১৪. এতদগ্গৱগ্গো
(১৪) ৭. সত্তমএতদগ্গৱগ্গো
সুজাতাৱত্থু
২৫৮. উপাসিকাপাড়িযা পঠমে পঠমং সৰণং গচ্ছন্তীনন্তি সব্বপঠমং সৰণেসু পতিট্ঠিতানং উপাসিকানং, সুজাতা নাম, সেনিযধীতা অগ্গাতি দস্সেতি. সাপি পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং কুলগেহে নিব্বত্তা অপৰভাগে সত্থু ধম্মকথং সুণন্তী সত্থাৰং একং উপাসিকং পঠমং সৰণং গচ্ছন্তীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা অম্হাকং সত্থু নিব্বত্তিতো পুৰেতৰমেৱ উৰুৱেলাযং সেনানিগমে সেনিযকুটুম্বিকস্স গেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তা একস্মিং নিগ্ৰোধমূলে পত্থনং অকাসি – ‘‘সচে সমজাতিকং কুলঘৰং গন্ত্ৱা পঠমগব্ভে পুত্তং লভিস্সামি, অনুসংৱচ্ছৰং বলিকম্মং কৰিস্সামী’’তি. তস্সা সা পত্থনা সমিজ্ঝি.
সা মহাসত্তস্স দুক্কৰকাৰিকং কৰোন্তস্স ছট্ঠে ৱস্সে পৰিপুণ্ণে ৱিসাখপুণ্ণমদিৱসে ‘‘পাতোৱ বলিকম্মং কৰিস্সামী’’তি ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায ধেনুযো দুহাপেসি. ৱচ্ছকা ধেনূনং থনমূলং ন আগমংসু, থনমূলে নৱভাজনম্হি উপনীতমত্তে অত্তনোৱ ধম্মতায খীৰধাৰা পতিংসু. তং অচ্ছৰিযং দিস্ৱা, সুজাতা, সহত্থেনেৱ খীৰং গণ্হিত্ৱা নৱভাজনে পক্খিপিত্ৱা সহত্থেনেৱ অগ্গিং কত্ৱা পচিতুং আৰভি. তস্মিং পাযাসে পচ্চমানে মহন্তমহন্তা বুব্বুড়া উট্ঠহিত্ৱা দক্খিণাৱত্তা হুত্ৱা সঞ্চৰন্তি, একফুসিতম্পি বহি ন নিগ্গচ্ছতি. মহাব্ৰহ্মা ছত্তং ধাৰেসি, চত্তাৰো লোকপালা খগ্গহত্থা আৰক্খং গণ্হিংসু, সক্কো অলাতানি সমানেন্তো অগ্গিং জালেসি. দেৱতা চতূসু দীপেসু ওজং সংহৰিত্ৱা তত্থ পক্খিপিংসু. সুজাতা, একদিৱসেযেৱ ইমানি অচ্ছৰিযানি দিস্ৱা পুণ্ণাদাসিং আমন্তেসি – ‘‘অম্ম, পুণ্ণে অজ্জ অম্হাকং দেৱতা অতিৱিয পসন্না, মযা এত্তকং কালং এৱৰূপং অচ্ছৰিযং নাম ন দিট্ঠপুব্বং, ৱেগেন গন্ত্ৱা দেৱট্ঠানং পটিজগ্গাহী’’তি. সা ‘‘সাধু, অয্যে’’তি তস্সা ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা তুৰিততুৰিতা ৰুক্খমূলং অগমাসি.
বোধিসত্তোপি খো ভিক্খাচাৰকালং আগমযমানো পাতোৱ গন্ত্ৱা ৰুক্খমূলে নিসীদি. ৰুক্খমূলং সোধনত্থায গতা পুণ্ণা আগন্ত্ৱা সুজাতায আৰোচেসি – ‘‘দেৱতা ৰুক্খমূলে নিসিন্না’’তি. সুজাতা, ‘‘সচে জে সচ্চং ভণসি, অদাসিং কৰোমী’’তি ৱত্ৱা সব্বপসাধনং পসাধেত্ৱা সতসহস্সগ্ঘনকে সুৱণ্ণথালে পাযাসং ৱড্ঢেত্ৱা অপৰায সুৱণ্ণপাতিযা পিদহিত্ৱা সেতৱত্থেন সম্পলিৱেঠেত্ৱা সমন্তা গন্ধদামমালাদামানি ওসাৰেত্ৱা উক্খিপিত্ৱা গন্ত্ৱা মহাপুৰিসং দিস্ৱা বলৱপীতিং উপ্পাদেত্ৱা দিট্ঠট্ঠানতো পট্ঠায ওণতোণতা গন্ত্ৱা সীসতো থালং ওতাৰেত্ৱা ৱিৱৰিত্ৱা সহেৱ পাতিযা পাযাসং মহাপুৰিসস্স হত্থে ঠপেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘যথা ময্হং মনোৰথো নিপ্ফন্নো, এৱং তুম্হাকম্পি নিপ্ফজ্জতূ’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. বোধিসত্তো নেৰঞ্জৰায নদিযা তীৰং গন্ত্ৱা সুৱণ্ণথালং তীৰে ঠপেত্ৱা ন্হত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা একূনপণ্ণাস পিণ্ডে কৰোন্তো পাযাসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা সুৱণ্ণপাতিং নদিযা সম্পৱাহেত্ৱা অনুক্কমেন বোধিমণ্ডং আৰুয্হ সব্বঞ্ঞুতং পত্ৱা সত্তসত্তাহং বোধিমণ্ডে অতিক্কমিত্ৱা ইসিপতনে মিগদাযে পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কো সুজাতায পুত্তস্স যসদাৰকস্স উপনিস্সযং দিস্ৱা গন্ত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি.
