.নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.
অঙ্গুত্তৰনিকাযে
দুকনিপাত-অট্ঠকথা
১. পঠমপণ্ণাসকং
১. কম্মকাৰণৱগ্গো
১. ৱজ্জসুত্তৱণ্ণনা
১. দুকনিপাতস্স পঠমে ৱজ্জানীতি দোসা অপৰাধা. দিট্ঠধম্মিকন্তি দিট্ঠেৱ ধম্মে ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে উপ্পন্নফলং. সম্পৰাযিকন্তি সম্পৰাযে অনাগতে অত্তভাৱে উপ্পন্নফলং. আগুচাৰিন্তি পাপকাৰিং অপৰাধকাৰকং. ৰাজানো গহেত্ৱা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা কাৰেন্তেতি চোৰং গহেত্ৱা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা ৰাজপুৰিসা কৰোন্তি, ৰাজানো পন তা কাৰেন্তি নাম. তং চোৰং এৱং কম্মকাৰণা কাৰিযমানং এস পস্সতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘পস্সতি চোৰং আগুচাৰিং ৰাজানো গহেত্ৱা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা কাৰেন্তে’’তি. অদ্ধদণ্ডকেহীতি মুগ্গৰেহি, পহাৰসাধনত্থং ৱা চতুহত্থদণ্ডং দ্ৱেধা ছেত্ৱা গহিতদণ্ডকেহি. বিলঙ্গথালিকন্তি কঞ্জিযউক্খলিককম্মকাৰণং. তং কৰোন্তা সীসকটাহং উপ্পাটেত্ৱা তত্তং অযোগুড়ং সণ্ডাসেন গহেত্ৱা তত্থ পক্খিপন্তি, তেন মত্থলুঙ্গং পক্কুথিত্ৱা উত্তৰতি. সঙ্খমুণ্ডিকন্তি সঙ্খমুণ্ডকম্মকাৰণং. তং কৰোন্তা উত্তৰোট্ঠউভতোকণ্ণচূড়িকগলৱাটকপৰিচ্ছেদেন চম্মং ছিন্দিত্ৱা সব্বকেসে একতো গণ্ঠিং কত্ৱা দণ্ডকেন ৱেঠেত্ৱা উপ্পাটেন্তি, সহ কেসেহি চম্মং উট্ঠহতি. ততো সীসকটাহং থূলসক্খৰাহি ঘংসিত্ৱা ধোৱন্তা সঙ্খৱণ্ণং কৰোন্তি. ৰাহুমুখন্তি ৰাহুমুখকম্মকাৰণং. তং কৰোন্তা সঙ্কুনা মুখং ৱিৱৰিত্ৱা অন্তোমুখে দীপং জালেন্তি, কণ্ণচূড়িকাহি ৱা পট্ঠায মুখং নিখাদনেন খনন্তি, লোহিতং পগ্ঘৰিত্ৱা মুখং পূৰেতি.
জোতিমালিকন্তি সকলসৰীৰং তেলপিলোতিকায ৱেঠেত্ৱা আলিম্পেন্তি. হত্থপজ্জোতিকন্তি হত্থে তেলপিলোতিকায ৱেঠেত্ৱা দীপং ৱিয পজ্জালেন্তি. এৰকৱত্তিকন্তি এৰকৱত্তকম্মকাৰণং. তং কৰোন্তা হেট্ঠাগীৱতো পট্ঠায চম্মৱট্টে কন্তিত্ৱা গোপ্ফকে ঠপেন্তি, অথ নং যোত্তেহি বন্ধিত্ৱা কড্ঢন্তি. সো অত্তনো চম্মৱট্টে অক্কমিত্ৱা অক্কমিত্ৱা পততি. চীৰকৱাসিকন্তি চীৰকৱাসিককম্মকাৰণং. তং কৰোন্তা তথেৱ চম্মৱট্টে কন্তিত্ৱা কটিযং ঠপেন্তি, কটিতো পট্ঠায কন্তিত্ৱা গোপ্ফকেসু ঠপেন্তি, উপৰিমেহি হেট্ঠিমসৰীৰং চীৰকনিৱাসননিৱত্থং ৱিয হোতি. এণেয্যকন্তি এণেয্যককম্মকাৰণং. তং কৰোন্তা উভোসু কপ্পৰেসু চ উভোসু জাণুকেসু চ অযৱলযানি দত্ৱা অযসূলানি কোট্টেন্তি. সো চতূহি অযসূলেহি ভূমিযং পতিট্ঠহতি. অথ নং পৰিৱাৰেত্ৱা অগ্গিং কৰোন্তি. ‘‘এণেয্যকো জোতিপৰিগ্গহো যথা’’তি আগতট্ঠানেপি ইদমেৱ ৱুত্তং. তং কালেন কালং সূলানি অপনেত্ৱা চতূহি অট্ঠিকোটীহিযেৱ ঠপেন্তি. এৱৰূপা কম্মকাৰণা নাম নত্থি.
বড়িসমংসিকন্তি উভতোমুখেহি বড়িসেহি পহৰিত্ৱা চম্মমংসন্হাৰূনি উপ্পাটেন্তি. কহাপণিকন্তি সকলসৰীৰং তিণ্হাহি ৱাসীহি কোটিতো পট্ঠায কহাপণমত্তং, কহাপণমত্তং পাতেন্তা কোট্টেন্তি. খাৰাপতচ্ছিকন্তি সৰীৰং তত্থ তত্থ আৱুধেহি পহৰিত্ৱা কোচ্ছেহি খাৰং ঘংসন্তি, চম্মমংসন্হাৰূনি পগ্ঘৰিত্ৱা অট্ঠিকসঙ্খলিকাৱ তিট্ঠতি. পলিঘপৰিৱত্তিকন্তি একেন পস্সেন নিপজ্জাপেত্ৱা কণ্ণচ্ছিদ্দেন অযসূলং কোট্টেত্ৱা পথৱিযা একাবদ্ধং কৰোন্তি. অথ নং পাদে গহেত্ৱা আৱিঞ্ছন্তি. পলালপীঠকন্তি ছেকো কাৰণিকো ছৱিচম্মং অচ্ছিন্দিত্ৱা নিসদপোতেহি অট্ঠীনি ভিন্দিত্ৱা কেসেসু গহেত্ৱা উক্খিপতি, মংসৰাসিযেৱ হোতি. অথ নং কেসেহেৱ পৰিযোনন্ধিত্ৱা গণ্হন্তি, পলালৱট্টিং ৱিয কত্ৱা পুন ৱেঠেন্তি. সুনখেহিপীতি কতিপযানি দিৱসানি আহাৰং অদত্ৱা ছাতকসুনখেহি খাদাপেন্তি. তে মুহুত্তেন অট্ঠিকসঙ্খলিকমেৱ কৰোন্তি. সূলে উত্তাসেন্তেতি সূলে আৰোপেন্তে.
ন পৰেসং পাভতং ৱিলুম্পন্তো চৰতীতি পৰেসং সন্তকং ভণ্ডং পৰম্মুখং আভতং অন্তমসো অন্তৰৱীথিযং পতিতং সহস্সভণ্ডিকম্পি দিস্ৱা ‘‘ইমিনা জীৱিস্সামী’’তি ৱিলুম্পন্তো ন ৱিচৰতি, কো ইমিনা অত্থোতি পিট্ঠিপাদেন ৱা পৱট্টেত্ৱা গচ্ছতি.
পাপকোতি লামকো. দুক্খোতি অনিট্ঠো. কিঞ্চ তন্তি কিং নাম তং কাৰণং ভৱেয্য. যাহন্তি যেন অহং. কাযদুচ্চৰিতন্তি পাণাতিপাতাদি তিৱিধং অকুসলং কাযকম্মং. কাযসুচৰিতন্তি তস্স পটিপক্খভূতং তিৱিধং কুসলকম্মং. ৱচীদুচ্চৰিতন্তি মুসাৱাদাদি চতুব্বিধং অকুসলং ৱচীকম্মং. ৱচীসুচৰিতন্তি তস্স পটিপক্খভূতং চতুব্বিধং কুসলকম্মং. মনোদুচ্চৰিতন্তি অভিজ্ঝাদি তিৱিধং অকুসলকম্মং. মনোসুচৰিতন্তি তস্স পটিপক্খভূতং তিৱিধং কুসলকম্মং. সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰতীতি এত্থ দুৱিধা সুদ্ধি – পৰিযাযতো চ নিপ্পৰিযাযতো চ. সৰণগমনেন হি পৰিযাযেন সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰতি নাম. তথা পঞ্চহি সীলেহি, দসহি সীলেহি – চতুপাৰিসুদ্ধিসীলেন, পঠমজ্ঝানেন…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনেন, সোতাপত্তিমগ্গেন, সোতাপত্তিফলেন…পে… অৰহত্তমগ্গেন পৰিযাযেন সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰতি নাম. অৰহত্তফলে পতিট্ঠিতো পন খীণাসৱো ছিন্নমূলকে পঞ্চক্খন্ধে ন্হাপেন্তোপি খাদাপেন্তোপি ভুঞ্জাপেন্তোপি নিসীদাপেন্তোপি নিপজ্জাপেন্তোপি নিপ্পৰিযাযেনেৱ সুদ্ধং নিম্মলং অত্তানং পৰিহৰতি পটিজগ্গতীতি ৱেদিতব্বো.
তস্মাতি যস্মা ইমানি দ্ৱে ৱজ্জানেৱ, নো ন ৱজ্জানি, তস্মা. ৱজ্জভীৰুনোতি ৱজ্জভীৰুকা. ৱজ্জভযদস্সাৱিনোতি ৱজ্জানি ভযতো দস্সনসীলা. এতং পাটিকঙ্খন্তি এতং ইচ্ছিতব্বং, এতং অৱস্সংভাৱীতি অত্থো. যন্তি নিপাতমত্তং, কাৰণৱচনং ৱা যেন কাৰণেন পৰিমুচ্চিস্সতি সব্বৱজ্জেহি. কেন পন কাৰণেন পৰিমুচ্চিস্সতীতি? চতুত্থমগ্গেন চেৱ চতুত্থফলেন চ. মগ্গেন হি পৰিমুচ্চতি নাম, ফলং পত্তো পৰিমুত্তো নাম হোতীতি. কিং পন খীণাসৱস্স অকুসলং ন ৱিপচ্চতীতি? ৱিপচ্চতি, তং পন খীণাসৱভাৱতো পুব্বে কতং. তঞ্চ খো ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে, সম্পৰাযে পনস্স কম্মফলং নাম নত্থীতি. পঠমং.
২. পধানসুত্তৱণ্ণনা
২. দুতিযে পধানানীতি ৱীৰিযানি. ৱীৰিযঞ্হি পদহিতব্বতো পধানভাৱকৰণতো ৱা পধানন্তি ৱুচ্চতি. দুৰভিসম্ভৱানীতি দুস্সহানি দুপ্পূৰিযানি, দুক্কৰানীতি অত্থো. অগাৰং অজ্ঝাৱসতন্তি অগাৰে ৱসন্তানং. চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানুপ্পদানত্থং পধানন্তি এতেসং চীৱৰাদীনং চতুন্নং পচ্চযানং অনুপ্পদানত্থায পধানং নাম দুৰভিসম্ভৱন্তি দস্সেতি. চতুৰতনিকম্পি হি পিলোতিকং, পসততণ্ডুলমত্তং ৱা ভত্তং, চতুৰতনিকং ৱা পণ্ণসালং, তেলসপ্পিনৱনীতাদীসু ৱা অপ্পমত্তকম্পি ভেসজ্জং পৰেসং দেথাতি ৱত্তুম্পি নীহৰিত্ৱা দাতুম্পি দুক্কৰং উভতোব্যূড়্হসঙ্গামপ্পৱেসনসদিসং. তেনাহ ভগৱা –
‘‘দানঞ্চ যুদ্ধঞ্চ সমানমাহু,
অপ্পাপি সন্তা বহুকে জিনন্তি;
অপ্পম্পি চে সদ্দহানো দদাতি,
তেনেৱ সো হোতি সুখী পৰত্থা’’তি. (জা. ১.৮.৭২; সং. নি. ১.৩৩);
অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতানন্তি গেহতো নিক্খমিত্ৱা অগাৰস্স ঘৰাৱাসস্স হিতাৱহেহি কসিগোৰক্খাদীহি ৱিৰহিতং অনগাৰিযং পব্বজ্জং উপগতানং. সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গত্থায পধানন্তি সব্বেসং খন্ধূপধিকিলেসূপধিঅভিসঙ্খাৰূপধিসঙ্খাতানং উপধীনং পটিনিস্সগ্গসঙ্খাতস্স নিব্বানস্স অত্থায ৱিপস্সনায চেৱ মগ্গেন চ সহজাতৱীৰিযং. তস্মাতি যস্মা ইমানি দ্ৱে পধানানি দুৰভিসম্ভৱানি, তস্মা. দুতিযং.
৩. তপনীযসুত্তৱণ্ণনা
৩. ততিযে তপনীযাতি ইধ চেৱ সম্পৰাযে চ তপন্তীতি তপনীযা. তপ্পতীতি চিত্তসন্তাপেন তপ্পতি অনুসোচতি কাযদুচ্চৰিতং কত্ৱা নন্দযক্খো ৱিয নন্দমাণৱো ৱিয নন্দগোঘাতকো ৱিয দেৱদত্তো ৱিয দ্ৱেভাতিকা ৱিয চ. তে কিৰ গাৱং ৱধিত্ৱা মংসং দ্ৱে কোট্ঠাসে অকংসু. ততো কনিট্ঠো জেট্ঠকং আহ – ‘‘ময্হং দাৰকা বহূ, ইমানি মে অন্তানি দেহী’’তি. অথ নং সো ‘‘সব্বং মংসং দ্ৱেধা ৱিভত্তং, পুন কিং মগ্গসী’’তি পহৰিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেসি. নিৱত্তিত্ৱা চ নং ওলোকেন্তো মতং দিস্ৱা ‘‘ভাৰিযং মে কম্মং কত’’ন্তি চিত্তং উপ্পাদেসি. অথস্স বলৱসোকো উপ্পজ্জি. সো ঠিতট্ঠানেপি নিসিন্নট্ঠানেপি তদেৱ কম্মং আৱজ্জেতি, চিত্তস্সাদং ন লভতি. অসিতপীতখাযিতসাযিতম্পিস্স সৰীৰে ওজং ন ফৰতি, অট্ঠিচম্মমত্তমেৱ অহোসি. অথ নং একো থেৰো দিস্ৱা – ‘‘উপাসক, ত্ৱং পহূতঅন্নপানো, অট্ঠিচম্মমত্তমেৱ তে অৱসিট্ঠং, অত্থি নু খো তে কিঞ্চি তপনীযকম্ম’’ন্তি? সো ‘‘আম, ভন্তে’’তি সব্বং আৰোচেসি. অথ নং থেৰো ‘‘ভাৰিযং তে উপাসক কম্মং কতং, অনপৰাধট্ঠানে অপৰদ্ধ’’ন্তি আহ. সো তেনেৱ কম্মেন কালং কত্ৱা নিৰযে নিব্বত্তো. ৱচীদুচ্চৰিতেন সুপ্পবুদ্ধসক্ককোকালিকচিঞ্চমাণৱিকাদযো ৱিয তপ্পতি. সেসমেত্থ চতুত্থে চ উত্তানত্থমেৱ. ততিযং.
