১৬. একধম্মপাড়ি

(১৬) ১. একধম্মপাড়ি-পঠমৱগ্গৱণ্ণনা

২৯৬. একধম্মপাড়িযং একধম্মোতি একসভাৱো. একন্তনিব্বিদাযাতি একন্তেন ৱট্টে নিব্বিন্দনত্থায উক্কণ্ঠনত্থায. ৱিৰাগাযাতি ৱট্টে ৱিৰজ্জনত্থায, ৰাগাদীনং ৱা কিলেসানং ৱিৰজ্জনায ৱিগমায. নিৰোধাযাতি ৰাগাদীনং নিৰোধায অপ্পৱত্তিকৰণত্থায, ৱট্টস্সেৱ ৱা নিৰুজ্ঝনত্থায. উপসমাযাতি কিলেসৱূপসমনত্থায, অভিঞ্ঞাযাতি অনিচ্চাদিৱসেন লক্খণত্তযং আৰোপেত্ৱা অভিজাননত্থায. সম্বোধাযাতি চতুন্নং সচ্চানং বুজ্ঝনত্থায, ‘‘বোধি ৱুচ্চতি চতূসু মগ্গেসু ঞাণ’’ন্তি (মহানি. ১৯১; চূড়নি. খগ্গৱিসাণসুত্তনিদ্দেসো ১২১) এৱং ৱুত্তস্স ৱা চতুমগ্গঞাণস্স পটিৱিজ্ঝনত্থায. নিব্বানাযাতি অপ্পচ্চযনিব্বানস্স সচ্ছিকৰণত্থায.

ইতি ভগৱা ইমেহি সত্তহি পদেহি বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানস্স ৱণ্ণং কথেসি. কস্মা? মহাজনস্স উস্সাহজননত্থং ৱিসকণ্টকৱাণিজো ৱিয অত্তনো পণিযস্স. ৱিসকণ্টকৱাণিজো নাম গুড়ৱাণিজো ৱুচ্চতি. সো কিৰ গুড়ফাণিতখণ্ডসক্কৰাদীনি সকটেনাদায পচ্চন্তগামং গন্ত্ৱা ‘‘ৱিসকণ্টকং গণ্হথ, ৱিসকণ্টকং গণ্হথা’’তি উগ্ঘোসেসি. তং সুত্ৱা গামিকা ‘‘ৱিসং নাম কক্খড়ং ঘোৰং. যো নং খাদতি, সো মৰতি. কণ্টকম্পি ৱিজ্ঝিত্ৱা মাৰেতি, উভোপেতে কক্খড়া. কো এত্থ আনিসংসো’’তি গেহদ্ৱাৰানি থকেসুং, দাৰকে চ পলাপেসুং. তং দিস্ৱা ৱাণিজো ‘অৱোহাৰকুসলা ইমে গামিকা, হন্দ নে উপাযেন গাহাপেমী’’তি ‘‘অতিমধুৰং গণ্হথ, অতিসাদুং গণ্হথ, গুড়ং ফাণিতং সক্কৰং সমগ্ঘং লব্ভতি, কূটমাসককূটকহাপণাদীহি ৱাপি লব্ভতী’’তি উগ্ঘোসেসি. তং সুত্ৱা গামিকা তুট্ঠপহট্ঠা ৱগ্গৱগ্গা গন্ত্ৱা বহুম্পি মূলং দত্ৱা অগ্গহেসুং.

তত্থ ৱিসকণ্টকৱাণিজস্স ‘‘ৱিসকণ্টকং গণ্হথা’’তি উগ্ঘোসনং ৱিয ভগৱতো বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানকথনং, ৱিসকণ্টকে ৱণ্ণং কথেত্ৱা তস্স গহণত্থায মহাজনস্স উস্সাহকৰণং ৱিয ইমেহি সত্তহি পদেহি বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানস্স ৱণ্ণভণনেন তস্স মহাজনস্স উস্সাহকৰণং.

কতমো একধম্মোতি কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. বুদ্ধানুস্সতীতি বুদ্ধং আৰব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি, বুদ্ধগুণাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. তং পনেতং বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানং দুৱিধং হোতি চিত্তসম্পহংসনত্থঞ্চেৱ ৱিপস্সনত্থঞ্চ. কথং? যদা হি অসুভাৰম্মণেসু অঞ্ঞতৰং ভাৱেন্তস্স ভিক্খুনো চিত্তুপ্পাদো উপহঞ্ঞতি উক্কণ্ঠতি নিৰস্সাদো হোতি, ৱীথিং নপ্পটিপজ্জতি, কূটগোণো ৱিয ইতো চিতো চ ৱিধাৱতি. তস্মিং খণে এস মূলকম্মট্ঠানং পহায ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তিআদিনা নযেন তথাগতস্স লোকিযলোকুত্তৰগুণে অনুস্সৰতি. তস্সেৱং বুদ্ধং অনুস্সৰন্তস্স চিত্তুপ্পাদো পসীদতি, ৱিনীৱৰণো হোতি. সো তং চিত্তং এৱং দমেত্ৱা পুন মূলকম্মট্ঠানংযেৱ মনসি কৰোতি. কথং? যথা নাম বলৱা পুৰিসো কূটাগাৰকণ্ণিকত্থায মহাৰুক্খং ছিন্দন্তো সাখাপলাসচ্ছেদনমত্তেনেৱ ফৰসুধাৰায ৱিপন্নায মহাৰুক্খং ছিন্দিতুং অসক্কোন্তোপি ধুৰনিক্খেপং অকত্ৱাৱ কম্মাৰসালং গন্ত্ৱা তিখিণং ফৰসুং কাৰাপেত্ৱা পুন তং ছিন্দেয্য. এৱংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং. সো এৱং বুদ্ধানুস্সতিৱসেন চিত্তং পৰিদমেত্ৱা পুন মূলকম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তো অসুভাৰম্মণং পঠমজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা ঝানঙ্গানি সম্মসিত্ৱা অৰিযভূমিং ওক্কমতি. এৱং তাৱ চিত্তসম্পহংসনত্থং হোতি.

