৪. সমচিত্তৱগ্গৱণ্ণনা
৩৩. চতুত্থস্স পঠমে অসপ্পুৰিসভূমীতি অসপ্পুৰিসানং পতিট্ঠানট্ঠানং. সপ্পুৰিসভূমিযম্পি এসেৱ নযো. অকতঞ্ঞূতি কতং ন জানাতি. অকতৱেদীতি কতং পাকটং কত্ৱা ন জানাতি. উপঞ্ঞাতন্তি ৱণ্ণিতং থোমিতং পসত্থং. যদিদন্তি যা অযং. অকতঞ্ঞুতা অকতৱেদিতাতি পৰেন কতস্স উপকাৰস্স অজাননঞ্চেৱ পাকটং কত্ৱা অজাননঞ্চ. কেৱলাতি সকলা. সুক্কপক্খেপি ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো.
৩৪. দুতিযে মাতু চ পিতু চাতি জনকমাতু চ জনকপিতু চ. একেন, ভিক্খৱে, অংসেন মাতৰং পৰিহৰেয্যাতি একস্মিং অংসকূটে ঠপেত্ৱা মাতৰং পটিজগ্গেয্য. একেন অংসেন পিতৰং পৰিহৰেয্যাতি একস্মিং অংসকূটে ঠপেত্ৱা পিতৰং পটিজগ্গেয্য. ৱস্সসতাযুকো ৱস্সসতজীৱীতি ৱস্সসতাযুককালে জাতো সকলং ৱস্সসতং জীৱন্তো. ইদং ৱুত্তং হোতি – সচে পুত্তো নাম ‘‘মাতাপিতূনং পটিকৰিস্সামী’’তি উট্ঠায সমুট্ঠায দক্খিণে অংসকূটে মাতৰং, ৱামে পিতৰং ঠপেত্ৱা ৱস্সসতাযুকো সকলম্পি ৱস্সসতং জীৱমানো পৰিহৰেয্য. সো চ নেসং উচ্ছাদনপৰিমদ্দনন্হাপনসম্বাহনেনাতি সো চ পুত্তো নেসং মাতাপিতূনং অংসকূটেসু ঠিতানংযেৱ দুগ্গন্ধপটিৱিনোদনত্থং সুগন্ধকৰণেন উচ্ছাদনেন, পৰিস্সমৱিনোদনত্থং হত্থপৰিমদ্দনেন, সীতুণ্হকালে চ উণ্হোদকসীতোদকন্হাপনেন, হত্থপাদাদীনং আকড্ঢনপৰিকড্ঢনসঙ্খাতেন সম্বাহনেন উপট্ঠানং কৰেয্য. তে চ তত্থেৱাতি তে চ মাতাপিতৰো তত্থেৱ তস্স অংসকূটেসু নিসিন্নাৱ মুত্তকৰীসং চজেয্যুং. নত্ৱেৱ ,ভিক্খৱেতি, ভিক্খৱে, এৱম্পি নত্ৱেৱ মাতাপিতূনং কতং ৱা হোতি পটিকতং ৱা.
ইস্সৰাধিপচ্চে ৰজ্জেতি চক্কৱত্তিৰজ্জং সন্ধাযেৱমাহ. আপাদকাতি ৱড্ঢকা অনুপালকা. পুত্তা হি মাতাপিতূহি ৱড্ঢিতা চেৱ অনুপালিতা চ. পোসকাতি হত্থপাদে ৱড্ঢেত্ৱা হদযলোহিতং পাযেত্ৱা পোসকা. পুত্তা হি মাতাপিতূহি পুট্ঠা ভতা অন্নপানাদীহি পটিজগ্গিতা. ইমস্স লোকস্স দস্সেতাৰোতি সচে হি মাতাপিতৰো জাতদিৱসেযেৱ পুত্তং পাদে গহেত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱা নদিযং ৱা পপাতে ৱা খিপেয্যুং, ইমস্মিং লোকে ইট্ঠানিট্ঠাৰম্মণং ন পস্সেয্য. এৱং অকত্ৱা আপাদিতত্তা পোসিতত্তা এস ইমস্মিং লোকে ইট্ঠানিট্ঠাৰম্মণং মাতাপিতৰো নিস্সায পস্সতীতি ত্যাস্স ইমস্স লোকস্স দস্সেতাৰো নাম হোন্তি. সমাদপেতীতি গণ্হাপেতি. ইমস্মিং সুত্তে সদ্ধাসীলচাগপঞ্ঞা লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকা কথিতা. ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰসদিসোৱ ভিক্খু তেসু পতিট্ঠাপেতি নামাতি ৱেদিতব্বো.
৩৫. ততিযে তেনুপসঙ্কমীতি সো হি ব্ৰাহ্মণো ‘‘সমণো কিৰ গোতমো কথিতং ৱিস্সজ্জেতি, পুচ্ছাযস্স ৱিৰজ্ঝনং নাম নত্থি. অহমস্স ৱিৰজ্ঝনপঞ্হং অভিসঙ্খৰিস্সামী’’তি পণীতভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা গব্ভদ্ৱাৰং পিদহিত্ৱা নিসিন্নো চিন্তেতুং আৰভি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘ইমস্মিং ঠানে উচ্চাসদ্দমহাসদ্দো ৱত্ততি, চিত্তং ন একগ্গং হোতি, ভূমিঘৰং কাৰেস্সামী’’তি ভূমিঘৰং কাৰেত্ৱা তত্থ পৱিসিত্ৱা – ‘‘এৱং পুট্ঠো এৱং কথেস্সতি, এৱং পুট্ঠো এৱং কথেস্সতী’’তি একং গণ্হিত্ৱা একং ৱিস্সজ্জেন্তো সকলদিৱসং কিঞ্চি পস্সিতুং নাসক্খি. তস্স ইমিনাৱ নীহাৰেন চত্তাৰো মাসা ৱীতিৱত্তা. সো চতুন্নং মাসানং অচ্চযেন উভতোকোটিকং পঞ্হং নাম অদ্দস. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘অহং সমণং গোতমং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘কিংৱাদী ভৱ’ন্তি পুচ্ছিস্সামি. সচে ‘কিৰিযৱাদিম্হী’তি ৱক্খতি, ‘সব্বাকুসলানং নাম তুম্হে কিৰিযং ৱদেথা’তি নং নিগ্গণ্হিস্সামি. সচে ‘অকিৰিযৱাদিম্হী’তি ৱক্খতি, ‘কুসলধম্মানং নাম তুম্হে অকিৰিযং ৱদেথা’তি নং নিগ্গণ্হিস্সামি. ইদঞ্হি উভতোকোটিকং পঞ্হং পুট্ঠো নেৱ উগ্গিলিতুং সক্খিস্সতি ন নিগ্গিলিতুং. এৱং মম জযো ভৱিস্সতি, সমণস্স গোতমস্স পৰাজযো’’তি উট্ঠায অপ্ফোটেত্ৱা ভূমিঘৰা নিক্খম্ম ‘‘এৱৰূপং পঞ্হং পুচ্ছন্তেন ন এককেন গন্তুং ৱট্টতী’’তি নগৰে ঘোসনং কাৰেত্ৱা সকলনাগৰেহি পৰিৱুতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি. কিংৱাদীতি কিংলদ্ধিকো. কিমক্খাযীতি কিং নাম সাৱকানং পটিপদং অক্খাযীতি পুচ্ছি. অথস্স ভগৱা চতূহি মাসেহি পঞ্হং অভিসঙ্খৰিত্ৱা ‘‘দিট্ঠো মে সমণস্স গোতমস্স পৰাজযপঞ্হো’’তি মানং পগ্গয্হ আগতভাৱং ঞত্ৱা একপদেনেৱ তং পঞ্হং ভিন্দন্তো কিৰিযৱাদী চাহং, ব্ৰাহ্মণাতিআদিমাহ. অথ ব্ৰাহ্মণো অত্তনো মানং অপনেত্ৱা ভগৱন্তং আযাচন্তো যথাকথং পনাতিআদিমাহ. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
৩৬. চতুত্থে দক্খিণেয্যাতি দক্খিণা ৱুচ্চতি দানং, তস্স পটিগ্গহণযুত্তা কতি পুগ্গলাতি পুচ্ছতি. সেখোতি ইমিনা সত্ত সেক্খে দস্সেতি. এত্থ চ সীলৱন্তপুথুজ্জনোপি সোতাপন্নেনেৱ সঙ্গহিতো. আহুনেয্যা যজমানানং হোন্তীতি দানং দদন্তানং আহুনস্স অৰহা দানপটিগ্গাহকা নাম হোন্তীতি অত্থো. খেত্তন্তি ৱত্থু পতিট্ঠা, পুঞ্ঞস্স ৱিৰুহনট্ঠানন্তি অত্থো.
