১৬. একধম্মপাড়ি

(১৬) ২. একধম্মপাড়ি-দুতিযৱগ্গৱণ্ণনা

২৯৮. দুতিযে মিচ্ছাদিট্ঠীতি দ্ৱাসট্ঠিৱিধাযপি মিচ্ছাদিট্ঠিযা এতং অধিৱচনং. মিচ্ছাদিট্ঠিকস্সাতি তায দিট্ঠিযা সমন্নাগতস্স.

২৯৯. সম্মাদিট্ঠীতি পঞ্চৱিধাযপি সম্মাদিট্ঠিযা এতং অধিৱচনং. সম্মাদিট্ঠিকস্সাতি তায দিট্ঠিযা সমন্নাগতস্স.

৩০২. অযোনিসো মনসিকাৰোতি অনুপাযমনসিকাৰো.

৩০৩. যোনিসো মনসিকাৰোতি উপাযমনসিকাৰো. তত্থ অযোনিসো মনসিকৰোতো পুব্বে অনুপ্পন্না মিচ্ছাদিট্ঠি উপ্পজ্জতি, উপ্পন্না পন যাৱ নিযামোক্কমনা পৱড্ঢতি. নিযামে ওক্কন্তে ৱড্ঢিতা নাম হোতি. যোনিসো মনসিকৰোতো পুব্বে অনুপ্পন্না সম্মাদিট্ঠি উপ্পজ্জতি, উপ্পন্না পন যাৱ অৰহত্তমগ্গা পৱড্ঢতি. অৰহত্তফলে পত্তে ৱড্ঢিতা নাম হোতি.

৩০৪. মিচ্ছাদিট্ঠিযা, ভিক্খৱে, সমন্নাগতা সত্তাতি এত্থ একচ্চা মিচ্ছাদিট্ঠি সগ্গাৱৰণা চেৱ হোতি মগ্গাৱৰণা চ, একচ্চা মগ্গাৱৰণাৱ, ন সগ্গাৱৰণা, একচ্চা নেৱ সগ্গাৱৰণা ন মগ্গাৱৰণা. তত্থ অহেতুকদিট্ঠি, অকিৰিযদিট্ঠি, নত্থিকদিট্ঠীতি অযং তিৱিধা সগ্গাৱৰণা চেৱ হোতি মগ্গাৱৰণা চ. দসৱত্থুকা অন্তগ্গাহিকা মিচ্ছাদিট্ঠি মগ্গাৱৰণাৱ হোতি ন সগ্গাৱৰণা. ৱীসতিৱত্থুকা সক্কাযদিট্ঠি নেৱ সগ্গাৱৰণা ন মগ্গাৱৰণা. ইদং পন ৱিধানং পটিক্খিপিত্ৱা ইমস্মিং সুত্তে ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিযা, ভিক্খৱে, সমন্নাগতা’’তি ৱচনতো অন্তমসো ৱীসতিৱত্থুকং সক্কাযদিট্ঠিং উপাদায দিট্ঠি নাম সগ্গং উপনেতুং সমত্থা নাম নত্থি, একন্তং নিৰযস্মিংযেৱ নিমুজ্জাপেতীতি ৱুত্তং. যথা হি মুগ্গমাসপ্পমাণাপি পাসাণসক্খৰা উদকে পক্খিত্তা উপ্পিলৱমানা নাম নত্থি, একন্তং হেট্ঠাৱ পৱিসতি, এৱমেৱং অন্তমসো সক্কাযদিট্ঠিপি সগ্গং উপনেতুং সমত্থা নাম নত্থি, একন্তং অপাযেসুযেৱ নিমুজ্জাপেতীতি.

৩০৫. সম্মাদিট্ঠিযা সমন্নাগতাতি এত্থ কম্মস্সকতসম্মাদিট্ঠি, ঝানসম্মাদিট্ঠি, ৱিপস্সনাসম্মাদিট্ঠি, মগ্গসম্মাদিট্ঠি, ফলসম্মাদিট্ঠীতি পঞ্চৱিধা সম্মাদিট্ঠি. তত্থ কম্মস্সকতসম্মাদিট্ঠি সম্পত্তিভৱং আকড্ঢতি, ঝানসম্মাদিট্ঠি ৰূপাৰূপভৱে পটিসন্ধিং দেতি, মগ্গসম্মাদিট্ঠি ৱট্টং ৱিদ্ধংসেতি, ফলসম্মাদিট্ঠি ভৱং পটিবাহতি. ৱিপস্সনাসম্মাদিট্ঠি কিং কৰোতীতি? সাপি পটিসন্ধিং নাকড্ঢতি. তিপিটকচূড়াভযত্থেৰো পনাহ ‘‘সচে ৱিপস্সনাসম্মাদিট্ঠি ভাৱিতা দিট্ঠেৱ ধম্মে অৰহত্তং পাপেতুং সক্কোতি, ইচ্চেতং কুসলং. সচে ন সক্কোতি, সত্ত ভৱে দেতি, আৱুসো’’তি. এৱমযং লোকিযলোকুত্তৰা সম্মাদিট্ঠি কথিতা. ইমস্মিং পনত্থে লোকিকা ভৱনিপ্ফাদিকাৱ ৱেদিতব্বা.