যদা পনেস বুদ্ধানুস্সতিং অনুস্সৰিত্ৱা ‘‘কো অযং ইতিপি সো ভগৱাতিআদিনা নযেন অনুস্সৰি, ইত্থি নু খো পুৰিসো নু খো দেৱমনুস্সমাৰব্ৰহ্মানং অঞ্ঞতৰো নু খো’’তি পৰিগ্গণ্হন্তো ‘‘ন অঞ্ঞো কোচি, সতিসম্পযুত্তং পন চিত্তমেৱ অনুস্সৰী’’তি দিস্ৱা ‘‘তং খো পনেতং চিত্তং খন্ধতো ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো হোতি, তেন সম্পযুত্তা ৱেদনা ৱেদনাক্খন্ধো, তেন সম্পযুত্তা সঞ্ঞা সঞ্ঞাক্খন্ধো, সহজাতা ফস্সাদযো সঙ্খাৰক্খন্ধোতি ইমে চত্তাৰো অৰূপক্খন্ধা হোন্তী’’তি অৰূপঞ্চ ৱৱত্থপেত্ৱা তস্স নিস্সযং পৰিযেসন্তো হদযৱত্থুং দিস্ৱা তস্স নিস্সযানি চত্তাৰি মহাভূতানি, তানি উপাদায পৱত্তানি সেসউপাদাৰূপানি চ পৰিগ্গহেত্ৱা ‘‘সব্বম্পেতং ৰূপং ৰূপক্খন্ধো’’তি ৱৱত্থপেত্ৱা ‘‘ইদঞ্চ ৰূপং পুৰিমঞ্চ অৰূপ’’ন্তি সঙ্খেপতো ৰূপাৰূপং, পভেদতো পঞ্চক্খন্ধে পুন ‘‘সঙ্খেপতো পঞ্চপেতে খন্ধা দুক্খসচ্চ’’ন্তি দুক্খসচ্চং ৱৱত্থপেত্ৱা ‘‘তস্স পভাৱিকা তণ্হা সমুদযসচ্চং, তস্সা নিৰোধো নিৰোধসচ্চং, নিৰোধপজাননা পটিপদা মগ্গসচ্চ’’ন্তি এৱং পুব্বভাগে চত্তাৰি চ সচ্চানি ৱৱত্থপেত্ৱা পটিপাটিযা অৰিযভূমিং ওক্কমতি. তদাস্স ইমং কম্মট্ঠানং ৱিপস্সনত্থং নাম হোতি. অযং খোতিআদি অপ্পনাৱাৰো ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

২৯৭. ধম্মানুস্সতিআদীসুপি এসেৱ নযো. অযং পনেত্থ ৱচনত্থো – ধম্মং আৰব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি ধম্মানুস্সতি, স্ৱাক্খাততাদিধম্মগুণাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. সঙ্ঘং আৰব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি সঙ্ঘানুস্সতি, সুপ্পটিপন্নতাদিসঙ্ঘগুণাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. সীলং আৰব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি সীলানুস্সতি, অখণ্ডতাদিসীলগুণাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. চাগং আৰব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি চাগানুস্সতি, মুত্তচাগতাদিচাগগুণাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. দেৱতা আৰব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি দেৱতানুস্সতি, দেৱতা সক্খিট্ঠানে ঠপেত্ৱা অত্তনো সদ্ধাদিগুণাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. আনাপানে আৰব্ভ উপ্পন্না সতি আনাপানস্সতি, অস্সাসপস্সাসনিমিত্তাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. মৰণং আৰব্ভ উপ্পন্না সতি মৰণস্সতি, জীৱিতিন্দ্ৰিযুপচ্ছেদাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. কেসাদিভেদং ৰূপকাযং গতা, কাযে ৱা গতাতি কাযগতা, কাযগতা চ সা সতি চাতি কাযগতাসতীতি ৱত্তব্বে ৰস্সং অকত্ৱা কাযগতাসতীতি ৱুত্তা. কেসাদিকাযকোট্ঠাসনিমিত্তাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. উপসমং আৰব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি উপসমানুস্সতি, সব্বদুক্খূপসমাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. দুৱিধো ৱা উপসমো অচ্চন্তূপসমো চ খযূপসমো চ. তত্থ অচ্চন্তূপসমো নাম নিব্বানং, খযূপসমো নাম মগ্গো. এৱমেতং দুৱিধম্পি উপসমং অনুস্সৰন্তস্স উপ্পন্না সতি উপসমানুস্সতীতি অযমেত্থ অত্থো. ইতি ইমেসু দসসু কম্মট্ঠানেসু আনাপানস্সতি মৰণস্সতি কাযগতাসতীতি ইমানি তীণি ৱিপস্সনত্থানেৱ হোন্তি, সেসানি সত্ত চিত্তসম্পহংসনত্থানিপি হোন্তীতি.

পঠমৱগ্গৱণ্ণনা.

১৬. একধম্মপাড়ি

(১৬) ২. একধম্মপাড়ি-দুতিযৱগ্গৱণ্ণনা

২৯৮. দুতিযে মিচ্ছাদিট্ঠীতি দ্ৱাসট্ঠিৱিধাযপি মিচ্ছাদিট্ঠিযা এতং অধিৱচনং. মিচ্ছাদিট্ঠিকস্সাতি তায দিট্ঠিযা সমন্নাগতস্স.

২৯৯. সম্মাদিট্ঠীতি পঞ্চৱিধাযপি সম্মাদিট্ঠিযা এতং অধিৱচনং. সম্মাদিট্ঠিকস্সাতি তায দিট্ঠিযা সমন্নাগতস্স.

৩০২. অযোনিসো মনসিকাৰোতি অনুপাযমনসিকাৰো.

৩০৩. যোনিসো মনসিকাৰোতি উপাযমনসিকাৰো. তত্থ অযোনিসো মনসিকৰোতো পুব্বে অনুপ্পন্না মিচ্ছাদিট্ঠি উপ্পজ্জতি, উপ্পন্না পন যাৱ নিযামোক্কমনা পৱড্ঢতি. নিযামে ওক্কন্তে ৱড্ঢিতা নাম হোতি. যোনিসো মনসিকৰোতো পুব্বে অনুপ্পন্না সম্মাদিট্ঠি উপ্পজ্জতি, উপ্পন্না পন যাৱ অৰহত্তমগ্গা পৱড্ঢতি. অৰহত্তফলে পত্তে ৱড্ঢিতা নাম হোতি.

৩০৪. মিচ্ছাদিট্ঠিযা, ভিক্খৱে, সমন্নাগতা সত্তাতি এত্থ একচ্চা মিচ্ছাদিট্ঠি সগ্গাৱৰণা চেৱ হোতি মগ্গাৱৰণা চ, একচ্চা মগ্গাৱৰণাৱ, ন সগ্গাৱৰণা, একচ্চা নেৱ সগ্গাৱৰণা ন মগ্গাৱৰণা. তত্থ অহেতুকদিট্ঠি, অকিৰিযদিট্ঠি, নত্থিকদিট্ঠীতি অযং তিৱিধা সগ্গাৱৰণা চেৱ হোতি মগ্গাৱৰণা চ. দসৱত্থুকা অন্তগ্গাহিকা মিচ্ছাদিট্ঠি মগ্গাৱৰণাৱ হোতি ন সগ্গাৱৰণা. ৱীসতিৱত্থুকা সক্কাযদিট্ঠি নেৱ সগ্গাৱৰণা ন মগ্গাৱৰণা. ইদং পন ৱিধানং পটিক্খিপিত্ৱা ইমস্মিং সুত্তে ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিযা, ভিক্খৱে, সমন্নাগতা’’তি ৱচনতো অন্তমসো ৱীসতিৱত্থুকং সক্কাযদিট্ঠিং উপাদায দিট্ঠি নাম সগ্গং উপনেতুং সমত্থা নাম নত্থি, একন্তং নিৰযস্মিংযেৱ নিমুজ্জাপেতীতি ৱুত্তং. যথা হি মুগ্গমাসপ্পমাণাপি পাসাণসক্খৰা উদকে পক্খিত্তা উপ্পিলৱমানা নাম নত্থি, একন্তং হেট্ঠাৱ পৱিসতি, এৱমেৱং অন্তমসো সক্কাযদিট্ঠিপি সগ্গং উপনেতুং সমত্থা নাম নত্থি, একন্তং অপাযেসুযেৱ নিমুজ্জাপেতীতি.

