২. দুতিযপণ্ণাসকং
(৬) ১. পুগ্গলৱগ্গৱণ্ণনা
৫৩. দুতিযপণ্ণাসকস্স পঠমে চক্কৱত্তিনা সদ্ধিং গহিতত্তা ‘‘লোকানুকম্পাযা’’তি ন ৱুত্তং. এত্থ চ চক্কৱত্তিনো উপ্পত্তিযা দ্ৱে সম্পত্তিযো লভন্তি, বুদ্ধানং উপ্পত্তিযা তিস্সোপি.
৫৪. দুতিযে অচ্ছৰিযমনুস্সাতি আচিণ্ণমনুস্সা অব্ভুতমনুস্সা.
৫৫. ততিযে বহুনো জনস্স অনুতপ্পা হোতীতি মহাজনস্স অনুতাপকাৰী হোতি. তত্থ চক্কৱত্তিনো কালকিৰিযা একচক্কৱাড়ে দেৱমনুস্সানং অনুতাপং কৰোতি, তথাগতস্স কালকিৰিযা দসসু চক্কৱাড়সহস্সেসু.
৫৬. চতুত্থে থূপাৰহাতি থূপস্স যুত্তা অনুচ্ছৱিকা. চক্কৱত্তিনো হি চেতিযং পটিজগ্গিত্ৱা দ্ৱে সম্পত্তিযো লভন্তি, বুদ্ধানং চেতিযং পটিজগ্গিত্ৱা তিস্সোপি.
৫৭. পঞ্চমে বুদ্ধাতি অত্তনো আনুভাৱেন চত্তাৰি সচ্চানি বুদ্ধা.
৫৮. ছট্ঠে ফলন্তিযাতি সদ্দং কৰোন্তিযা. ন সন্তসন্তীতি ন ভাযন্তি. তত্থ খীণাসৱো অত্তনো সক্কাযদিট্ঠিযা পহীনত্তা ন ভাযতি, হত্থাজানীযো সক্কাযদিট্ঠিযা বলৱত্তাতি. সত্তমট্ঠমেসুপি এসেৱ নযো.
৬১. নৱমে কিংপুৰিসাতি কিন্নৰা. মানুসিং ৱাচং ন ভাসন্তীতি মনুস্সকথং ন কথেন্তি. ধম্মাসোকস্স কিৰ একং কিন্নৰং আনেত্ৱা দস্সেসুং. সো ‘‘কথাপেথ ন’’ন্তি আহ. কিন্নৰো কথেতুং ন ইচ্ছতি. একো পুৰিসো ‘‘অহমেতং কথাপেস্সামী’’তি হেট্ঠাপাসাদং ওতাৰেত্ৱা দ্ৱে খাণুকে কোট্টেত্ৱা উক্খলিং আৰোপেসি. সা উভতোপস্সেহি পততি. তং দিস্ৱা কিন্নৰো ‘‘কিং অঞ্ঞং একং খাণুকং কোট্টেতুং ন ৱট্টতী’’তি এত্তকমেৱ আহ. পুন অপৰভাগে দ্ৱে কিন্নৰে আনেত্ৱা দস্সেসুং. ৰাজা ‘‘কথাপেথ নে’’তি আহ. তে কথেতুং ন ইচ্ছিংসু. একো পুৰিসো ‘‘অহমেতে কথাপেস্সামী’’তি তে গহেত্ৱা অন্তৰাপণং অগমাসি. তত্থেকো অম্বপক্কঞ্চ মচ্ছে চ অদ্দস, একো কবিট্ঠফলঞ্চ অম্বিলিকাফলঞ্চ. তত্থ পুৰিমো ‘‘মহাৱিসং মনুস্সা খাদন্তি, কথং তে কিলাসিনো ন হোন্তী’’তি আহ. ইতৰো ‘‘কথং ইমে এতং নিস্সায কুট্ঠিনো ন হোন্তী’’তি আহ. এৱং মানুসিং ৱাচং কথেতুং সক্কোন্তাপি দ্ৱে অত্থে সম্পস্সমানা ন কথেন্তীতি.
৬২. দসমে অপ্পটিৱানোতি অনুকণ্ঠিতো অপচ্চোসক্কিতো.