৩৭. পঞ্চমে পুব্বাৰামেতি সাৱত্থিতো পুৰত্থিমদিসাভাগে আৰামে. মিগাৰমাতুপাসাদেতি ৱিসাখায উপাসিকায পাসাদে. সা হি মিগাৰসেট্ঠিনা মাতুট্ঠানে ঠপিতত্তাপি, সব্বজেট্ঠকস্স পুত্তস্স অয্যকসেট্ঠিনোৱ সমাননামকত্তাপি মিগাৰমাতাতি ৱুচ্চতি. তায কাৰিতো সহস্সগব্ভো পাসাদো মিগাৰমাতুপাসাদো নাম. থেৰো তস্মিং ৱিহৰতি. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তোতি তস্মিং পাসাদে ৱিহৰন্তো ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰো.
ভিক্খূ আমন্তেসীতি কস্মিং কালে আমন্তেসি? কানিচি হি সুত্তানি পুৰেভত্তে ভাসিতানি অত্থি, কানিচি পচ্ছাভত্তে, কানিচি পুৰিমযামে, কানিচি মজ্ঝিমযামে, কানিচি পচ্ছিমযামে. ইদং পন সমচিত্তপটিপদাসুত্তং পচ্ছাভত্তে ভাসিতং. তস্মা সাযন্হসমযে আমন্তেসি.
ন কেৱলং চেতং থেৰেনেৱ ভাসিতং, তথাগতেনাপি ভাসিতং. কত্থ নিসীদিত্ৱাতি? ৱিসাখায ৰতনপাসাদে নিসীদিত্ৱা. তথাগতো হি পঠমবোধিযং ৱীসতি ৱস্সানি অনিবদ্ধৱাসো হুত্ৱা যত্থ যত্থ ফাসুকং হোতি, তত্থ তত্থেৱ গন্ত্ৱা ৱসি. পঠমং অন্তোৱস্সঞ্হি ইসিপতনে ধম্মচক্কং পৱত্তেত্ৱা অট্ঠাৰস মহাব্ৰহ্মকোটিযো অমতপানং পাযেত্ৱা বাৰাণসিং উপনিস্সায ইসিপতনে ৱসি. দুতিযং অন্তোৱস্সং ৰাজগহং উপনিস্সায ৱেড়ুৱনে, ততিযচতুত্থানিপি তত্থেৱ, পঞ্চমং অন্তোৱস্সং ৱেসালিং উপনিস্সায মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং, ছট্ঠং অন্তোৱস্সং মকুলপব্বতে, সত্তমং তাৱতিংসভৱনে, অট্ঠমং ভগ্গে সুসুমাৰগিৰং নিস্সায ভেসকড়াৱনে, নৱমং কোসম্বিযং, দসমং পালিলেয্যকে ৱনসণ্ডে, একাদসমং নালাযং ব্ৰাহ্মণগামে, দ্ৱাদসমং ৱেৰঞ্জাযং, তেৰসমং চালিযপব্বতে, চুদ্দসমং জেতৱনে, পঞ্চদসমং কপিলৱত্থুস্মিং, সোড়সমং আড়ৱকং দমেত্ৱা চতুৰাসীতিপাণসহস্সানি অমতপানং পাযেত্ৱা আড়ৱিযং, সত্তৰসমং ৰাজগহেযেৱ, অট্ঠাৰসমং চালিযপব্বতেযেৱ, তথা একূনৱীসতিমং, ৱীসতিমং পন অন্তোৱস্সং ৰাজগহংযেৱ উপনিস্সায ৱসি. এৱং ৱীসতি ৱস্সানি অনিবদ্ধৱাসো হুত্ৱা যত্থ যত্থ ফাসুকং হোতি, তত্থ তত্থেৱ ৱসি.
ততো পট্ঠায পন দ্ৱে সেনাসনানি ধুৱপৰিভোগানি অকাসি. কতৰানি দ্ৱে? জেতৱনঞ্চ পুব্বাৰামঞ্চ. কস্মা? দ্ৱিন্নং কুলানং গুণমহন্ততায. অনাথপিণ্ডিকস্স হি ৱিসাখায চ গুণং সন্ধায গুণং পটিচ্চ সত্থা তানি সেনাসনানি ধুৱপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জি. উতুৱস্সং চাৰিকং চৰিত্ৱাপি হি অন্তোৱস্সে দ্ৱীসুযেৱ সেনাসনেসু ৱসতি. এৱং ৱসন্তো পন জেতৱনে ৰত্তিং ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো দক্খিণদ্ৱাৰেন সাৱত্থিং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা পাচীনদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা পুব্বাৰামে দিৱাৱিহাৰং কৰোতি. পুব্বাৰামে ৰত্তিং ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে পাচীনদ্ৱাৰেন সাৱত্থিং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা দক্খিণদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা জেতৱনে দিৱাৱিহাৰং কৰোতি. তস্মিং পন দিৱসে সম্মাসম্বুদ্ধো জেতৱনেযেৱ ৱসি. যত্থ কত্থচি ৱসন্তস্স চস্স পঞ্চৱিধকিচ্চং অৱিজহিতমেৱ হোতি. তং হেট্ঠা ৱিত্থাৰিতমেৱ. তেসু কিচ্চেসু পচ্ছিমযামকিচ্চকালে ভগৱা লোকং ওলোকেন্তো সাৱত্থিৱাসীনঞ্চ সমন্তা চ সাৱত্থিযা গাৱুতঅড্ঢযোজনযোজনপৰমে ঠানে অপৰিমাণানং সত্তানং অভিসমযভাৱং অদ্দস.
ততো ‘‘কস্মিং নু খো কালে অভিসমযো ভৱিস্সতী’’তি ওলোকেন্তো ‘‘সাযন্হসমযে’’তি দিস্ৱা ‘‘মযি নু খো কথেন্তে অভিসমযো ভৱিস্সতি, সাৱকে কথেন্তে ভৱিস্সতী’’তি ‘‘সাৰিপুত্তত্থেৰে কথেন্তে ভৱিস্সতী’’তি অদ্দস. ততো ‘‘কত্থ নিসীদিত্ৱা কথেন্তে ভৱিস্সতী’’তি ওলোকেন্তো ‘‘ৱিসাখায ৰতনপাসাদে নিসীদিত্ৱা’’তি দিস্ৱা ‘‘বুদ্ধানং নাম তযো সাৱকসন্নিপাতা হোন্তি, অগ্গসাৱকানং একো. তেসু অজ্জ ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰস্স সাৱকসন্নিপাতো ভৱিস্সতী’’তি অদ্দস. দিস্ৱা পাতোৱ সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা নিৱত্থনিৱাসনো সুগতচীৱৰং পাৰুপিত্ৱা সেলমযপত্তং আদায ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো দক্খিণদ্ৱাৰেন নগৰং পৱিসিত্ৱা পিণ্ডায চৰন্তো ভিক্খুসঙ্ঘস্স সুলভপিণ্ডপাতং কত্ৱা ৱাতপ্পহতা ৱিয নাৱা পটিনিৱত্তিত্ৱা দক্খিণদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা বহিদ্ৱাৰে অট্ঠাসি. ততো অসীতি মহাসাৱকা ভিক্খুনিপৰিসা উপাসকপৰিসা উপাসিকাপৰিসাতি চতস্সো পৰিসা সত্থাৰং পৰিৱাৰযিংসু.
সত্থা সাৰিপুত্তত্থেৰং আমন্তেসি – ‘‘সাৰিপুত্ত, তযা পুব্বাৰামং গন্তুং ৱট্টতি, তৱ চ পৰিসং গহেত্ৱা গচ্ছাহী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি থেৰো অত্তনো পৰিৱাৰেহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি পৰিৱুতো পুব্বাৰামং অগমাসি. এতেনেৱ নিযামেন অসীতি মহাসাৱকে পুব্বাৰামমেৱ পেসেত্ৱা সযং একেন আনন্দত্থেৰেনেৱ সদ্ধিং জেতৱনং অগমাসি. আনন্দত্থেৰোপি ৱিহাৰে সত্থু ৱত্তং কত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘পুব্বাৰামং গচ্ছামি, ভন্তে’’তি আহ. এৱং কৰোহি আনন্দাতি. সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা তত্থেৱ অগমাসি. সত্থা এককোৱ জেতৱনে ওহীনো.
