১৬. একধম্মপাড়ি

(১৬) ৩. একধম্মপাড়ি-ততিযৱগ্গৱণ্ণনা

৩০৮. ততিযস্স পঠমে মিচ্ছাদিট্ঠিকোতি অযাথাৱদিট্ঠিকো. ৱিপৰীতদস্সনোতি তাযেৱ মিচ্ছাদিট্ঠিযা ৱিপৰীতদস্সনো. সদ্ধম্মা ৱুট্ঠাপেত্ৱাতি দসকুসলকম্মপথধম্মতো ৱুট্ঠাপেত্ৱা. অসদ্ধম্মে পতিট্ঠাপেতীতি দসঅকুসলকম্মপথসঙ্খাতে অসদ্ধম্মে পতিট্ঠাপেতি. একপুগ্গলোতি চেত্থ ছহি সত্থাৰেহি সদ্ধিং দেৱদত্তো চ অঞ্ঞে চ এৱৰূপা ৱেদিতব্বা.

৩০৯. দুতিযে সম্মাদিট্ঠিকোতি যাথাৱদিট্ঠিকো. অৱিপৰীতদস্সনোতি তাযেৱ সম্মাদিট্ঠিযা অৱিপৰীতদস্সনো. অসদ্ধম্মাতি দসঅকুসলকম্মপথতো. সদ্ধম্মেতি দসকুসলকম্মপথসঙ্খাতে সদ্ধম্মে. একপুগ্গলোতি চেত্থ অনুপ্পন্নে বুদ্ধে চক্কৱত্তী ৰাজা সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তোতি এৱমাদযো লব্ভন্তি, উপ্পন্নে বুদ্ধে বুদ্ধো চেৱ বুদ্ধসাৱকা চ.

৩১০. ততিযে মিচ্ছাদিট্ঠিপৰমানীতি মিচ্ছাদিট্ঠি পৰমা এতেসন্তি মিচ্ছাদিট্ঠিপৰমানি. পঞ্চ হি আনন্তৰিযকম্মানি মহাসাৱজ্জানি নাম, তেহিপি মিচ্ছাদিট্ঠিযেৱ মহাসাৱজ্জতৰাতি অধিপ্পাযো. কস্মা? তেসঞ্হি পৰিচ্ছেদো অত্থি. চত্তাৰি হি আনন্তৰিযকম্মানি নিৰযে নিব্বত্তাপেন্তীতি ৱুত্তানি. সঙ্ঘভেদকম্মম্পি নিৰযে কপ্পট্ঠিতিকমেৱ হোতি. এৱমেতেসং পৰিচ্ছেদো অত্থি, কোটি পঞ্ঞাযতি. নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিযা পন পৰিচ্ছেদো নত্থি. সা হি ৱট্টস্স মূলং, তায সমন্নাগতস্স ভৱতো ৱুট্ঠানং নত্থি. যে তস্স সোতব্বং মঞ্ঞন্তি, তেপি ৱিপ্পটিপাদেতি. তায চ সমন্নাগতস্স নেৱ সগ্গো অত্থি ন মগ্গো. কপ্পৱিনাসে মহাজনে ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তেপি নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিকো তত্থ অনিব্বত্তিত্ৱা পিট্ঠিচক্কৱাড়ে নিব্বত্ততি. কিং পন পিট্ঠিচক্কৱাড়ং ন ঝাযতীতি? ঝাযতি, তস্মিং ঝাযমানেপি এস আকাসে একস্মিং ওকাসে পচ্চতিযেৱাতি ৱদন্তি.