যসোপি কুলপুত্তো ৰত্তিভাগসমনন্তৰে ৱিৱটং ইত্থাগাৰং দিস্ৱা সঞ্জাতসংৱেগো ‘‘উপদ্দুতং ৱত, ভো, উপসট্ঠং ৱত, ভো’’তি ৱত্ৱা নিৱেসনতো নিক্খমিত্ৱাৱ বহিনগৰে সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ধম্মদেসনং সুত্ৱা তীণি মগ্গফলানি পটিৱিজ্ঝি. অথস্স পিতা পদানুপদিকং গন্ত্ৱা ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা যসস্স পৱত্তিং পুচ্ছি. সত্থা যসং কুলপুত্তং পটিচ্ছাদেত্ৱা ধম্মং দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে সো সেট্ঠিগহপতি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি, যসো অৰহত্তফলং পাপুণি. তং ভগৱা ‘‘এহি ভিক্খূ’’তি আহ, তাৱদেৱস্স গিহিলিঙ্গং অন্তৰধাযি, ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰধৰো অহোসি. পিতাপিস্স সত্থাৰং নিমন্তেসি. সত্থা যসং কুলপুত্তং পচ্ছাসমণং কত্ৱা তস্স ঘৰং গন্ত্ৱা কতভত্তকিচ্চো ধম্মং দেসেসি, দেসনাপৰিযোসানে যসস্স মাতা, সুজাতা, পুৰাণদুতিযিকা চ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু. তংদিৱসং অযং, সুজাতা, তেৱাচিকসৰণে পতিট্ঠাসি সদ্ধিং সুণিসায. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পনেতং ৱত্থু খন্ধকে (মহাৱ. ২৫-২৮) আগতমেৱ. সত্থা অপৰভাগে পটিপাটিযা উপাসিকাযো ঠানন্তৰেসু ঠপেন্তো ইমং উপাসিকং পঠমং সৰণং গচ্ছন্তীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
ৱিসাখাৱত্থু
২৫৯. দুতিযে দাযিকানন্তি দানাভিৰতানং উপাসিকানং, ৱিসাখা মিগাৰমাতা, অগ্গাতি দস্সেতি. সা কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং কুলগেহে নিব্বত্তা অপৰভাগে সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তী সত্থাৰং একং উপাসিকং দাযিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা কস্সপবুদ্ধকালে কিকিস্স কাসিৰঞ্ঞো গেহে সত্তন্নং ভগিনীনং সব্বকনিট্ঠা হুত্ৱা নিব্বত্তি. তদা কিৰ –
‘‘সমণী সমণগুত্তা চ, ভিক্খুনী ভিক্খুদাযিকা;
ধম্মা চেৱ সুধম্মা চ, সঙ্ঘদাসী চ সত্তমা’’তি.
ইমা সত্ত ভগিনিযো অহেসুং. তা এতৰহি –
‘‘খেমা উপ্পলৱণ্ণা চ, পটাচাৰা চ গোতমী;
ধম্মদিন্না মহামাযা, ৱিসাখা চেৱ সত্তমী’’তি. –
এৱংনামা হুত্ৱা নিব্বত্তা. তত্ৰাযং সঙ্ঘদাসী একং বুদ্ধন্তৰং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে অঙ্গৰট্ঠে ভদ্দিযনগৰে মেণ্ডকসেট্ঠিপুত্তস্স ধনঞ্চযসেট্ঠিনো অগ্গমহেসিযা সুমনদেৱিযা নাম কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তি, ৱিসাখাতিস্সা নামং অকংসু. তস্সা সত্তৱস্সিককালে দসবলো সেলব্ৰাহ্মণস্স চ অঞ্ঞেসঞ্চ বোধনেয্যবন্ধৱানং উপনিস্সযসম্পত্তিং দিস্ৱা মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো চাৰিকং চৰমানো তস্মিং ৰট্ঠে তং নগৰং পাপুণি.
তস্মিঞ্চ সমযে মেণ্ডকো গহপতি তস্মিং নগৰে পঞ্চন্নং মহাপুঞ্ঞানং জেট্ঠকো হুত্ৱা সেট্ঠিট্ঠানং কাৰেসি. পঞ্চ মহাপুঞ্ঞা নাম মেণ্ডকো সেট্ঠি, চন্দপদুমা নাম তস্সেৱ অগ্গমহেসী, তস্স চ পুত্তো ধনঞ্চযো নাম, তস্স ভৰিযা সুমনদেৱী নাম, মেণ্ডকসেট্ঠিস্স দাসো পুণ্ণো নামাতি. ন কেৱলঞ্চ মেণ্ডকসেট্ঠিযেৱ, বিম্বিসাৰমহাৰাজস্স পন আণাপৱত্তিট্ঠানে পঞ্চ অমিতভোগা নাম অহেসুং জোতিকো জটিলো মেণ্ডকো পুণ্ণো কাকৱলিযোতি. তেসু অযং মেণ্ডকসেট্ঠি দসবলস্স অত্তনো নগৰং সম্পত্তভাৱং সুত্ৱা পুত্তস্স ধনঞ্চযসেট্ঠিনো ধীতৰং ৱিসাখাদাৰিকং পক্কোসিত্ৱা এৱমাহ – ‘‘অম্ম, তুয্হম্পি মঙ্গলং অম্হাকম্পি মঙ্গলং, তৱ পৰিচাৰিকাহি পঞ্চদাৰিকাসতেহি সদ্ধিং পঞ্চ ৰথসতানি আৰুয্হ পঞ্চহি দাসিসতেহি পৰিৱুতা দসবলস্স পচ্চুগ্গমনং কৰোহী’’তি. সা পিতামহস্স ৱচনং সুত্ৱা তথা অকাসি. কাৰণাকাৰণেসু পন কুসলত্তা যাৱতিকা যানস্স ভূমি, যানেন গন্ত্ৱা যানা পচ্চোৰোহিত্ৱা পত্তিকাৱ সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. অথস্সা চৰিতৱসেন সত্থা ধম্মং দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে পঞ্চহি দাৰিকাসতেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি. মেণ্ডকসেট্ঠিপি খো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. অথ সত্থা তস্সপি চৰিতৱসেন ধম্মং দেসেসি. সো দেসনাপৰিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায সত্থাৰং স্ৱাতনায নিমন্তেত্ৱা পুনদিৱসে অত্তনো নিৱেসনে পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিৱিসিত্ৱা এতেনুপাযেন অড্ঢমাসং মহাদানং অদাসি. সত্থা ভদ্দিযনগৰে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা পক্কামি.