তং দিৱসঞ্হি চতস্সো পৰিসা থেৰস্সেৱ ধম্মকথং সোতুকামা অহেসুং. কোসলমহাৰাজাপি বলকাযেন পৰিৱুতো পুব্বাৰামমেৱ গতো. তথা পঞ্চসতউপাসকপৰিৱাৰো অনাথপিণ্ডিকো. ৱিসাখা পন মহাউপাসিকা দ্ৱীহি জঙ্ঘসহস্সেহি পৰিৱুতো অগমাসি. সত্তপণ্ণাসায কুলসতসহস্সানং ৱসনট্ঠানে সাৱত্থিনগৰে গেহপালকদাৰকে ঠপেত্ৱা সেসজনো গন্ধচুণ্ণমালাদীনি গহেত্ৱা পুব্বাৰামমেৱ অগমাসি. চতূসু দ্ৱাৰগামেসু গাৱুতঅড্ঢযোজনযোজনপৰমট্ঠানে সব্বেযেৱ মনুস্সা গন্ধচুণ্ণমালাদিহত্থা পুব্বাৰামমেৱ অগমংসু. সকলৱিহাৰো মিস্সকপুপ্ফেহি অভিকিণ্ণো ৱিয অহোসি.
ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰোপি খো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ৱিহাৰপৰিৱেণে অঙ্গণট্ঠানে অট্ঠাসি. ভিক্খূ থেৰস্স আসনং পঞ্ঞাপযিংসু. থেৰো তত্থ নিসীদিত্ৱা উপট্ঠাকত্থেৰেন ৱত্তে কতে ভিক্খুসঙ্ঘস্স ওৱাদং কত্ৱা গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা সমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা নিসীদি. সো পৰিচ্ছিন্নকালৱসেন সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায অচিৰৱতিং গন্ত্ৱা ৰজোজল্লং পৱাহেত্ৱা পটিপ্পস্সদ্ধদৰথো ওতিণ্ণতিত্থেনেৱ উত্তৰিত্ৱা নিৱত্থনিৱাসনো সঙ্ঘাটিং পাৰুপিত্ৱা অট্ঠাসি. ভিক্খুসঙ্ঘোপি সম্মুখসম্মুখট্ঠানেন ওতৰিত্ৱা সৰীৰে ৰজোজল্লং পৱাহেত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা থেৰং পৰিৱাৰযিংসু. অন্তোৱিহাৰেপি থেৰস্স ধম্মাসনং পঞ্ঞাপযিংসু. চতস্সোপি পৰিসা অত্তনো অত্তনো ওকাসং ঞত্ৱা মগ্গং ঠপেত্ৱা নিসীদিংসু. সাৰিপুত্তত্থেৰোপি পঞ্চভিক্খুসতপৰিৱাৰো ধম্মসভং আগন্ত্ৱা সীহমত্থকপ্পতিট্ঠিতে সমুস্সিতসেতচ্ছত্তে ৰতনপল্লঙ্কে চিত্তবীজনিং গহেত্ৱা পুৰত্থাভিমুখো নিসীদি. নিসীদিত্ৱা পৰিসং ওলোকেত্ৱা – ‘‘মহতী ৱতাযং পৰিসা, ইমিস্সা ন অপ্পমত্তিকা পৰিত্তকধম্মদেসনা অনুচ্ছৱিকা, কতৰধম্মদেসনা নু খো অনুচ্ছৱিকা ভৱিস্সতী’’তি তীণি পিটকানি আৱজ্জমানো ইমং সংযোজনপৰিযায ধম্মদেসনং অদ্দস.
এৱং দেসনং সল্লক্খেত্ৱা তং দেসেতুকামো ভিক্খূ আমন্তেসি আৱুসো, ভিক্খৱেতি. আৱুসোতি হি অৱত্ৱা, ভিক্খৱেতি ৱচনং বুদ্ধালাপো নাম হোতি, অযং পনাযস্মা ‘‘দসবলেন সমানং আলপনং ন কৰিস্সামী’’তি সত্থু গাৰৱৱসেন সাৱকালাপং কৰোন্তো, ‘‘আৱুসো ভিক্খৱে’’তি আহ. এতদৱোচাতি এতং ‘‘অজ্ঝত্তসংযোজনঞ্চ, আৱুসো, পুগ্গলং দেসেস্সামি বহিদ্ধাসংযোজনঞ্চা’’তি ধম্মদেসনাপদং অৱোচ.
তস্মিং পন ৰতনপাসাদে অধিৱত্থো একো সোতাপন্নো দেৱপুত্তো অত্থি, সো বুদ্ধেহি ৱা সাৱকেহি ৱা দেসনায আৰদ্ধমত্তাযযেৱ জানাতি – ‘‘অযং দেসনা উত্তানিকা ভৱিস্সতি, অযং গম্ভীৰা. অযং ঝাননিস্সিতা ভৱিস্সতি, অযং ৱিপস্সনানিস্সিতা. অযং মগ্গনিস্সিতা অযং ফলনিস্সিতা, অযং নিব্বাননিস্সিতা’’তি. সো তস্মিম্পি দিৱসে থেৰেন দেসনায আৰদ্ধমত্তায এৱং অঞ্ঞাসি – ‘‘যেন নীহাৰেন ময্হং অয্যেন ধম্মসেনাপতিনা সাৰিপুত্তত্থেৰেন দেসনা আৰদ্ধা, অযং দেসনা ৱিপস্সনাগাড়্হা ভৱিস্সতি, ছহি মুখেহি ৱিপস্সনং কথেস্সতি. দেসনাপৰিযোসানে কোটিসতসহস্সদেৱতা অৰহত্তং পাপুণিস্সন্তি, সোতাপন্নাদীনং পন দেৱমনুস্সানং পৰিচ্ছেদো ন ভৱিস্সতি. দেসনায অনুচ্ছৱিকং কত্ৱা ময্হং অয্যস্স সাধুকাৰং দস্সামী’’তি দেৱানুভাৱেন মহন্তং সদ্দং কত্ৱা – ‘‘সাধু সাধু অয্যা’’তি আহ.
দেৱৰাজেন সাধুকাৰে দিন্নে পৰিৱাৰকপাসাদসহস্সে অধিৱত্থা দেৱতা সব্বাৱ সাধুকাৰং অদংসু. তাসং সাধুকাৰসদ্দেন সব্বা পুব্বাৰামে ৱসনদেৱতা, তাসং সদ্দেন গাৱুতমত্তে দেৱতা, ততো অড্ঢযোজনে যোজনেতি এতেনুপাযেন একচক্কৱাড়ে, দ্ৱীসু চক্কৱাড়েসু, তীসু চক্কৱাড়েসূতি দসসহস্সচক্কৱাড়েসু দেৱতা সাধুকাৰমদংসু. তাসং সাধুকাৰসদ্দেন পথৱিট্ঠকনাগা চ আকাসট্ঠকদেৱতা চ. ততো অব্ভৱলাহকা, উণ্হৱলাহকা, সীতৱলাহকা, ৱস্সৱলাহকা, চাতুমহাৰাজিকা চত্তাৰো মহাৰাজানো, তাৱতিংসা দেৱতা, সক্কো দেৱৰাজা, যামা দেৱতা, সুযামো দেৱৰাজা, তুসিতা দেৱতা, সন্তুসিতো দেৱৰাজা, নিম্মানৰতী দেৱতা, সুনিম্মিতো দেৱৰাজা, ৱসৱত্তী দেৱতা, ৱসৱত্তী দেৱৰাজা, ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জা, ব্ৰহ্মপুৰোহিতা, মহাব্ৰহ্মানো, পৰিত্তাভা, অপ্পমাণাভা, আভস্সৰা, পৰিত্তসুভা, অপ্পমাণসুভা, সুভকিণ্হা, ৱেহপ্ফলা, অৱিহা, অতপ্পা, সুদস্সা, সুদস্সী, অকনিট্ঠা দেৱতাতি অসঞ্ঞে চ অৰূপাৱচৰসত্তে চ ঠপেত্ৱা সোতাযতনপৱত্তিট্ঠানে সব্বা দেৱতা সাধুকাৰমদংসু.