৫. উপঞ্ঞাতসুত্তৱণ্ণনা
৫. পঞ্চমে দ্ৱিন্নাহন্তি দ্ৱিন্নং অহং. উপঞ্ঞাসিন্তি উপগন্ত্ৱা গুণং অঞ্ঞাসিং, জানিং পটিৱিজ্ঝিন্তি অত্থো. ইদানি তে ধম্মে দস্সেন্তো যা চ অসন্তুট্ঠিতাতিআদিমাহ. ইমঞ্হি ধম্মদ্ৱযং নিস্সায সত্থা সব্বঞ্ঞুতং পত্তো, তস্মা তস্সানুভাৱং দস্সেন্তো এৱমাহ. তত্থ অসন্তুট্ঠিতা কুসলেসু ধম্মেসূতি ইমিনা ইমং দীপেতি – ‘‘অহং ঝানমত্তকেন ৱা ওভাসনিমিত্তমত্তকেন ৱা অসন্তুট্ঠো হুত্ৱা অৰহত্তমগ্গমেৱ উপ্পাদেসিং. যাৱ সো ন উপ্পজ্জি, ন তাৱাহং সন্তুট্ঠো অহোসিং. পধানস্মিং চ অনুক্কণ্ঠিতো হুত্ৱা অনোসক্কনায ঠত্ৱাযেৱ পধানকিৰিযং অকাসি’’ন্তি ইমমত্থং দস্সেন্তো যা চ অপ্পটিৱানিতাতিআদিমাহ. তত্থ অপ্পটিৱানিতাতি অপ্পটিক্কমনা অনোসক্কনা. অপ্পটিৱানী সুদাহং, ভিক্খৱে, পদহামীতি এত্থ সুদন্তি নিপাতমত্তং. অহং, ভিক্খৱে, অনোসক্কনাযং ঠিতো বোধিসত্তকালে সব্বঞ্ঞুতং পত্থেন্তো পধানমকাসিন্তি অযমেত্থ অত্থো.
ইদানি যথা তেন তং পধানং কতং, তং দস্সেন্তো কামং তচো চাতিআদিমাহ. তত্থ পত্তব্বন্তি ইমিনা পত্তব্বং গুণজাতং দস্সেতি. পুৰিসথামেনাতিআদিনা পুৰিসস্স ঞাণথামো ঞাণৱীৰিযং ঞাণপৰক্কমো চ কথিতো. সণ্ঠানন্তি ঠপনা অপ্পৱত্তনা ওসক্কনা, পটিপ্পস্সদ্ধীতি অত্থো. এত্তাৱতা তেন চতুৰঙ্গসমন্নাগতং ৱীৰিযাধিট্ঠানং নাম কথিতং. এত্থ হি কামং তচো চাতি একং অঙ্গং, ন্হাৰু চাতি একং, অট্ঠি চাতি একং, মংসলোহিতন্তি একং, ইমানি চত্তাৰি অঙ্গানি. পুৰিসথামেনাতিআদীনি অধিমত্তৱীৰিযাধিৱচনানি. ইতি পুৰিমেহি চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতেন হুত্ৱা এৱং অধিট্ঠিতং ৱীৰিযং চতুৰঙ্গসমন্নাগতং ৱীৰিযাধিট্ঠানং নামাতি ৱেদিতব্বং. এত্তাৱতা তেন বোধিপল্লঙ্কে অত্তনো আগমনীযপটিপদা কথিতা.
ইদানি তায পটিপদায পটিলদ্ধগুণং কথেতুং তস্স ময্হং, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ অপ্পমাদাধিগতাতি সতিঅৱিপ্পৱাসসঙ্খাতেন অপ্পমাদেন অধিগতা, ন সুত্তপ্পমত্তেন লদ্ধা. সম্বোধীতি চতুমগ্গঞাণঞ্চেৱ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্চ. ন হি সক্কা এতং সুত্তপ্পমত্তেন অধিগন্তুন্তি. তেনাহ – ‘‘অপ্পমাদাধিগতা সম্বোধী’’তি. অনুত্তৰো যোগক্খেমোতি ন কেৱলং বোধিযেৱ, অৰহত্তফলনিব্বানসঙ্খাতো অনুত্তৰো যোগক্খেমোপি অপ্পমাদাধিগতোৱ.
ইদানি অত্তনা পটিলদ্ধগুণেসু ভিক্খুসঙ্ঘং সমাদপেন্তো তুম্হে চেপি ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ যস্সত্থাযাতি যস্স অত্থায, যং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিতুকামা হুত্ৱাতি অত্থো. তদনুত্তৰন্তি তং অনুত্তৰং. ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স পৰিযোসানভূতং অৰিযফলং. অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱাতি অভিঞ্ঞায উত্তমপঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৱা. উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সথাতি পটিলভিত্ৱা পাপুণিত্ৱা ৱিহৰিস্সথ. তস্মাতি যস্মা অপ্পটিৱানপধানং নামেতং বহূপকাৰং উত্তমত্থসাধকং, তস্মা. পঞ্চমং.
৬. সংযোজনসুত্তৱণ্ণনা
৬. ছট্ঠে সংযোজনিযেসু ধম্মেসূতি দসন্নং সংযোজনানং পচ্চযভূতেসু তেভূমকধম্মেসু. অস্সাদানুপস্সিতাতি অস্সাদতো পস্সিতা পস্সনভাৱোতি অত্থো. নিব্বিদানুপস্সিতাতি নিব্বিদাৱসেন উক্কণ্ঠনৱসেন পস্সনভাৱো. জাতিযাতি খন্ধনিব্বত্তিতো. জৰাযাতি খন্ধপৰিপাকতো. মৰণেনাতি খন্ধভেদতো. সোকেহীতি অন্তোনিজ্ঝাযনলক্খণেহি সোকেহি. পৰিদেৱেহীতি তন্নিস্সিতলালপ্পিতলক্খণেহি পৰিদেৱেহি. দুক্খেহীতি কাযপটিপীড়নদুক্খেহি. দোমনস্সেহীতি মনোৱিঘাতদোমনস্সেহি. উপাযাসেহীতি অধিমত্তাযাসলক্খণউপাযাসেহি. দুক্খস্মাতি সকলৱট্টদুক্খতো. পজহতীতি মগ্গেন পজহতি. পহাযাতি এত্থ পন ফলক্খণো কথিতো. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং. ছট্ঠং.
৭. কণ্হসুত্তৱণ্ণনা
৭. সত্তমে কণ্হাতি ন কাড়ৱণ্ণতায কণ্হা, কণ্হতায পন উপনেন্তীতি নিপ্ফত্তিকাড়তায কণ্হা. সৰসেনাপি ৱা সব্বাকুসলধম্মা কণ্হা এৱ. ন হি তেসং উপ্পত্তিযা চিত্তং পভস্সৰং হোতি. অহিৰিকন্তি অহিৰিকভাৱো. অনোত্তপ্পন্তি অনোত্তাপিভাৱো. সত্তমং.
৮. সুক্কসুত্তৱণ্ণনা
৮. অট্ঠমে সুক্কাতি ন ৱণ্ণসুক্কতায সুক্কা, সুক্কতায পন উপনেন্তীতি নিপ্ফত্তিসুক্কতায সুক্কা. সৰসেনাপি ৱা সব্বকুসলধম্মা সুক্কা এৱ. তেসং হি উপ্পত্তিযা চিত্তং পভস্সৰং হোতি. হিৰী চ ওত্তপ্পঞ্চাতি এত্থ পাপতো জিগুচ্ছনলক্খণা হিৰী, ভাযনলক্খণং ওত্তপ্পং. যং পনেত্থ ৱিত্থাৰতো ৱত্তব্বং সিযা, তং ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তমেৱ. অট্ঠমং.
৯. চৰিযসুত্তৱণ্ণনা
৯. নৱমে লোকং পালেন্তীতি লোকং সন্ধাৰেন্তি ঠপেন্তি ৰক্খন্তি. নযিধ পঞ্ঞাযেথ মাতাতি ইমস্মিং লোকে জনিকা মাতা ‘‘অযং মে মাতা’’তি গৰুচিত্তীকাৰৱসেন ন পঞ্ঞাযেথ. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. সম্ভেদন্তি সঙ্কৰং মৰিযাদভেদং ৱা. যথা অজেড়কাতিআদীসু এতে হি সত্তা ‘‘অযং মে মাতা’’তি ৱা ‘‘মাতুচ্ছা’’তি ৱা গৰুচিত্তীকাৰৱসেন ন জানন্তি. যং ৱত্থুং নিস্সায উপ্পন্না, তত্থেৱ ৱিপ্পটিপজ্জন্তি. তস্মা উপমং আহৰন্তো ‘‘যথা অজেড়কা’’তিআদিমাহ. নৱমং.
১০. ৱস্সূপনাযিকসুত্তৱণ্ণনা
১০. দসমং অট্ঠুপ্পত্তিযং ৱুত্তং. কতৰঅট্ঠুপ্পত্তিযং? মনুস্সানং উজ্ঝাযনে. ভগৱতা হি পঠমবোধিযং ৱীসতি ৱস্সানি ৱস্সূপনাযিকা অপ্পঞ্ঞত্তা অহোসি. ভিক্খূ অনিবদ্ধৱাসা ৱস্সেপি উতুৱস্সেপি যথাসুখং ৱিচৰিংসু. তে দিস্ৱা মনুস্সা ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা হেমন্তম্পি গিম্হম্পি ৱস্সম্পি চাৰিকং চৰিস্সন্তি হৰিতানি তিণানি সম্মদ্দন্তা একিন্দ্ৰিযং জীৱং ৱিহেঠেন্তা বহূ খুদ্দকে পাণে সঙ্ঘাতং আপাদেন্তা. ইমে হি নাম অঞ্ঞতিত্থিযা দুৰক্খাতধম্মা ৱস্সাৱাসং অল্লীযিস্সন্তি সংকসাযিস্সন্তি, ইমে নাম সকুণা ৰুক্খগ্গেসু কুলাৱকানি কত্ৱা ৱস্সাৱাসং অল্লীযিস্সন্তি সংকসাযিস্সন্তী’’তিআদীনি ৱত্ৱা উজ্ঝাযিংসু. তমত্থং ভিক্খূ ভগৱতো আৰোচেসুং. ভগৱা তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা ইমং সুত্তং দেসেন্তো পঠমং তাৱ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱস্সং উপগন্তু’’ন্তি (মহাৱ. ১৮৪) এত্তকমেৱাহ. অথ ভিক্খূনং ‘‘কদা নু খো ৱস্সং উপগন্তব্ব’’ন্তি উপ্পন্নং ৱিতক্কং সুত্ৱা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱস্সানে ৱস্সং উপগন্তু’’ন্তি আহ. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কতি নু খো ৱস্সূপনাযিকা’’তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. তং সুত্ৱা সকলম্পি ইদং সুত্তং দেসেন্তো দ্ৱেমা, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ ৱস্সূপনাযিকাতি ৱস্সূপগমনানি. পুৰিমিকাতি অপৰজ্জুগতায আসাড়্হিযা উপগন্তব্বা পুৰিমকত্তিকপুণ্ণমিপৰিযোসানা পঠমা তেমাসী. পচ্ছিমিকাতি মাসগতায আসাড়্হিযা উপগন্তব্বা পচ্ছিমকত্তিকপৰিযোসানা পচ্ছিমা তেমাসীতি. দসমং.
কম্মকাৰণৱগ্গো পঠমো.
২. অধিকৰণৱগ্গৱণ্ণনা
১১. দুতিযস্স পঠমে বলানীতি কেনট্ঠেন বলানি. অকম্পিযট্ঠেন বলানি নাম, তথা দুৰভিভৱনট্ঠেন অনজ্ঝোমদ্দনট্ঠেন চ. পটিসঙ্খানবলন্তি পচ্চৱেক্খণবলং. ভাৱনাবলন্তি ব্ৰূহনবলং ৱড্ঢনবলং. সুদ্ধং অত্তানন্তি ইদং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. তত্ৰাতি তেসু দ্ৱীসু বলেসু. যমিদন্তি যং ইদং. সেখানমেতং বলন্তি সত্তন্নং সেখানং ঞাণবলমেতং. সেখঞ্হি সো, ভিক্খৱে, বলং আগম্মাতি সত্তন্নং সেখানং ঞাণবলং আৰব্ভ সন্ধায পটিচ্চ. পজহতীতি মগ্গেন পজহতি. পহাযাতি ইমিনা পন ফলং কথিতং. যং পাপন্তি যং পাপকং লামকং. যস্মা পনেতানি দ্ৱেপি ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি, তস্মা এত্থ এতদগ্গং নাগতন্তি ৱেদিতব্বং.
১২. দুতিযে সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতীতিআদীসু অযং হেট্ঠা অনাগতানং পদানং ৱসেন অত্থৱণ্ণনা – ৱিৱেকনিস্সিতন্তি ৱিৱেকং নিস্সিতং. ৱিৱেকোতি ৱিৱিত্ততা. স্ৱাযং তদঙ্গৱিৱেকো ৱিক্খম্ভন-সমুচ্ছেদ-পটিপ্পস্সদ্ধি-নিস্সৰণৱিৱেকোতি পঞ্চৱিধো. তস্মিং পঞ্চৱিধে ৱিৱেকে. ৱিৱেকনিস্সিতন্তি তদঙ্গৱিৱেকনিস্সিতং, সমুচ্ছেদৱিৱেকনিস্সিতং, নিস্সৰণৱিৱেকনিস্সিতঞ্চ সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতীতি অযমত্থো ৱেদিতব্বো. তথা হি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গভাৱনানুযুত্তো যোগী ৱিপস্সনাক্খণে কিচ্চতো তদঙ্গৱিৱেকনিস্সিতং, অজ্ঝাসযতো নিস্সৰণৱিৱেকনিস্সিতং, মগ্গকালে পন কিচ্চতো সমুচ্ছেদৱিৱেকনিস্সিতং, আৰম্মণতো নিস্সৰণৱিৱেকনিস্সিতং সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি. পঞ্চৱিধৱিৱেকনিস্সিতম্পীতি একে. তে হি ন কেৱলং বলৱৱিপস্সনামগ্গফলক্খণেসুযেৱ বোজ্ঝঙ্গে উদ্ধৰন্তি, ৱিপস্সনাপাদককসিণজ্ঝানআনাপানাসুভব্ৰহ্মৱিহাৰজ্ঝানেসুপি উদ্ধৰন্তি, ন চ পটিসিদ্ধা অট্ঠকথাচৰিযেহি. তস্মা তেসং মতেন এতেসং ঝানানং পৱত্তিক্খণে কিচ্চতো এৱ ৱিক্খম্ভনৱিৱেকনিস্সিতং. যথা চ ‘‘ৱিপস্সনাক্খণে অজ্ঝাসযতো নিস্সৰণৱিৱেকনিস্সিত’’ন্তি ৱুত্তং, এৱং ‘‘পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকনিস্সিতম্পি ভাৱেতী’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি. এস নযো ৱিৰাগনিস্সিতন্তিআদীসু. ৱিৱেকত্থা এৱ হি ৱিৰাগাদযো.