ইতো পৰং অঞ্ঞং কথামগ্গং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ৱিসাখায উপ্পত্তিকথাৱ কথেতব্বা. সাৱত্থিযঞ্হি কোসলৰাজা বিম্বিসাৰস্স সন্তিকং পেসেসি – ‘‘মম আণাপৱত্তিট্ঠানে অমিতভোগৱিন্দনকুলং নাম নত্থি, অম্হাকং অমিতভোগৱিন্দনকুলং পেসেতূ’’তি. ৰাজা অমচ্চেহি সদ্ধিং মন্তেসি. অমচ্চা ‘‘মহাকুলং পেসেতুং ন সক্কা, একং পন সেট্ঠিপুত্তং পেসেস্সামা’’তি মেণ্ডকসেট্ঠিনো পুত্তং ধনঞ্চযসেট্ঠিং আযাচিংসু. ৰাজা তেসং ৱচনং সুত্ৱা তং পেসেসি. অথ নং কোসলৰাজা সাৱত্থিতো সত্তযোজনমত্থকে সাকেতনগৰে সেট্ঠিট্ঠানং দত্ৱা ৱাসেসি.
সাৱত্থিযঞ্চ মিগাৰসেট্ঠিনো পুত্তো পুণ্ণৱড্ঢনকুমাৰো নাম ৱযপ্পত্তো অহোসি. অথস্স পিতা ‘‘পুত্তো মে ৱযপ্পত্তো, ঘৰাৱাসেনস্স আবন্ধনসমযো’’তি ঞত্ৱা ‘‘অম্হাকং সমানজাতিকে কুলে দাৰিকং পৰিযেসথা’’তি কাৰণাকাৰণকুসলে পুৰিসে পেসেসি. তে সাৱত্থিযং অত্তনো ৰুচিতং দাৰিকং অদিস্ৱা সাকেতং অগমংসু. তংদিৱসঞ্চ, ৱিসাখা, অত্তনো সমানৱযেহি পঞ্চহি কুমাৰিকাসতেহি পৰিৱাৰিতা নক্খত্তকীড়নত্থায একং মহাগামং অগমাসি. তেপি পুৰিসা অন্তোনগৰে চৰিত্ৱা অত্তনো ৰুচিতং দাৰিকং অদিস্ৱা বহিনগৰদ্ৱাৰে অট্ঠংসু. তস্মিং সমযে দেৱো ৱস্সিতুং আৰভি. অথ তা ৱিসাখায সদ্ধিং নিক্খন্তা দাৰিকা তেমনভযেন ৱেগেন সালং পৱিসিংসু. তে পুৰিসা তাসম্পি অন্তৰে যথাৰুচিতং দাৰিকং ন পস্সিংসু. তাসং পন সব্বপচ্ছতো, ৱিসাখা, দেৱং ৱস্সন্তম্পি অগণেত্ৱা অতুৰিতগমনেন তেমযমানাৱ সালং পাৱিসি. তে পুৰিসা তং দিস্ৱা চিন্তযিংসু – ‘‘ৰূপৱতী তাৱ কঞ্ঞা এতপৰমা ভৱেয্য, ৰূপং পনেতং একচ্চায কাৰিতপত্তং ৱিয হোতি, কথং সমুট্ঠাপেত্ৱা কথেন্তা জানিস্সাম মধুৰৱচনা ৱা নো ৱা’’তি. ততো নং আহংসু – ‘‘অতিৱিয পৰিণতৱযা ইত্থী ৱিয যাসি, অম্মা’’তি. কিং দিস্ৱা কথেথ, তাতাতি? অঞ্ঞা তযা সদ্ধিং কীড়নকুমাৰিযো তেমনভযেন ৱেগেন আগন্ত্ৱা সালং পৱিট্ঠা, ত্ৱং পন মহল্লিকা ৱিয পদৱাৰং অতিক্কম্ম নাগচ্ছসি, সাটকস্স তেমনভাৱম্পি ন গণেসি. সচে তং হত্থী ৱা অস্সো ৱা অনুবন্ধেয্য, কিং এৱমেৱং কৰেয্যাসীতি? তাতা, সাটকা নাম ন দুল্লভা, সুলভা ময্হং কুলে সাটকা. ৱযপ্পত্তা মাতুগামা পন পণিযভণ্ডসদিসা, হত্থে ৱা পাদে ৱা ভগ্গে অঙ্গৱিকলং মাতুগামং জিগুচ্ছন্তা নিট্ঠুভিত্ৱা গচ্ছন্তি, তস্মা সণিকং আগতাম্হীতি.
