ্হং চিন্তেত্ৱা যোনিসো ৱিস্সজ্জিতা হোতি. থেৰো হি ‘‘কতি নু খো, আনন্দ, অনুস্সতিট্ঠানানী’’তি পুচ্ছিতো ‘‘অযং পঞ্হো ভৱিস্সতী’’তি যোনিসো চিন্তেত্ৱা যোনিসো ৱিস্সজ্জেন্তো আহ – ‘‘ইধ, ভন্তে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… চতুত্থজ্ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং, ভন্তে, অনুস্সতিট্ঠানং এৱংভাৱিতং এৱংবহুলীকতং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰায সংৱত্ততী’’তি. অব্ভনুমোদিতা হোতীতি তথাগতো ৱিয যোনিসো অব্ভনুমোদিতা হোতি. তথাগতো হি আনন্দত্থেৰেন পঞ্হে ৱিস্সজ্জিতে ‘‘সাধু সাধু, আনন্দ, তেন হি ত্ৱং, আনন্দ, ইমম্পি ছট্ঠং অনুস্সতিট্ঠানং ধাৰেহি. ইধানন্দ, ভিক্খু সতোৱ অভিক্কমতি সতোৱ পটিক্কমতী’’তিআদিমাহ. ছট্ঠাদীনি উত্তানত্থানেৱ.
৯. খতসুত্তৱণ্ণনা
৯. নৱমে সুক্কপক্খো পুব্বভাগে দসহিপি কুসলকম্মপথেহি পৰিচ্ছিন্নো, উপৰি যাৱ অৰহত্তমগ্গা লব্ভতি. বহুঞ্চ পুঞ্ঞং পসৱতীতি এত্থ লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকপুঞ্ঞং কথিতং.
১০. মলসুত্তৱণ্ণনা
১০. দসমে দুস্সীলভাৱো দুস্সীল্যং, দুস্সীল্যমেৱ মলং দুস্সীল্যমলং. কেনট্ঠেন মলন্তি? অনুদহনট্ঠেন দুগ্গন্ধট্ঠেন কিলিট্ঠকৰণট্ঠেন চ. তঞ্হি নিৰযাদীসু অপাযেসু অনুদহতীতি অনুদহনট্ঠেনপি মলং. তেন সমন্নাগতো পুগ্গলো মাতাপিতূনম্পি সন্তিকে ভিক্খুসঙ্ঘস্সাপি অন্তৰে বোধিচেতিযট্ঠানেসুপি জিগুচ্ছনীযো হোতি, সব্বদিসাসু চস্স ‘‘এৱৰূপং কিৰ তেন পাপকম্মং কত’’ন্তি অৱণ্ণগন্ধো ৱাযতীতি দুগ্গন্ধট্ঠেনপি মলং. তেন চ সমন্নাগতো পুগ্গলো গতগতট্ঠানে উপতাপঞ্চেৱ লভতি, কাযকম্মাদীনি চস্স অসুচীনি হোন্তি অপভস্সৰানীতি কিলিট্ঠকৰণট্ঠেনপি মলং. অপিচ তং দেৱমনুস্সসম্পত্তিযো চেৱ নিব্বানসম্পত্তিঞ্চ মিলাপেতীতি মিলাপনট্ঠেনপি মলন্তি ৱেদিতব্বং. ইস্সামলমচ্ছেৰমলেসুপি এসেৱ নযো.
বালৱগ্গো পঠমো.