৩০৫. সম্মাদিট্ঠিযা সমন্নাগতাতি এত্থ কম্মস্সকতসম্মাদিট্ঠি, ঝানসম্মাদিট্ঠি, ৱিপস্সনাসম্মাদিট্ঠি, মগ্গসম্মাদিট্ঠি, ফলসম্মাদিট্ঠীতি পঞ্চৱিধা সম্মাদিট্ঠি. তত্থ কম্মস্সকতসম্মাদিট্ঠি সম্পত্তিভৱং আকড্ঢতি, ঝানসম্মাদিট্ঠি ৰূপাৰূপভৱে পটিসন্ধিং দেতি, মগ্গসম্মাদিট্ঠি ৱট্টং ৱিদ্ধংসেতি, ফলসম্মাদিট্ঠি ভৱং পটিবাহতি. ৱিপস্সনাসম্মাদিট্ঠি কিং কৰোতীতি? সাপি পটিসন্ধিং নাকড্ঢতি. তিপিটকচূড়াভযত্থেৰো পনাহ ‘‘সচে ৱিপস্সনাসম্মাদিট্ঠি ভাৱিতা দিট্ঠেৱ ধম্মে অৰহত্তং পাপেতুং সক্কোতি, ইচ্চেতং কুসলং. সচে ন সক্কোতি, সত্ত ভৱে দেতি, আৱুসো’’তি. এৱমযং লোকিযলোকুত্তৰা সম্মাদিট্ঠি কথিতা. ইমস্মিং পনত্থে লোকিকা ভৱনিপ্ফাদিকাৱ ৱেদিতব্বা.

৩০৬. যঞ্চেৱ কাযকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নন্তি এত্থ যথাদিট্ঠীতি যা যা দিট্ঠি, তস্সা তস্সা অনুৰূপং. সমত্তন্তি পৰিপুণ্ণং. সমাদিন্নন্তি গহিতং. তদেতং যথাদিট্ঠিযং ঠিতকাযকম্মং, দিট্ঠিসহজাতং কাযকম্মং, দিট্ঠানুলোমিকং কাযকম্মন্তি তিৱিধং হোতি. তত্থ ‘‘পাণং হনতো অদিন্নং আদিযতো মিচ্ছাচাৰং চৰতো নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো’’তি যং এৱংলদ্ধিকস্স সতো পাণাতিপাত-অদিন্নাদান-মিচ্ছাচাৰসঙ্খাতং কাযকম্মং, ইদং যথাদিট্ঠিযং ঠিতকাযকম্মং নাম. ‘‘পাণং হনতো অদিন্নং আদিযতো মিচ্ছাচাৰং চৰতো নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো’’তি ইমায পন লদ্ধিযা ইমিনা দস্সনেন সহজাতং কাযকম্মং দিট্ঠিসহজাতং কাযকম্মং নাম. তদেৱ পন সমত্তং সমাদিন্নং গহিতং পৰামট্ঠং দিট্ঠানুলোমিকং কাযকম্মং নাম. ৱচীকম্মাদীসুপি এসেৱ নযো. যথা পনেত্থ ‘‘পাণং হনতো অদিন্নং আদিযতো মিচ্ছাচাৰং চৰতো নত্থি ততোনিদানং পাপ’’ন্তি যোজনা কতা, এৱং ৱচীকম্মমনোকম্মেসু ‘‘মুসা ভণতো, পিসুণং কথেন্তস্স, ফৰুসং কথেন্তস্স, সম্ফং পলপন্তস্স, অভিজ্ঝালুনো, ব্যাপন্নচিত্তস্স, মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স চ সতো নত্থি ততোনিদানং পাপ’’ন্তি যোজনা কাতব্বা.

যা চ চেতনাতিআদীসু দিট্ঠিসহজাতাৱ চেতনা চেতনা নাম, দিট্ঠিসহজাতাৱ পত্থনা পত্থনা নাম, চেতনাপত্থনানং ৱসেন চিত্তট্ঠপনা পণিধি নাম, তেহি পন চেতনাদীহি সম্পযুত্তা ফস্সাদযো সঙ্খাৰা নাম. দিট্ঠি হিস্স, ভিক্খৱে, পাপিকাতি যস্মা তস্স পুগ্গলস্স দিট্ঠি পাপিকা লামিকা. নিক্খিত্তন্তি ৰোপিতং. উপাদিযতীতি গণ্হাতি. কটুকত্তাযাতি ইদং পুৰিমস্সেৱ ৱেৱচনং.

‘‘ৱণ্ণগন্ধৰসূপেতো, অম্বোযং অহুৱা পুৰে;

তমেৱ পূজং লভমানো, কেনম্বো কটুকপ্ফলো.

‘‘পুচিমন্দপৰিৱাৰো, অম্বো তে দধিৱাহন;

মূলং মূলেন সংসট্ঠং, সাখা সাখা নিসেৱৰে;

অসাতসন্নিৱাসেন, তেনম্বো কটুকপ্ফলো’’তি. (জা. ১.২.৭১-৭২) –

আগতট্ঠানে ৱিয হি ইধাপি কটুকন্তি তিত্তকং ৱেদিতব্বং. অসাতত্তাযাতি অমধুৰত্তায.

ইমস্মি পন বীজূপমসুত্তে ‘‘দিট্ঠীতি নিযতমিচ্ছাদিট্ঠি গহিতা’’তি পোৰাণকত্থেৰা আহংসু. তং পন পটিক্খিপিত্ৱা ‘‘সব্বানিপি দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি গহিতানী’’তি ৱুত্তং. অনন্তৰসুত্তে ‘‘পাণাতিপাতা ৱিৰমন্তস্স, অদিন্নাদানা ৱিৰমন্তস্স, মিচ্ছাচাৰা ৱিৰমন্তস্স নত্থি ততোনিদানং পুঞ্ঞ’’ন্তিআদিনা নযেন যথাদিট্ঠিযং ঠিতকাযকম্মাদীনি যোজেত্ৱা ৱেদিতব্বানি. ইধ পন সম্মাদিট্ঠিসহজাতা চিত্তট্ঠপনাৱ পত্থনাতি ৱেদিতব্বা. সম্মাদিট্ঠি পনেত্থ লোকিযলোকুত্তৰা কথিতা. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

দুতিযৱগ্গৱণ্ণনা.