৩১১. চতুত্থে মক্খলীতি ‘‘মা খলী’’তি ৱচনং উপাদায এৱংলদ্ধনামো তিত্থকৰো. নদীমুখেতি দ্ৱিন্নং নদীনং সমাগতট্ঠানে. দেসনামত্তমেৱেতং, দ্ৱিন্নং কন্দৰানং, দ্ৱিন্নং উদকানং, সমুদ্দস্স চ, লোণিযা চ, সমুদ্দস্স চ নদিযা চাতি এতেসম্পি যস্স কস্সচি সমাগতট্ঠানং, অঞ্ঞম্পি তথাৰূপং উদকং. খিপন্তি কুমিনং. উড্ডেয্যাতি ওড্ডেয্য. মনুস্সা হি নড়েহি ৱা উচ্ছূহি ৱা ৱেড়ূহি ৱা পলাসন্তিসলাকায ৱা একং দ্ৱে তযো ৱা কুম্ভে গণ্হনপ্পমাণকুমিনং কত্ৱা মুখৱট্টিযা যোত্তেন বন্ধিত্ৱা নদীমুখং নেত্ৱা দ্ৱীসু পস্সেসু খাণুকে কোট্টেত্ৱা যোত্তেহি তত্থ বন্ধন্তি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. তস্মিঞ্হি পৱিট্ঠস্স খুদ্দকস্স মচ্ছস্সাপি মোক্খো নত্থি. অনযাযাতি অৱড্ঢিযা. ব্যাসনাযাতি ৱিনাসায. মক্খলি মোঘপুৰিসোতি অযং মক্খলি গোসালো তুচ্ছপুৰিসো. মনুস্সখিপ্পং মঞ্ঞে লোকে উপ্পন্নোতি মহাজনস্স সগ্গমোক্খগমনমগ্গে তত্থ গমননিৱাৰণত্থং মনুস্সকুমিনং ৱিয লোকে উপ্পন্নো.

৩১২. পঞ্চমাদীসু দুৰক্খাতে, ভিক্খৱে, ধম্মৱিনযেতি দুৰক্খাতধম্মৱিনযো নাম বাহিৰকসাসনং. তত্থ হি সত্থাপি অসব্বঞ্ঞূ হোতি, ধম্মোপি দুৰক্খাতো, গণোপি দুপ্পটিপন্নো. যো চ সমাদপেতীতি যো আচৰিযপুগ্গলো সমাদপেতি. যঞ্চ সমাদপেতীতি যং অন্তেৱাসিকং সমাদপেতি. যো চ সমাদপিতো তথত্তায পটিপজ্জতীতি যো অন্তেৱাসিকো আচৰিযেন সমাদপিতো তস্স ৱচনং কৰোন্তো তথাভাৱায পটিপজ্জতি. বহুং অপুঞ্ঞং পসৱন্তীতি সমাদপকো হি পাণাতিপাতাদীসু জঙ্ঘসতং সমাদপেন্তো তেসং সব্বেসম্পি অকুসলেন সমকমেৱ অকুসলং পাপুণাতি. তেনাহ – ‘‘সব্বে তে বহুং অপুঞ্ঞং পসৱন্তী’’তি.

৩১৩. স্ৱাক্খাতেতি সুট্ঠু অক্খাতে সুদেসিতে. এৱৰূপে হি ধম্মৱিনযে সত্থা চ সব্বঞ্ঞূ হোতি, ধম্মো চ স্ৱাক্খাতো, গণো চ সুপ্পটিপন্নো. সব্বে তে বহুং পুঞ্ঞং পসৱন্তীতি সমাদপকো হি ভিক্খূ পিণ্ডায পৱিট্ঠে দিস্ৱা যাগুভত্তাদীনি সমাদপেন্তো সব্বেসম্পি দাযকানং কুসলেন সমকং কুসলং পাপুণাতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘বহুং পুঞ্ঞং পসৱন্তী’’তি.

৩১৪. দাযকেন মত্তা জানিতব্বাতি দাযকপুগ্গলেন পমাণং জানিতব্বং, পমাণেন দাতব্বং, পূৰেত্ৱা অতিৰেকং ন দাতব্বং. ন দাতব্বন্তি হি অৱত্ৱা পমাণৱসেন থোকং দাতব্বন্তি ৱুত্তং. কস্মা? পূৰেত্ৱা অতিৰেকে দিন্নেপি হি অতিৰেকা মনুস্সসম্পত্তি ৱা দিব্বসম্পত্তি ৱা নিব্বানসম্পত্তি ৱা নত্থি. নো পটিগ্গাহকেনাতি পটিগ্গাহকস্স পন মত্তং জানিত্ৱা পটিগ্গহণকিচ্চং নাম নত্থি. কস্মা? তস্স হি মত্তং ঞত্ৱা পূৰেতব্বা মত্তপটিগ্গহণমূলিকা অপ্পিচ্ছপটিপদা নাম নত্থি. যত্তকং পন লভতি, তত্তকং গহেতব্বং. অতিৰেকগ্গহণমূলং হিস্স পুত্তদাৰভৰণং ভৱিস্সতি.

