(১৬) ১. একধম্মপাড়ি-পঠমৱগ্গৱণ্ণনা

২৯৬. একধম্মপাড়িযং একধম্মোতি একসভাৱো. একন্তনিব্বিদাযাতি একন্তেন ৱট্টে নিব্বিন্দনত্থায উক্কণ্ঠনত্থায. ৱিৰাগাযাতি ৱট্টে ৱিৰজ্জনত্থায, ৰাগাদীনং ৱা কিলেসানং ৱিৰজ্জনায ৱিগমায. নিৰোধাযাতি ৰাগাদীনং নিৰোধায অপ্পৱত্তিকৰণত্থায, ৱট্টস্সেৱ ৱা নিৰুজ্ঝনত্থায. উপসমাযাতি কিলেসৱূপসমনত্থায, অভিঞ্ঞাযাতি অনিচ্চাদিৱসেন লক্খণত্তযং আৰোপেত্ৱা অভিজাননত্থায. সম্বোধাযাতি চতুন্নং সচ্চানং বুজ্ঝনত্থায, ‘‘বোধি ৱুচ্চতি চতূসু মগ্গেসু ঞাণ’’ন্তি (মহানি. ১৯১; চূড়নি. খগ্গৱিসাণসুত্তনিদ্দেসো ১২১) এৱং ৱুত্তস্স ৱা চতুমগ্গঞাণস্স পটিৱিজ্ঝনত্থায. নিব্বানাযাতি অপ্পচ্চযনিব্বানস্স সচ্ছিকৰণত্থায.

ইতি ভগৱা ইমেহি সত্তহি পদেহি বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানস্স ৱণ্ণং কথেসি. কস্মা? মহাজনস্স উস্সাহজননত্থং ৱিসকণ্টকৱাণিজো ৱিয অত্তনো পণিযস্স. ৱিসকণ্টকৱাণিজো নাম গুড়ৱাণিজো ৱুচ্চতি. সো কিৰ গুড়ফাণিতখণ্ডসক্কৰাদীনি সকটেনাদায পচ্চন্তগামং গন্ত্ৱা ‘‘ৱিসকণ্টকং গণ্হথ, ৱিসকণ্টকং গণ্হথা’’তি উগ্ঘোসেসি. তং সুত্ৱা গামিকা ‘‘ৱিসং নাম কক্খড়ং ঘোৰং. যো নং খাদতি, সো মৰতি. কণ্টকম্পি ৱিজ্ঝিত্ৱা মাৰেতি, উভোপেতে কক্খড়া. কো এত্থ আনিসংসো’’তি গেহদ্ৱাৰানি থকেসুং, দাৰকে চ পলাপেসুং. তং দিস্ৱা ৱাণিজো ‘অৱোহাৰকুসলা ইমে গামিকা, হন্দ নে উপাযেন গাহাপেমী’’তি ‘‘অতিমধুৰং গণ্হথ, অতিসাদুং গণ্হথ, গুড়ং ফাণিতং সক্কৰং সমগ্ঘং লব্ভতি, কূটমাসককূটকহাপণাদীহি ৱাপি লব্ভতী’’তি উগ্ঘোসেসি. তং সুত্ৱা গামিকা তুট্ঠপহট্ঠা ৱগ্গৱগ্গা গন্ত্ৱা বহুম্পি মূলং দত্ৱা অগ্গহেসুং.

তত্থ ৱিসকণ্টকৱাণিজস্স ‘‘ৱিসকণ্টকং গণ্হথা’’তি উগ্ঘোসনং ৱিয ভগৱতো বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানকথনং, ৱিসকণ্টকে ৱণ্ণং কথেত্ৱা তস্স গহণত্থায মহাজনস্স উস্সাহকৰণং ৱিয ইমেহি সত্তহি পদেহি বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানস্স ৱণ্ণভণনেন তস্স মহাজনস্স উস্সাহকৰণং.

কতমো একধম্মোতি কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. বুদ্ধানুস্সতীতি বুদ্ধং আৰব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি, বুদ্ধগুণাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. তং পনেতং বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানং দুৱিধং হোতি চিত্তসম্পহংসনত্থঞ্চেৱ ৱিপস্সনত্থঞ্চ. কথং? যদা হি অসুভাৰম্মণেসু অঞ্ঞতৰং ভাৱেন্তস্স ভিক্খুনো চিত্তুপ্পাদো উপহঞ্ঞতি উক্কণ্ঠতি নিৰস্সাদো হোতি, ৱীথিং নপ্পটিপজ্জতি, কূটগোণো ৱিয ইতো চিতো চ ৱিধাৱতি. তস্মিং খণে এস মূলকম্মট্ঠানং পহায ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তিআদিনা নযেন তথাগতস্স লোকিযলোকুত্তৰগুণে অনুস্সৰতি. তস্সেৱং বুদ্ধং অনুস্সৰন্তস্স চিত্তুপ্পাদো পসীদতি, ৱিনীৱৰণো হোতি. সো তং চিত্তং এৱং দমেত্ৱা পুন মূলকম্মট্ঠানংযেৱ মনসি কৰোতি. কথং? যথা নাম বলৱা পুৰিসো কূটাগাৰকণ্ণিকত্থায মহাৰুক্খং ছিন্দন্তো সাখাপলাসচ্ছেদনমত্তেনেৱ ফৰসুধাৰায ৱিপন্নায মহাৰুক্খং ছিন্দিতুং অসক্কোন্তোপি ধুৰনিক্খেপং অকত্ৱাৱ কম্মাৰসালং গন্ত্ৱা তিখিণং ফৰসুং কাৰাপেত্ৱা পুন তং ছিন্দেয্য. এৱংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং. সো এৱং বুদ্ধানুস্সতিৱসেন চিত্তং পৰিদমেত্ৱা পুন মূলকম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তো অসুভাৰম্মণং পঠমজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা ঝানঙ্গানি সম্মসিত্ৱা অৰিযভূমিং ওক্কমতি. এৱং তাৱ চিত্তসম্পহংসনত্থং হোতি.