তে চিন্তযিংসু – ‘‘ইমায সদিসা ইমস্মিং জম্বুদীপে ইত্থী নাম নত্থি, যাদিসা ৰূপেন, কথাযপি তাদিসাৱ. কাৰণাকাৰণং ঞত্ৱা কথেতী’’তি তস্সা উপৰি মালাগুড়ং খিপিংসু. অথ, ৱিসাখা, চিন্তেসি – ‘‘অহং পুব্বে অপৰিগ্গহিতা, ইদানি পন পৰিগ্গহিতাম্হী’’তি ৱিনীতেনাকাৰেন ভূমিযং নিসীদি. অথ নং তত্থেৱ সাণিযা পৰিক্খিপিংসু. সা পটিচ্ছন্নভাৱং ঞত্ৱা দাসিগণপৰিৱুতা গেহং অগমাসি. তেপি মিগাৰসেট্ঠিনো পুৰিসা তায সদ্ধিংযেৱ ধনঞ্চযসেট্ঠিস্স সন্তিকং অগমংসু. ‘‘কতৰগামৱাসিনো, তাতা, তুম্হে’’তি পুচ্ছিতা ‘‘সাৱত্থিনগৰে মিগাৰসেট্ঠিনো পুৰিসম্হা’’তি ৱত্ৱা ‘‘মযং অম্হাকং সেট্ঠিনা তুম্হাকং গেহে ৱযপ্পত্তা দাৰিকা অত্থীতি সুত্ৱা পেসিতা’’তি. সাধু, তাতা, তুম্হাকং সেট্ঠি কিঞ্চাপি ভোগেন অম্হেহি অসদিসো, জাতিযা পন সদিসো. সব্বাকাৰসম্পন্নো নাম দুল্লভো গচ্ছথ তুম্হে সেট্ঠিস্স অম্হেহি সম্পটিচ্ছিতভাৱং আৰোচেথাতি.
তে তস্স ৱচনং সুত্ৱা সাৱত্থিং গন্ত্ৱা মিগাৰসেট্ঠিস্স তুট্ঠিং ৱড্ঢিং চ পৱেদেত্ৱা ‘‘লদ্ধা নো সামি সাকেতে ধনঞ্চযসেট্ঠিস্স গেহে দাৰিকা’’তি আহংসু. তং সুত্ৱা মিগাৰসেট্ঠি ‘‘মহাকুলগেহে কিৰ নো দাৰিকা লদ্ধা’’তি তুট্ঠমানসো হুত্ৱা তাৱদেৱ ধনঞ্চযসেট্ঠিস্স সাসনং পহিণি ‘‘ইদানেৱ দাৰিকং আনযিস্সাম, কত্তব্বকিচ্চং কৰোন্তূ’’তি. সোপিস্স পটিসাসনং পেসেসি – ‘‘নযিদং অম্হাকং ভাৰিযং, সেট্ঠি পন অত্তনো কত্তব্বকিচ্চং কৰোতূ’’তি. সো কোসলৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা আৰোচেসি – ‘‘দেৱ, একা মে মঙ্গলকিৰিযা অত্থি, দাসস্স তে পুণ্ণৱড্ঢনস্স ধনঞ্চযসেট্ঠিনো ধীতৰং ৱিসাখং নাম দাৰিকং আনেস্সামি, সাকেতগমনং মে অনুজানাথা’’তি. সাধু, মহাসেট্ঠি, কিং পন অম্হেহিপি আগন্তব্বন্তি? দেৱ তুম্হাদিসানং গমনং লদ্ধুং সক্কাতি? ৰাজা মহাকুলস্স সঙ্গহং কাতুকামো ‘‘হোতু সেট্ঠি, আগমিস্সামী’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা মিগাৰসেট্ঠিনা সদ্ধিং সাকেতনগৰং অগমাসি. ধনঞ্চযসেট্ঠি ‘‘মিগাৰসেট্ঠি কিৰ কোসলৰাজানং গহেত্ৱা আগতো’’তি সুত্ৱা পচ্চুগ্গমনং কত্ৱা ৰাজানং গহেত্ৱা অত্তনো নিৱেসনং অগমাসি. তাৱদেৱ ৰঞ্ঞো চ ৰাজবলস্স চ মিগাৰসেট্ঠিনো চ ৱসনট্ঠানং চেৱ মালাগন্ধভত্তাদীনি চ সব্বানি পটিযাদেসি. ‘‘ইদং ইমস্স লদ্ধুং ৱট্টতি, ইদং ইমস্সা’’তি সব্বং অত্তনাৱ জানাতি. তে তে জনা চিন্তযিংসু – ‘‘সেট্ঠি অম্হাকমেৱ সক্কাৰং কৰোতী’’তি.