১৬. একধম্মপাড়ি

(১৬) ৩. একধম্মপাড়ি-ততিযৱগ্গৱণ্ণনা

৩০৮. ততিযস্স পঠমে মিচ্ছাদিট্ঠিকোতি অযাথাৱদিট্ঠিকো. ৱিপৰীতদস্সনোতি তাযেৱ মিচ্ছাদিট্ঠিযা ৱিপৰীতদস্সনো. সদ্ধম্মা ৱুট্ঠাপেত্ৱাতি দসকুসলকম্মপথধম্মতো ৱুট্ঠাপেত্ৱা. অসদ্ধম্মে পতিট্ঠাপেতীতি দসঅকুসলকম্মপথসঙ্খাতে অসদ্ধম্মে পতিট্ঠাপেতি. একপুগ্গলোতি চেত্থ ছহি সত্থাৰেহি সদ্ধিং দেৱদত্তো চ অঞ্ঞে চ এৱৰূপা ৱেদিতব্বা.

৩০৯. দুতিযে সম্মাদিট্ঠিকোতি যাথাৱদিট্ঠিকো. অৱিপৰীতদস্সনোতি তাযেৱ সম্মাদিট্ঠিযা অৱিপৰীতদস্সনো. অসদ্ধম্মাতি দসঅকুসলকম্মপথতো. সদ্ধম্মেতি দসকুসলকম্মপথসঙ্খাতে সদ্ধম্মে. একপুগ্গলোতি চেত্থ অনুপ্পন্নে বুদ্ধে চক্কৱত্তী ৰাজা সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তোতি এৱমাদযো লব্ভন্তি, উপ্পন্নে বুদ্ধে বুদ্ধো চেৱ বুদ্ধসাৱকা চ.

৩১০. ততিযে মিচ্ছাদিট্ঠিপৰমানীতি মিচ্ছাদিট্ঠি পৰমা এতেসন্তি মিচ্ছাদিট্ঠিপৰমানি. পঞ্চ হি আনন্তৰিযকম্মানি মহাসাৱজ্জানি নাম, তেহিপি মিচ্ছাদিট্ঠিযেৱ মহাসাৱজ্জতৰাতি অধিপ্পাযো. কস্মা? তেসঞ্হি পৰিচ্ছেদো অত্থি. চত্তাৰি হি আনন্তৰিযকম্মানি নিৰযে নিব্বত্তাপেন্তীতি ৱুত্তানি. সঙ্ঘভেদকম্মম্পি নিৰযে কপ্পট্ঠিতিকমেৱ হোতি. এৱমেতেসং পৰিচ্ছেদো অত্থি, কোটি পঞ্ঞাযতি. নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিযা পন পৰিচ্ছেদো নত্থি. সা হি ৱট্টস্স মূলং, তায সমন্নাগতস্স ভৱতো ৱুট্ঠানং নত্থি. যে তস্স সোতব্বং মঞ্ঞন্তি, তেপি ৱিপ্পটিপাদেতি. তায চ সমন্নাগতস্স নেৱ সগ্গো অত্থি ন মগ্গো. কপ্পৱিনাসে মহাজনে ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তেপি নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিকো তত্থ অনিব্বত্তিত্ৱা পিট্ঠিচক্কৱাড়ে নিব্বত্ততি. কিং পন পিট্ঠিচক্কৱাড়ং ন ঝাযতীতি? ঝাযতি, তস্মিং ঝাযমানেপি এস আকাসে একস্মিং ওকাসে পচ্চতিযেৱাতি ৱদন্তি.

৩১১. চতুত্থে মক্খলীতি ‘‘মা খলী’’তি ৱচনং উপাদায এৱংলদ্ধনামো তিত্থকৰো. নদীমুখেতি দ্ৱিন্নং নদীনং সমাগতট্ঠানে. দেসনামত্তমেৱেতং, দ্ৱিন্নং কন্দৰানং, দ্ৱিন্নং উদকানং, সমুদ্দস্স চ, লোণিযা চ, সমুদ্দস্স চ নদিযা চাতি এতেসম্পি যস্স কস্সচি সমাগতট্ঠানং, অঞ্ঞম্পি তথাৰূপং উদকং. খিপন্তি কুমিনং. উড্ডেয্যাতি ওড্ডেয্য. মনুস্সা হি নড়েহি ৱা উচ্ছূহি ৱা ৱেড়ূহি ৱা পলাসন্তিসলাকায ৱা একং দ্ৱে তযো ৱা কুম্ভে গণ্হনপ্পমাণকুমিনং কত্ৱা মুখৱট্টিযা যোত্তেন বন্ধিত্ৱা নদীমুখং নেত্ৱা দ্ৱীসু পস্সেসু খাণুকে কোট্টেত্ৱা যোত্তেহি তত্থ বন্ধন্তি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. তস্মিঞ্হি পৱিট্ঠস্স খুদ্দকস্স মচ্ছস্সাপি মোক্খো নত্থি. অনযাযাতি অৱড্ঢিযা. ব্যাসনাযাতি ৱিনাসায. মক্খলি মোঘপুৰিসোতি অযং মক্খলি গোসালো তুচ্ছপুৰিসো. মনুস্সখিপ্পং মঞ্ঞে লোকে উপ্পন্নোতি মহাজনস্স সগ্গমোক্খগমনমগ্গে তত্থ গমননিৱাৰণত্থং মনুস্সকুমিনং ৱিয লোকে উপ্পন্নো.

৩১২. পঞ্চমাদীসু দুৰক্খাতে, ভিক্খৱে, ধম্মৱিনযেতি দুৰক্খাতধম্মৱিনযো নাম বাহিৰকসাসনং. তত্থ হি সত্থাপি অসব্বঞ্ঞূ হোতি, ধম্মোপি দুৰক্খাতো, গণোপি দুপ্পটিপন্নো. যো চ সমাদপেতীতি যো আচৰিযপুগ্গলো সমাদপেতি. যঞ্চ সমাদপেতীতি যং অন্তেৱাসিকং সমাদপেতি. যো চ সমাদপিতো তথত্তায পটিপজ্জতীতি যো অন্তেৱাসিকো আচৰিযেন সমাদপিতো তস্স ৱচনং কৰোন্তো তথাভাৱায পটিপজ্জতি. বহুং অপুঞ্ঞং পসৱন্তীতি সমাদপকো হি পাণাতিপাতাদীসু জঙ্ঘসতং সমাদপেন্তো তেসং সব্বেসম্পি অকুসলেন সমকমেৱ অকুসলং পাপুণাতি. তেনাহ – ‘‘সব্বে তে বহুং অপুঞ্ঞং পসৱন্তী’’তি.