যদা পনেস বুদ্ধানুস্সতিং অনুস্সৰিত্ৱা ‘‘কো অযং ইতিপি সো ভগৱাতিআদিনা নযেন অনুস্সৰি, ইত্থি নু খো পুৰিসো নু খো দেৱমনুস্সমাৰব্ৰহ্মানং অঞ্ঞতৰো নু খো’’তি পৰিগ্গণ্হন্তো ‘‘ন অঞ্ঞো কোচি, সতিসম্পযুত্তং পন চিত্তমেৱ অনুস্সৰী’’তি দিস্ৱা ‘‘তং খো পনেতং চিত্তং খন্ধতো ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো হোতি, তেন সম্পযুত্তা ৱেদনা ৱেদনাক্খন্ধো, তেন সম্পযুত্তা সঞ্ঞা সঞ্ঞাক্খন্ধো, সহজাতা ফস্সাদযো সঙ্খাৰক্খন্ধোতি ইমে চত্তাৰো অৰূপক্খন্ধা হোন্তী’’তি অৰূপঞ্চ ৱৱত্থপেত্ৱা তস্স নিস্সযং পৰিযেসন্তো হদযৱত্থুং দিস্ৱা তস্স নিস্সযানি চত্তাৰি মহাভূতানি, তানি উপাদায পৱত্তানি সেসউপাদাৰূপানি চ পৰিগ্গহেত্ৱা ‘‘সব্বম্পেতং ৰূপং ৰূপক্খন্ধো’’তি ৱৱত্থপেত্ৱা ‘‘ইদঞ্চ ৰূপং পুৰিমঞ্চ অৰূপ’’ন্তি সঙ্খেপতো ৰূপাৰূপং, পভেদতো পঞ্চক্খন্ধে পুন ‘‘সঙ্খেপতো পঞ্চপেতে খন্ধা দুক্খসচ্চ’’ন্তি দুক্খসচ্চং ৱৱত্থপেত্ৱা ‘‘তস্স পভাৱিকা তণ্হা সমুদযসচ্চং, তস্সা নিৰোধো নিৰোধসচ্চং, নিৰোধপজাননা পটিপদা মগ্গসচ্চ’’ন্তি এৱং পুব্বভাগে চত্তাৰি চ সচ্চানি ৱৱত্থপেত্ৱা পটিপাটিযা অৰিযভূমিং ওক্কমতি. তদাস্স ইমং কম্মট্ঠানং ৱিপস্সনত্থং নাম হোতি. অযং খোতিআদি অপ্পনাৱাৰো ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

২৯৭. ধম্মানুস্সতিআদীসুপি এসেৱ নযো. অযং পনেত্থ ৱচনত্থো – ধম্মং আৰব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি ধম্মানুস্সতি, স্ৱাক্খাততাদিধম্মগুণাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. সঙ্ঘং আৰব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি সঙ্ঘানুস্সতি, সুপ্পটিপন্নতাদিসঙ্ঘগুণাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. সীলং আৰব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি সীলানুস্সতি, অখণ্ডতাদিসীলগুণাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. চাগং আৰব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি চাগানুস্সতি, মুত্তচাগতাদিচাগগুণাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. দেৱতা আৰব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি দেৱতানুস্সতি, দেৱতা সক্খিট্ঠানে ঠপেত্ৱা অত্তনো সদ্ধাদিগুণাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. আনাপানে আৰব্ভ উপ্পন্না সতি আনাপানস্সতি, অস্সাসপস্সাসনিমিত্তাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. মৰণং আৰব্ভ উপ্পন্না সতি মৰণস্সতি, জীৱিতিন্দ্ৰিযুপচ্ছেদাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. কেসাদিভেদং ৰূপকাযং গতা, কাযে ৱা গতাতি কাযগতা, কাযগতা চ সা সতি চাতি কাযগতাসতীতি ৱত্তব্বে ৰস্সং অকত্ৱা কাযগতাসতীতি ৱুত্তা. কেসাদিকাযকোট্ঠাসনিমিত্তাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. উপসমং আৰব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি উপসমানুস্সতি, সব্বদুক্খূপসমাৰম্মণায সতিযা এতং অধিৱচনং. দুৱিধো ৱা উপসমো অচ্চন্তূপসমো চ খযূপসমো চ. তত্থ অচ্চন্তূপসমো নাম নিব্বানং, খযূপসমো নাম মগ্গো. এৱমেতং দুৱিধম্পি উপসমং অনুস্সৰন্তস্স উপ্পন্না সতি উপসমানুস্সতীতি অযমেত্থ অত্থো. ইতি ইমেসু দসসু কম্মট্ঠানেসু আনাপানস্সতি মৰণস্সতি কাযগতাসতীতি ইমানি তীণি ৱিপস্সনত্থানেৱ হোন্তি, সেসানি সত্ত চিত্তসম্পহংসনত্থানিপি হোন্তীতি.

পঠমৱগ্গৱণ্ণনা.