অথেকদিৱসং ৰাজা ধনঞ্চযসেট্ঠিস্স সাসনং পহিণি ‘‘ন সক্কা সেট্ঠিনা চিৰকালং অম্হাকং ভৰণপোসনং কাতুং, দাৰিকায গমনকালং জানাতূ’’তি. সোপি ৰঞ্ঞো সাসনং পেসেসি – ‘‘ইদানি ৱস্সকালো আগতো, ন সক্কা চতুমাসং ৱিচৰিতুং, তুম্হাকং বলকাযস্স যং যং লদ্ধুং ৱট্টতি, সব্বং তং মম ভাৰো. কেৱলং দেৱো মযা পেসিতকালে গচ্ছতূ’’তি. ততো পট্ঠায সাকেতনগৰং নিচ্চনক্খত্তগামো ৱিয অহোসি. এৱং তযো মাসা অতিক্কন্তা. ধনঞ্চযসেট্ঠিনো পন ধীতায মহালতাপসাধনং ন তাৱ নিট্ঠং গচ্ছতি. অথস্স কম্মন্তাধিট্ঠাযকা আগন্ত্ৱা আৰোচযিংসু – ‘‘সেসং অসন্তং নাম নত্থি, বলকাযস্স পন ভত্তপচনদাৰূনি নপ্পহোন্তী’’তি. ‘‘গচ্ছথ, তাতা, হত্থিসালা অস্সসালা ৱিযোজেত্ৱা ভত্তং পচথা’’তি. এৱং পচন্তানম্পি অড্ঢমাসো অতিক্কন্তো. ততো পুন আৰোচযিংসু – ‘‘দাৰূনি সামি নপ্পহোন্তী’’তি. ‘‘তাতা, ইমস্মিং কালে দাৰূনি লদ্ধুং ন সক্কা, দুস্সকোট্ঠাগাৰং পন ৱিৱৰিত্ৱা থূলসাটকে গহেত্ৱা ৱট্টিযো কত্ৱা তেলচাটিযং তেমেত্ৱা ভত্তং পচথা’’তি. ইমিনা নিযামেন পচন্তানং চত্তাৰো মাসা পূৰযিংসু.
ততো ধনঞ্চযসেট্ঠি ধীতুযা মহালতাপসাধনস্স নিট্ঠিতভাৱং ঞত্ৱা ‘‘স্ৱে দাৰিকং পেসেস্সামী’’তি ধীতৰং সমীপে নিসীদাপেত্ৱা ‘‘অম্ম পতিকুলে ৱসন্তিযা নাম ইমঞ্চিমঞ্চ আচাৰং সিক্খিতুং ৱট্টতী’’তি ওৱাদং অদাসি. অযং মিগাৰসেট্ঠি অনন্তৰগব্ভে নিসিন্নো ধনঞ্চযসেট্ঠিনো ওৱাদং অস্সোসি. সোপি সেট্ঠি ধীতৰং এৱং ওৱদি –
‘‘অম্ম সসুৰকুলে ৱসন্তিযা নাম অন্তোঅগ্গি বহি ন নীহৰিতব্বো, বহিঅগ্গি অন্তো ন পৱেসেতব্বো, দদন্তস্সেৱ দাতব্বং, অদদন্তস্স ন দাতব্বং, দদন্তস্সপি অদদন্তস্সপি দাতব্বং, সুখং নিসীদিতব্বং, সুখং পৰিভুঞ্জিতব্বং, সুখং নিপজ্জিতব্বং, অগ্গি পৰিচৰিতব্বো, অন্তোদেৱতা নমস্সিতব্বা’’তি.
ইমং দসৱিধং ওৱাদং দত্ৱা পুনদিৱসে সব্বা সেনিযো সন্নিপাতেত্ৱা ৰাজসেনায মজ্ঝে অট্ঠ কুটুম্বিকে পাটিভোগে গহেত্ৱা ‘‘সচে মে ধীতু গতট্ঠানে দোসো উপ্পজ্জতি, তুম্হেহি সোধেতব্বো’’তি ৱত্ৱা নৱকোটিঅগ্ঘনকেন মহালতাপসাধনেন ধীতৰং পসাধেত্ৱা ন্হানচুণ্ণমূলং চতুপণ্ণাসসকটসতং ধনং দত্ৱা ধীতায সদ্ধিং নিবদ্ধং গমনচাৰিনিযো পঞ্চসতা দাসিযো পঞ্চ আজঞ্ঞৰথসতানি সব্বূপকাৰঞ্চ সতং সতং দত্ৱা কোসলৰাজানঞ্চ মিগাৰসেট্ঠিঞ্চ, ৱিস্সজ্জেত্ৱা ধীতু গমনৱেলাযং ৱজাধিট্ঠাযকে পুৰিসে পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘তাতা, মম ধীতায গতট্ঠানে খীৰপানত্থং ধেনূহি, যানযোজনত্থং উসভেহি চ অত্থো হোতি, তস্মা মম ধীতু গমনমগ্গে ৱজদ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা পুথুলতো অট্ঠ উসভানি গোগণেন পূৰেত্ৱা তিগাৱুতমত্থকে অসুকা নাম কন্দৰা অত্থি, অগ্গগোযূথে তং ঠানং পত্তে ভেৰিসঞ্ঞায ৱজদ্ৱাৰং পিদহেয্যাথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি সেট্ঠিস্স ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা তথা অকংসু. ৱজদ্ৱাৰে ৱিৱটে উড়াৰুড়াৰাযেৱ গাৱিযো নিক্খমিংসু. দ্ৱাৰে পিদহিতে পন ৱিসাখায পুঞ্ঞবলেন বলৱগাৱো চ দম্মগাৱো চ বহি লঙ্ঘিত্ৱা মগ্গং পটিপজ্জিংসু. অথ, ৱিসাখা, সাৱত্থিনগৰদ্ৱাৰং পত্তকালে চিন্তেসি – ‘‘পটিচ্ছন্নযানস্মিং নু খো নিসীদিত্ৱা পৱিসামি, উদাহু ৰথে ঠত্ৱা’’তি. অথস্সা এতদহোসি – ‘‘পটিচ্ছন্নযানেন মে পৱিসন্তিযা মহালতাপসাধনস্স ৱিসেসো ন পঞ্ঞাযিস্সতী’’তি. সা সকলনগৰস্স অত্তানং দস্সেন্তী ৰথে ঠত্ৱা নগৰং পাৱিসি. সাৱত্থিৱাসিনো ৱিসাখায সম্পত্তিং দিস্ৱা ‘‘এসা কিৰ, ৱিসাখা, নাম এৱৰূপা, অযঞ্চ সম্পত্তি এতিস্সাৱ অনুচ্ছৱিকা’’তি আহংসু. ইতি সা মহাসম্পত্তিযা মিগাৰসেট্ঠিনো গেহং পাৱিসি. আগতদিৱসে চস্সা সকলনগৰৱাসিনো ‘‘অম্হাকং, ধনঞ্চযসেট্ঠি, অত্তনো নগৰং সম্পত্তানং মহাসক্কাৰং অকাসী’’তি যথাবলং পণ্ণাকাৰং পহিণিংসু. ৱিসাখা, পহিতপহিতং পণ্ণাকাৰং তস্মিংযেৱ নগৰে অঞ্ঞমঞ্ঞেসু কুলেসু সব্বত্থকমেৱ দাপেসি. অথস্সা ৰত্তিভাগসমনন্তৰে একিস্সা আজঞ্ঞৱড়ৱায গব্ভৱুট্ঠানং অহোসি. সা দাসীহি দণ্ডদীপিকা গাহাপেত্ৱা তত্থ গন্ত্ৱা ৱড়ৱং উণ্হোদকেন ন্হাপেত্ৱা তেলেন মক্খাপেত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানমেৱ অগমাসি.