৩১৩. স্ৱাক্খাতেতি সুট্ঠু অক্খাতে সুদেসিতে. এৱৰূপে হি ধম্মৱিনযে সত্থা চ সব্বঞ্ঞূ হোতি, ধম্মো চ স্ৱাক্খাতো, গণো চ সুপ্পটিপন্নো. সব্বে তে বহুং পুঞ্ঞং পসৱন্তীতি সমাদপকো হি ভিক্খূ পিণ্ডায পৱিট্ঠে দিস্ৱা যাগুভত্তাদীনি সমাদপেন্তো সব্বেসম্পি দাযকানং কুসলেন সমকং কুসলং পাপুণাতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘বহুং পুঞ্ঞং পসৱন্তী’’তি.

৩১৪. দাযকেন মত্তা জানিতব্বাতি দাযকপুগ্গলেন পমাণং জানিতব্বং, পমাণেন দাতব্বং, পূৰেত্ৱা অতিৰেকং ন দাতব্বং. ন দাতব্বন্তি হি অৱত্ৱা পমাণৱসেন থোকং দাতব্বন্তি ৱুত্তং. কস্মা? পূৰেত্ৱা অতিৰেকে দিন্নেপি হি অতিৰেকা মনুস্সসম্পত্তি ৱা দিব্বসম্পত্তি ৱা নিব্বানসম্পত্তি ৱা নত্থি. নো পটিগ্গাহকেনাতি পটিগ্গাহকস্স পন মত্তং জানিত্ৱা পটিগ্গহণকিচ্চং নাম নত্থি. কস্মা? তস্স হি মত্তং ঞত্ৱা পূৰেতব্বা মত্তপটিগ্গহণমূলিকা অপ্পিচ্ছপটিপদা নাম নত্থি. যত্তকং পন লভতি, তত্তকং গহেতব্বং. অতিৰেকগ্গহণমূলং হিস্স পুত্তদাৰভৰণং ভৱিস্সতি.

৩১৫. পটিগ্গাহকেন মত্তা জানিতব্বাতি পটিগ্গাহকপুগ্গলেন পমাণং জানিতব্বং. কথং? তেন হি দাযকস্স ৱসো ৱেদিতব্বো, দেয্যধম্মস্স ৱসো ৱেদিতব্বো, অত্তনো থামো ৱেদিতব্বো. যদি হি দেয্যধম্মো বহু হোতি, দাযকো অপ্পং দাতুকামো, দাযকস্স ৱসেন অপ্পং গণ্হিতব্বং. দেয্যধম্মো অপ্পো, দাযকো বহুং দাতুকামো, দেয্যধম্মস্স ৱসেন অপ্পং গণ্হিতব্বং. দেয্যধম্মোপি বহু, দাযকোপি বহুং দাতুকামো, অত্তনো থামং ঞত্ৱা পমাণেনেৱ গণ্হিতব্বং. এৱং মত্তং ঞত্ৱা পটিগ্গণ্হন্তো হি অপ্পিচ্ছপটিপদং পূৰেতি. অনুপ্পন্নস্স লাভো উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো লাভো থাৱৰোৱ হোতি. অপ্পসন্না পসীদন্তি, পসন্নাপি ভিয্যো পসাদমাপজ্জন্তি, মহাজনস্স চক্খুভূতো হোতি, সাসনং চিৰট্ঠিতিকং কৰোতি.

তত্ৰিমানি ৱত্থূনি – ৰোহণজনপদে কিৰ কুটিম্বিযৱিহাৰে একো দহৰো দুব্ভিক্খসমযে তস্মিং গামে একস্স কম্মকাৰস্স গেহে ভুঞ্জনত্থায কটচ্ছুভত্তং গহেত্ৱা গমনত্থায চ কটচ্ছুভত্তমেৱ লভতি. সো একদিৱসং তস্মিং গেহে একং আগন্তুকং দিস্ৱা একমেৱ কটচ্ছুভত্তং গণ্হি. অথস্স ‘‘কেন কাৰণেনা’’তি ৱুত্তে তমত্থং ৱত্ৱা সো কুলপুত্তো পসীদিত্ৱা ‘‘অম্হাকং কুলূপকভদন্তো এৱৰূপো নামা’’তি ৰাজদ্ৱাৰে মিত্তামচ্চানং কথেসি. তে সব্বেপি তস্স অপ্পিচ্ছগুণে পসন্না একদিৱসেনেৱ সট্ঠি ধুৰভত্তানি ঠপেসুং. এৱং অপ্পিচ্ছো অনুপ্পন্নলাভং উপ্পাদেতি.

সদ্ধাতিস্সমহাৰাজাপি চূড়ুপট্ঠাকং তিস্সামচ্চং ৱীমংসিত্ৱা তেন একং তিত্তিৰং পচাপেত্ৱা আহৰাপেসি. অথ পৰিভোগসমযে ‘‘অগ্গং দত্ৱা পৰিভুঞ্জিস্সামী’’তি অট্ঠকসালপৰিৱেণে মহাথেৰস্স ভণ্ডগ্গাহসামণেৰস্স তিত্তিৰমংসং দেন্তো তস্মিং থোকংযেৱ পটিগ্গণ্হন্তে তস্স অপ্পিচ্ছগুণে পসীদিত্ৱা ‘‘পসন্নোস্মি, তাত, অট্ঠ তে ধুৰভত্তানি দেমী’’তি আহ. মহাৰাজ, উপজ্ঝাযস্স দেমীতি. অপৰানিপি অট্ঠ দেমীতি. তানি অম্হাকং আচৰিযস্স দেমীতি. অপৰানিপি অট্ঠ দম্মীতি. তানি সমানুপজ্ঝাযানং দম্মীতি. অপৰানিপি অট্ঠ দম্মীতি. তানি ভিক্খুসঙ্ঘস্স দম্মীতি. অপৰানিপি অট্ঠ দম্মীতি. সামণেৰো অধিৱাসেসি. এৱমস্স উপ্পন্নো লাভো থাৱৰো হোতি.

অপ্পসন্না পসীদন্তীতি এত্থপি – দীঘব্ৰাহ্মণো কিৰ ব্ৰাহ্মণে ভোজেন্তো পঞ্চ পঞ্চ ভত্তসৰকানি দত্ৱা সন্তপ্পেতুং নাসক্খি. অথেকদিৱসং ‘‘সমণা কিৰ নাম অপ্পিচ্ছা’’তি কথং সুত্ৱা ৱীমংসনত্থায ভত্তং গাহাপেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স ভত্তকিচ্চকৰণৱেলায ৱিহাৰং গন্ত্ৱা তিংসমত্তে ভিক্খূ ভোজনসালাযং ভুঞ্জন্তে দিস্ৱা একং ভত্তসৰকং গহেত্ৱা সঙ্ঘত্থেৰস্স সন্তিকং অগমাসি. থেৰো অঙ্গুলিং চালেত্ৱা থোকমেৱ অগ্গহেসি. এতেনেৱ নিযামেন একং ভত্তসৰকং সব্বেসং সম্পাপুণি. ততো ব্ৰাহ্মণো ‘‘সচ্চোযেৱ এতেসং সমণানং গুণো’’তি অপ্পিচ্ছতায পসন্নো সহস্সং ৱিস্সজ্জেত্ৱা তস্মিংযেৱ ৱিহাৰে চেতিযং কাৰেসি. এৱং অপ্পসন্না পসীদন্তি.