কেৱলং হেত্থ ৱোস্সগ্গো দুৱিধো পৰিচ্চাগৱোস্সগ্গো চ পক্খন্দনৱোস্সগ্গো চাতি. তত্থ পৰিচ্চাগৱোস্সগ্গোতি ৱিপস্সনাক্খণে চ তদঙ্গৱসেন, মগ্গক্খণে চ সমুচ্ছেদৱসেন কিলেসপ্পহানং. পক্খন্দনৱোস্সগ্গোতি ৱিপস্সনাক্খণে তন্নিন্নভাৱেন, মগ্গক্খণে পন আৰম্মণকৰণেন নিব্বানপক্খন্দনং. তদুভযম্পি ইমস্মিং লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকে অত্থৱণ্ণনানযে ৱট্টতি. তথা হি অযং সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো যথাৱুত্তেন পকাৰেন কিলেসে পৰিচ্চজতি, নিব্বানঞ্চ পক্খন্দতি. ৱোস্সগ্গপৰিণামিন্তি ইমিনা পন সকলেন ৱচনেন ৱোস্সগ্গত্থং পৰিণমন্তং পৰিণতঞ্চ, পৰিপচ্চন্তং পৰিপক্কঞ্চাতি ইদং ৱুত্তং হোতি. অযঞ্হি বোজ্ঝঙ্গভাৱনানুযুত্তো ভিক্খু যথা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো কিলেসপৰিচ্চাগৱোস্সগ্গত্থং নিব্বানপক্খন্দনৱোস্সগ্গত্থঞ্চ পৰিপচ্চতি, যথা চ পৰিপক্কো হোতি, তথা নং ভাৱেতীতি. এস নযো সেসবোজ্ঝঙ্গেসু.
ইধ পন নিব্বানংযেৱ সব্বসঙ্খতেহি ৱিৱিত্তত্তা ৱিৱেকো, সব্বেসং ৱিৰাগভাৱতো ৱিৰাগো, নিৰোধভাৱতো নিৰোধোতি ৱুত্তং. মগ্গো এৱ চ ৱোস্সগ্গপৰিণামী, তস্মা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি ৱিৱেকং আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্তিযা ৱিৱেকনিস্সিতং, তথা ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং. তঞ্চ খো অৰিযমগ্গক্খণুপ্পত্তিযা কিলেসানং সমুচ্ছেদতো পৰিচ্চাগভাৱেন চ নিব্বানপক্খন্দনভাৱেন চ পৰিণতং পৰিপক্কন্তি অযমেৱ অত্থো দট্ঠব্বো. এস নযো সেসবোজ্ঝঙ্গেসু. ইতি ইমে সত্ত বোজ্ঝঙ্গা লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকা কথিতা. ইমেসুপি দ্ৱীসু বলেসু এতদগ্গভাৱো ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
১৩. ততিযে ৱিৱিচ্চেৱ কামেহীতিআদীনং চতুন্নং ঝানানং পাড়িঅত্থো চ ভাৱনানযো চ সব্বো সব্বাকাৰেন ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৬৯-৭০) ৱিত্থাৰিতোযেৱ. ইমানি পন চত্তাৰি ঝানানি একো ভিক্খু চিত্তেকগ্গত্থায ভাৱেতি, একো ৱিপস্সনাপাদকত্থায, একো অভিঞ্ঞাপাদকত্থায, একো নিৰোধপাদকত্থায, একো ভৱৱিসেসত্থায. ইধ পন তানিপি ৱিপস্সনাপাদকানি অধিপ্পেতানি. অযং হি ভিক্খু ইমানি ঝানানি সমাপজ্জিত্ৱা সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা হেতুপচ্চযপৰিগ্গহং কত্ৱা সপ্পচ্চযং নামৰূপঞ্চ ৱৱত্থপেত্ৱা ইন্দ্ৰিযবলবোজ্ঝঙ্গানি সমোধানেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি. এৱমেতানি ঝানানি লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকানেৱ কথিতানি. ইমস্মিম্পি বলদ্ৱযে এতদগ্গভাৱো ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
১৪. চতুত্থে সংখিত্তেন চ ৱিত্থাৰেন চাতি সংখিত্তধম্মদেসনা ৱিত্থাৰধম্মদেসনা চাতি দ্ৱেযেৱ ধম্মদেসনাতি দস্সেতি. তত্থ মাতিকং উদ্দিসিত্ৱা কথিতা দেসনা সংখিত্তদেসনা নাম. তমেৱ মাতিকং ৱিত্থাৰতো ৱিভজিত্ৱা কথিতা ৱিত্থাৰদেসনা নাম. মাতিকং ৱা ঠপেত্ৱাপি অট্ঠপেত্ৱাপি ৱিত্থাৰতো ৱিভজিত্ৱা কথিতা ৱিত্থাৰদেসনা নাম. তাসু সংখিত্তদেসনা নাম মহাপঞ্ঞস্স পুগ্গলস্স ৱসেন কথিতা, ৱিত্থাৰদেসনা নাম মন্দপঞ্ঞস্স. মহাপঞ্ঞস্স হি ৱিত্থাৰদেসনা অতিপপঞ্চো ৱিয হোতি. মন্দপঞ্ঞস্স সঙ্খেপদেসনা সসকস্স উপ্পতনং ৱিয হোতি, নেৱ অন্তং ন কোটিং পাপুণিতুং সক্কোতি. সঙ্খেপদেসনা চ উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স ৱসেন কথিতা, ৱিত্থাৰদেসনা ইতৰেসং তিণ্ণং ৱসেন. সকলম্পি হি তেপিটকং সঙ্খেপদেসনা ৱিত্থাৰদেসনাতি এত্থেৱ সঙ্খং গচ্ছতি.
১৫. পঞ্চমে যস্মিং, ভিক্খৱে, অধিকৰণেতি ৱিৱাদাধিকৰণং, অনুৱাদাধিকৰণং, আপত্তাধিকৰণং, কিচ্চাধিকৰণন্তি ইমেসং চতুন্নং অধিকৰণানং যস্মিং অধিকৰণে. আপন্নো চ ভিক্খূতি আপত্তিং আপন্নো ভিক্খু চ. তস্মেতন্তি তস্মিং এতং. দীঘত্তাযাতি দীঘং অদ্ধানং তিট্ঠনত্থায. খৰত্তাযাতি দাস-কোণ্ড-চণ্ডাল-ৱেনাতি এৱং খৰৱাচাপৱত্তনত্থায. ৱাড়ত্তাযাতি পাণি লেড্ডুদণ্ডাদীহি পহৰণৱসেন কক্খড়ভাৱত্থায. ভিক্খূ চ ন ফাসুং ৱিহৰিস্সন্তীতি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৱাদাপন্নে ভিক্খুসঙ্ঘে যেপি উদ্দেসং ৱা পৰিপুচ্ছং ৱা গহেতুকামা পধানং ৱা অনুযুঞ্জিতুকামা, তে ফাসুং ন ৱিহৰিস্সন্তি. ভিক্খুসঙ্ঘস্মিং হি উপোসথপৱাৰণায ঠিতায উদ্দেসাদীহি অত্থিকা উদ্দেসাদীনি গহেতুং ন সক্কোন্তি, ৱিপস্সকানং চিত্তুপ্পাদো ন একগ্গো হোতি, ততো ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং ন সক্কোন্তি. এৱং ভিক্খূ চ ন ফাসুং ৱিহৰিস্সন্তি. ন দীঘত্তাযাতিআদীসু ৱুত্তপটিপক্খনযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.
ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. ইতি পটিসঞ্চিক্খতীতি এৱং পচ্চৱেক্খতি. অকুসলং আপন্নোতি এত্থ অকুসলন্তি আপত্তি অধিপ্পেতা, আপত্তিং আপন্নোতি অত্থো. কঞ্চিদেৱ দেসন্তি ন সব্বমেৱ আপত্তিং, আপত্তিযা পন কঞ্চিদেৱ দেসং অঞ্ঞতৰং আপত্তিন্তি অত্থো. কাযেনাতি কৰজকাযেন. অনত্তমনোতি অতুট্ঠচিত্তো. অনত্তমনৱাচন্তি অতুট্ঠৱাচং. মমেৱাতি মংযেৱ. তত্থাতি তস্মিং অধিকৰণে. অচ্চযো অচ্চগমাতি অপৰাধো অতিক্কমিত্ৱা মদ্দিত্ৱা গতো, অহমেৱেত্থ অপৰাধিকো. সুঙ্কদাযকংৱ ভণ্ডস্মিন্তি যথা সুঙ্কট্ঠানং পৰিহৰিত্ৱা নীতে ভণ্ডস্মিং সুঙ্কদাযকং অপৰাধো অভিভৱতি, সো চ তত্থ অপৰাধিকো হোতি, ন ৰাজানো ন ৰাজপুৰিসাতি অত্থো.
ইদং ৱুত্তং হোতি – যো হি ৰঞ্ঞা ঠপিতং সুঙ্কট্ঠানং পৰিহৰিত্ৱা ভণ্ডং হৰতি, তং সহ ভণ্ডসকটেন আনেত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেন্তি. তত্থ নেৱ সুঙ্কট্ঠানস্স দোসো অত্থি, ন ৰঞ্ঞো ন ৰাজপুৰিসানং, পৰিহৰিত্ৱা গতস্সেৱ পন দোসো, এৱমেৱং যং সো ভিক্খু আপত্তিং আপন্নো, তত্থ নেৱ আপত্তিযা দোসো, ন চোদকস্স. তীহি পন কাৰণেহি তস্সেৱ ভিক্খুনো দোসো. তস্স হি আপত্তিং আপন্নভাৱেনপি দোসো, চোদকে অনত্তমনতাযপি দোসো, অনত্তমনস্স সতো পৰেসং আৰোচনেনপি দোসো. চোদকস্স পন যং সো তং আপত্তিং আপজ্জন্তং অদ্দস, তত্থ দোসো নত্থি. অনত্তমনতায চোদনায পন দোসো. তম্পি অমনসিকৰিত্ৱা অযং ভিক্খু অত্তনোৱ দোসং পচ্চৱেক্খন্তো ‘‘ইতি মমেৱ তত্থ অচ্চযো অচ্চগমা সুঙ্কদাযকংৱ ভণ্ডস্মি’’ন্তি এৱং পটিসঞ্চিক্খতীতি অত্থো. দুতিযৱাৰে চোদকস্স অনত্তমনতা চ অনত্তমনতায চোদিতভাৱো চাতি দ্ৱে দোসা, তেসং ৱসেন ‘‘অচ্চযো অচ্চগমা’’তি এত্থ যোজনা কাতব্বা. সেসমেত্থ উত্তানমেৱাতি.
১৬. ছট্ঠে অঞ্ঞতৰোতি একো অপাকটনামো ব্ৰাহ্মণো. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমীতি যেনাতি ভুম্মত্থে কৰণৱচনং. তস্মা যত্থ ভগৱা, তত্থ উপসঙ্কমীতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. যেন ৱা কাৰণেন ভগৱা দেৱমনুস্সেহি উপসঙ্কমিতব্বো, তেন কাৰণেন উপসঙ্কমীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. কেন চ কাৰণেন ভগৱা উপসঙ্কমিতব্বো? নানপ্পকাৰগুণৱিসেসাধিগমাধিপ্পাযেন, সাদুফলূপভোগাধিপ্পাযেন দিজগণেহি নিচ্চফলিতমহাৰুক্খো ৱিয. উপসঙ্কমীতি গতোতি ৱুত্তং হোতি. উপসঙ্কমিত্ৱাতি উপসঙ্কমনপৰিযোসানদীপনং. অথ ৱা এৱং গতো ততো আসন্নতৰং ঠানং ভগৱতো সমীপসঙ্খাতং গন্ত্ৱাতিপি ৱুত্তং হোতি.
ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদীতি যথা চ খমনীযাদীনি পুচ্ছন্তো ভগৱা তেন, এৱং সোপি ভগৱতা সদ্ধিং সমপ্পৱত্তমোদো অহোসি, সীতোদকং ৱিয উণ্হোদকেন সম্মোদিতং একীভাৱং অগমাসি. যায চ ‘‘কচ্চি, ভো গোতম, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি ভোতো গোতমস্স চ সাৱকানঞ্চ অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰো’’তিআদিকায কথায সম্মোদি, তং পীতিপামোজ্জসঙ্খাতস্স সম্মোদস্স জননতো সম্মোদিতুং যুত্তভাৱতো চ সম্মোদনীযং, অত্থব্যঞ্জনমধুৰতায সুচিৰম্পি কালং সাৰেতুং নিৰন্তৰং পৱত্তেতুং অৰহৰূপতো সৰিতব্বভাৱতো চ সাৰণীযং. সুয্যমানসুখতো ৱা সম্মোদনীযং, অনুস্সৰিযমানসুখতো সাৰণীযং, তথা ব্যঞ্জনপৰিসুদ্ধতায সম্মোদনীযং, অত্থপৰিসুদ্ধতায সাৰণীযন্তি এৱং অনেকেহি পৰিযাযেহি সম্মোদনীযং সাৰণীযং কথং ৱীতিসাৰেত্ৱা পৰিযোসাপেত্ৱা নিট্ঠপেত্ৱা যেনত্থেন আগতো, তং পুচ্ছিতুকামো একমন্তং নিসীদি.
একমন্তন্তি ভাৱনপুংসকনিদ্দেসো ‘‘ৱিসমং চন্দিমসূৰিযা পৰিৱত্তন্তী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৭০) ৱিয. তস্মা যথা নিসিন্নো একমন্তং নিসিন্নো হোতি, তথা নিসীদীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ভুম্মত্থে ৱা এতং উপযোগৱচনং. নিসীদীতি উপাৱিসি. পণ্ডিতা হি পুৰিসা গৰুট্ঠানীযং উপসঙ্কমিত্ৱা আসনকুসলতায একমন্তং নিসীদন্তি. অযঞ্চ নেসং অঞ্ঞতৰো, তস্মা একমন্তং নিসীদি.