মিগাৰসেট্ঠিপি সত্তাহং পুত্তস্স আৱাহসক্কাৰং কৰোন্তো ধুৰৱিহাৰে ৱসন্তম্পি তথাগতং অমনসিকত্ৱা সত্তমে দিৱসে সকলনিৱেসনং পূৰেন্তো নগ্গসমণকে নিসীদাপেত্ৱা ‘‘আগচ্ছতু মে ধীতা, অৰহন্তে ৱন্দতূ’’তি ৱিসাখায সাসনং পহিণি. সা ‘‘অৰহন্তা’’তি ৱচনং সুত্ৱা সোতাপন্না অৰিযসাৱিকা হট্ঠতুট্ঠা হুত্ৱা তেসং নিসিন্নট্ঠানং গন্ত্ৱা তে ওলোকেত্ৱা ‘‘ন এৱৰূপা নাম অৰহন্তা হোন্তি, হিৰোত্তপ্পৱিৱজ্জিতানং নাম সন্তিকং কস্মা মং সসুৰো পক্কোসাপেতী’’তি ‘‘ধী, ধী’’তি গৰহিত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানমেৱ গতা. নগ্গসমণা তং দিস্ৱা সব্বে একপ্পহাৰেনেৱ সেট্ঠিং গৰহিংসু – ‘‘কিং ত্ৱং, গহপতি, অঞ্ঞং নালত্থ, সমণস্স গোতমস্স সাৱিকং মহাকাড়কণ্ণিং কস্মা ইমং গেহং পৱেসেসি, ৱেগেন নং ইমস্মা গেহা নীহৰাহী’’তি. ততো সেট্ঠি ‘‘ন সক্কা মযা ইমেসং ৱচনেন ইমং গেহা নীহৰিতুং, মহাকুলস্স ধীতা অয’’ন্তি চিন্তেত্ৱা – ‘‘আচৰিযা দহৰা নাম জানিত্ৱা ৱা অজানিত্ৱা ৱা কৰেয্যুং, তুম্হে তুণ্হী হোথা’’তি নগ্গে উয্যোজেত্ৱা মহাপল্লঙ্কে নিসীদাপেত্ৱা সুৱণ্ণকটচ্ছুং গহেত্ৱা ৱিসাখায পৰিৱিসিযমানো সুৱণ্ণপাতিযং অপ্পোদকমধুপাযাসং পৰিভুঞ্জি.
তস্মিং সমযে একো পিণ্ডচাৰিকো থেৰো পিণ্ডায চৰন্তো সেট্ঠিস্স ঘৰদ্ৱাৰং পাপুণি. ৱিসাখা, তং দিস্ৱা ‘‘সসুৰস্স আচিক্খিতুং ন যুত্ত’’ন্তি যথা সো থেৰং পস্সতি, এৱং অপগন্ত্ৱা অট্ঠাসি. সো পন বালো থেৰং দিস্ৱাপি অপস্সন্তো ৱিয হুত্ৱা অধোমুখো পাযাসমেৱ ভুঞ্জতি. ৱিসাখা, ‘‘থেৰং দিস্ৱাপি মে সসুৰো সঞ্ঞং ন কৰোতী’’তি ঞত্ৱা থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘অতিচ্ছথ, ভন্তে, ময্হং সসুৰো পুৰাণং খাদতী’’তি আহ. সো নিগণ্ঠেহি তাৱ কথিতকালে অধিৱাসেসি, ‘‘পুৰাণং খাদতী’’তি ৱুত্তক্খণেযেৱ পন হত্থং অপনেত্ৱা ‘‘ইমং পাযাসং ইতো হৰথ, এতঞ্চ ইমস্মা গেহা নীহৰথ. অযঞ্হি মং এৱৰূপে মঙ্গলগেহে অসুচিখাদকং নাম কৰোতী’’তি আহ. তস্মিং খো পন নিৱেসনে সব্বেপি দাসকম্মকৰা ৱিসাখায সন্তকাৱ, কো নং হত্থে ৱা পাদে ৱা গণ্হিস্সতি, মুখেন কথেতুং সমত্থোপি নাম নত্থি. ততো, ৱিসাখা, সসুৰস্স কথং সুত্ৱা আহ – ‘‘তাত, ন এত্তকেন ৱচনেন মযং নিক্খমাম, নাহং তুম্হেহি উদকতিত্থতো কুম্ভদাসিকা ৱিয আনীতা. ধৰমানকমাতাপিতূনং ধীতৰো নাম ন এত্তকেনেৱ নিক্খমন্তি, এতেনেৱ মে কাৰণেন পিতা ইধাগমনদিৱসে অট্ঠ কুটুম্বিকে পক্কোসাপেত্ৱা ‘সচে মে ধীতৰং উপাদায দোসো উপ্পজ্জতি, সোধেয্যাথা’তি ৱত্ৱা তেসং হত্থে ঠপেসি. তে পক্কোসাপেত্ৱা ময্হং দোসাদোসং সোধাপেথা’’তি.