পসন্না ভিয্যো পসীদন্তীতি এত্থ ৱত্থুনা কিচ্চং নত্থি. পসন্নানঞ্হি অপ্পিচ্ছং দিস্ৱা পসাদো ভিয্যো ৱড্ঢতিযেৱ.

মজ্ঝন্তিকতিস্সত্থেৰসদিসে পন অপ্পিচ্ছে দিস্ৱা মহাজনো অপ্পিচ্ছো ভৱিতুং মঞ্ঞতীতি অপ্পিচ্ছো মহাজনস্স চক্খুভূতো নাম হোতি.

‘‘অপ্পিচ্ছতা, ভিক্খৱে, সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্ততী’’তি (অ. নি. ১.১১৬-১২৯) ৱচনতো পন অপ্পিচ্ছো সাসনং চিৰট্ঠিতিকং কৰোতি নাম.

নো দাযকেনাতি স্ৱাক্খাতে ধম্মৱিনযে পন দাযকস্স পমাণং ঞত্ৱা দাতব্বকিচ্চং নাম নত্থি. যত্তকো দেয্যধম্মো অত্থি, তত্তকং অৱত্থৰিত্ৱা দাতুং ৱট্টতি. অৱত্থৰিত্ৱা দিন্নকাৰণা হি এস মনুস্সসম্পত্তিং, দিব্বসম্পত্তিং, নিব্বানসম্পত্তিঞ্চ অৱত্থৰিত্ৱা উত্তৰুত্তৰি পণীতপণীতমেৱ লভতি.

৩১৬. যো আৰদ্ধৱীৰিযো, সো দুক্খং ৱিহৰতীতি পঞ্চাতপতপ্পনমৰুপ্পপাতপতনাদিচ্চানুপৰিৱত্তন-উক্কুটিকপ্পধানাদীনি অনুযুঞ্জন্তো দিট্ঠে চেৱ ধম্মে দুক্খং ৱিহৰতি, তস্সেৱ বাহিৰসমযে সমাদিন্নস্স তপচৰণস্স ৱিপাকেন নিৰযে উপ্পজ্জিত্ৱা সম্পৰাযেপি দুক্খং ৱিহৰতি.

৩১৭. যো কুসীতো, সো দুক্খং ৱিহৰতীতি অযম্পি দিট্ঠে ধম্মে চেৱ সম্পৰাযে চ দুক্খং ৱিহৰতি. কথং? যস্স হি পব্বজিতকালতো পট্ঠায যোনিসো মনসিকাৰো নত্থি, বুদ্ধৱচনং ন উগ্গণ্হাতি, আচৰিযুপজ্ঝাযৱত্তং ন কৰোতি, চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণৱত্তং ন কৰোতি. জনস্স পন সদ্ধাদেয্যং অপচ্চৱেক্খিতপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিত্ৱা দিৱসং সেয্যসুখং পস্সসুখং অনুযুঞ্জিত্ৱা পবুদ্ধকালে তযো ৱিতক্কে ৱিতক্কেতি. সো কতিপাহেনেৱ ভিক্খুভাৱা চৱতি? এৱং দিট্ঠধম্মে চ দুক্খং ৱিহৰতি. পব্বজিত্ৱা পন সমণধম্মস্স সম্মা অকতত্তা চ –

‘‘কুসো যথা দুগ্গহিতো, হত্থমেৱানুকন্ততি;

সামঞ্ঞং দুপ্পৰামট্ঠং, নিৰযাযুপকড্ঢতী’’তি. (ধ. প. ৩১১) –

অপাযস্মিংযেৱ পটিসন্ধিং গণ্হতি. এৱং সম্পৰাযেপি দুক্খং ৱিহৰতি.

৩১৮. যো কুসীতো, সো সুখং ৱিহৰতীতি কালেন কালং ৱুত্তপ্পকাৰে তপচৰণে কিঞ্চি কিঞ্চি তপচৰণং কত্ৱা কালেন কালং ওদাতৱত্থৱসনো মালাগন্ধৱিলেপনধৰো মধুৰভোজনং ভুঞ্জন্তো মুদুকাসু সেয্যাসু সযন্তো দিট্ঠে ধম্মে চেৱ সুখং ৱিহৰতি সম্পৰাযে চ. সো হি তস্স তপচৰণস্স গাড়্হং অগ্গহিতত্তা নাতিবহুং নিৰযে দুক্খং অনুভৱতি. তস্মা সম্পৰাযে সুখং ৱিহৰতি নাম.

৩১৯. যো আৰদ্ধৱীৰিযো, সো সুখং ৱিহৰতীতি আৰদ্ধৱীৰিযো হি পব্বজিতকালতো পট্ঠায ৱত্তেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি, বুদ্ধৱচনং উগ্গণ্হাতি, যোনিসো মনসিকাৰে কম্মং কৰোতি. অথস্স ৱত্তপূৰণঞ্চেৱ উগ্গহিতবুদ্ধৱচনঞ্চ সমণধম্মকিৰিযঞ্চ আৱজ্জেন্তস্স চিত্তং পসীদতি. এৱং দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখং ৱিহৰতি. দিট্ঠধম্মে পন অৰহত্তং পাপুণিতুং অসক্কোন্তো নিব্বত্তভৱে খিপ্পাভিঞ্ঞো হোতীতি সম্পৰাযেপি সুখং ৱিহৰতি নাম.