কথং নিসিন্নো পন একমন্তং নিসিন্নো হোতীতি? ছ নিসজ্জদোসে ৱজ্জেত্ৱা. সেয্যথিদং – অতিদূৰং, অচ্চাসন্নং, উপৰিৱাতং, উন্নতপ্পদেসং, অতিসম্মুখং অতিপচ্ছাতি. অতিদূৰে নিসিন্নো হি সচে কথেতুকামো হোতি, উচ্চাসদ্দেন কথেতব্বং হোতি. অচ্চাসন্নে নিসিন্নো সঙ্ঘট্টনং কৰোতি. উপৰিৱাতে নিসিন্নো সৰীৰগন্ধেন বাধতি. উন্নতপ্পদেসে নিসিন্নো অগাৰৱং পকাসেতি. অতিসম্মুখা নিসিন্নো সচে দট্ঠুকামো হোতি, চক্খুনা চক্খুং আহচ্চ দট্ঠব্বং হোতি. অতিপচ্ছা নিসিন্নো সচে দট্ঠুকামো হোতি, গীৱং পসাৰেত্ৱা দট্ঠব্বং হোতি. তস্মা অযম্পি এতে ছ নিসজ্জদোসে ৱজ্জেত্ৱা নিসীদি. তেন ৱুত্তং ‘‘একমন্তং নিসীদী’’তি.
এতদৱোচাতি দুৱিধা হি পুচ্ছা – অগাৰিকপুচ্ছা, অনগাৰিকপুচ্ছা চ. তত্থ ‘‘কিং, ভন্তে, কুসলং, কিং অকুসল’’ন্তি (ম. নি. ৩.২৯৬) ইমিনা নযেন অগাৰিকপুচ্ছা আগতা. ‘‘ইমে নু খো, ভন্তে, পঞ্চুপাদানক্খন্ধা’’তি (ম. নি. ৩.৮৬) ইমিনা নযেন অনগাৰিকপুচ্ছা. অযং পন অত্তনো অনুৰূপং অগাৰিকপুচ্ছং পুচ্ছন্তো এতং ‘‘কো নু খো, ভো গোতম, হেতু কো পচ্চযো’’তিআদিৱচনং অৱোচ. তত্থ হেতু পচ্চযোতি উভযম্পেতং কাৰণৱেৱচনমেৱ. অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহেতূতি অধম্মচৰিযাসঙ্খাতায ৱিসমচৰিযায হেতু, তংকাৰণা তপ্পচ্চযাতি অত্থো. তত্ৰাযং পদত্থো – অধম্মস্স চৰিযা অধম্মচৰিযা, অধম্মকাৰণন্তি অত্থো. ৱিসমং চৰিযা, ৱিসমস্স ৱা কম্মস্স চৰিযাতি ৱিসমচৰিযা. অধম্মচৰিযা চ সা ৱিসমচৰিযা চাতি অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযা. এতেনুপাযেন সুক্কপক্খেপি অত্থো ৱেদিতব্বো. অত্থতো পনেত্থ অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযা নাম দস অকুসলকম্মপথা, ধম্মচৰিযাসমচৰিযা নাম দস কুসলকম্মপথাতি ৱেদিতব্বা.
অভিক্কন্তং, ভো গোতমাতি এত্থ অযং অভিক্কন্তসদ্দো খযসুন্দৰাভিৰূপঅব্ভনুমোদনেসু দিস্সতি. ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি, নিক্খন্তো পঠমো যামো, চিৰনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো’’তিআদীসু (উদা. ৪৫; চূড়ৱ. ৩৮৩; অ. নি. ৮.২০) হি খযে দিস্সতি. ‘‘অযং ইমেসং চতুন্নং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.১০০) সুন্দৰে.
‘‘কো মে ৱন্দতি পাদানি, ইদ্ধিযা যসসা জলং;
অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেন, সব্বা ওভাসযং দিসা’’তি. –
আদীসু (ৱি. ৱ. ৮৫৭) অভিৰূপে. ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে’’তিআদীসু (দী. নি. ১.২৫০; পাৰা. ১৫) অব্ভনুমোদনে. ইধাপি অব্ভনুমোদনেযেৱ. যস্মা চ অব্ভনুমোদনে, তস্মা সাধু সাধু, ভো গোতমাতি ৱুত্তং হোতীতি ৱেদিতব্বং.
‘‘ভযে কোধে পসংসাযং, তুৰিতে কোতূহলচ্ছৰে;
হাসে সোকে পসাদে চ, কৰে আমেডিতং বুধো’’তি. –
ইমিনা চ লক্খণেন ইধ পসাদৱসেন পসংসাৱসেন চাযং দ্ৱিক্খত্তুং ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো. অথ ৱা অভিক্কন্তন্তি অভিক্কন্তং অতিইট্ঠং অতিমনাপং, অতিসুন্দৰন্তি ৱুত্তং হোতি.
তত্থ একেন অভিক্কন্তসদ্দেন দেসনং থোমেতি, একেন অত্তনো পসাদং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – অভিক্কন্তং, ভো গোতম, যদিদং ভোতো গোতমস্স ধম্মদেসনা, অভিক্কন্তং যদিদং ভোতো গোতমস্স ধম্মদেসনং আগম্ম মম পসাদোতি. ভগৱতোযেৱ ৱা ৱচনং দ্ৱে দ্ৱে অত্থে সন্ধায থোমেতি – ভোতো গোতমস্স ৱচনং অভিক্কন্তং দোসনাসনতো, অভিক্কন্তং গুণাধিগমনতো, তথা সদ্ধাজননতো, পঞ্ঞাজননতো, সাত্থতো, সব্যঞ্জনতো, উত্তানপদতো, গম্ভীৰত্থতো, কণ্ণসুখতো, হদযঙ্গমতো, অনত্তুক্কংসনতো, অপৰৱম্ভনতো, কৰুণাসীতলতো, পঞ্ঞাৱদাততো, আপাথৰমণীযতো, ৱিমদ্দক্খমতো, সুয্যমানসুখতো, ৱীমংসিযমানহিততোতি এৱমাদীহি যোজেতব্বং.
ততো পৰম্পি চতূহি উপমাহি দেসনংযেৱ থোমেতি. তত্থ নিক্কুজ্জিতন্তি অধোমুখঠপিতং, হেট্ঠামুখজাতং ৱা. উক্কুজ্জেয্যাতি উপৰিমুখং কৰেয্য. পটিচ্ছন্নন্তি তিণপণ্ণাদিছাদিতং. ৱিৱৰেয্যাতি উগ্ঘাটেয্য. মূড়্হস্সাতি দিসামূড়্হস্স. মগ্গং আচিক্খেয্যাতি হত্থে গহেত্ৱা ‘‘এস মগ্গো’’তি ৱদেয্য. অন্ধকাৰেতি কাড়পক্খচাতুদ্দসীঅড্ঢৰত্তঘনৱনসণ্ডমেঘপটলেহি চতুৰঙ্গে তমে. অযং তাৱ অনুত্তানপদত্থো.
অযং পন অধিপ্পাযযোজনা – যথা কোচি নিক্কুজ্জিতং উক্কুজ্জেয্য, এৱং সদ্ধম্মৱিমুখং অসদ্ধম্মে পতিতং মং অসদ্ধম্মা ৱুট্ঠাপেন্তেন, যথা পটিচ্ছন্নং ৱিৱৰেয্য, এৱং কস্সপস্স ভগৱতো সাসনন্তৰধানতো পভুতি মিচ্ছাদিট্ঠিগহনপটিচ্ছন্নং সাসনং ৱিৱৰন্তেন, যথা মূড়্হস্স মগ্গং আচিক্খেয্য, এৱং কুম্মগ্গমিচ্ছামগ্গপ্পটিপন্নস্স মে সগ্গমোক্খমগ্গং আৱিকৰোন্তেন, যথা অন্ধকাৰে তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য, এৱং মোহন্ধকাৰে নিমুগ্গস্স মে বুদ্ধাদিৰতনৰূপানি অপস্সতো তপ্পটিচ্ছাদকমোহন্ধকাৰৱিদ্ধংসকদেসনাপজ্জোতধাৰণেন ময্হং ভোতা গোতমেন এতেহি পৰিযাযেহি পকাসিতত্তা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতোতি.
এৱং দেসনং থোমেত্ৱা ইমায দেসনায ৰতনত্তযে পসন্নচিত্তো পসন্নাকাৰং কৰোন্তো এসাহন্তিআদিমাহ. তত্থ এসাহন্তি এসো অহং. ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছামীতি ভৱং মে গোতমো সৰণং পৰাযণং অঘস্স তাতা হিতস্স চ ৱিধাতাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ভৱন্তং গোতমং গচ্ছামি ভজামি সেৱামি পযিৰুপাসামি, এৱং ৱা জানামি বুজ্ঝামীতি. যেসঞ্হি ধাতূনং গতি অত্থো, বুদ্ধিপি তেসং অত্থো. তস্মা গচ্ছামীতি ইমস্স জানামি বুজ্ঝামীতি অযমত্থো ৱুত্তো. ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চাতি এত্থ পন অধিগতমগ্গে সচ্ছিকতনিৰোধে যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানে চ চতূসু অপাযেসু অপতমানে ধাৰেতীতি ধম্মো. সো অত্থতো অৰিযমগ্গো চেৱ নিব্বানঞ্চ. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘যাৱতা, ভিক্খৱে, ধম্মা সঙ্খতা, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি (অ. নি. ৪.৩৪) ৱিত্থাৰো. ন কেৱলঞ্চ অৰিযমগ্গো চেৱ নিব্বানঞ্চ, অপিচ খো অৰিযফলেহি সদ্ধিং পৰিযত্তিধম্মোপি. ৱুত্তঞ্হেতং ছত্তমাণৱকৱিমানে –
‘‘ৰাগৱিৰাগমনেজমসোকং, ধম্মমসঙ্খতমপ্পটিকূলং;
মধুৰমিমং পগুণং সুৱিভত্তং, ধম্মমিমং সৰণত্থমুপেহী’’তি. (ৱি. ৱ. ৮৮৭);
এত্থ ৰাগৱিৰোগোতি মগ্গো কথিতো. অনোজমসোকন্তি ফলং. ধম্মমসঙ্খতন্তি নিব্বানং. অপ্পটিকূলং মধুৰমিমং পগুণং সুৱিভত্তন্তি পিটকত্তযেন ৱিভত্তা সব্বধম্মক্খন্ধাতি. দিট্ঠিসীলসঙ্ঘাতেন সংহতোতি সঙ্ঘো. সো অত্থতো অট্ঠঅৰিযপুগ্গলসমূহো. ৱুত্তঞ্হেতং তস্মিযেৱ ৱিমানে –
‘‘যত্থ চ দিন্নমহপ্ফলমাহু, চতূসু সুচীসু পুৰিসযুগেসু;
অট্ঠ চ পুগ্গলধম্মদসা তে, সঙ্ঘমিমং সৰণত্থমুপেহী’’তি. (ৱি. ৱ. ৮৮৮);
ভিক্খূনং সঙ্ঘো ভিক্খুসঙ্ঘো. এত্তাৱতা ব্ৰাহ্মণো তীণি সৰণগমনানি পটিৱেদেসি.
ইদানি তেসু সৰণগমনেসু কোসল্লত্থং সৰণং, সৰণগমনং, যো চ সৰণং গচ্ছতি, সৰণগমনপ্পভেদো, সৰণগমনফলং, সংকিলেসো, ভেদোতি অযং ৱিধি ৱেদিতব্বো.
সেয্যথিদং – পদত্থতো তাৱ হিংসতীতি সৰণং, সৰণগতানং তেনেৱ সৰণগমনেন ভযং সন্তাসং দুক্খং দুগ্গতিপৰিকিলেসং হনতি ৱিনাসেতীতি অত্থো, ৰতনত্তযস্সেৱেতং অধিৱচনং. অথ ৱা হিতে পৱত্তনেন অহিতা চ নিৱত্তনেন সত্তানং ভযং হিংসতীতি বুদ্ধো, ভৱকন্তাৰা উত্তাৰণেন লোকস্স অস্সাসদানেন চ ধম্মো, অপ্পকানম্পি কাৰানং ৱিপুলফলপটিলাভকৰণেন সঙ্ঘো. তস্মা ইমিনাপি পৰিযাযেন ৰতনত্তযং সৰণং. তপ্পসাদতগ্গৰুতাহি ৱিহতকিলেসো তপ্পৰাযণতাকাৰপ্পৱত্তো চিত্তুপ্পাদো সৰণগমনং. তংসমঙ্গীসত্তো সৰণং গচ্ছতি, ৱুত্তপ্পকাৰেন চিত্তুপ্পাদেন ‘‘এতানি মে তীণি ৰতনানি সৰণং, এতানি পৰাযণ’’ন্তি এৱং উপেতীতি অত্থো. এৱং তাৱ সৰণং সৰণগমনং যো চ সৰণং গচ্ছতি ইদং তযং ৱেদিতব্বং.
সৰণগমনপ্পভেদে পন দুৱিধং সৰণগমনং লোকুত্তৰং লোকিযঞ্চাতি. তত্থ লোকুত্তৰং দিট্ঠসচ্চানং মগ্গক্খণে সৰণগমনুপক্কিলেসসমুচ্ছেদেন আৰম্মণতো নিব্বানাৰম্মণং হুত্ৱা কিচ্চতো সকলেপি ৰতনত্তযে ইজ্ঝতি. লোকিযং পুথুজ্জনানং সৰণগমনুপক্কিলেসৱিক্খম্ভনেন আৰম্মণতো বুদ্ধাদিগুণাৰম্মণং হুত্ৱা ইজ্ঝতি. তং অত্থতো বুদ্ধাদীসু ৱত্থূসু সদ্ধাপটিলাভো, সদ্ধামূলিকা চ সম্মাদিট্ঠি দসসু পুঞ্ঞকিৰিযাৱত্থূসু দিট্ঠিজুকম্মন্তি ৱুচ্চতি.
তযিদং চতুধা পৱত্ততি অত্তসন্নিয্যাতনেন তপ্পৰাযণতায সিস্সভাৱূপগমনেন পণিপাতেনাতি. তত্থ অত্তসন্নিয্যাতনং নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৱা অহং অত্তানং বুদ্ধস্স নিয্যাতেমি, ধম্মস্স, সঙ্ঘস্সা’’তি এৱং বুদ্ধাদীনং অত্তপৰিচ্চজনং. তপ্পৰাযণতা নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৱা অহং বুদ্ধপৰাযণো, ধম্মপৰাযণো, সঙ্ঘপৰাযণো ইতি মং ধাৰেথা’’তি এৱং তপ্পৰাযণভাৱো. সিস্সভাৱূপগমনং নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৱা অহং বুদ্ধস্স অন্তেৱাসিকো, ধম্মস্স, সঙ্ঘস্স ইতি মং ধাৰেথা’’তি এৱং সিস্সভাৱূপগমো. পণিপাতো নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৱা অহং অভিৱাদন-পচ্চুট্ঠান-অঞ্জলিকম্ম-সামীচিকম্মং বুদ্ধাদীনংযেৱ তিণ্ণং ৱত্থূনং কৰোমি ইতি মং ধাৰেথা’’তি এৱং বুদ্ধাদীসু পৰমনিপচ্চকাৰো. ইমেসঞ্হি চতুন্নম্পি আকাৰানং অঞ্ঞতৰম্পি কৰোন্তেন গহিতংযেৱ হোতি সৰণগমনং.