ততো সেট্ঠি ‘‘কল্যাণং এসা কথেতী’’তি অট্ঠ কুটুম্বিকে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘অযং দাৰিকা সত্তমে দিৱসে অপৰিপুণ্ণেযেৱ মঙ্গলগেহে নিসিন্নং মং ‘অসুচিখাদকো’তি ৱদতী’’তি আহ. এৱং কিৰ, অম্মাতি? ‘‘তাতা, ময্হং সসুৰো অসুচিং খাদিতুকামো ভৱিস্সতি, অহং পন এৱং কত্ৱা ন কথেমি. একস্মিং পন পিণ্ডপাতিকত্থেৰে ঘৰদ্ৱাৰে ঠিতে অযং অপ্পোদকমধুপাযাসং ভুঞ্জন্তো ন তং মনসি কৰোতি, অহং ইমিনা কাৰণেন ‘অতিচ্ছথ, ভন্তে, ময্হং সসুৰো ইমস্মিং অত্তভাৱে পুঞ্ঞং ন কৰোতি, পুৰাণপুঞ্ঞং খাদতী’তি এত্তকং কথযিন্তি আহ. অয্য, ইধ দোসো নত্থি, অম্হাকং ধীতা কাৰণং কথেতি, ত্ৱং কস্মা কুজ্ঝসীতি? অয্যা, এস তাৱ দোসো মা হোতু, অযং পন দাৰিকা আগতদিৱসেযেৱ মম পুত্তে সঞ্ঞং অকত্ৱা অত্তনো ইচ্ছিতট্ঠানং অগমাসীতি. এৱং কিৰ, অম্মাতি? তাতা, নাহং ইচ্ছিতট্ঠানং গচ্ছামি, ইমস্মিং পন গেহে আজানীযৱড়ৱায ৱিজাতায সঞ্ঞম্পি অকত্ৱা নিসীদনং নাম অযুত্তন্তি দণ্ডদীপিকা গাহাপেত্ৱা দাসীহি পৰিৱুতা তত্থ গন্ত্ৱা ৱড়ৱায ৱিজাতপৰিহাৰং কাৰাপেসিন্তি. অয্য, অম্হাকং ধীতা তৱ গেহে দাসীহিপি অকত্তব্বকম্মং অকাসি, ত্ৱং এত্থ কিং দোসং পস্সসীতি?
অয্যা, এস তাৱ গুণো হোতু, ইমিস্সা পন পিতা ইধাগমনদিৱসে ওৱাদং দেন্তো ‘‘অন্তোঅগ্গি বহি ন নীহৰিতব্বো’’তি আহ, কিং পন সক্কা অম্হেহি উভতো পটিৱিস্সকগেহানং অগ্গিং অদত্ৱা ৱসিতুন্তি? এৱং কিৰ, অম্মাতি? তাতা, ন ময্হং পিতা এতং অগ্গিং উপাদায কথেসি, যা পন অন্তোনিৱেসনে সস্সুআদীনং ৰহস্সকথা উপ্পজ্জতি, সা দাসিদাসানং ন কথেতব্বা. এৱৰূপা হি কথা ৱড্ঢমানা কলহায সংৱত্ততি, ইদং সন্ধায ময্হং পিতা কথেসি, তাতাতি.
অয্যা, এতং তাৱ এৱং হোতু, ইমিস্সা পিতা ‘‘বাহিৰতো অগ্গি ন অন্তো পৱেসেতব্বো’’তি আহ, কিং সক্কা অম্হেহি অন্তোঅগ্গিম্হি নিব্বুতে বাহিৰতো অগ্গিং অনাহৰিতুন্তি? এৱং কিৰ, অম্মাতি? তাতা, ময্হং পিতা এতং অগ্গিং সন্ধায ন কথেসি, যং পন দোসং দাসকম্মকাৰেহি কথিতং হোতি, তং অন্তোমানুসকানং ন কথেতব্বং…পে….
যম্পি তেন ‘‘যে দদন্তি, তেসংযেৱ দাতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং, তং ‘‘যাচিতকং উপকৰণং গহেত্ৱা যে পটিদদন্তি, তেসংযেৱ দাতব্ব’’ন্তি সন্ধায ৱুত্তং.
‘‘যে ন দদন্তী’’তি ইদম্পি যাচিতকং উপকৰণং গহেত্ৱা যে ন পটিদদন্তি, তেসং ন দাতব্বন্তি সন্ধায ৱুত্তং.
‘‘দদন্তস্সপি অদদন্তস্সপি দাতব্ব’’ন্তি, ইদং পন দুগ্গতেসু ঞাতিমিত্তেসু সম্পত্তেসু পটিদাতুং সক্কোন্তু ৱা মা ৱা, দাতুমেৱ ৱট্টতীতি সন্ধায ৱুত্তং.
‘‘সুখং নিসীদিতব্ব’’ন্তি ইদম্পি সস্সুসসুৰে দিস্ৱা উট্ঠাতব্বট্ঠানে নিসীদিতুং ন ৱট্টতীতি সন্ধায ৱুত্তং.