৩২০. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অপ্পমত্তকোপি গূথো দুগ্গন্ধো হোতীতি ইদং সুত্তং অট্ঠুপ্পত্তিযং ৱুত্তং. কতৰঅট্ঠুপ্পত্তিযন্তি? নৱকনিপাতে (অ. নি. ৯.১২) সত্তুপ্পাদসুত্ত অট্ঠুপ্পত্তিযং. তথাগতো হি তং অত্থং কথেন্তো – ‘‘নৱ পুগ্গলা নিৰযতো মুত্তা, তিৰচ্ছানযোনিতো মুত্তা, পেত্তিৱিসযতো মুত্তা’’তি কথেসি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘সচে খো পন মে পুত্তা ইমং ধম্মদেসনং সুত্ৱা খীণনিৰযম্হা খীণতিৰচ্ছানযোনিকা খীণপেত্তিৱিসযা খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতাতি মঞ্ঞমানা উপৰিমগ্গফলত্থায ৱাযমিতুং ন মঞ্ঞেয্যুং, তেসং সংৱেগং জনেস্সামী’’তি সংৱেগজননত্থং ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে’’তি ইমং সুত্তমাৰভি. তত্থ অপ্পমত্তকোতি থোকমত্তকো পৰিত্তপ্পমাণো, অন্তমসো কুসগ্গেনপি গহেত্ৱা উপসিঙ্ঘিযমানো দুগ্গন্ধোৱ হোতি. অপ্পমত্তকম্পি ভৱং ন ৱণ্ণেমীতি অপ্পমত্তকম্পি কালং ভৱে পটিসন্ধিং ন ৱণ্ণযামি. ইদানিস্স উপমং দস্সেন্তো আহ – অন্তমসো অচ্ছৰাসঙ্ঘাতমত্তম্পীতি. সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন দ্ৱে অঙ্গুলিযো একতো কত্ৱা পহৰণমত্তম্পি কালন্তি ৱুত্তং হোতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

ততিযৱগ্গৱণ্ণনা.

১৬. একধম্মপাড়ি

(১৬) ৪. একধম্মপাড়ি-চতুত্থৱগ্গৱণ্ণনা

৩২২. চতুত্থৱগ্গস্স পঠমে জম্বুদীপেতি জম্বুযা পঞ্ঞাতো পাকটো দীপোতি জম্বুদীপো. ইমস্স কিৰ দীপস্স সঞ্ঞাণভূতা যোজনসতুব্বেধা পণ্ণাসযোজনসাখা পঞ্চদসযোজনাৱট্টক্খন্ধা হিমৱন্তপব্বতে জাতা কপ্পট্ঠাযিনী মহাজম্বূ নাম অত্থি, তায অযং দীপো জম্বুদীপোতি ৱুচ্চতি. যথা চ ইমস্মিং দীপে জম্বুৰুক্খো কপ্পট্ঠাযী, তথা অপৰগোযানে কদম্বৰুক্খো, উত্তৰকুৰূসু কপ্পৰুক্খো, পুব্বৱিদেহে সিৰীসৰুক্খো, অসুৰানং চিত্তপাটলিৰুক্খো, সুপণ্ণানং সিম্বলিৰুক্খো, দেৱানং পাৰিচ্ছত্তকোতি ইমেপি কপ্পট্ঠাযিনোৱ.

‘‘পাটলী সিম্বলী জম্বূ, দেৱানং পাৰিচ্ছত্তকো;

কদম্বো কপ্পৰুক্খো চ, সিৰীসো ভৱতি সত্তমো’’তি.

আৰামৰামণেয্যকন্তি পুপ্ফাৰামফলাৰামানং ৰামণেয্যকং ৱেড়ুৱন-জীৱকম্বৱন-জেতৱনপুব্বাৰামসদিসং. তং ইমস্মিং জম্বুদীপে অপ্পমত্তকং পৰিত্তকং, ন বহুকন্তি অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. এত্থ ৱনৰামণেয্যকন্তি নাগৱনসালৱনচম্পকৱনাদিসদিসং ৱঙ্কপব্বতহিমৱন্তপব্বতপদেসাদীসু অৰঞ্ঞৱনং ৱেদিতব্বং. ভূমিৰামণেয্যকন্তি জেতৱনৱিহাৰমগধক্খেত্তাদিসদিসং সমং ভূমিট্ঠানং. পোক্খৰণিৰামণেয্যকন্তি জেতৱনপোক্খৰণিগগ্গৰাপোক্খৰণিসদিসানং ৱট্টচতুৰস্সদীঘৱঙ্কাদিসণ্ঠানানং পোক্খৰণীনং সন্নিৱেসনট্ঠানং. উক্কূলৱিকূলন্তি উক্কূলঞ্চ ৱিকূলঞ্চ. তত্থ উক্কূলং উন্নতট্ঠানং, ৱিকূলং নিন্নট্ঠানং. নদীৱিদুগ্গন্তি নদীনং ভিন্নট্ঠানং তং দুগ্গমত্তা নদীৱিদুগ্গন্তি ৱুচ্চতি. খাণুকণ্টকট্ঠানন্তি তত্থজাতকানঞ্চেৱ আহৰিযমানানঞ্চ খাণুকণ্টকাদীনং পতিট্ঠানট্ঠানং. পব্বতৱিসমন্তি গিৰিৱিসমং. যে ওদকাতি যে চ উদকে জাযন্তি, তেযেৱ বহুতৰা. ইতো কিৰ সুৱণ্ণভূমি সত্তমত্তানি যোজনসতানি হোতি, একেন ৱাতেন গচ্ছন্তী নাৱা সত্তহি অহোৰত্তেহি গচ্ছতি. অথেকস্মিং সমযে এৱং গচ্ছন্তী নাৱা সত্তাহম্পি নন্দিযাৱট্টমচ্ছপিট্ঠেনেৱ গতা. এৱং ওদকানং সত্তানং বহুভাৱো ৱেদিতব্বো.

অপিচ থলট্ঠানস্স পৰিত্তভাৱেন উদকস্স চ বহুভাৱেনাপি অযমত্থো ৱেদিতব্বো. যথা হি মহাতড়াকে একোৱ উপ্পলগচ্ছো অস্স, তস্স চত্তাৰি চ পণ্ণানি, মজ্ঝে চ একং উপ্পলমকুলং অস্স. এৱমেৱং চত্তাৰি পণ্ণানি ৱিয চত্তাৰো দীপা, মজ্ঝে উপ্পলমকুলং ৱিয সিনেৰুপব্বতো, সেসং উদকং ৱিয উদকপৰিক্খিত্তো ওকাসো. তস্স মহন্তভাৱো ইদ্ধিমন্তানং পাকটো হোতি. তেসঞ্হি আকাসেন গচ্ছন্তানং চত্তাৰো মহাদীপা চত্তাৰি পণ্ণানি ৱিয উপট্ঠহন্তি, সিনেৰুপব্বতো মজ্ঝে উপ্পলমকুলং ৱিয, সেসং উদকং ৱিয উদকপৰিক্খিত্তো ওকাসো. এৱং মহন্তে উদকে জাতত্তা ওদকাৱ বহুতৰা ৱেদিতব্বা.

৩২৩. দুতিযাদীসু অঞ্ঞত্ৰ মনুস্সেহীতি ইধ চত্তাৰো অপাযা অঞ্ঞত্ৰ মনুস্সেহীতি অধিপ্পেতা.