অপিচ ‘‘ভগৱতো অত্তানং পৰিচ্চজামি, ধম্মস্স, সঙ্ঘস্স অত্তানং পৰিচ্চজামি, জীৱিতং পৰিচ্চজামি, পৰিচ্চত্তোযেৱ মে অত্তা, পৰিচ্চত্তংযেৱ মে জীৱিতং, জীৱিতপৰিযন্তিকং বুদ্ধং সৰণং গচ্ছামি, বুদ্ধো মে সৰণং লেণং তাণ’’ন্তি এৱম্পি অত্তসন্নিয্যাতনং ৱেদিতব্বং. ‘‘সত্থাৰঞ্চ ৱতাহং পস্সেয্যং, ভগৱন্তমেৱ পস্সেয্যং, সুগতঞ্চ ৱতাহং পস্সেয্যং, ভগৱন্তমেৱ পস্সেয্যং, সম্মাসম্বুদ্ধঞ্চ ৱতাহং পস্সেয্যং, ভগৱন্তমেৱ পস্সেয্য’’ন্তি (সং. নি. ২.১৫৪) এৱম্পি মহাকস্সপস্স সৰণগমনে ৱিয সিস্সভাৱূপগমনং দট্ঠব্বং.
‘‘সো অহং ৱিচৰিস্সামি, গামা গামং পুৰা পুৰং;
নমস্সমানো সম্বুদ্ধং, ধম্মস্স চ সুধম্মত’’ন্তি. (সু. নি. ১৯৪; সং. নি. ১.২৪৬);
এৱম্পি আড়ৱকাদীনং সৰণগমনং ৱিয তপ্পৰাযণতা ৱেদিতব্বা. ‘‘অথ খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা ভগৱতো পাদানি মুখেন চ পৰিচুম্বতি, পাণীহি চ পৰিসম্বাহতি, নামঞ্চ সাৱেতি – ‘ব্ৰহ্মাযু অহং, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণো; ব্ৰহ্মাযু অহং, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণো’’’তি (ম. নি. ২.৩৯৪) এৱম্পি পণিপাতো ৱেদিতব্বো.
সো পনেস ঞাতিভযাচৰিযদক্খিণেয্যৱসেন চতুব্বিধো হোতি. তত্থ দক্খিণেয্যপণিপাতেন সৰণগমনং হোতি, ন ইতৰেহি. সেট্ঠৱসেনেৱ হি সৰণং গণ্হাতি, সেট্ঠৱসেন চ ভিজ্জতি. তস্মা যো সাকিযো ৱা কোলিযো ৱা ‘‘বুদ্ধো অম্হাকং ঞাতকো’’তি ৱন্দতি, অগ্গহিতমেৱ হোতি সৰণং. যো ৱা ‘‘সমণো গোতমো ৰাজপূজিতো মহানুভাৱো অৱন্দিযমানো অনত্থম্পি কৰেয্যা’’তি ভযেন ৱন্দতি, অগ্গহিতমেৱ হোতি সৰণং. যো ৱা বোধিসত্তকালে ভগৱতো সন্তিকে কিঞ্চি উগ্গহিতং সৰমানো বুদ্ধকালে ৱা –
‘‘একেন ভোগে ভুঞ্জেয্য, দ্ৱীহি কম্মং পযোজযে;
চতুত্থঞ্চ নিধাপেয্য, আপদাসু ভৱিস্সতী’’তি. (দী. নি. ৩.২৬৫) –
এৱৰূপং অনুসাসনিং উগ্গহেত্ৱা ‘‘আচৰিযো মে’’তি ৱন্দতি, অগ্গহিতমেৱ হোতি সৰণং. যো পন ‘‘অযং লোকে অগ্গদক্খিণেয্যো’’তি ৱন্দতি, তেনেৱ গহিতং হোতি সৰণং.
এৱং গহিতসৰণস্স চ উপাসকস্স ৱা উপাসিকায ৱা অঞ্ঞতিত্থিযেসু পব্বজিতম্পি ঞাতিং ‘‘ঞাতকো মে অয’’ন্তি ৱন্দতো সৰণগমনং ন ভিজ্জতি, পগেৱ অপব্বজিতং. তথা ৰাজানং ভযৱসেন ৱন্দতো. সো হি ৰট্ঠপূজিতত্তা অৱন্দিযমানো অনত্থম্পি কৰেয্যাতি. তথা যং কিঞ্চি সিপ্পং সিক্খাপকং তিত্থিযং ‘‘আচৰিযো মে অয’’ন্তি ৱন্দতোপি ন ভিজ্জতীতি এৱং সৰণগমনপ্পভেদো ৱেদিতব্বো.
এত্থ চ লোকুত্তৰস্স সৰণগমনস্স চত্তাৰি সামঞ্ঞফলানি ৱিপাকফলং, সব্বদুক্খক্খযো আনিসংসফলং. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘যো চ বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ, সঙ্ঘঞ্চ সৰণং গতো;
চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি, সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতি. (ধ. প. ১৯০);
‘‘দুক্খং দুক্খসমুপ্পাদং, দুক্খস্স চ অতিক্কমং;
অৰিযঞ্চট্ঠঙ্গিকং মগ্গং, দুক্খূপসমগামিনং. (ধ. প. ১৯১);
‘‘এতং খো সৰণং খেমং, এতং সৰণমুত্তমং;
এতং সৰণমাগম্ম, সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি. (ধ. প. ১৯২);
অপিচ নিচ্চতো অনুপগমনাদিৱসেনপেতস্স আনিসংসফলং ৱেদিতব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো, যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো কঞ্চি সঙ্খাৰং নিচ্চতো উপগচ্ছেয্য, সুখতো উপগচ্ছেয্য, কঞ্চি ধম্মং অত্ততো উপগচ্ছেয্য, মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য, পিতৰং, অৰহন্তং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য, পদুট্ঠচিত্তো তথাগতস্স লোহিতং উপ্পাদেয্য, সঙ্ঘং ভিন্দেয্য, অঞ্ঞং সত্থাৰং উদ্দিসেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি (ম. নি. ৩.১২৮-১৩০; অ. নি. ১.২৭২-২৭৭).
লোকিযস্স পন সৰণগমনস্স ভৱসম্পদাপি ভোগসম্পদাপি ফলমেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘যে কেচি বুদ্ধং সৰণং গতাসে,
ন তে গমিস্সন্তি অপাযভূমিং;
পহায মানুসং দেহং,
দেৱকাযং পৰিপূৰেস্সন্তী’’তি. (সং. নি. ১.৩৭);
অপৰম্পি ৱুত্তং –
‘‘অথ খো সক্কো দেৱানমিন্দো অসীতিযা দেৱতাসহস্সেহি সদ্ধিং যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং ঠিতং খো সক্কং দেৱানমিন্দং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো এতদৱোচ – ‘সাধু খো, দেৱানমিন্দ, বুদ্ধসৰণগমনং হোতি. বুদ্ধসৰণগমনহেতু খো দেৱানমিন্দ এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. তে অঞ্ঞে দেৱে দসহি ঠানেহি অধিগণ্হন্তি দিব্বেন আযুনা দিব্বেন ৱণ্ণেন সুখেন যসেন আধিপতেয্যেন দিব্বেহি ৰূপেহি সদ্দেহি গন্ধেহি ৰসেহি ফোট্ঠব্বেহী’’’তি (সং. নি. ৪.৩৪১).
এসেৱ নযো ধম্মে সঙ্ঘে চ. অপিচ ৱেলামসুত্তাদিৱসেনাপি (অ. নি. ৯.২০ আদযো) সৰণগমনস্স ফলৱিসেসো ৱেদিতব্বো. এৱং সৰণগমনফলং ৱেদিতব্বং.
তত্থ লোকিযসৰণগমনং তীসু ৱত্থূসু অঞ্ঞাণসংসযমিচ্ছাঞাণাদীহি সংকিলিস্সতি, ন মহাজুতিকং হোতি ন মহাৱিপ্ফাৰং. লোকুত্তৰস্স নত্থি সংকিলেসো. লোকিযস্স চ সৰণগমনস্স দুৱিধো ভেদো সাৱজ্জো অনৱজ্জো চ. তত্থ সাৱজ্জো অঞ্ঞসত্থাৰাদীসু অত্তসন্নিয্যাতনাদীহি হোতি, সো অনিট্ঠফলো. অনৱজ্জো কালকিৰিযায, সো অৱিপাকত্তা অফলো. লোকুত্তৰস্স পন নেৱত্থি ভেদো. ভৱন্তৰেপি হি অৰিযসাৱকো অঞ্ঞং সত্থাৰং ন উদ্দিসতীতি এৱং সৰণগমনস্স সংকিলেসো চ ভেদো চ ৱেদিতব্বো.
উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতূতি মং ভৱং গোতমো ‘‘উপাসকো অয’’ন্তি এৱং ধাৰেতু, জানাতূতি অত্থো. উপাসকৱিধিকোসল্লত্থং পনেত্থ কো উপাসকো, কস্মা উপাসকোতি ৱুচ্চতি, কিমস্স সীলং, কো আজীৱো, কা ৱিপত্তি, কা সম্পত্তীতি ইদং পকিণ্ণকং ৱেদিতব্বং.
তত্থ কো উপাসকোতি যো কোচি সৰণগতো গহট্ঠো. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘যতো খো, মহানাম, উপাসকো বুদ্ধং সৰণং গতো হোতি, ধম্মং সৰণং গতো, সঙ্ঘং সৰণং গতো হোতি. এত্তাৱতা খো, মহানাম, উপাসকো হোতী’’তি (সং. নি. ৫.১০৩৩).
কস্মা উপাসকোতি. ৰতনত্তযস্স উপাসনতো. সো হি বুদ্ধং উপাসতীতি উপাসকো. ধম্মং, সঙ্ঘং উপাসতীতি উপাসকোতি.
কিমস্স সীলন্তি. পঞ্চ ৱেৰমণিযো. যথাহ –
‘‘যতো খো, মহানাম, উপাসকো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানা, কামেসুমিচ্ছাচাৰা, মুসাৱাদা, সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি. এত্তাৱতা খো, মহানাম, উপাসকো সীলৱা হোতী’’তি (সং. নি. ৫.১০৩৩).
কো আজীৱোতি. পঞ্চ মিচ্ছাৱণিজ্জা পহায ধম্মেন সমেন জীৱিককপ্পনং. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘পঞ্চিমা, ভিক্খৱে, ৱণিজ্জা উপাসকেন অকৰণীযা. কতমা পঞ্চ. সত্থৱণিজ্জা, সত্তৱণিজ্জা, মংসৱণিজ্জা, মজ্জৱণিজ্জা, ৱিসৱণিজ্জা. ইমা খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ৱণিজ্জা উপাসকেন অকৰণীযা’’তি (অ. নি. ৫.১৭৭).
কা ৱিপত্তীতি. যা তস্সেৱ সীলস্স চ আজীৱস্স চ ৱিপত্তি, অযমস্স ৱিপত্তি. অপিচ যায এস চণ্ডালো চেৱ হোতি মলঞ্চ পতিকুট্ঠো চ, সাপি তস্স ৱিপত্তীতি ৱেদিতব্বা. তে চ অত্থতো অস্সদ্ধিযাদযো পঞ্চ ধম্মা হোন্তি. যথাহ –
‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো উপাসকো উপাসকচণ্ডালো চ হোতি উপাসকমলঞ্চ উপাসকপতিকুট্ঠো চ. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো হোতি, দুস্সীলো হোতি, কোতূহলমঙ্গলিকো হোতি, মঙ্গলং পচ্চেতি নো কম্মং, ইতো চ বহিদ্ধা দক্খিণেয্যং পৰিযেসতি, তত্থ চ পুব্বকাৰং কৰোতী’’তি (অ. নি. ৫.১৭৫).
কা সম্পত্তীতি. যা চস্স সীলসম্পদা চ আজীৱসম্পদা চ, সা সম্পত্তি. যে চস্স ৰতনভাৱাদিকৰা সদ্ধাদযো পঞ্চ ধম্মা. যথাহ –
‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো উপাসকো উপাসকৰতনঞ্চ হোতি উপাসকপদুমঞ্চ উপাসকপুণ্ডৰীকঞ্চ. কতমেহি পঞ্চহি? সদ্ধো হোতি, সীলৱা হোতি, ন কোতূহলমঙ্গলিকো হোতি, কম্মং পচ্চেতি নো মঙ্গলং, ন ইতো বহিদ্ধা দক্খিণেয্যং গৱেসতি, ইধ চ পুব্বকাৰং কৰোতী’’তি (অ. নি. ৫.১৭৫).
অজ্জতগ্গেতি এত্থ অযং অগ্গসদ্দো আদিকোটিকোট্ঠাসসেট্ঠেসু দিস্সতি. ‘‘অজ্জতগ্গে সম্ম, দোৱাৰিক, আৱৰামি দ্ৱাৰং নিগণ্ঠানং নিগণ্ঠীন’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ২.৭০) হি আদিম্হি দিস্সতি. ‘‘তেনেৱ অঙ্গুলগ্গেন তং অঙ্গুলগ্গং পৰামসেয্য (কথা. ৪৪১). উচ্ছগ্গং ৱেড়গ্গ’’ন্তিআদীসু কোটিযং. ‘‘অম্বিলগ্গং ৱা মধুৰগ্গং ৱা তিত্তকগ্গং ৱা (সং. নি. ৫.৩৭৪), অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱিহাৰগ্গেন ৱা পৰিৱেণগ্গেন ৱা ভাজেতু’’ন্তিআদীসু (চূড়ৱ. ৩১৮) কোট্ঠাসে. ‘‘যাৱতা, ভিক্খৱে, সত্তা অপদা ৱা…পে… তথাগতো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৩৪) সেট্ঠে. ইধ পনাযং আদিম্হি দট্ঠব্বো. তস্মা অজ্জতগ্গেতি অজ্জতং আদিং কত্ৱাতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. অজ্জতন্তি অজ্জভাৱং. অজ্জদগ্গেতি ৱা পাঠো, দকাৰো পদসন্ধিকৰো, অজ্জ অগ্গং কত্ৱাতি অত্থো.