৬৩. একাদসমে অসন্তসন্নিৱাসন্তি অসপ্পুৰিসানং সন্নিৱাসং. ন ৱদেয্যাতি ওৱাদেন ৱা অনুসাসনিযা ৱা ন ৱদেয্য, মা ৱদতূতি অত্থো. থেৰম্পাহং ন ৱদেয্যন্তি অহম্পি থেৰং ভিক্খুং ওৱাদানুসাসনিৱসেন ন ৱদেয্যং. অহিতানুকম্পীতি অহিতং ইচ্ছমানো. নো হিতানুকম্পীতি হিতং অনিচ্ছমানো. নোতি নং ৱদেয্যন্তি ‘‘অহং তৱ ৱচনং ন কৰিস্স’’ন্তি নং ৱদেয্যং. ৱিহেঠেয্যন্তি ৱচনস্স অকৰণেন ৱিহেঠেয্যং. পস্সম্পিস্স নপ্পটিকৰেয্যন্তি পস্সন্তোপি জানন্তোপি অহং তস্স ৱচনং ন কৰেয্যং. ইমিনা উপাযেন সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. সুক্কপক্খে পন সাধূতি নং ৱদেয্যন্তি ‘‘সাধু ভদ্দকং সুকথিতং তযা’’তি তস্স কথং অভিনন্দন্তো নং ৱদেয্যন্তি অত্থো.
৬৪. দ্ৱাদসমে উভতো ৱচীসংসাৰোতি দ্ৱীসুপি পক্খেসু অঞ্ঞমঞ্ঞং অক্কোসনপচ্চক্কোসনৱসেন সংসৰমানা ৱাচা ৱচীসংসাৰো. দিট্ঠিপড়াসোতি দিট্ঠিং নিস্সায উপ্পজ্জনকো যুগগ্গাহলক্খণো পড়াসো দিট্ঠিপড়াসো নাম. চেতসো আঘাতোতি কোপো. সো হি চিত্তং আঘাতেন্তো উপ্পজ্জতি. অপ্পচ্চযোতি অতুট্ঠাকাৰো, দোমনস্সন্তি অত্থো. অনভিৰদ্ধীতি কোপোযেৱ. সো হি অনভিৰাধনৱসেন অনভিৰদ্ধীতি ৱুচ্চতি. অজ্ঝত্তং অৱূপসন্তং হোতীতি সব্বম্পেতং নিযকজ্ঝত্তসঙ্খাতে অত্তনো চিত্তে চ সদ্ধিৱিহাৰিকঅন্তেৱাসিকসঙ্খাতায অত্তনো পৰিসায চ অৱূপসন্তং হোতি. তস্মেতন্তি তস্মিং এতং. সেসং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বন্তি.
পুগ্গলৱগ্গো পঠমো.
(৭) ২. সুখৱগ্গৱণ্ণনা
৬৫. দুতিযস্স পঠমে গিহিসুখন্তি গিহীনং সব্বকামনিপ্ফত্তিমূলকং সুখং. পব্বজিতসুখন্তি পব্বজিতানং পব্বজ্জামূলকং সুখং.
৬৬. দুতিযে কামসুখন্তি কামে আৰব্ভ উপ্পজ্জনকসুখং. নেক্খম্মসুখন্তি নেক্খম্মং ৱুচ্চতি পব্বজ্জা, তং আৰব্ভ উপ্পজ্জনকসুখং.
৬৭. ততিযে উপধিসুখন্তি তেভূমকসুখং. নিৰুপধিসুখন্তি লোকুত্তৰসুখং.
৬৮. চতুত্থে সাসৱসুখন্তি আসৱানং পচ্চযভূতং ৱট্টসুখং. অনাসৱসুখন্তি তেসং অপচ্চযভূতং ৱিৱট্টসুখং.
৬৯. পঞ্চমে সামিসন্তি সংকিলেসং ৱট্টগামিসুখং. নিৰামিসন্তি নিক্কিলেসং ৱিৱট্টগামিসুখং.
৭০. ছট্ঠে অৰিযসুখন্তি অপুথুজ্জনসুখং. অনৰিযসুখন্তি পুথুজ্জনসুখং.