ততো খীণাসৱমহাব্ৰহ্মানো – ‘‘মহা ৱতাযং সাধুকাৰসদ্দো, পথৱিতলতো পট্ঠায যাৱ অকনিট্ঠলোকং আগতো, কিমত্থং নু খো এসো’’তি আৱজ্জেন্তো ‘‘ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰো পুব্বাৰামে ৱিসাখায ৰতনপাসাদে নিসীদিত্ৱা সংযোজনপৰিযাযধম্মদেসনমাৰভি, অম্হেহিপি তত্থ কাযসক্খীহি ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা তত্থ অগমংসু. পুব্বাৰামো দেৱতাহি পৰিপুণ্ণো, সমন্তা পুব্বাৰামস্স গাৱুতং অড্ঢযোজনং, যোজনন্তি সকলচক্কৱাড়ং হেট্ঠা পথৱিতলেন তিৰিযং চক্কৱাড়পৰিযন্তেন পৰিচ্ছিন্নং দসহি চক্কৱাড়সহস্সেহি সন্নিপতিতাহি দেৱতাহি নিৰন্তৰমহোসি, আৰগ্গনিতুদনমত্তে ঠানে উপৰিমকোটিযা সট্ঠি দেৱতা সুখুমত্তভাৱে মাপেত্ৱা অট্ঠংসু.
অথাযস্মা সাৰিপুত্তো ‘‘মহন্তং ৱতিদং হলাহলং, কিং নু খো এত’’ন্তি আৱজ্জেন্তো দসসহস্সচক্কৱাড়ে ঠিতানং দেৱতানং একচক্কৱাড়ে সন্নিপতিতভাৱং অদ্দস. অথ যস্মা বুদ্ধানং অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি, পৰিসপৰিমাণেনেৱ পস্সন্তি চেৱ সদ্দঞ্চ সাৱেন্তি. সাৱকানং পন অধিট্ঠানং ৱট্টতি. তস্মা থেৰো সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায মহগ্গতচিত্তেন অধিট্ঠাসি – ‘‘চক্কৱাড়পৰিযন্তা পৰিসা সব্বাপি মং পস্সতু, ধম্মঞ্চ মে দেসেন্তস্স সদ্দং সুণাতূ’’তি. অধিট্ঠিতকালতো পট্ঠায দক্খিণজাণুপস্সে চ চক্কৱাড়মুখৱট্টিযঞ্চ নিসীদিত্ৱা ‘‘ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰো নাম কীদিসো দীঘো ৰস্সো সামো ওদাতো’’তি ৱত্তব্বকাৰণং নাহোসি, সব্বেসম্পি সব্বদিসাসু নিসিন্নানং অভিমুখেযেৱ পঞ্ঞাযিত্থ, নভমজ্ঝে ঠিতচন্দো ৱিয অহোসি. ধম্মং দেসেন্তস্সাপিস্স দক্খিণজাণুপস্সে চ চক্কৱাড়মুখৱট্টিযঞ্চ নিসিন্না সব্বে এককংসেনেৱ সদ্দং সুণিংসু.
এৱং অধিট্ঠহিত্ৱা থেৰো অজ্ঝত্তসংযোজনঞ্চ, আৱুসোতি ইমং ধম্মদেসনং আৰভি. তত্থ অজ্ঝত্তন্তি কামভৱো. বহিদ্ধাতি ৰূপাৰূপভৱো. কিঞ্চাপি হি সত্তা কামভৱে অপ্পং কালং ৱসন্তি কপ্পস্স চতুত্থমেৱ কোট্ঠাসং, ইতৰেসু তীসু কোট্ঠাসেসু কামভৱো সুঞ্ঞো হোতি তুচ্ছো, ৰূপভৱে বহুং কালং ৱসন্তি, তথাপি তেসং যস্মা কামভৱে চুতিপটিসন্ধিযো বহুকা হোন্তি, অপ্পকা ৰূপাৰূপভৱেসু. যত্থ চ চুতিপটিসন্ধিযো বহুকা, তত্থ আলযোপি পত্থনাপি অভিলাসোপি বহু হোতি. যত্থ অপ্পা, তত্থ অপ্পো. তস্মা কামভৱো অজ্ঝত্তং নাম জাতং, ৰূপাৰূপভৱা বহিদ্ধা নাম. ইতি অজ্ঝত্তসঙ্খাতে কামভৱে ছন্দৰাগো অজ্ঝত্তসংযোজনং নাম, বহিদ্ধাসঙ্খাতেসু ৰূপাৰূপভৱেসু ছন্দৰাগো বহিদ্ধাসংযোজনং নাম. ওৰম্ভাগিযানি ৱা পঞ্চ সংযোজনানি অজ্ঝত্তসংযোজনং নাম, উদ্ধম্ভাগিযানি পঞ্চ বহিদ্ধাসংযোজনং নাম. তত্ৰাযং ৱচনত্থো – ওৰং ৱুচ্চতি কামধাতু, তত্থ উপপত্তিনিপ্ফাদনতো তং ওৰং ভজন্তীতি ওৰম্ভাগিযানি. উদ্ধং ৱুচ্চতি ৰূপাৰূপধাতু, তত্থ উপপত্তিনিপ্ফাদনতো তং উদ্ধং ভজন্তীতি উদ্ধম্ভাগিযানি.
এৱং ৱুত্তপ্পভেদেন অজ্ঝত্তসংযোজনেন সংযুত্তো পুগ্গলো অজ্ঝত্তসংযোজনো, বহিদ্ধাসংযোজনেন সংযুত্তো পুগ্গলো বহিদ্ধাসংযোজনো. উভযম্পি চেতং ন লোকিযস্স ৱট্টনিস্সিতমহাজনস্স নামং. যেসং পন ভৱো দ্ৱেধা পৰিচ্ছিন্নো, তেসং সোতাপন্নসকদাগামিঅনাগামীনং অৰিযসাৱকানং এতং নামং. যথা হি মহাঅৰঞ্ঞে খদিৰৱনসালৱনাদীনি থম্ভো তুলাসঙ্ঘাটোতি নামং ন লভন্তি, খদিৰৱনং সালৱনন্তি নামমেৱ লভন্তি. যদা পন ততো ৰুক্খা তিণ্হায কুঠাৰিযা ছিন্দিত্ৱা থম্ভাদিসণ্ঠানেন তচ্ছিতা হোন্তি, তদা থম্ভো তুলাসঙ্ঘাটোতি নামং লভন্তি. এৱমেৱং অপৰিচ্ছিন্নভৱো বহলকিলেসো পুথুজ্জনো এতং নামং ন লভতি, ভৱং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা কিলেসে তনুকে কত্ৱা ঠিতা সোতাপন্নাদযোৱ লভন্তি.
ইমস্স চ পনত্থস্স ৱিভাৱনত্থং ইদং ৱচ্ছকসালোপমং ৱেদিতব্বং. ৱচ্ছকসালং হি কত্ৱা অন্তো খাণুকে কোট্টেত্ৱা ৱচ্ছকে যোত্তেহি বন্ধিত্ৱা তেসু উপনিবন্ধন্তি, যোত্তেসু অপ্পহোন্তেসু কণ্ণেসুপি গহেত্ৱা তত্থ ৱচ্ছকে পৱেসেন্তি, অন্তোসালায ওকাসে অপ্পহোন্তে বহি খাণুকে কোট্টেত্ৱাপি এৱমেৱ কৰোন্তি. তত্থ কোচি অন্তোবদ্ধো ৱচ্ছকো বহিনিপন্নো হোতি, কোচি বহিবদ্ধো অন্তোনিপন্নো, কোচি অন্তোবদ্ধো অন্তোৱ নিপন্নো, কোচি বহিবদ্ধো বহিযেৱ নিপন্নো. কোচি অন্তোপি অবদ্ধোৱ চৰতি, বহিপি অবদ্ধোৱ. তত্থ অন্তোবদ্ধস্স বহিনিপন্নস্স বন্ধনং দীঘং হোতি. সো হি উণ্হাদিপীড়িতো নিক্খমিত্ৱা বহি ৱচ্ছকানং অব্ভন্তৰে নিপজ্জতি. বহিবদ্ধে অন্তোনিপন্নেপি এসেৱ নযো. যো পন অন্তোবদ্ধো অন্তোনিপন্নো, তস্স বন্ধনং ৰস্সং হোতি. বহিবদ্ধে বহিনিপন্নেপি এসেৱ নযো. উভোপি হি তে দিৱসম্পি খাণুকং অনুপৰিগন্ত্ৱা তত্থেৱ সযন্তি. যো পন অন্তো অবদ্ধো তত্থেৱ ৱচ্ছকানং অন্তৰে ৱিচৰতি. অযং সীলৱা ৱচ্ছকো কণ্ণে গহেত্ৱা ৱচ্ছকানং অন্তৰে ৱিস্সট্ঠো দিৱসম্পি অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৱা তত্থেৱ চৰতি. বহি অবদ্ধে তত্থেৱ ৱিচৰন্তেপি এসেৱ নযো.