পাণুপেতন্তি পাণেহি উপেতং, যাৱ মে জীৱিতং পৱত্ততি, তাৱ উপেতং, অনঞ্ঞসত্থুকং তীহি সৰণগমনেহি সৰণং গতং উপাসকং কপ্পিযকাৰকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু জানাতু. অহঞ্হি সচেপি মে তিখিণেন অসিনা সীসং ছিন্দেয্য, নেৱ বুদ্ধং ‘‘ন বুদ্ধো’’তি ৱা ধম্মং ‘‘ন ধম্মো’’তি ৱা সঙ্ঘং ‘‘ন সঙ্ঘো’’তি ৱা ৱদেয্যন্তি এৱং অত্তসন্নিয্যাতনেন সৰণং গন্ত্ৱা চতূহি চ পচ্চযেহি পৱাৰেত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামীতি.
১৭. সত্তমে জাণুস্সোণীতি জাণুস্সোণিঠানন্তৰং কিৰ নামেকং ঠানন্তৰং, তং যেন কুলেন লদ্ধং, তং জাণুস্সোণিকুলন্তি ৱুচ্চতি. অযং তস্মিং কুলে জাতত্তা ৰঞ্ঞো সন্তিকে চ লদ্ধজাণুস্সোণিসক্কাৰত্তা জাণুস্সোণীতি ৱুচ্চতি. তেনুপসঙ্কমীতি ‘‘সমণো কিৰ গোতমো পণ্ডিতো ব্যত্তো বহুস্সুতো’’তি সুত্ৱা ‘‘সচে সো লিঙ্গৱিভত্তিকাৰকাদিভেদং জানিস্সতি, অম্হেহি ঞাতমেৱ জানিস্সতি, অঞ্ঞাতং কিং জানিস্সতি. ঞাতমেৱ কথেস্সতি, অঞ্ঞাতং কিং কথেস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা মানদ্ধজং পগ্গয্হ সিঙ্গং উক্খিপিত্ৱা মহাপৰিৱাৰেহি পৰিৱুতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি. কতত্তা চ, ব্ৰাহ্মণ, অকতত্তা চাতি সত্থা তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘অযং ব্ৰাহ্মণো ইধ আগচ্ছন্তো ন জানিতুকামো অত্থগৱেসী হুত্ৱা আগতো, মানং পন পগ্গয্হ সিঙ্গং উক্খিপিত্ৱা আগতো. কিং নু খ্ৱস্স যথা পঞ্হস্স অত্থং জানাতি, এৱং কথিতে ৱড্ঢি ভৱিস্সতি, উদাহু যথা ন জানাতী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘যথা ন জানাতি, এৱং কথিতে ৱড্ঢি ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱা ‘‘কতত্তা চ, ব্ৰাহ্মণ, অকতত্তা চা’’তি আহ.
ব্ৰাহ্মণো তং সুত্ৱা ‘‘সমণো গোতমো কতত্তাপি অকতত্তাপি নিৰযে নিব্বত্তিং ৱদতি, ইদং উভযকাৰণেনাপি একট্ঠানে নিব্বত্তিযা কথিতত্তা দুজ্জানং মহন্ধকাৰং, নত্থি ময্হং এত্থ পতিট্ঠা. সচে পনাহং এত্তকেনেৱ তুণ্হী ভৱেয্যং, ব্ৰাহ্মণানং মজ্ঝে কথনকালেপি মং এৱং ৱদেয্যুং – ‘ত্ৱং সমণস্স গোতমস্স সন্তিকং মানং পগ্গয্হ সিঙ্গং উক্খিপিত্ৱা গতোসি, একৱচনেনেৱ তুণ্হী হুত্ৱা কিঞ্চি ৱত্তুং নাসক্খি, ইমস্মিং ঠানে কস্মা কথেসী’তি. তস্মা পৰাজিতোপি অপৰাজিতসদিসো হুত্ৱা পুন সগ্গগমনপঞ্হং পুচ্ছিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা কো নু খো, ভো গোতমাতি ইমং দুতিযপঞ্হং আৰভি.
এৱম্পি তস্স অহোসি – ‘‘উপৰিপঞ্হেন হেট্ঠাপঞ্হং জানিস্সামি, হেট্ঠাপঞ্হেন উপৰিপঞ্হ’’ন্তি. তস্মাপি ইমং পঞ্হং পুচ্ছি. সত্থা পুৰিমনযেনেৱ চিন্তেত্ৱা যথা ন জানাতি, এৱমেৱ কথেন্তো পুনপি ‘‘কতত্তা চ, ব্ৰাহ্মণ, অকতত্তা চা’’তি আহ. ব্ৰাহ্মণো তস্মিম্পি পতিট্ঠাতুং অসক্কোন্তো ‘‘অলং, ভো, ন ঈদিসস্স পুৰিসস্স সন্তিকং আগতেন অজানিত্ৱা গন্তুং ৱট্টতি, সকৱাদং পহায সমণং গোতমং অনুৱত্তিত্ৱা ময্হং অত্থং গৱেসিস্সামি, পৰলোকমগ্গং সোধেস্সামী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা সত্থাৰং আযাচন্তো ন খো অহন্তিআদিমাহ. অথস্স নিহতমানতং ঞত্ৱা সত্থা উপৰি দেসনং ৱড্ঢেন্তো তেন হি, ব্ৰাহ্মণাতিআদিমাহ. তত্থ তেন হীতি কাৰণনিদ্দেসো. যস্মা সংখিত্তেন ভাসিতস্স অত্থং অজানন্তো ৱিত্থাৰদেসনং যাচসি, তস্মাতি অত্থো. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
১৮. অট্ঠমে আযস্মাতি পিযৱচনমেতং. আনন্দোতি তস্স থেৰস্স নামং. একংসেনাতি একন্তেন. অনুৱিচ্চাতি অনুপৱিসিত্ৱা. ৱিঞ্ঞূতি পণ্ডিতা. গৰহন্তীতি নিন্দন্তি, অৱণ্ণং ভাসন্তি. সেসমেত্থ নৱমে চ সব্বং উত্তানত্থমেৱ.
২০. দসমে দুন্নিক্খিত্তঞ্চ পদব্যঞ্জনন্তি উপ্পটিপাটিযা গহিতপাড়িপদমেৱ হি অত্থস্স ব্যঞ্জনত্তা ব্যঞ্জনন্তি ৱুচ্চতি. উভযমেতং পাড়িযাৱ নামং. অত্থো চ দুন্নীতোতি পৰিৱত্তেত্ৱা উপ্পটিপাটিযা গহিতা অট্ঠকথা. দুন্নিক্খিত্তস্স, ভিক্খৱে, পদব্যঞ্জনস্স অত্থোপি দুন্নযো হোতীতি পৰিৱত্তেত্ৱা উপ্পটিপাটিযা গহিতায পাড়িযা অট্ঠকথা নাম দুন্নযা দুন্নীহাৰা দুক্কথা নাম হোতি. একাদসমে ৱুত্তপটিপক্খনযেন অত্থো ৱেদিতব্বোতি.
অধিকৰণৱগ্গো দুতিযো.
৩. বালৱগ্গৱণ্ণনা
২২. ততিযস্স পঠমে অচ্চযং অচ্চযতো ন পস্সতীতি ‘‘অপৰজ্ঝিত্ৱা অপৰদ্ধং মযা’’তি অত্তনো অপৰাধং ন পস্সতি, অপৰদ্ধং মযাতি ৱত্ৱা দণ্ডকম্মং আহৰিত্ৱা ন খমাপেতীতি অত্থো. অচ্চযং দেসেন্তস্সাতি এৱং ৱত্ৱা দণ্ডকম্মং আহৰিত্ৱা খমাপেন্তস্স. যথাধম্মং নপ্পটিগ্গণ্হাতীতি ‘‘পুন এৱং ন কৰিস্সামি, খমথ মে’’তি ৱুচ্চমানো অচ্চযং ইমং যথাধম্মং যথাসভাৱং ন পটিগ্গণ্হাতি. ‘‘ইতো পট্ঠায পুন এৱৰূপং মা অকাসি, খমামি তুয্হ’’ন্তি ন ৱদতি. সুক্কপক্খো ৱুত্তপটিপক্খনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
২৩. দুতিযে অব্ভাচিক্খন্তীতি অভিভৱিত্ৱা আচিক্খন্তি, অভূতেন ৱদন্তি. দোসন্তৰোতি অন্তৰে পতিতদোসো. এৱৰূপো হি ‘‘নত্থি সমণস্স গোতমস্স উত্তৰিমনুস্সধম্মো’’তিআদীনি ৱদন্তো সুনক্খত্তো ৱিয তথাগতং অব্ভাচিক্খতি. সদ্ধো ৱা দুগ্গহিতেনাতি যো হি ঞাণৱিৰহিতায সদ্ধায অতিসদ্ধো হোতি মুদ্ধপ্পসন্নো, সোপি ‘‘বুদ্ধো নাম সব্বলোকুত্তৰো, সব্বে তস্স কেসাদযো বাত্তিংস কোট্ঠাসা লোকুত্তৰাযেৱা’’তিআদিনা নযেন দুগ্গহিতং গণ্হিত্ৱা তথাগতং অব্ভাচিক্খতি. ততিযং উত্তানত্থমেৱাতি.
২৫. চতুত্থে নেয্যত্থং সুত্তন্তন্তি যস্স অত্থো নেতব্বো, তং নেতব্বত্থং সুত্তন্তং. নীতত্থো সুত্তন্তোতি দীপেতীতি কথিতত্থো অযং সুত্তন্তোতি ৱদতি. তত্থ ‘‘একপুগ্গলো, ভিক্খৱে, দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা, তযোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা, চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা’’তি এৱৰূপো সুত্তন্তো নেয্যত্থো নাম. এত্থ হি কিঞ্চাপি সম্মাসম্বুদ্ধেন ‘‘একপুগ্গলো, ভিক্খৱে’’তিআদি ৱুত্তং, পৰমত্থতো পন পুগ্গলো নাম নত্থীতি এৱমস্স অত্থো নেতব্বোৱ হোতি. অযং পন অত্তনো বালতায নীতত্থো অযং সুত্তন্তোতি দীপেতি. পৰমত্থতো হি পুগ্গলে অসতি ন তথাগতো ‘‘একপুগ্গলো, ভিক্খৱে’’তিআদীনি ৱদেয্য. যস্মা পন তেন ৱুত্তং, তস্মা পৰমত্থতো অত্থি পুগ্গলোতি গণ্হন্তো তং নেয্যত্থং সুত্তন্তং নীতত্থো সুত্তন্তোতি দীপেতি. নীতত্থন্তি অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি এৱং কথিতত্থং. এত্থ হি অনিচ্চমেৱ দুক্খমেৱ অনত্তাযেৱাতি অত্থো. অযং পন অত্তনো বালতায ‘‘নেয্যত্থো অযং সুত্তন্তো, অত্থমস্স আহৰিস্সামী’’তি ‘‘নিচ্চং নাম অত্থি, সুখং নাম অত্থি, অত্তা নাম অত্থী’’তি গণ্হন্তো নীতত্থং সুত্তন্তং নেয্যত্থো সুত্তন্তোতি দীপেতি নাম. পঞ্চমং উত্তানত্থমেৱাতি.
২৭. ছট্ঠে পটিচ্ছন্নকম্মন্তস্সাতি পাপকম্মস্স. পাপং হি পটিচ্ছাদেত্ৱা কৰোন্তি. নো চেপি পটিচ্ছাদেত্ৱা কৰোন্তি, পাপকম্মং পটিচ্ছন্নমেৱাতি ৱুচ্চতি. নিৰযোতি সহোকাসকা খন্ধা. তিৰচ্ছানযোনিযং খন্ধাৱ লব্ভন্তি. সত্তমট্ঠমানি উত্তানত্থানেৱ.
৩০. নৱমে পটিগ্গাহাতি পটিগ্গাহকা, দুস্সীলং পুগ্গলং দ্ৱে ঠানানি পটিগ্গণ্হন্তীতি অত্থো.
৩১. দসমে অত্থৱসেতি কাৰণানি. অৰঞ্ঞৱনপত্থানীতি অৰঞ্ঞানি চ ৱনপত্থানি চ. তত্থ কিঞ্চাপি অভিধম্মে নিপ্পৰিযাযেন ‘‘নিক্খমিত্ৱা বহি ইন্দখীলা, সব্বমেতং অৰঞ্ঞ’’ন্তি (ৱিভ. ৫২৯) ৱুত্তং, তথাপি যং তং ‘‘পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিম’’ন্তি (পাৰা. ৬৫৪) আৰঞ্ঞকঙ্গনিপ্ফাদকং সেনাসনং ৱুত্তং, তদেৱ অধিপ্পেতন্তি ৱেদিতব্বং. ৱনপত্থন্তি গামন্তং অতিক্কমিত্ৱা মনুস্সানং অনুপচাৰট্ঠানং, যত্থ ন কসীযতি ন ৱপীযতি. পন্তানীতি পৰিযন্তানি অতিদূৰানি, দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰন্তি লোকিযলোকুত্তৰং ফাসুৱিহাৰং. পচ্ছিমঞ্চ জনতং অনুকম্পমানোতি পচ্ছিমে মম সাৱকে অনুকম্পন্তো.
৩২. একাদসমে ৱিজ্জাভাগিযাতি ৱিজ্জাকোট্ঠাসিকা. সমথোতি চিত্তেকগ্গতা. ৱিপস্সনাতি সঙ্খাৰপৰিগ্গাহকঞাণং. কমত্থমনুভোতীতি কতমং অত্থং আৰাধেতি সম্পাদেতি পৰিপূৰেতি. চিত্তং ভাৱীযতীতি মগ্গচিত্তং ভাৱীযতি ব্ৰূহীযতি ৱড্ঢীযতি. যো ৰাগো, সো পহীযতীতি যো ৰজ্জনকৱসেন ৰাগো, সো পহীযতি. ৰাগো হি মগ্গচিত্তস্স পচ্চনীকো, মগ্গচিত্তং ৰাগস্স চ. ৰাগক্খণে মগ্গচিত্তং নত্থি, মগ্গচিত্তক্খণে ৰাগো নত্থি. যদা পন ৰাগো উপ্পজ্জতি, তদা মগ্গচিত্তস্স উপ্পত্তিং নিৱাৰেতি, পদং পচ্ছিন্দতি. যদা পন মগ্গচিত্তং উপ্পজ্জতি, তদা ৰাগং সমূলকং উব্বট্টেত্ৱা সমুগ্ঘাতেন্তমেৱ উপ্পজ্জতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৰাগো পহীযতী’’তি.