৭১. সত্তমে কাযিকন্তি কাযৱিঞ্ঞাণসহজাতং. চেতসিকন্তি মনোদ্ৱাৰিকসুখং. তং লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকং কথিতং.
৭২. অট্ঠমে সপ্পীতিকন্তি পঠমদুতিযজ্ঝানসুখং. নিপ্পীতিকন্তি ততিযচতুত্থজ্ঝানসুখং. তত্থ লোকিযসপ্পীতিকতো লোকিযনিপ্পীতিকং, লোকুত্তৰসপ্পীতিকতো চ লোকুত্তৰনিপ্পীতিকং অগ্গন্তি এৱং ভুম্মন্তৰং অভিন্দিত্ৱা অগ্গভাৱো ৱেদিতব্বো.
৭৩. নৱমে সাতসুখন্তি তীসু ঝানেসু সুখং. উপেক্খাসুখন্তি চতুত্থজ্ঝানসুখং.
৭৪. দসমে সমাধিসুখন্তি অপ্পনং ৱা উপচাৰং ৱা পত্তসুখং. অসমাধিসুখন্তি তদুভযং অপ্পত্তসুখং.
৭৫. একাদসমে সপ্পীতিকাৰম্মণন্তি সপ্পীতিকং ঝানদ্ৱযং পচ্চৱেক্খন্তস্স উপ্পন্নসুখং. নিপ্পীতিকাৰম্মণেপি এসেৱ নযো. দ্ৱাদসমেপি ইমিনাৱ উপাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.
৭৭. তেৰসমে ৰূপাৰম্মণন্তি ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানাৰম্মণং, যংকিঞ্চি ৰূপং আৰব্ভ উপ্পজ্জনকং ৱা. অৰূপাৰম্মণন্তি অৰূপাৱচৰজ্ঝানাৰম্মণং, যংকিঞ্চি অৰূপং আৰব্ভ উপ্পজ্জনকং ৱাতি.
সুখৱগ্গো দুতিযো.
(৮) ৩. সনিমিত্তৱগ্গৱণ্ণনা
৭৮-৭৯. ততিযস্স পঠমে সনিমিত্তাতি সকাৰণা. দুতিযাদীসুপি এসেৱ নযো. নিদানং হেতু সঙ্খাৰো পচ্চযো ৰূপন্তি সব্বানিপি হি এতানি কাৰণৱেৱচনানেৱ.
৮৪. সত্তমে সৱেদনাতি পচ্চযভূতায সম্পযুত্তৱেদনায সতিযেৱ উপ্পজ্জন্তি, নাসতীতি অত্থো. অট্ঠমনৱমেসুপি এসেৱ নযো.
৮৭. দসমে সঙ্খতাৰম্মণাতি পচ্চযনিব্বত্তং সঙ্খতধম্মং আৰম্মণং কত্ৱাৱ উপ্পজ্জন্তি. নো অসঙ্খতাৰম্মণাতি অসঙ্খতং পন নিব্বানং আৰব্ভ ন উপ্পজ্জন্তি. ন হোন্তীতি মগ্গক্খণে ন হোন্তি নাম, ফলে পত্তে নাহেসুন্তি. এৱমেতেসু দসসুপি ঠানেসু যাৱ অৰহত্তা দেসনা দেসিতাতি.
সনিমিত্তৱগ্গো ততিযো.
(৯) ৪. ধম্মৱগ্গৱণ্ণনা
৮৮. চতুত্থস্স পঠমে চেতোৱিমুত্তীতি ফলসমাধি. পঞ্ঞাৱিমুত্তীতি ফলপঞ্ঞা.
৮৯. দুতিযে পগ্গাহোতি ৱীৰিযং. অৱিক্খেপোতি চিত্তেকগ্গতা.
৯০. ততিযে নামন্তি চত্তাৰো অৰূপক্খন্ধা. ৰূপন্তি ৰূপক্খন্ধো. ইতি ইমস্মিং সুত্তে ধম্মকোট্ঠাসপৰিচ্ছেদঞাণং নাম কথিতং.
৯১. চতুত্থে ৱিজ্জাতি ফলঞাণং. ৱিমুত্তীতি তংসম্পযুত্তা সেসধম্মা.