৩১৫. পটিগ্গাহকেন মত্তা জানিতব্বাতি পটিগ্গাহকপুগ্গলেন পমাণং জানিতব্বং. কথং? তেন হি দাযকস্স ৱসো ৱেদিতব্বো, দেয্যধম্মস্স ৱসো ৱেদিতব্বো, অত্তনো থামো ৱেদিতব্বো. যদি হি দেয্যধম্মো বহু হোতি, দাযকো অপ্পং দাতুকামো, দাযকস্স ৱসেন অপ্পং গণ্হিতব্বং. দেয্যধম্মো অপ্পো, দাযকো বহুং দাতুকামো, দেয্যধম্মস্স ৱসেন অপ্পং গণ্হিতব্বং. দেয্যধম্মোপি বহু, দাযকোপি বহুং দাতুকামো, অত্তনো থামং ঞত্ৱা পমাণেনেৱ গণ্হিতব্বং. এৱং মত্তং ঞত্ৱা পটিগ্গণ্হন্তো হি অপ্পিচ্ছপটিপদং পূৰেতি. অনুপ্পন্নস্স লাভো উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো লাভো থাৱৰোৱ হোতি. অপ্পসন্না পসীদন্তি, পসন্নাপি ভিয্যো পসাদমাপজ্জন্তি, মহাজনস্স চক্খুভূতো হোতি, সাসনং চিৰট্ঠিতিকং কৰোতি.

তত্ৰিমানি ৱত্থূনি – ৰোহণজনপদে কিৰ কুটিম্বিযৱিহাৰে একো দহৰো দুব্ভিক্খসমযে তস্মিং গামে একস্স কম্মকাৰস্স গেহে ভুঞ্জনত্থায কটচ্ছুভত্তং গহেত্ৱা গমনত্থায চ কটচ্ছুভত্তমেৱ লভতি. সো একদিৱসং তস্মিং গেহে একং আগন্তুকং দিস্ৱা একমেৱ কটচ্ছুভত্তং গণ্হি. অথস্স ‘‘কেন কাৰণেনা’’তি ৱুত্তে তমত্থং ৱত্ৱা সো কুলপুত্তো পসীদিত্ৱা ‘‘অম্হাকং কুলূপকভদন্তো এৱৰূপো নামা’’তি ৰাজদ্ৱাৰে মিত্তামচ্চানং কথেসি. তে সব্বেপি তস্স অপ্পিচ্ছগুণে পসন্না একদিৱসেনেৱ সট্ঠি ধুৰভত্তানি ঠপেসুং. এৱং অপ্পিচ্ছো অনুপ্পন্নলাভং উপ্পাদেতি.

সদ্ধাতিস্সমহাৰাজাপি চূড়ুপট্ঠাকং তিস্সামচ্চং ৱীমংসিত্ৱা তেন একং তিত্তিৰং পচাপেত্ৱা আহৰাপেসি. অথ পৰিভোগসমযে ‘‘অগ্গং দত্ৱা পৰিভুঞ্জিস্সামী’’তি অট্ঠকসালপৰিৱেণে মহাথেৰস্স ভণ্ডগ্গাহসামণেৰস্স তিত্তিৰমংসং দেন্তো তস্মিং থোকংযেৱ পটিগ্গণ্হন্তে তস্স অপ্পিচ্ছগুণে পসীদিত্ৱা ‘‘পসন্নোস্মি, তাত, অট্ঠ তে ধুৰভত্তানি দেমী’’তি আহ. মহাৰাজ, উপজ্ঝাযস্স দেমীতি. অপৰানিপি অট্ঠ দেমীতি. তানি অম্হাকং আচৰিযস্স দেমীতি. অপৰানিপি অট্ঠ দম্মীতি. তানি সমানুপজ্ঝাযানং দম্মীতি. অপৰানিপি অট্ঠ দম্মীতি. তানি ভিক্খুসঙ্ঘস্স দম্মীতি. অপৰানিপি অট্ঠ দম্মীতি. সামণেৰো অধিৱাসেসি. এৱমস্স উপ্পন্নো লাভো থাৱৰো হোতি.