তত্থ ৱচ্ছকসালা ৱিয তযো ভৱা ৱেদিতব্বা. ৱচ্ছকসালাযং খাণুকা ৱিয অৱিজ্জাখাণুকো. ৱচ্ছকবন্ধনযোত্তং ৱিয দস সংযোজনানি. ৱচ্ছকা ৱিয তীসু ভৱেসু নিব্বত্তসত্তা. অন্তোবদ্ধো বহিসযিতৱচ্ছকো ৱিয ৰূপাৰূপভৱেসু সোতাপন্নসকদাগামিনো. তে হি কিঞ্চাপি তত্থেৱ ৱসন্তি, সংযোজনং পন তেসং কামাৱচৰূপনিবদ্ধমেৱ. কেনট্ঠেন? অপ্পহীনট্ঠেন. ৰূপাৰূপভৱেসু পুথুজ্জনোপি এতেহেৱ সঙ্গহিতো. সোপি হি কিঞ্চাপি তত্থ ৱসতি, সংযোজনং পনস্স কামাৱচৰূপনিবদ্ধমেৱ. বহিবদ্ধো অন্তোসযিতৱচ্ছকো ৱিয কামাৱচৰে অনাগামী. সো হি কিঞ্চাপি কামাৱচৰে ৱসতি, সংযোজনং পনস্স ৰূপাৰূপভৱূপনিবদ্ধমেৱ. অন্তোবদ্ধো অন্তোনিপন্নো ৱিয কামাৱচৰে সোতাপন্নসকদাগামিনো. তে হি সযম্পি কামাৱচৰে ৱসন্তি, সংযোজনম্পি তেসং কামাৱচৰূপনিবদ্ধমেৱ. বহিবদ্ধো বহিনিপন্নো ৱিয ৰূপাৰূপভৱেসু অনাগামী. সো হি সযম্পি তত্থ ৱসতি, সংযোজনম্পিস্স ৰূপাৰূপভৱূপনিবদ্ধমেৱ. অন্তোঅবদ্ধো অন্তোৱিচৰণৱচ্ছকো ৱিয কামাৱচৰে খীণাসৱো. বহিঅবদ্ধো বহিৱিচৰণৱচ্ছকো ৱিয ৰূপাৰূপভৱে খীণাসৱো. সংযোজনেসু পন সক্কাযদিট্ঠি ৱিচিকিচ্ছা সীলব্বতপৰামাসোতি ইমানি তীণি গচ্ছন্তং নিৱাৰেন্তি, গতং পটিআনেন্তি. কামচ্ছন্দো ব্যাপাদোতি ইমানি পন দ্ৱে সংযোজনানি সমাপত্তিযা ৱা অৱিক্খম্ভেত্ৱা মগ্গেন ৱা অসমুচ্ছিন্দিত্ৱা ৰূপাৰূপভৱে নিব্বত্তিতুং ন সক্কোতি.
কতমো চাৱুসোতি ইদং থেৰো যথা নাম পুৰিসো দ্ৱে ৰতনপেড়া পস্সে ঠপেত্ৱা সম্পত্তপৰিসায দ্ৱে হত্থে পূৰেত্ৱা সত্তৱিধং ৰতনং ভাজেত্ৱা দদেয্য, এৱং পঠমং ৰতনপেড়ং দত্ৱা দুতিযম্পি তথেৱ দদেয্য. এৱমেৱং ‘‘অজ্ঝত্তসংযোজনঞ্চ, আৱুসো, পুগ্গলং দেসেস্সামি বহিদ্ধাসংযোজনঞ্চা’’তি ইমানি দ্ৱে পদানি মাতিকাৱসেন ঠপেত্ৱা ইদানি অট্ঠৱিধায পৰিসায ভাজেত্ৱা দস্সেতুং ৱিত্থাৰকথং আৰভি.
তত্থ ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. সীলৱা হোতীতি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলেহি সীলসম্পন্নো হোতি. ইতি থেৰো এত্তাৱতা চ কিৰ চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং উদ্দিসিত্ৱা ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো’’তি ইমিনা তত্থ জেট্ঠকসীলং ৱিত্থাৰেত্ৱা দস্সেসীতি দীপৱিহাৰৱাসী সুম্মত্থেৰো আহ. অন্তেৱাসিকো পনস্স তিপিটকচূড়নাগত্থেৰো আহ – ‘‘উভযত্থাপি পাতিমোক্খসংৱৰোৱ ৱুত্তো. পাতিমোক্খসংৱৰোযেৱ হি সীলং, ইতৰানি পন তীণি সীলন্তি ৱুত্তট্ঠানং নাম অত্থী’’তি অননুজানন্তো উত্তৰি আহ – ইন্দ্ৰিযসংৱৰো নাম ছদ্ৱাৰৰক্খামত্তকমেৱ, আজীৱপাৰিসুদ্ধি ধম্মেন সমেন পচ্চযুপ্পত্তিমত্তকং, পচ্চযসন্নিস্সিতং পটিলদ্ধপচ্চযে ‘‘ইদমত্থ’’ন্তি পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জনমত্তকং, নিপ্পৰিযাযেন পন পাতিমোক্খসংৱৰোৱ সীলং. যস্স সো ভিন্নো, অযং ছিন্নসীসো ৱিয পুৰিসো হত্থপাদে সেসানি ৰক্খিস্সতীতি ন ৱত্তব্বো. যস্স পন সো অৰোগো, অযং অচ্ছিন্নসীসো ৱিয পুৰিসো জীৱিতং সেসানি পুন পাকতিকানি কত্ৱা ৰক্খিতুং সক্কোতি. তস্মা সীলৱাতি ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰং উদ্দিসিত্ৱা তং ৱিত্থাৰেন্তো ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো’’তিআদিমাহাতি.
তত্থ পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতোতি পাতিমোক্খসংৱৰেন সমন্নাগতো. আচাৰগোচৰসম্পন্নোতি আচাৰেন চ গোচৰেন চ সম্পন্নো. অণুমত্তেসূতি অপ্পমত্তকেসু. ৱজ্জেসূতি অকুসলধম্মেসু. ভযদস্সাৱীতি ভযদস্সী. সমাদাযাতি সম্মা আদিযিত্ৱা. সিক্খতি সিক্খাপদেসূতি তং তং সিক্খাপদং সমাদিযিত্ৱা সিক্খতি. অপিচ সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসূতি যংকিঞ্চি সিক্খাপদেসু সিক্খাকোট্ঠাসেসু সিক্খিতব্বং কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱা, তং সব্বং সম্মা আদায সিক্খতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পন সব্বানেতানি পাতিমোক্খসংৱৰাদীনি পদানি ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.১৪ আদযো) ৱুত্তানি, চতুপাৰিসুদ্ধিসীলঞ্চ সব্বাকাৰেন ৱিভজিত্ৱা দস্সিতং. অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযন্তি ছসু কামাৱচৰদেৱঘটাসু অঞ্ঞতৰং দেৱঘটং. আগামী হোতীতি হেট্ঠা আগামী হোতি. আগন্তা ইত্থত্তন্তি ইত্থত্তং মানুসকপঞ্চক্খন্ধভাৱমেৱ আগন্তা হোতি. তত্ৰূপপত্তিকো ৱা উপৰূপপত্তিকো ৱা ন হোতি, পুন হেট্ঠাগামীযেৱ হোতীতি দস্সেতি. ইমিনা অঙ্গেন সুক্খৱিপস্সকস্স ধাতুকম্মট্ঠানিকভিক্খুনো হেট্ঠিমং মগ্গদ্ৱযঞ্চেৱ ফলদ্ৱযঞ্চ কথিতং.
অঞ্ঞতৰং সন্তং চেতোৱিমুত্তিন্তি অট্ঠসু সমাপত্তীসু অঞ্ঞতৰং চতুত্থজ্ঝানসমাপত্তিং. সা হি পচ্চনীককিলেসানং সন্তত্তা সন্তা, তেহেৱ চ কিলেসেহি চেতসো ৱিমুত্তত্তা চেতোৱিমুত্তীতি ৱুচ্চতি. অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযন্তি পঞ্চসু সুদ্ধাৱাসদেৱনিকাযেসু অঞ্ঞতৰং. অনাগন্তা ইত্থত্তন্তি পুন ইমং পঞ্চক্খন্ধভাৱং অনাগন্তা, হেট্ঠূপপত্তিকো ন হোতি, উপৰূপপত্তিকো ৱা হোতি তত্থেৱ ৱা পৰিনিব্বাযীতি দস্সেতি. ইমিনা অঙ্গেন সমাধিকম্মিকস্স ভিক্খুনো তযো মগ্গা তীণি চ ফলানি কথিতানি.