৩০৬. যঞ্চেৱ কাযকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নন্তি এত্থ যথাদিট্ঠীতি যা যা দিট্ঠি, তস্সা তস্সা অনুৰূপং. সমত্তন্তি পৰিপুণ্ণং. সমাদিন্নন্তি গহিতং. তদেতং যথাদিট্ঠিযং ঠিতকাযকম্মং, দিট্ঠিসহজাতং কাযকম্মং, দিট্ঠানুলোমিকং কাযকম্মন্তি তিৱিধং হোতি. তত্থ ‘‘পাণং হনতো অদিন্নং আদিযতো মিচ্ছাচাৰং চৰতো নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো’’তি যং এৱংলদ্ধিকস্স সতো পাণাতিপাত-অদিন্নাদান-মিচ্ছাচাৰসঙ্খাতং কাযকম্মং, ইদং যথাদিট্ঠিযং ঠিতকাযকম্মং নাম. ‘‘পাণং হনতো অদিন্নং আদিযতো মিচ্ছাচাৰং চৰতো নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো’’তি ইমায পন লদ্ধিযা ইমিনা দস্সনেন সহজাতং কাযকম্মং দিট্ঠিসহজাতং কাযকম্মং নাম. তদেৱ পন সমত্তং সমাদিন্নং গহিতং পৰামট্ঠং দিট্ঠানুলোমিকং কাযকম্মং নাম. ৱচীকম্মাদীসুপি এসেৱ নযো. যথা পনেত্থ ‘‘পাণং হনতো অদিন্নং আদিযতো মিচ্ছাচাৰং চৰতো নত্থি ততোনিদানং পাপ’’ন্তি যোজনা কতা, এৱং ৱচীকম্মমনোকম্মেসু ‘‘মুসা ভণতো, পিসুণং কথেন্তস্স, ফৰুসং কথেন্তস্স, সম্ফং পলপন্তস্স, অভিজ্ঝালুনো, ব্যাপন্নচিত্তস্স, মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স চ সতো নত্থি ততোনিদানং পাপ’’ন্তি যোজনা কাতব্বা.

যা চ চেতনাতিআদীসু দিট্ঠিসহজাতাৱ চেতনা চেতনা নাম, দিট্ঠিসহজাতাৱ পত্থনা পত্থনা নাম, চেতনাপত্থনানং ৱসেন চিত্তট্ঠপনা পণিধি নাম, তেহি পন চেতনাদীহি সম্পযুত্তা ফস্সাদযো সঙ্খাৰা নাম. দিট্ঠি হিস্স, ভিক্খৱে, পাপিকাতি যস্মা তস্স পুগ্গলস্স দিট্ঠি পাপিকা লামিকা. নিক্খিত্তন্তি ৰোপিতং. উপাদিযতীতি গণ্হাতি. কটুকত্তাযাতি ইদং পুৰিমস্সেৱ ৱেৱচনং.

‘‘ৱণ্ণগন্ধৰসূপেতো, অম্বোযং অহুৱা পুৰে;

তমেৱ পূজং লভমানো, কেনম্বো কটুকপ্ফলো.

‘‘পুচিমন্দপৰিৱাৰো, অম্বো তে দধিৱাহন;

মূলং মূলেন সংসট্ঠং, সাখা সাখা নিসেৱৰে;

অসাতসন্নিৱাসেন, তেনম্বো কটুকপ্ফলো’’তি. (জা. ১.২.৭১-৭২) –

আগতট্ঠানে ৱিয হি ইধাপি কটুকন্তি তিত্তকং ৱেদিতব্বং. অসাতত্তাযাতি অমধুৰত্তায.

ইমস্মি পন বীজূপমসুত্তে ‘‘দিট্ঠীতি নিযতমিচ্ছাদিট্ঠি গহিতা’’তি পোৰাণকত্থেৰা আহংসু. তং পন পটিক্খিপিত্ৱা ‘‘সব্বানিপি দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি গহিতানী’’তি ৱুত্তং. অনন্তৰসুত্তে ‘‘পাণাতিপাতা ৱিৰমন্তস্স, অদিন্নাদানা ৱিৰমন্তস্স, মিচ্ছাচাৰা ৱিৰমন্তস্স নত্থি ততোনিদানং পুঞ্ঞ’’ন্তিআদিনা নযেন যথাদিট্ঠিযং ঠিতকাযকম্মাদীনি যোজেত্ৱা ৱেদিতব্বানি. ইধ পন সম্মাদিট্ঠিসহজাতা চিত্তট্ঠপনাৱ পত্থনাতি ৱেদিতব্বা. সম্মাদিট্ঠি পনেত্থ লোকিযলোকুত্তৰা কথিতা. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

দুতিযৱগ্গৱণ্ণনা.