মজ্ঝিমেসু জনপদেসূতি ‘‘পুৰত্থিমায দিসায গজঙ্গলং নাম নিগমো, তস্স পৰেন মহাসালা, ততো পৰা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওৰতো মজ্ঝে. পুৰত্থিমদক্খিণায দিসায সল্লৱতী নাম নদী, ততো পৰা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওৰতো মজ্ঝে. দক্খিণায দিসায সেতকণ্ণিকং নাম নিগমো, ততো পৰা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওৰতো মজ্ঝে. পচ্ছিমায দিসায থূণং নাম ব্ৰাহ্মণগামো, ততো পৰা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওৰতো মজ্ঝে. উত্তৰায দিসায উসীৰদ্ধজো নাম পব্বতো, ততো পৰা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওৰতো মজ্ঝে’’তি (মহাৱ. ২৫৯) এৱং পৰিচ্ছিন্নে জনপদেতি অত্থো. অযঞ্হি জনপদো মুদিঙ্গসণ্ঠানো উজুকেন কত্থচি অসীতিযোজনো হোতি, কত্থচি যোজনসতিকো, কত্থচি দ্ৱিযোজনসতিকো, মজ্ঝেন পন তিযোজনসতিকো, পৰিযন্তপৰিক্খেপেন নৱমত্তযোজনসতিকো হোতি. এত্তকে ঠানে বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধা মহাসাৱকা বুদ্ধুপট্ঠাকা বুদ্ধসাৱকা বুদ্ধমাতা বুদ্ধপিতা চক্কৱত্তী ৰাজাতি ইমে সত্তা নিব্বত্তন্তি. অপিচ উপাদাযুপাদাযাপি মজ্ঝিমপদেসো লব্ভতি. সকলোপি হি জম্বুদীপো মজ্ঝিমপদেসো নাম, সেসদীপা পচ্চন্তিমা জনপদা. তম্বপণ্ণিদীপে অনুৰাধপুৰং মজ্ঝিমপদেসো নাম, সেসো পচ্চন্তোতি এৱং নযো ৱেদিতব্বো.

৩২৪. পঞ্ঞৱন্তো অজড়া অনেড়মূগাতি এত্থ কম্মস্সকতপঞ্ঞা, ঝানপঞ্ঞা ৱিপস্সনাপঞ্ঞা, মগ্গপঞ্ঞা, ফলপঞ্ঞাতি এতাহি সমন্নাগতা পঞ্ঞৱন্তো নাম, অমূড়্হা অজড়া নাম. যেসং এড়া মুখতো ন গলতি, তে অনেড়মূগা নাম, অনেড়মুখা নিদ্দোসমুখাতি অত্থো. পটিবলাতি সমত্থা, কাযবলেন চেৱ ঞাণবলেন চ সমন্নাগতা. অত্থমঞ্ঞাতুন্তি অত্থানত্থং কাৰণাকাৰণং জানিতুং. দুপ্পঞ্ঞাতি অপ্পঞ্ঞা নিপ্পঞ্ঞা. জড়াতি মন্দা মোমূহা.

৩২৫. অৰিযেন পঞ্ঞাচক্খুনাতি সহৱিপস্সনেন মগ্গেন. অৱিজ্জাগতাতি অৱিজ্জন্ধকাৰেন সমন্নাগতা.

৩২৬. যে লভন্তি তথাগতং দস্সনাযাতি যে তথাগতস্স গুণে জানিত্ৱা তথাগতং চক্খুৱিঞ্ঞাণেন পস্সিতুং লভন্তি.

৩২৭. তথাগতপ্পৱেদিতন্তি তথাগতেন পৱেদিতং পকাসেত্ৱা কথিতং. সৱনাযাতি সোতৱিঞ্ঞাণেন সোতুং.

৩২৮. ধাৰেন্তীতি ন পম্মুস্সন্তি.

৩২৯. ধাতানং ধম্মানং অত্থং উপপৰিক্খন্তীতি পগুণায পাড়িযা অত্থানত্থং উপপৰিক্খন্তি.

৩৩০. অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞাযাতি অট্ঠকথঞ্চ পাড়িঞ্চ জানিত্ৱা. ধম্মানুধম্মং পটিপজ্জন্তীতি অনুলোমপটিপদং পূৰেন্তি.

৩৩১. সংৱেজনীযেসু ঠানেসূতি সংৱেগজনকেসু কাৰণেসু. সংৱিজ্জন্তীতি সংৱেগং আপজ্জন্তি.

৩৩২. যোনিসো পদহন্তীতি উপাযেন পধানৱীৰিযং কৰোন্তি.

৩৩৩. ৱৱস্সগ্গাৰম্মণন্তি ৱৱস্সগ্গো ৱুচ্চতি নিব্বানং, তং আৰম্মণং কৰিত্ৱাতি অত্থো. লভন্তি সমাধিন্তি মগ্গসমাধিঞ্চ ফলসমাধিঞ্চ পাপুণন্তি.

৩৩৪. অন্নগ্গৰসগ্গানন্তি উত্তমন্নানঞ্চ উত্তমৰসানঞ্চ. উঞ্ছেন কপালাভতেন যাপেন্তীতি উঞ্ছাচাৰেন ৱনমূলফলাফলেন ৱা কপালেন আভতভত্তেন ৱা যাপেন্তি. এত্থ চ যো কস্সচিদেৱ খাদনীযস্স ভোজনীযস্স অত্থায চিত্তে উপ্পন্নে তংখণংযেৱ ন তং লভতি, অযং অন্নগ্গৰসগ্গানং ন লাভী নাম. যস্সপি তংখণংযেৱ লভিত্ৱা ওলোকেন্তস্স ৱণ্ণগন্ধৰসা অমনাপা হোন্তি, অযম্পি অন্নগ্গৰসগ্গানং ন লাভী নাম. যস্স পন ৱণ্ণগন্ধৰসা পটিলভন্তি, মনাপা হোন্তি, অযং অন্নগ্গৰসগ্গানং লাভী নাম. সো উত্তমকোটিযা চক্কৱত্তী ৰাজা, হেট্ঠিমকোটিযা ধম্মাসোকো ৱেদিতব্বো. সঙ্খেপতো হি যস্স ভত্তস্স একপাতি সতসহস্সং অগ্ঘতি, ইদং অন্নগ্গৰসগ্গং নাম. যং পন ভিক্খুসঙ্ঘং পিণ্ডায চৰন্তং দিস্ৱা মনুস্সা উত্তমপণীতং ভত্তং দেন্তি, ইদং কিং নামাতি? ইদং উঞ্ছেন কপালাভতেন যাপেন্তে উপাদায অন্নগ্গৰসগ্গং নাম ৱুচ্চতীতি.

৩৩৫. অত্থৰসস্সাতিআদীসু অত্থৰসো নাম চত্তাৰি সামঞ্ঞফলানি, ধম্মৰসো নাম চত্তাৰো মগ্গা, ৱিমুত্তিৰসো নাম অমতনিব্বানং. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

চতুত্থৱগ্গৱণ্ণনা.

জম্বুদীপপেয্যালো নিট্ঠিতো.