কামানংযেৱ নিব্বিদাযাতি দুৱিধানম্পি কামানং নিব্বিন্দনত্থায উক্কণ্ঠনত্থায. ৱিৰাগাযাতি ৱিৰজ্জনত্থায. নিৰোধাযাতি অপ্পৱত্তিকৰণত্থায. পটিপন্নো হোতীতি পটিপত্তিং পটিপন্নো হোতি. এত্তাৱতা সোতাপন্নস্স চ সকদাগামিনো চ পঞ্চকামগুণিকৰাগক্খযত্থায অনাগামিমগ্গৱিপস্সনা কথিতা হোতি. ভৱানংযেৱাতি তিণ্ণং ভৱানং. ইমিনা অনাগামিনো ভৱৰাগক্খযত্থায অৰহত্তমগ্গৱিপস্সনা কথিতা হোতি. তণ্হাক্খযায পটিপন্নো হোতীতি ইমিনাপি সোতাপন্নসকদাগামীনংযেৱ পঞ্চকামগুণিকতণ্হাক্খযকৰণত্থং অনাগামিমগ্গৱিপস্সনা কথিতা. সো লোভক্খযাযাতি ইমিনাপি অনাগামিনো ভৱলোভক্খযত্থায অৰহত্তমগ্গৱিপস্সনাৱ কথিতা. অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযন্তি সুদ্ধাৱাসেস্ৱেৱ অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযং. অনাগন্তা ইত্থত্তন্তি ইমং খন্ধপঞ্চকভাৱং অনাগন্তা, হেট্ঠূপপত্তিকো ন হোতি, উপৰূপপত্তিকো ৱা হোতি, তত্থেৱ ৱা পৰিনিব্বাযতি.
ইতি পঠমেন অঙ্গেন সুক্খৱিপস্সকস্স ধাতুকম্মট্ঠানিকভিক্খুনো হেট্ঠিমানি দ্ৱে মগ্গফলানি কথিতানি, দুতিযেন সমাধিকম্মিকস্স তীণি মগ্গফলানি, ‘‘সো কামান’’ন্তি ইমিনা সোতাপন্নসকদাগামীনং পঞ্চকামগুণিকৰাগক্খযায উপৰি অনাগামিমগ্গৱিপস্সনা, ‘‘সো ভৱানংযেৱা’’তি ইমিনা অনাগামিস্স উপৰি অৰহত্তমগ্গৱিপস্সনা, ‘‘সো তণ্হাক্খযাযা’’তি ইমিনা সোতাপন্নসকদাগামীনং পঞ্চকামগুণিকতণ্হাক্খযায উপৰি অনাগামিমগ্গৱিপস্সনা, ‘‘সো লোভক্খযাযা’’তি ইমিনা অনাগামিনো ভৱলোভক্খযায উপৰি অৰহত্তমগ্গৱিপস্সনা কথিতাতি এৱং ছহি মুখেহি ৱিপস্সনং কথেত্ৱা দেসনং যথানুসন্ধিং পাপেসি. দেসনাপৰিযোসানে কোটিসতসহস্সদেৱতা অৰহত্তং পাপুণিংসু, সোতাপন্নাদীনং পৰিচ্ছেদোৱ নাহোসি. যথা চ ইমস্মিং সমাগমে, এৱং মহাসমযসুত্তে মঙ্গলসুত্তে চ চূড়ৰাহুলোৱাদসুত্তে চ কোটিসতসহস্সদেৱতা অৰহত্তং পাপুণিংসু, সোতাপন্নাদীনং দেৱমনুস্সানং পৰিচ্ছেদো নাহোসি.
সমচিত্তা দেৱতাতি চিত্তস্স সুখুমভাৱসমতায সমচিত্তা. সব্বাপি হি তা অত্তনো অত্তভাৱে সুখুমে চিত্তসৰিক্খকে কত্ৱা মাপেসুং. তেন সমচিত্তা নাম জাতা. অপৰেনপি কাৰণেন সমচিত্তা – ‘‘থেৰেন সমাপত্তি তাৱ কথিতা, সমাপত্তিথামো পন ন কথিতো. মযং দসবলং পক্কোসিত্ৱা সমাপত্তিযা থামং কথাপেস্সামা’’তি সব্বাপি একচিত্তা অহেসুন্তিপি সমচিত্তা. অপৰম্পি কাৰণং – ‘‘থেৰেন একেন পৰিযাযেন সমাপত্তিপি সমাপত্তিথামোপি কথিতো, কো নু খো ইমং সমাগমং সম্পত্তো, কো ন সম্পত্তো’’তি ওলোকযমানা তথাগতস্স অসম্পত্তভাৱং দিস্ৱা ‘‘মযং তথাগতং পক্কোসিত্ৱা পৰিসং পৰিপুণ্ণং কৰিস্সামা’’তি সব্বাপি একচিত্তা অহেসুন্তিপি সমচিত্তা. অপৰম্পি কাৰণং – অনাগতে কোচিদেৱ ভিক্খু ৱা ভিক্খুনী ৱা দেৱো ৱা মনুস্সো ৱা ‘‘অযং দেসনা সাৱকভাসিতা’’তি অগাৰৱং কৰেয্য, সম্মাসম্বুদ্ধং পক্কোসিত্ৱা ইমং দেসনং সব্বঞ্ঞুভাসিতং কৰিস্সাম. এৱং অনাগতে গৰুভাৱনীযা ভৱিস্সতীতি সব্বাৱ একচিত্তা অহেসুন্তিপি সমচিত্তা. অপৰম্পি কাৰণং – সব্বাপি হি তা একসমাপত্তিলাভিনিযো ৱা অহেসুং একাৰম্মণলাভিনিযো ৱাতি এৱম্পি সমচিত্তা.
হট্ঠাতি তুট্ঠপহট্ঠা আমোদিতা পমোদিতা. সাধূতি আযাচনত্থে নিপাতো. অনুকম্পং উপাদাযাতি ন থেৰস্স অনুকম্পং কাৰুঞ্ঞং অনুদ্দযং পটিচ্চ, ন চ ইমস্মিং ঠানে থেৰস্স অনুকম্পিতব্বকিচ্চং অত্থি. যস্মিং হি দিৱসে থেৰো সূকৰখতলেণদ্ৱাৰে ভাগিনেয্যস্স দীঘনখপৰিব্বাজকস্স ৱেদনাকম্মট্ঠানে (ম. নি. ২.২০৬) কথিযমানে তালৱণ্টং গহেত্ৱা সত্থাৰং বীজমানো ঠিতো পৰস্স ৱড্ঢিতভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা খুদং ৱিনোদেন্তো ৱিয পৰস্স সজ্জিতপসাধনং সীসে পটিমুঞ্চন্তো ৱিয চ সাৱকপাৰমিঞাণস্স নিপ্পদেসতো মত্থকং পত্তো, তস্মিংযেৱ দিৱসে ভগৱতা অনুকম্পিতো নাম. অৱসেসানং পন তং ঠানং সম্পত্তানং দেৱমনুস্সানং অনুকম্পং উপাদায গচ্ছতু ভগৱাতি ভগৱন্তং যাচিংসু.
বলৱা পুৰিসোতি দুব্বলো হি খিপ্পং সমিঞ্জনপসাৰণং কাতুং ন সক্কোতি, বলৱাৱ সক্কোতি. তেনেতং ৱুত্তং. সম্মুখে পাতুৰহোসীতি সম্মুখট্ঠানে পুৰতোযেৱ পাকটো অহোসি. ভগৱা এতদৱোচাতি এতং ‘‘ইধ সাৰিপুত্তা’’তিআদিনা নযেন অত্তনো আগমনকাৰণং অৱোচ. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘সচে কোচি বালো অকতঞ্ঞূ ভিক্খু ৱা ভিক্খুনী ৱা উপাসকো ৱা উপাসিকা ৱা এৱং চিন্তেয্য – ‘সাৰিপুত্তত্থেৰো মহন্তং পৰিসং অলত্থ, সম্মাসম্বুদ্ধো এত্তকং অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো উসূযায পৰিসং উট্ঠাপেতুং আগতো’তি. সো ইমং মযি মনোপদোসং কত্ৱা অপাযে নিব্বত্তেয্যা’’তি. অথত্তনো আগমনকাৰণং কথেন্তো এতং ‘‘ইধ সাৰিপুত্তা’’তিআদিৱচনং অৱোচ.