ৱিপস্সনা, ভিক্খৱে, ভাৱিতাতি ৱিপস্সনাঞাণং ব্ৰূহিতং ৱড্ঢিতং. পঞ্ঞা ভাৱীযতীতি মগ্গপঞ্ঞা ভাৱীযতি ব্ৰূহীযতি ৱড্ঢীযতি. যা অৱিজ্জা, সা পহীযতীতি অট্ঠসু ঠানেসু ৱট্টমূলিকা মহাঅৱিজ্জা পহীযতি. অৱিজ্জা হি মগ্গপঞ্ঞায পচ্চনীকা, মগ্গপঞ্ঞা অৱিজ্জায. অৱিজ্জাক্খণে মগ্গপঞ্ঞা নত্থি, মগ্গপঞ্ঞাক্খণে অৱিজ্জা নত্থি. যদা পন অৱিজ্জা উপ্পজ্জতি, তদা মগ্গপঞ্ঞায উপ্পত্তিং নিৱাৰেতি, পদং পচ্ছিন্দতি. যদা মগ্গপঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, তদা অৱিজ্জং সমূলিকং উব্বট্টেত্ৱা সমুগ্ঘাতযমানাৱ উপ্পজ্জতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অৱিজ্জা পহীযতী’’তি. ইতি মগ্গচিত্তং মগ্গপঞ্ঞাতি দ্ৱেপি সহজাতধম্মাৱ কথিতা.
ৰাগুপক্কিলিট্ঠং ৱা, ভিক্খৱে, চিত্তং ন ৱিমুচ্চতীতি ৰাগেন উপক্কিলিট্ঠত্তা মগ্গচিত্তং ন ৱিমুচ্চতীতি দস্সেতি. অৱিজ্জুপক্কিলিট্ঠা ৱা পঞ্ঞা ন ভাৱীযতীতি অৱিজ্জায উপক্কিলিট্ঠত্তা মগ্গপঞ্ঞা ন ভাৱীযতীতি দস্সেতি. ইতি খো, ভিক্খৱেতি এৱং খো, ভিক্খৱে. ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তীতি ৰাগস্স খযৱিৰাগেন চেতোৱিমুত্তি নাম হোতি. ফলসমাধিস্সেতং নামং. অৱিজ্জাৱিৰাগা পঞ্ঞাৱিমুত্তীতি অৱিজ্জায খযৱিৰাগেন পঞ্ঞাৱিমুত্তি নাম হোতি. ইমস্মিং সুত্তে নানাক্খণিকা সমাধিৱিপস্সনা কথিতাতি.
বালৱগ্গো ততিযো.
৪. সমচিত্তৱগ্গৱণ্ণনা
৩৩. চতুত্থস্স পঠমে অসপ্পুৰিসভূমীতি অসপ্পুৰিসানং পতিট্ঠানট্ঠানং. সপ্পুৰিসভূমিযম্পি এসেৱ নযো. অকতঞ্ঞূতি কতং ন জানাতি. অকতৱেদীতি কতং পাকটং কত্ৱা ন জানাতি. উপঞ্ঞাতন্তি ৱণ্ণিতং থোমিতং পসত্থং. যদিদন্তি যা অযং. অকতঞ্ঞুতা অকতৱেদিতাতি পৰেন কতস্স উপকাৰস্স অজাননঞ্চেৱ পাকটং কত্ৱা অজাননঞ্চ. কেৱলাতি সকলা. সুক্কপক্খেপি ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো.
৩৪. দুতিযে মাতু চ পিতু চাতি জনকমাতু চ জনকপিতু চ. একেন, ভিক্খৱে, অংসেন মাতৰং পৰিহৰেয্যাতি একস্মিং অংসকূটে ঠপেত্ৱা মাতৰং পটিজগ্গেয্য. একেন অংসেন পিতৰং পৰিহৰেয্যাতি একস্মিং অংসকূটে ঠপেত্ৱা পিতৰং পটিজগ্গেয্য. ৱস্সসতাযুকো ৱস্সসতজীৱীতি ৱস্সসতাযুককালে জাতো সকলং ৱস্সসতং জীৱন্তো. ইদং ৱুত্তং হোতি – সচে পুত্তো নাম ‘‘মাতাপিতূনং পটিকৰিস্সামী’’তি উট্ঠায সমুট্ঠায দক্খিণে অংসকূটে মাতৰং, ৱামে পিতৰং ঠপেত্ৱা ৱস্সসতাযুকো সকলম্পি ৱস্সসতং জীৱমানো পৰিহৰেয্য. সো চ নেসং উচ্ছাদনপৰিমদ্দনন্হাপনসম্বাহনেনাতি সো চ পুত্তো নেসং মাতাপিতূনং অংসকূটেসু ঠিতানংযেৱ দুগ্গন্ধপটিৱিনোদনত্থং সুগন্ধকৰণেন উচ্ছাদনেন, পৰিস্সমৱিনোদনত্থং হত্থপৰিমদ্দনেন, সীতুণ্হকালে চ উণ্হোদকসীতোদকন্হাপনেন, হত্থপাদাদীনং আকড্ঢনপৰিকড্ঢনসঙ্খাতেন সম্বাহনেন উপট্ঠানং কৰেয্য. তে চ তত্থেৱাতি তে চ মাতাপিতৰো তত্থেৱ তস্স অংসকূটেসু নিসিন্নাৱ মুত্তকৰীসং চজেয্যুং. নত্ৱেৱ ,ভিক্খৱেতি, ভিক্খৱে, এৱম্পি নত্ৱেৱ মাতাপিতূনং কতং ৱা হোতি পটিকতং ৱা.
ইস্সৰাধিপচ্চে ৰজ্জেতি চক্কৱত্তিৰজ্জং সন্ধাযেৱমাহ. আপাদকাতি ৱড্ঢকা অনুপালকা. পুত্তা হি মাতাপিতূহি ৱড্ঢিতা চেৱ অনুপালিতা চ. পোসকাতি হত্থপাদে ৱড্ঢেত্ৱা হদযলোহিতং পাযেত্ৱা পোসকা. পুত্তা হি মাতাপিতূহি পুট্ঠা ভতা অন্নপানাদীহি পটিজগ্গিতা. ইমস্স লোকস্স দস্সেতাৰোতি সচে হি মাতাপিতৰো জাতদিৱসেযেৱ পুত্তং পাদে গহেত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱা নদিযং ৱা পপাতে ৱা খিপেয্যুং, ইমস্মিং লোকে ইট্ঠানিট্ঠাৰম্মণং ন পস্সেয্য. এৱং অকত্ৱা আপাদিতত্তা পোসিতত্তা এস ইমস্মিং লোকে ইট্ঠানিট্ঠাৰম্মণং মাতাপিতৰো নিস্সায পস্সতীতি ত্যাস্স ইমস্স লোকস্স দস্সেতাৰো নাম হোন্তি. সমাদপেতীতি গণ্হাপেতি. ইমস্মিং সুত্তে সদ্ধাসীলচাগপঞ্ঞা লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকা কথিতা. ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰসদিসোৱ ভিক্খু তেসু পতিট্ঠাপেতি নামাতি ৱেদিতব্বো.
৩৫. ততিযে তেনুপসঙ্কমীতি সো হি ব্ৰাহ্মণো ‘‘সমণো কিৰ গোতমো কথিতং ৱিস্সজ্জেতি, পুচ্ছাযস্স ৱিৰজ্ঝনং নাম নত্থি. অহমস্স ৱিৰজ্ঝনপঞ্হং অভিসঙ্খৰিস্সামী’’তি পণীতভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা গব্ভদ্ৱাৰং পিদহিত্ৱা নিসিন্নো চিন্তেতুং আৰভি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘ইমস্মিং ঠানে উচ্চাসদ্দমহাসদ্দো ৱত্ততি, চিত্তং ন একগ্গং হোতি, ভূমিঘৰং কাৰেস্সামী’’তি ভূমিঘৰং কাৰেত্ৱা তত্থ পৱিসিত্ৱা – ‘‘এৱং পুট্ঠো এৱং কথেস্সতি, এৱং পুট্ঠো এৱং কথেস্সতী’’তি একং গণ্হিত্ৱা একং ৱিস্সজ্জেন্তো সকলদিৱসং কিঞ্চি পস্সিতুং নাসক্খি. তস্স ইমিনাৱ নীহাৰেন চত্তাৰো মাসা ৱীতিৱত্তা. সো চতুন্নং মাসানং অচ্চযেন উভতোকোটিকং পঞ্হং নাম অদ্দস. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘অহং সমণং গোতমং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘কিংৱাদী ভৱ’ন্তি পুচ্ছিস্সামি. সচে ‘কিৰিযৱাদিম্হী’তি ৱক্খতি, ‘সব্বাকুসলানং নাম তুম্হে কিৰিযং ৱদেথা’তি নং নিগ্গণ্হিস্সামি. সচে ‘অকিৰিযৱাদিম্হী’তি ৱক্খতি, ‘কুসলধম্মানং নাম তুম্হে অকিৰিযং ৱদেথা’তি নং নিগ্গণ্হিস্সামি. ইদঞ্হি উভতোকোটিকং পঞ্হং পুট্ঠো নেৱ উগ্গিলিতুং সক্খিস্সতি ন নিগ্গিলিতুং. এৱং মম জযো ভৱিস্সতি, সমণস্স গোতমস্স পৰাজযো’’তি উট্ঠায অপ্ফোটেত্ৱা ভূমিঘৰা নিক্খম্ম ‘‘এৱৰূপং পঞ্হং পুচ্ছন্তেন ন এককেন গন্তুং ৱট্টতী’’তি নগৰে ঘোসনং কাৰেত্ৱা সকলনাগৰেহি পৰিৱুতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি. কিংৱাদীতি কিংলদ্ধিকো. কিমক্খাযীতি কিং নাম সাৱকানং পটিপদং অক্খাযীতি পুচ্ছি. অথস্স ভগৱা চতূহি মাসেহি পঞ্হং অভিসঙ্খৰিত্ৱা ‘‘দিট্ঠো মে সমণস্স গোতমস্স পৰাজযপঞ্হো’’তি মানং পগ্গয্হ আগতভাৱং ঞত্ৱা একপদেনেৱ তং পঞ্হং ভিন্দন্তো কিৰিযৱাদী চাহং, ব্ৰাহ্মণাতিআদিমাহ. অথ ব্ৰাহ্মণো অত্তনো মানং অপনেত্ৱা ভগৱন্তং আযাচন্তো যথাকথং পনাতিআদিমাহ. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
৩৬. চতুত্থে দক্খিণেয্যাতি দক্খিণা ৱুচ্চতি দানং, তস্স পটিগ্গহণযুত্তা কতি পুগ্গলাতি পুচ্ছতি. সেখোতি ইমিনা সত্ত সেক্খে দস্সেতি. এত্থ চ সীলৱন্তপুথুজ্জনোপি সোতাপন্নেনেৱ সঙ্গহিতো. আহুনেয্যা যজমানানং হোন্তীতি দানং দদন্তানং আহুনস্স অৰহা দানপটিগ্গাহকা নাম হোন্তীতি অত্থো. খেত্তন্তি ৱত্থু পতিট্ঠা, পুঞ্ঞস্স ৱিৰুহনট্ঠানন্তি অত্থো.
৩৭. পঞ্চমে পুব্বাৰামেতি সাৱত্থিতো পুৰত্থিমদিসাভাগে আৰামে. মিগাৰমাতুপাসাদেতি ৱিসাখায উপাসিকায পাসাদে. সা হি মিগাৰসেট্ঠিনা মাতুট্ঠানে ঠপিতত্তাপি, সব্বজেট্ঠকস্স পুত্তস্স অয্যকসেট্ঠিনোৱ সমাননামকত্তাপি মিগাৰমাতাতি ৱুচ্চতি. তায কাৰিতো সহস্সগব্ভো পাসাদো মিগাৰমাতুপাসাদো নাম. থেৰো তস্মিং ৱিহৰতি. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তোতি তস্মিং পাসাদে ৱিহৰন্তো ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰো.
ভিক্খূ আমন্তেসীতি কস্মিং কালে আমন্তেসি? কানিচি হি সুত্তানি পুৰেভত্তে ভাসিতানি অত্থি, কানিচি পচ্ছাভত্তে, কানিচি পুৰিমযামে, কানিচি মজ্ঝিমযামে, কানিচি পচ্ছিমযামে. ইদং পন সমচিত্তপটিপদাসুত্তং পচ্ছাভত্তে ভাসিতং. তস্মা সাযন্হসমযে আমন্তেসি.
ন কেৱলং চেতং থেৰেনেৱ ভাসিতং, তথাগতেনাপি ভাসিতং. কত্থ নিসীদিত্ৱাতি? ৱিসাখায ৰতনপাসাদে নিসীদিত্ৱা. তথাগতো হি পঠমবোধিযং ৱীসতি ৱস্সানি অনিবদ্ধৱাসো হুত্ৱা যত্থ যত্থ ফাসুকং হোতি, তত্থ তত্থেৱ গন্ত্ৱা ৱসি. পঠমং অন্তোৱস্সঞ্হি ইসিপতনে ধম্মচক্কং পৱত্তেত্ৱা অট্ঠাৰস মহাব্ৰহ্মকোটিযো অমতপানং পাযেত্ৱা বাৰাণসিং উপনিস্সায ইসিপতনে ৱসি. দুতিযং অন্তোৱস্সং ৰাজগহং উপনিস্সায ৱেড়ুৱনে, ততিযচতুত্থানিপি তত্থেৱ, পঞ্চমং অন্তোৱস্সং ৱেসালিং উপনিস্সায মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং, ছট্ঠং অন্তোৱস্সং মকুলপব্বতে, সত্তমং তাৱতিংসভৱনে, অট্ঠমং ভগ্গে সুসুমাৰগিৰং নিস্সায ভেসকড়াৱনে, নৱমং কোসম্বিযং, দসমং পালিলেয্যকে ৱনসণ্ডে, একাদসমং নালাযং ব্ৰাহ্মণগামে, দ্ৱাদসমং ৱেৰঞ্জাযং, তেৰসমং চালিযপব্বতে, চুদ্দসমং জেতৱনে, পঞ্চদসমং কপিলৱত্থুস্মিং, সোড়সমং আড়ৱকং দমেত্ৱা চতুৰাসীতিপাণসহস্সানি অমতপানং পাযেত্ৱা আড়ৱিযং, সত্তৰসমং ৰাজগহেযেৱ, অট্ঠাৰসমং চালিযপব্বতেযেৱ, তথা একূনৱীসতিমং, ৱীসতিমং পন অন্তোৱস্সং ৰাজগহংযেৱ উপনিস্সায ৱসি. এৱং ৱীসতি ৱস্সানি অনিবদ্ধৱাসো হুত্ৱা যত্থ যত্থ ফাসুকং হোতি, তত্থ তত্থেৱ ৱসি.