৯২. পঞ্চমে ভৱদিট্ঠীতি সস্সতদিট্ঠি. ৱিভৱদিট্ঠীতি উচ্ছেদদিট্ঠি. ছট্ঠসত্তমানি উত্তানত্থানেৱ.
৯৫. অট্ঠমে দোৱচস্সতাতি দুব্বচভাৱো. পাপমিত্ততাতি পাপমিত্তসেৱনভাৱো. নৱমং ৱুত্তৱিপৰিযাযেন ৱেদিতব্বং.
৯৭. দসমে ধাতুকুসলতাতি অট্ঠাৰস ধাতুযো ধাতূতি জাননং. মনসিকাৰকুসলতাতি তাসংযেৱ ধাতূনং অনিচ্চাদিৱসেন লক্খণত্তযং আৰোপেত্ৱা জাননং.
৯৮. একাদসমে আপত্তিকুসলতাতি পঞ্চন্নঞ্চ সত্তন্নঞ্চ আপত্তিক্খন্ধানং জাননং. আপত্তিৱুট্ঠানকুসলতাতি দেসনায ৱা কম্মৱাচায ৱা আপত্তীহি ৱুট্ঠানজাননন্তি.
ধম্মৱগ্গো চতুত্থো.
(১০) ৫. বালৱগ্গৱণ্ণনা
৯৯. পঞ্চমস্স পঠমে অনাগতং ভাৰং ৱহতীতি ‘‘সম্মজ্জনী পদীপো চ, উদকং আসনেন চ, ছন্দপাৰিসুদ্ধিউতুক্খানং, ভিক্খুগণনা চ ওৱাদো, পাতিমোক্খং থেৰভাৰোতি ৱুচ্চতী’’তি ইমং দসৱিধং থেৰভাৰং নৱকো হুত্ৱা থেৰেন অনজ্ঝিট্ঠো কৰোন্তো অনাগতং ভাৰং ৱহতি নাম. আগতং ভাৰং ন ৱহতীতি থেৰো সমানো তমেৱ দসৱিধং ভাৰং অত্তনা ৱা অকৰোন্তো পৰং ৱা অসমাদপেন্তো আগতং ভাৰং ন ৱহতি নাম. দুতিযসুত্তেপি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.
১০১. ততিযে অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞীতি অকপ্পিযে সীহমংসাদিম্হি ‘‘কপ্পিযং ইদ’’ন্তি এৱংসঞ্ঞী. কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞীতি কুম্ভীলমংসবিড়াৰমংসাদিম্হি কপ্পিযে ‘‘অকপ্পিযং ইদ’’ন্তি এৱংসঞ্ঞী. চতুত্থং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
১০৩. পঞ্চমে অনাপত্তিযা আপত্তিসঞ্ঞীতি আপুচ্ছিত্ৱা ভণ্ডকং ধোৱন্তস্স, পত্তং পচন্তস্স, কেসে ছিন্দন্তস্স, গামং পৱিসন্তস্সাতিআদীসু অনাপত্তি, তত্থ ‘‘আপত্তি অয’’ন্তি এৱংসঞ্ঞী. আপত্তিযা অনাপত্তিসঞ্ঞীতি তেসঞ্ঞেৱ ৱত্থূনং অনাপুচ্ছাকৰণে আপত্তি, তত্থ ‘‘অনাপত্তী’’তি এৱংসঞ্ঞী. ছট্ঠেপি ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. সত্তমাদীনি উত্তানত্থানেৱ.
১০৯. একাদসমে আসৱাতি কিলেসা. ন কুক্কুচ্চাযিতব্বন্তি সঙ্ঘভোগস্স অপট্ঠপনং অৱিচাৰণং ন কুক্কুচ্চাযিতব্বং নাম, তং কুক্কুচ্চাযতি. কুক্কুচ্চাযিতব্বন্তি তস্সেৱ পট্ঠপনং ৱিচাৰণং, তং ন কুক্কুচ্চাযতি. দ্ৱাদসমাদীনি হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানীতি.
বালৱগ্গো পঞ্চমো.
দুতিযপণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.