এৱং অত্তনো আগমনকাৰণং কথেত্ৱা ইদানি সমাপত্তিযা থামং কথেতুং তা খো পন, সাৰিপুত্ত, দেৱতা দসপি হুত্ৱাতিআদিমাহ. তত্থ যসৱসেন ৱা অত্থং আহৰিতুং ৱট্টতি সমাপত্তিৱসেন ৱা. যসৱসেন তাৱ মহেসক্খা দেৱতা দস দস একট্ঠানে অট্ঠংসু, তাহি অপ্পেসক্খতৰা ৱীসতি ৱীসতি একট্ঠানে অট্ঠংসু, তাহি অপ্পেসক্খতৰা…পে… সট্ঠি সট্ঠি একট্ঠানে অট্ঠংসু. সমাপত্তিৱসেন পন যাহি পণীতা সমাপত্তি ভাৱিতা, তা সট্ঠি সট্ঠি একট্ঠানে অট্ঠংসু. যাহি ততো হীনতৰা, তা পঞ্ঞাস পঞ্ঞাস…পে… যাহি ততো হীনতৰা সমাপত্তি ভাৱিতা…পে… তা দস দস একট্ঠানে অট্ঠংসু. যাহি ৱা হীনা ভাৱিতা, তা দস দস একট্ঠানে অট্ঠংসু. যাহি ততো পণীততৰা ভাৱিতা, তা ৱীসতি ৱীসতি. যাহি ততো পণীততৰা…পে… তা সট্ঠি সট্ঠি একট্ঠানে অট্ঠংসু.
আৰগ্গকোটিনিতুদনমত্তেতি আৰগ্গকোটিযা পতনমত্তে ওকাসে. ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তীতি এৱং সম্বাধে ঠানে তিট্ঠন্তিযোপি অঞ্ঞমঞ্ঞং ন ব্যাবাধেন্তি ন ঘট্টেন্তি, অসম্পীড়া অসম্বাধাৱ অহেসুং. ‘‘তৱ হত্থো মং বাধতি, তৱ পাদো মং বাধতি, ত্ৱং মং মদ্দন্তী ঠিতা’’তি ৱত্তব্বকাৰণং নাহোসি. তত্থ নূনাতি তস্মিং ভৱে নূন. তথাচিত্তং ভাৱিতন্তি তেনাকাৰেন চিত্তং ভাৱিতং. যেন তা দেৱতাতি যেন তথাভাৱিতেন চিত্তেন তা দেৱতা দসপি হুত্ৱা…পে… তিট্ঠন্তি, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তীতি. ইধেৱ খোতি সাসনে ৱা মনুস্সলোকে ৱা ভুম্মং, ইমস্মিংযেৱ সাসনে ইমস্মিংযেৱ মনুস্সলোকেতি অত্থো. তাসঞ্হি দেৱতানং ইমস্মিংযেৱ মনুস্সলোকে ইমস্মিংযেৱ চ সাসনে তং চিত্তং ভাৱিতং, যেন তা সন্তে ৰূপভৱে নিব্বত্তা, ততো চ পন আগন্ত্ৱা এৱং সুখুমে অত্তভাৱে মাপেত্ৱা ঠিতা. তত্থ কিঞ্চাপি কস্সপদসবলস্স সাসনে তীণি মগ্গফলানি নিব্বত্তেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তদেৱতাপি অত্থি, সব্ববুদ্ধানং পন একাৱ অনুসাসনী একং সাসনন্তি কত্ৱা ‘‘ইধেৱ খো, সাৰিপুত্তা’’তি অঞ্ঞবুদ্ধানং সাসনম্পি ইমমেৱ সাসনং কৰোন্তো আহ. এত্তাৱতা তথাগতেন সমাপত্তিযা থামো কথিতো.
ইদানি সাৰিপুত্তত্থেৰং আৰব্ভ তন্তিৱসেন অনুসাসনিং কথেন্তো তস্মাতিহ, সাৰিপুত্তাতি আহ. তত্থ তস্মাতি যস্মা তা দেৱতা ইধেৱ সন্তং সমাপত্তিং নিব্বত্তেত্ৱা সন্তে ভৱে নিব্বত্তা, তস্মা. সন্তিন্দ্ৰিযাতি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সন্ততায নিব্বুততায পণীততায সন্তিন্দ্ৰিযা. সন্তমানসাতি মানসস্স সন্ততায নিব্বুততায পণীততায সন্তমানসা. সন্তংযেৱ উপহাৰং উপহৰিস্সামাতি কাযচিত্তূপহাৰং সন্তং নিব্বুতং পণীতংযেৱ উপহৰিস্সাম. সব্ৰহ্মচাৰীসূতি সমানং একুদ্দেসতাদিং ব্ৰহ্মং চৰন্তেসু সহধম্মিকেসু. এৱঞ্হি ৱো, সাৰিপুত্ত, সিক্খিতব্বন্তি ইমিনা এত্তকেন ৱাৰেন ভগৱা দেসনং সব্বঞ্ঞুভাসিতং অকাসি. অনস্সুন্তি নট্ঠা ৱিনট্ঠা. যে ইমং ধম্মপৰিযাযং নাস্সোসুন্তি যে অত্তনো পাপিকং তুচ্ছং নিৰত্থকং দিট্ঠিং নিস্সায ইমং এৱৰূপং ধম্মদেসনং সোতুং ন লভিংসূতি যথানুসন্ধিনা দেসনং নিট্ঠাপেসি.
৩৮. ছট্ঠে ৱৰণাযং ৱিহৰতীতি ৱৰণা নাম একং নগৰং, তং উপনিস্সায ৱিহৰতি. কামৰাগাভিনিৱেসৱিনিবন্ধপলিগেধপৰিযুট্ঠানজ্ঝোসানহেতূতি কামৰাগাভিনিৱেসহেতু, কামৰাগৱিনিবন্ধহেতু, কামৰাগপলিগেধহেতু, কামৰাগপৰিযুট্ঠানহেতু, কামৰাগঅজ্ঝোসানহেতূতি অত্থো. ইদং ৱুত্তং হোতি – য্ৱাযং পঞ্চ কামগুণে নিস্সায উপ্পজ্জতি কামৰাগো, তস্সাভিনিৱেসাদিহেতু. কামৰাগেন অভিনিৱিট্ঠত্তা ৱিনিবদ্ধত্তা তস্মিংযেৱ চ কামৰাগে মহাপঙ্কে ৱিয পলিগেধত্তা অনুপৱিট্ঠত্তা তেনেৱ চ কামৰাগেন পৰিযুট্ঠিতত্তা গহিতত্তা কামৰাগেনেৱ চ অজ্ঝোসিতত্তা গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠপেত্ৱা গহিতত্তাতি. দিট্ঠিৰাগাদিপদেসুপি এসেৱ নযো. দিট্ঠিৰাগোতি পনেত্থ দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো নিস্সায উপ্পজ্জনকৰাগো ৱেদিতব্বো. পুৰত্থিমেসু জনপদেসূতি থেৰস্স ৱসনট্ঠানতো সাৱত্থিজনপদো পুৰত্থিমদিসাভাগে হোতি, থেৰো চ নিসীদন্তোপি ততোমুখোৱ নিসিন্নো, তস্মা এৱমাহ. উদানং উদানেসীতি উদাহাৰং উদাহৰি. যথা হি যং তেলং মানং গহেতুং ন সক্কোতি, ৱিস্সন্দিত্ৱা গচ্ছতি, তং অৱসেসকোতি ৱুচ্চতি. যঞ্চ জলং তড়াকং গহেতুং ন সক্কোতি, অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা গচ্ছতি, তং ওঘোতি ৱুচ্চতি, এৱমেৱং যং পীতিৱচনং হদযং গহেতুং ন সক্কোতি, অধিকং হুত্ৱা অন্তো অসণ্ঠহিত্ৱা বহি নিক্খমতি, তং উদানন্তি ৱুচ্চতি, এৱৰূপং পীতিমযৱচনং নিচ্ছাৰেসীতি অত্থো.