অপ্পসন্না পসীদন্তীতি এত্থপি – দীঘব্ৰাহ্মণো কিৰ ব্ৰাহ্মণে ভোজেন্তো পঞ্চ পঞ্চ ভত্তসৰকানি দত্ৱা সন্তপ্পেতুং নাসক্খি. অথেকদিৱসং ‘‘সমণা কিৰ নাম অপ্পিচ্ছা’’তি কথং সুত্ৱা ৱীমংসনত্থায ভত্তং গাহাপেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স ভত্তকিচ্চকৰণৱেলায ৱিহাৰং গন্ত্ৱা তিংসমত্তে ভিক্খূ ভোজনসালাযং ভুঞ্জন্তে দিস্ৱা একং ভত্তসৰকং গহেত্ৱা সঙ্ঘত্থেৰস্স সন্তিকং অগমাসি. থেৰো অঙ্গুলিং চালেত্ৱা থোকমেৱ অগ্গহেসি. এতেনেৱ নিযামেন একং ভত্তসৰকং সব্বেসং সম্পাপুণি. ততো ব্ৰাহ্মণো ‘‘সচ্চোযেৱ এতেসং সমণানং গুণো’’তি অপ্পিচ্ছতায পসন্নো সহস্সং ৱিস্সজ্জেত্ৱা তস্মিংযেৱ ৱিহাৰে চেতিযং কাৰেসি. এৱং অপ্পসন্না পসীদন্তি.

পসন্না ভিয্যো পসীদন্তীতি এত্থ ৱত্থুনা কিচ্চং নত্থি. পসন্নানঞ্হি অপ্পিচ্ছং দিস্ৱা পসাদো ভিয্যো ৱড্ঢতিযেৱ.

মজ্ঝন্তিকতিস্সত্থেৰসদিসে পন অপ্পিচ্ছে দিস্ৱা মহাজনো অপ্পিচ্ছো ভৱিতুং মঞ্ঞতীতি অপ্পিচ্ছো মহাজনস্স চক্খুভূতো নাম হোতি.

‘‘অপ্পিচ্ছতা, ভিক্খৱে, সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্ততী’’তি (অ. নি. ১.১১৬-১২৯) ৱচনতো পন অপ্পিচ্ছো সাসনং চিৰট্ঠিতিকং কৰোতি নাম.

নো দাযকেনাতি স্ৱাক্খাতে ধম্মৱিনযে পন দাযকস্স পমাণং ঞত্ৱা দাতব্বকিচ্চং নাম নত্থি. যত্তকো দেয্যধম্মো অত্থি, তত্তকং অৱত্থৰিত্ৱা দাতুং ৱট্টতি. অৱত্থৰিত্ৱা দিন্নকাৰণা হি এস মনুস্সসম্পত্তিং, দিব্বসম্পত্তিং, নিব্বানসম্পত্তিঞ্চ অৱত্থৰিত্ৱা উত্তৰুত্তৰি পণীতপণীতমেৱ লভতি.

৩১৬. যো আৰদ্ধৱীৰিযো, সো দুক্খং ৱিহৰতীতি পঞ্চাতপতপ্পনমৰুপ্পপাতপতনাদিচ্চানুপৰিৱত্তন-উক্কুটিকপ্পধানাদীনি অনুযুঞ্জন্তো দিট্ঠে চেৱ ধম্মে দুক্খং ৱিহৰতি, তস্সেৱ বাহিৰসমযে সমাদিন্নস্স তপচৰণস্স ৱিপাকেন নিৰযে উপ্পজ্জিত্ৱা সম্পৰাযেপি দুক্খং ৱিহৰতি.

৩১৭. যো কুসীতো, সো দুক্খং ৱিহৰতীতি অযম্পি দিট্ঠে ধম্মে চেৱ সম্পৰাযে চ দুক্খং ৱিহৰতি. কথং? যস্স হি পব্বজিতকালতো পট্ঠায যোনিসো মনসিকাৰো নত্থি, বুদ্ধৱচনং ন উগ্গণ্হাতি, আচৰিযুপজ্ঝাযৱত্তং ন কৰোতি, চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণৱত্তং ন কৰোতি. জনস্স পন সদ্ধাদেয্যং অপচ্চৱেক্খিতপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিত্ৱা দিৱসং সেয্যসুখং পস্সসুখং অনুযুঞ্জিত্ৱা পবুদ্ধকালে তযো ৱিতক্কে ৱিতক্কেতি. সো কতিপাহেনেৱ ভিক্খুভাৱা চৱতি? এৱং দিট্ঠধম্মে চ দুক্খং ৱিহৰতি. পব্বজিত্ৱা পন সমণধম্মস্স সম্মা অকতত্তা চ –

‘‘কুসো যথা দুগ্গহিতো, হত্থমেৱানুকন্ততি;

সামঞ্ঞং দুপ্পৰামট্ঠং, নিৰযাযুপকড্ঢতী’’তি. (ধ. প. ৩১১) –

অপাযস্মিংযেৱ পটিসন্ধিং গণ্হতি. এৱং সম্পৰাযেপি দুক্খং ৱিহৰতি.