ততো পট্ঠায পন দ্ৱে সেনাসনানি ধুৱপৰিভোগানি অকাসি. কতৰানি দ্ৱে? জেতৱনঞ্চ পুব্বাৰামঞ্চ. কস্মা? দ্ৱিন্নং কুলানং গুণমহন্ততায. অনাথপিণ্ডিকস্স হি ৱিসাখায চ গুণং সন্ধায গুণং পটিচ্চ সত্থা তানি সেনাসনানি ধুৱপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জি. উতুৱস্সং চাৰিকং চৰিত্ৱাপি হি অন্তোৱস্সে দ্ৱীসুযেৱ সেনাসনেসু ৱসতি. এৱং ৱসন্তো পন জেতৱনে ৰত্তিং ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো দক্খিণদ্ৱাৰেন সাৱত্থিং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা পাচীনদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা পুব্বাৰামে দিৱাৱিহাৰং কৰোতি. পুব্বাৰামে ৰত্তিং ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে পাচীনদ্ৱাৰেন সাৱত্থিং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা দক্খিণদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা জেতৱনে দিৱাৱিহাৰং কৰোতি. তস্মিং পন দিৱসে সম্মাসম্বুদ্ধো জেতৱনেযেৱ ৱসি. যত্থ কত্থচি ৱসন্তস্স চস্স পঞ্চৱিধকিচ্চং অৱিজহিতমেৱ হোতি. তং হেট্ঠা ৱিত্থাৰিতমেৱ. তেসু কিচ্চেসু পচ্ছিমযামকিচ্চকালে ভগৱা লোকং ওলোকেন্তো সাৱত্থিৱাসীনঞ্চ সমন্তা চ সাৱত্থিযা গাৱুতঅড্ঢযোজনযোজনপৰমে ঠানে অপৰিমাণানং সত্তানং অভিসমযভাৱং অদ্দস.
ততো ‘‘কস্মিং নু খো কালে অভিসমযো ভৱিস্সতী’’তি ওলোকেন্তো ‘‘সাযন্হসমযে’’তি দিস্ৱা ‘‘মযি নু খো কথেন্তে অভিসমযো ভৱিস্সতি, সাৱকে কথেন্তে ভৱিস্সতী’’তি ‘‘সাৰিপুত্তত্থেৰে কথেন্তে ভৱিস্সতী’’তি অদ্দস. ততো ‘‘কত্থ নিসীদিত্ৱা কথেন্তে ভৱিস্সতী’’তি ওলোকেন্তো ‘‘ৱিসাখায ৰতনপাসাদে নিসীদিত্ৱা’’তি দিস্ৱা ‘‘বুদ্ধানং নাম তযো সাৱকসন্নিপাতা হোন্তি, অগ্গসাৱকানং একো. তেসু অজ্জ ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰস্স সাৱকসন্নিপাতো ভৱিস্সতী’’তি অদ্দস. দিস্ৱা পাতোৱ সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা নিৱত্থনিৱাসনো সুগতচীৱৰং পাৰুপিত্ৱা সেলমযপত্তং আদায ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো দক্খিণদ্ৱাৰেন নগৰং পৱিসিত্ৱা পিণ্ডায চৰন্তো ভিক্খুসঙ্ঘস্স সুলভপিণ্ডপাতং কত্ৱা ৱাতপ্পহতা ৱিয নাৱা পটিনিৱত্তিত্ৱা দক্খিণদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা বহিদ্ৱাৰে অট্ঠাসি. ততো অসীতি মহাসাৱকা ভিক্খুনিপৰিসা উপাসকপৰিসা উপাসিকাপৰিসাতি চতস্সো পৰিসা সত্থাৰং পৰিৱাৰযিংসু.
সত্থা সাৰিপুত্তত্থেৰং আমন্তেসি – ‘‘সাৰিপুত্ত, তযা পুব্বাৰামং গন্তুং ৱট্টতি, তৱ চ পৰিসং গহেত্ৱা গচ্ছাহী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি থেৰো অত্তনো পৰিৱাৰেহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি পৰিৱুতো পুব্বাৰামং অগমাসি. এতেনেৱ নিযামেন অসীতি মহাসাৱকে পুব্বাৰামমেৱ পেসেত্ৱা সযং একেন আনন্দত্থেৰেনেৱ সদ্ধিং জেতৱনং অগমাসি. আনন্দত্থেৰোপি ৱিহাৰে সত্থু ৱত্তং কত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘পুব্বাৰামং গচ্ছামি, ভন্তে’’তি আহ. এৱং কৰোহি আনন্দাতি. সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা তত্থেৱ অগমাসি. সত্থা এককোৱ জেতৱনে ওহীনো.
তং দিৱসঞ্হি চতস্সো পৰিসা থেৰস্সেৱ ধম্মকথং সোতুকামা অহেসুং. কোসলমহাৰাজাপি বলকাযেন পৰিৱুতো পুব্বাৰামমেৱ গতো. তথা পঞ্চসতউপাসকপৰিৱাৰো অনাথপিণ্ডিকো. ৱিসাখা পন মহাউপাসিকা দ্ৱীহি জঙ্ঘসহস্সেহি পৰিৱুতো অগমাসি. সত্তপণ্ণাসায কুলসতসহস্সানং ৱসনট্ঠানে সাৱত্থিনগৰে গেহপালকদাৰকে ঠপেত্ৱা সেসজনো গন্ধচুণ্ণমালাদীনি গহেত্ৱা পুব্বাৰামমেৱ অগমাসি. চতূসু দ্ৱাৰগামেসু গাৱুতঅড্ঢযোজনযোজনপৰমট্ঠানে সব্বেযেৱ মনুস্সা গন্ধচুণ্ণমালাদিহত্থা পুব্বাৰামমেৱ অগমংসু. সকলৱিহাৰো মিস্সকপুপ্ফেহি অভিকিণ্ণো ৱিয অহোসি.
ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰোপি খো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ৱিহাৰপৰিৱেণে অঙ্গণট্ঠানে অট্ঠাসি. ভিক্খূ থেৰস্স আসনং পঞ্ঞাপযিংসু. থেৰো তত্থ নিসীদিত্ৱা উপট্ঠাকত্থেৰেন ৱত্তে কতে ভিক্খুসঙ্ঘস্স ওৱাদং কত্ৱা গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা সমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা নিসীদি. সো পৰিচ্ছিন্নকালৱসেন সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায অচিৰৱতিং গন্ত্ৱা ৰজোজল্লং পৱাহেত্ৱা পটিপ্পস্সদ্ধদৰথো ওতিণ্ণতিত্থেনেৱ উত্তৰিত্ৱা নিৱত্থনিৱাসনো সঙ্ঘাটিং পাৰুপিত্ৱা অট্ঠাসি. ভিক্খুসঙ্ঘোপি সম্মুখসম্মুখট্ঠানেন ওতৰিত্ৱা সৰীৰে ৰজোজল্লং পৱাহেত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা থেৰং পৰিৱাৰযিংসু. অন্তোৱিহাৰেপি থেৰস্স ধম্মাসনং পঞ্ঞাপযিংসু. চতস্সোপি পৰিসা অত্তনো অত্তনো ওকাসং ঞত্ৱা মগ্গং ঠপেত্ৱা নিসীদিংসু. সাৰিপুত্তত্থেৰোপি পঞ্চভিক্খুসতপৰিৱাৰো ধম্মসভং আগন্ত্ৱা সীহমত্থকপ্পতিট্ঠিতে সমুস্সিতসেতচ্ছত্তে ৰতনপল্লঙ্কে চিত্তবীজনিং গহেত্ৱা পুৰত্থাভিমুখো নিসীদি. নিসীদিত্ৱা পৰিসং ওলোকেত্ৱা – ‘‘মহতী ৱতাযং পৰিসা, ইমিস্সা ন অপ্পমত্তিকা পৰিত্তকধম্মদেসনা অনুচ্ছৱিকা, কতৰধম্মদেসনা নু খো অনুচ্ছৱিকা ভৱিস্সতী’’তি তীণি পিটকানি আৱজ্জমানো ইমং সংযোজনপৰিযায ধম্মদেসনং অদ্দস.
এৱং দেসনং সল্লক্খেত্ৱা তং দেসেতুকামো ভিক্খূ আমন্তেসি আৱুসো, ভিক্খৱেতি. আৱুসোতি হি অৱত্ৱা, ভিক্খৱেতি ৱচনং বুদ্ধালাপো নাম হোতি, অযং পনাযস্মা ‘‘দসবলেন সমানং আলপনং ন কৰিস্সামী’’তি সত্থু গাৰৱৱসেন সাৱকালাপং কৰোন্তো, ‘‘আৱুসো ভিক্খৱে’’তি আহ. এতদৱোচাতি এতং ‘‘অজ্ঝত্তসংযোজনঞ্চ, আৱুসো, পুগ্গলং দেসেস্সামি বহিদ্ধাসংযোজনঞ্চা’’তি ধম্মদেসনাপদং অৱোচ.
তস্মিং পন ৰতনপাসাদে অধিৱত্থো একো সোতাপন্নো দেৱপুত্তো অত্থি, সো বুদ্ধেহি ৱা সাৱকেহি ৱা দেসনায আৰদ্ধমত্তাযযেৱ জানাতি – ‘‘অযং দেসনা উত্তানিকা ভৱিস্সতি, অযং গম্ভীৰা. অযং ঝাননিস্সিতা ভৱিস্সতি, অযং ৱিপস্সনানিস্সিতা. অযং মগ্গনিস্সিতা অযং ফলনিস্সিতা, অযং নিব্বাননিস্সিতা’’তি. সো তস্মিম্পি দিৱসে থেৰেন দেসনায আৰদ্ধমত্তায এৱং অঞ্ঞাসি – ‘‘যেন নীহাৰেন ময্হং অয্যেন ধম্মসেনাপতিনা সাৰিপুত্তত্থেৰেন দেসনা আৰদ্ধা, অযং দেসনা ৱিপস্সনাগাড়্হা ভৱিস্সতি, ছহি মুখেহি ৱিপস্সনং কথেস্সতি. দেসনাপৰিযোসানে কোটিসতসহস্সদেৱতা অৰহত্তং পাপুণিস্সন্তি, সোতাপন্নাদীনং পন দেৱমনুস্সানং পৰিচ্ছেদো ন ভৱিস্সতি. দেসনায অনুচ্ছৱিকং কত্ৱা ময্হং অয্যস্স সাধুকাৰং দস্সামী’’তি দেৱানুভাৱেন মহন্তং সদ্দং কত্ৱা – ‘‘সাধু সাধু অয্যা’’তি আহ.
দেৱৰাজেন সাধুকাৰে দিন্নে পৰিৱাৰকপাসাদসহস্সে অধিৱত্থা দেৱতা সব্বাৱ সাধুকাৰং অদংসু. তাসং সাধুকাৰসদ্দেন সব্বা পুব্বাৰামে ৱসনদেৱতা, তাসং সদ্দেন গাৱুতমত্তে দেৱতা, ততো অড্ঢযোজনে যোজনেতি এতেনুপাযেন একচক্কৱাড়ে, দ্ৱীসু চক্কৱাড়েসু, তীসু চক্কৱাড়েসূতি দসসহস্সচক্কৱাড়েসু দেৱতা সাধুকাৰমদংসু. তাসং সাধুকাৰসদ্দেন পথৱিট্ঠকনাগা চ আকাসট্ঠকদেৱতা চ. ততো অব্ভৱলাহকা, উণ্হৱলাহকা, সীতৱলাহকা, ৱস্সৱলাহকা, চাতুমহাৰাজিকা চত্তাৰো মহাৰাজানো, তাৱতিংসা দেৱতা, সক্কো দেৱৰাজা, যামা দেৱতা, সুযামো দেৱৰাজা, তুসিতা দেৱতা, সন্তুসিতো দেৱৰাজা, নিম্মানৰতী দেৱতা, সুনিম্মিতো দেৱৰাজা, ৱসৱত্তী দেৱতা, ৱসৱত্তী দেৱৰাজা, ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জা, ব্ৰহ্মপুৰোহিতা, মহাব্ৰহ্মানো, পৰিত্তাভা, অপ্পমাণাভা, আভস্সৰা, পৰিত্তসুভা, অপ্পমাণসুভা, সুভকিণ্হা, ৱেহপ্ফলা, অৱিহা, অতপ্পা, সুদস্সা, সুদস্সী, অকনিট্ঠা দেৱতাতি অসঞ্ঞে চ অৰূপাৱচৰসত্তে চ ঠপেত্ৱা সোতাযতনপৱত্তিট্ঠানে সব্বা দেৱতা সাধুকাৰমদংসু.
ততো খীণাসৱমহাব্ৰহ্মানো – ‘‘মহা ৱতাযং সাধুকাৰসদ্দো, পথৱিতলতো পট্ঠায যাৱ অকনিট্ঠলোকং আগতো, কিমত্থং নু খো এসো’’তি আৱজ্জেন্তো ‘‘ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰো পুব্বাৰামে ৱিসাখায ৰতনপাসাদে নিসীদিত্ৱা সংযোজনপৰিযাযধম্মদেসনমাৰভি, অম্হেহিপি তত্থ কাযসক্খীহি ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা তত্থ অগমংসু. পুব্বাৰামো দেৱতাহি পৰিপুণ্ণো, সমন্তা পুব্বাৰামস্স গাৱুতং অড্ঢযোজনং, যোজনন্তি সকলচক্কৱাড়ং হেট্ঠা পথৱিতলেন তিৰিযং চক্কৱাড়পৰিযন্তেন পৰিচ্ছিন্নং দসহি চক্কৱাড়সহস্সেহি সন্নিপতিতাহি দেৱতাহি নিৰন্তৰমহোসি, আৰগ্গনিতুদনমত্তে ঠানে উপৰিমকোটিযা সট্ঠি দেৱতা সুখুমত্তভাৱে মাপেত্ৱা অট্ঠংসু.
অথাযস্মা সাৰিপুত্তো ‘‘মহন্তং ৱতিদং হলাহলং, কিং নু খো এত’’ন্তি আৱজ্জেন্তো দসসহস্সচক্কৱাড়ে ঠিতানং দেৱতানং একচক্কৱাড়ে সন্নিপতিতভাৱং অদ্দস. অথ যস্মা বুদ্ধানং অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি, পৰিসপৰিমাণেনেৱ পস্সন্তি চেৱ সদ্দঞ্চ সাৱেন্তি. সাৱকানং পন অধিট্ঠানং ৱট্টতি. তস্মা থেৰো সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায মহগ্গতচিত্তেন অধিট্ঠাসি – ‘‘চক্কৱাড়পৰিযন্তা পৰিসা সব্বাপি মং পস্সতু, ধম্মঞ্চ মে দেসেন্তস্স সদ্দং সুণাতূ’’তি. অধিট্ঠিতকালতো পট্ঠায দক্খিণজাণুপস্সে চ চক্কৱাড়মুখৱট্টিযঞ্চ নিসীদিত্ৱা ‘‘ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰো নাম কীদিসো দীঘো ৰস্সো সামো ওদাতো’’তি ৱত্তব্বকাৰণং নাহোসি, সব্বেসম্পি সব্বদিসাসু নিসিন্নানং অভিমুখেযেৱ পঞ্ঞাযিত্থ, নভমজ্ঝে ঠিতচন্দো ৱিয অহোসি. ধম্মং দেসেন্তস্সাপিস্স দক্খিণজাণুপস্সে চ চক্কৱাড়মুখৱট্টিযঞ্চ নিসিন্না সব্বে এককংসেনেৱ সদ্দং সুণিংসু.