৩৯. সত্তমে গুন্দাৱনেতি এৱং নামকে ৱনে. উপসঙ্কমীতি ‘‘মহাকচ্চানত্থেৰো কিৰ নাম অত্তনো পিতুমত্তম্পি অয্যকমত্তম্পি দিস্ৱা নেৱ অভিৱাদেতি ন পচ্চুট্ঠেতি ন আসনেন নিমন্তেতী’’তি সুত্ৱা ‘‘ন সক্কা এত্তকেন নিট্ঠং গন্তুং, উপসঙ্কমিত্ৱা নং পৰিগ্গণ্হিস্সামী’’তি ভুত্তপাতৰাসো যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমি. জিণ্ণেতি জৰাজিণ্ণে. ৱুদ্ধেতি ৱযোৱুদ্ধে. মহল্লকেতি জাতিমহল্লকে. অদ্ধগতেতি দীঘকালদ্ধানং অতিক্কন্তে. ৱযোঅনুপ্পত্তেতি পচ্ছিমৱযং অনুপ্পত্তে. তযিদং, ভো কচ্চান, তথেৱাতি, ভো কচ্চান, যং তং অম্হেহি কেৱলং সুতমেৱ, তং ইমিনা দিট্ঠেন সমেতি. তস্মা তং তথেৱ, ন অঞ্ঞথা. ন হি ভৱং কচ্চানো ব্ৰাহ্মণেতি ইদং অত্তানং সন্ধায ৱদতি. অযং কিৰস্স অধিপ্পাযো – অম্হে এৱং মহল্লকে দিস্ৱা ভোতো কচ্চানস্স অভিৱাদনমত্তম্পি পচ্চুট্ঠানমত্তম্পি আসনেন নিমন্তনমত্তম্পি নত্থীতি. ন সম্পন্নমেৱাতি ন যুত্তমেৱ ন অনুচ্ছৱিকমেৱ.
থেৰো ব্ৰাহ্মণস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘অযং ব্ৰাহ্মণো নেৱ ৱুদ্ধে জানাতি ন দহৰে, আচিক্খিস্সামিস্স ৱুদ্ধে চ দহৰে চা’’তি দেসনং ৱড্ঢেন্তো অত্থি ব্ৰাহ্মণাতিআদিমাহ. তত্থ জানতাতি সব্বং নেয্যং জানন্তেন. পস্সতাতি তদেৱ হত্থে ঠপিতং আমলকং ৱিয পস্সন্তেন. ৱুদ্ধভূমীতি যেন কাৰণেন ৱুদ্ধো নাম হোতি, তং কাৰণং. দহৰভূমীতি যেন কাৰণেন দহৰো নাম হোতি, তং কাৰণং. আসীতিকোতি অসীতিৱস্সৱযো. নাৱুতিকোতি নৱুতিৱস্সৱযো. কামে পৰিভুঞ্জতীতি ৱত্থুকামে কিলেসকামেতি দুৱিধেপি কামে কমনৱসেন পৰিভুঞ্জতি. কামমজ্ঝাৱসতীতি দুৱিধেপি কামে ঘৰে ঘৰস্সামিকো ৱিয ৱসতি অধিৱসতি. কামপৰিযেসনায উস্সুকোতি দুৱিধানম্পি কামানং পৰিযেসনত্থং উস্সুক্কমাপন্নো. বালো ন থেৰোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতীতি সো ন থেৰো বালো মন্দোত্ৱেৱ গণনং গচ্ছতি. ৱুত্তং হেতং –
‘‘ন তেন থেৰো সো হোতি, যেনস্স পলিতং সিৰো;
পৰিপক্কো ৱযো তস্স, মোঘজিণ্ণোতি ৱুচ্চতী’’তি. (ধ. প. ২৬০);
দহৰোতি তৰুণো. যুৱাতি যোব্বনেন সমন্নাগতো. সুসুকাড়কেসোতি সুট্ঠু কাড়কেসো. ভদ্ৰেন যোব্বনেন সমন্নাগতোতি যেন যোব্বনেন সমন্নাগতো যুৱা, তং যোব্বনং ভদ্ৰং লদ্ধকন্তি দস্সেতি. পঠমেন ৱযসাতি পঠমৱযো নাম তেত্তিংস ৱস্সানি, তেন সমন্নাগতোতি অত্থো. পণ্ডিতো থেৰোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতীতি সো এৱৰূপো পুগ্গলো পণ্ডিতোতি চ থেৰোতি চ গণনং গচ্ছতি. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘যম্হি সচ্চঞ্চ ধম্মো চ, অহিংসা সংযমো দমো;
স ৱে ৱন্তমলো ধীৰো, থেৰো ইতি পৱুচ্চতী’’তি. (ধ. প. ২৬১);
৪০. অট্ঠমে চোৰা বলৱন্তো হোন্তীতি পক্খসম্পন্না, পৰিৱাৰসম্পন্না, ধনসম্পন্না, নিৱাসট্ঠানসম্পন্না, ৱাহনসম্পন্না চ হোন্তি. ৰাজানো তস্মিং সমযে দুব্বলা হোন্তীতি তস্মিং সমযে ৰাজানো তাসং সম্পত্তীনং অভাৱেন দুব্বলা হোন্তি. অতিযাতুন্তি বহিদ্ধা জনপদচাৰিকং চৰিত্ৱা ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে অন্তোনগৰং পৱিসিতুং. নিয্যাতুন্তি ‘‘চোৰা জনপদং ৱিলুম্পন্তি মদ্দন্তি, তে নিসেধেস্সামা’’তি পঠমযামে ৱা মজ্ঝিমযামে ৱা পচ্ছিমযামে ৱা নিক্খমিতুং ফাসুকং ন হোতি. ততো উট্ঠায চোৰা মনুস্সে পোথেত্ৱা অচ্ছিন্দিত্ৱা গচ্ছন্তি. পচ্চন্তিমে ৱা জনপদে অনুসঞ্ঞাতুন্তি গামং ৱাসকৰণত্থায সেতুং অত্থৰণত্থায পোক্খৰণিং খণাপনত্থায সালাদীনং কৰণত্থায পচ্চন্তিমে জনপদে অনুসঞ্ঞাতুম্পি ন সুখং হোতি. ব্ৰাহ্মণগহপতিকানন্তি অন্তোনগৰৱাসীনং ব্ৰাহ্মণগহপতিকানং. বাহিৰানি ৱা কম্মন্তানীতি বহিগামে আৰামে খেত্তকম্মন্তানি. পাপভিক্খূ বলৱন্তো হোন্তীতি পক্খুত্তৰা যসুত্তৰা পুঞ্ঞৱন্তো বহুকেহি উপট্ঠাকেহি চ উপট্ঠাকীহি চ সমন্নাগতা ৰাজৰাজমহামত্তসন্নিস্সিতা. পেসলা ভিক্খূ তস্মিং সমযে দুব্বলা হোন্তীতি তস্মিং সমযে পিযসীলা ভিক্খূ তাসং সম্পত্তীনং অভাৱেন দুব্বলা হোন্তি. তুণ্হীভূতা তুণ্হীভূতাৱ সঙ্ঘমজ্ঝে সঙ্কসাযন্তীতি নিস্সদ্দা হুত্ৱা সঙ্ঘমজ্ঝে নিসিন্না কিঞ্চি একৱচনম্পি মুখং উক্খিপিত্ৱা কথেতুং অসক্কোন্তা পজ্ঝাযন্তা ৱিয নিসীদন্তি. তযিদন্তি তদেতং কাৰণং. সুক্কপক্খো ৱুত্তৱিপল্লাসেন ৱেদিতব্বো.
৪১. নৱমে মিচ্ছাপটিপত্তাধিকৰণহেতূতি মিচ্ছাপটিপত্তিযা কাৰণহেতু পটিপজ্জনহেতূতি অত্থো. ঞাযং ধম্মং কুসলন্তি সহৱিপস্সনকং মগ্গং. এৱৰূপো হি সহৱিপস্সনকং মগ্গং আৰাধেতুং সম্পাদেতুং পূৰেতুং ন সক্কোতি. সুক্কপক্খো ৱুত্তৱিপল্লাসেন ৱেদিতব্বো. ইমস্মিং সুত্তে সহ ৱিপস্সনায মগ্গো কথিতো.
৪২. দসমে দুগ্গহিতেহীতি উপ্পটিপাটিযা গহিতেহি. ব্যঞ্জনপ্পতিৰূপকেহীতি ব্যঞ্জনসো পতিৰূপকেহি অক্খৰচিত্ৰতায লদ্ধকেহি. অত্থঞ্চ ধম্মঞ্চ পটিবাহন্তীতি সুগ্গহিতসুত্তন্তানং অত্থঞ্চ পাড়িঞ্চ পটিবাহন্তি, অত্তনো দুগ্গহিতসুত্তন্তানংযেৱ অত্থঞ্চ পাড়িঞ্চ উত্তৰিতৰং কত্ৱা দস্সেন্তি. সুক্কপক্খো ৱুত্তৱিপল্লাসেন ৱেদিতব্বো. ইমস্মিং সুত্তে সাসনস্স ৱুদ্ধি চ পৰিহানি চ কথিতাতি.
সমচিত্তৱগ্গো চতুত্থো.