৩১৮. যো কুসীতো, সো সুখং ৱিহৰতীতি কালেন কালং ৱুত্তপ্পকাৰে তপচৰণে কিঞ্চি কিঞ্চি তপচৰণং কত্ৱা কালেন কালং ওদাতৱত্থৱসনো মালাগন্ধৱিলেপনধৰো মধুৰভোজনং ভুঞ্জন্তো মুদুকাসু সেয্যাসু সযন্তো দিট্ঠে ধম্মে চেৱ সুখং ৱিহৰতি সম্পৰাযে চ. সো হি তস্স তপচৰণস্স গাড়্হং অগ্গহিতত্তা নাতিবহুং নিৰযে দুক্খং অনুভৱতি. তস্মা সম্পৰাযে সুখং ৱিহৰতি নাম.

৩১৯. যো আৰদ্ধৱীৰিযো, সো সুখং ৱিহৰতীতি আৰদ্ধৱীৰিযো হি পব্বজিতকালতো পট্ঠায ৱত্তেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি, বুদ্ধৱচনং উগ্গণ্হাতি, যোনিসো মনসিকাৰে কম্মং কৰোতি. অথস্স ৱত্তপূৰণঞ্চেৱ উগ্গহিতবুদ্ধৱচনঞ্চ সমণধম্মকিৰিযঞ্চ আৱজ্জেন্তস্স চিত্তং পসীদতি. এৱং দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখং ৱিহৰতি. দিট্ঠধম্মে পন অৰহত্তং পাপুণিতুং অসক্কোন্তো নিব্বত্তভৱে খিপ্পাভিঞ্ঞো হোতীতি সম্পৰাযেপি সুখং ৱিহৰতি নাম.

৩২০. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অপ্পমত্তকোপি গূথো দুগ্গন্ধো হোতীতি ইদং সুত্তং অট্ঠুপ্পত্তিযং ৱুত্তং. কতৰঅট্ঠুপ্পত্তিযন্তি? নৱকনিপাতে (অ. নি. ৯.১২) সত্তুপ্পাদসুত্ত অট্ঠুপ্পত্তিযং. তথাগতো হি তং অত্থং কথেন্তো – ‘‘নৱ পুগ্গলা নিৰযতো মুত্তা, তিৰচ্ছানযোনিতো মুত্তা, পেত্তিৱিসযতো মুত্তা’’তি কথেসি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘সচে খো পন মে পুত্তা ইমং ধম্মদেসনং সুত্ৱা খীণনিৰযম্হা খীণতিৰচ্ছানযোনিকা খীণপেত্তিৱিসযা খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতাতি মঞ্ঞমানা উপৰিমগ্গফলত্থায ৱাযমিতুং ন মঞ্ঞেয্যুং, তেসং সংৱেগং জনেস্সামী’’তি সংৱেগজননত্থং ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে’’তি ইমং সুত্তমাৰভি. তত্থ অপ্পমত্তকোতি থোকমত্তকো পৰিত্তপ্পমাণো, অন্তমসো কুসগ্গেনপি গহেত্ৱা উপসিঙ্ঘিযমানো দুগ্গন্ধোৱ হোতি. অপ্পমত্তকম্পি ভৱং ন ৱণ্ণেমীতি অপ্পমত্তকম্পি কালং ভৱে পটিসন্ধিং ন ৱণ্ণযামি. ইদানিস্স উপমং দস্সেন্তো আহ – অন্তমসো অচ্ছৰাসঙ্ঘাতমত্তম্পীতি. সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন দ্ৱে অঙ্গুলিযো একতো কত্ৱা পহৰণমত্তম্পি কালন্তি ৱুত্তং হোতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

ততিযৱগ্গৱণ্ণনা.