‘‘সুখং ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি ইদং পন সস্সুসসুৰসামিকেহি পুৰেতৰং অভুঞ্জিত্ৱা তে পৰিৱিসিত্ৱা সব্বেহি লদ্ধালদ্ধং ঞত্ৱা পচ্ছা সযং ভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি সন্ধায ৱুত্তং.
‘‘সুখং নিপজ্জিতব্ব’’ন্তি ইদম্পি সস্সুসসুৰসামিকেহি পুৰেতৰমেৱ সযনং আৰুয্হ ন নিপজ্জিতব্বং, তেসং কত্তব্বযুত্তকং ৱত্তপটিৱত্তং কত্ৱা পচ্ছা সযং নিপজ্জিতুং যুত্তন্তি ইদং সন্ধায ৱুত্তং.
‘‘অগ্গি পৰিচৰিতব্বো’’তি ইদং পন সস্সুম্পি সসুৰম্পি সামিকম্পি অগ্গিক্খন্ধং ৱিয উৰগৰাজানং ৱিয চ কত্ৱা পস্সিতুং ৱট্টতীতি ইদং সন্ধায ৱুত্তন্তি.
এতে তাৱ এত্তকা গুণা হোন্তু, ইমিস্সা পন পিতা অন্তোদেৱতা নমস্সাপেতি, ইমস্স কো অত্থোতি? এৱং কিৰ, অম্মাতি? আম, তাতা, এতম্পি হি মে পিতৰা ইদং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘আৱেণিকঘৰাৱাসং ৱসনকালতো পট্ঠায অত্তনো ঘৰদ্ৱাৰং সম্পত্তপব্বজিতং দিস্ৱা যং ঘৰে খাদনীযং ভোজনীযং অত্থি, ততো পব্বজিতানং দত্ৱাৱ খাদিতুং ৱট্টতী’’তি. অথ নং তে আহংসু – ‘‘তুয্হং পন মহাসেট্ঠি পব্বজিতে দিস্ৱা অদানমেৱ ৰুচ্চতি মঞ্ঞেতি. সো অঞ্ঞং পটিৱচনং অপস্সন্তো অধোমুখো নিসীদি’’.
অথ নং কুটুম্বিকা ‘‘কিং সেট্ঠি অঞ্ঞোপি অম্হাকং ধীতু দোসো অত্থী’’তি পুচ্ছিংসু. নত্থি, অয্যাতি. কস্মা পন নং নিদ্দোসং অকাৰণা গেহতো নীহৰাপেসীতি? তস্মিং খণে, ৱিসাখা, আহ – ‘‘পঠমং তাৱ ময্হং মম সসুৰস্স ৱচনেন গমনং ন যুত্তং, ময্হং পন আগমনদিৱসে মম দোসাদোসং সোধনত্থায মম পিতা তুম্হাকং হত্থে ঠপেত্ৱা অদাসি, ইদানি ময্হং গন্তুং সুখ’’ন্তি দাসিদাসে ‘‘যানাদীনি সজ্জানি কৰোথা’’তি আণাপেসি. অথ নং সেট্ঠি তে কুটুম্বিকে গহেত্ৱা, ‘‘অম্ম, মযা অজানিত্ৱা কথিতং, খমাহি ময্হ’’ন্তি আহ. ‘‘তাতা, তুম্হাকং খমিতব্বং তাৱ খমামি, অহং পন বুদ্ধসাসনে অৱেচ্চপ্পসন্নস্স কুলস্স ধীতা, ন মযং ৱিনা ভিক্খুসঙ্ঘেন ৱত্তাম. সচে মম ৰুচিযা ভিক্খুসঙ্ঘং পটিজগ্গিতুং লভামি, ৱসিস্সামী’’তি. ‘‘অম্ম, ত্ৱং যথাৰুচিযা তৱ সমণে পটিজগ্গাহী’’তি.
ততো, ৱিসাখা, দসবলং নিমন্তাপেত্ৱা পুনদিৱসে নিৱেসনং পূৰেন্তী বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিসীদাপেসি. নগ্গপৰিসাপি সত্থু মিগাৰসেট্ঠিনো গেহং গতভাৱং সুত্ৱা তত্থ গন্ত্ৱা গেহং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসীদিংসু. ৱিসাখা, দক্খিণোদকং দত্ৱা ‘‘সব্বো সক্কাৰো পটিযাদিতো, সসুৰো মে আগন্ত্ৱা দসবলং পৰিৱিসতূ’’তি সাসনং পেসেসি. সো নিগণ্ঠানং ৱচনং সুত্ৱা ‘‘মম ধীতা সম্মাসম্বুদ্ধং পৰিৱিসতূ’’তি আহ. ৱিসাখা, নানগ্গৰসেহি দসবলং পৰিৱিসিত্ৱা নিট্ঠিতে ভত্তকিচ্চে পুন সাসনং পহিণি – ‘‘সসুৰো মে আগন্ত্ৱা দসবলস্স ধম্মকথং সুণাতূ’’তি. অথ নং ‘‘ইদানি অগমনং নাম অতিৱিয অকাৰণ’’ন্তি ধম্মকথং সোতুকম্যতায গচ্ছন্তং নগ্গসমণা আহংসু – ‘‘সমণস্স গোতমস্স ধম্মং সুণন্তো বহিসাণিযং নিসীদিত্ৱা সুণাহী’’তি. পুৰেতৰমেৱ চ গন্ত্ৱা সাণিযা পৰিক্খিপিংসু. মিগাৰসেট্ঠি গন্ত্ৱা বহিসাণিযং নিসীদি. তথাগতো ‘‘ত্ৱং বহিসাণিযং ৱা নিসীদ, পৰকুট্টে ৱা পৰসেলে ৱা পৰচক্কৱাড়ে ৱা নিসীদ. অহং বুদ্ধো নাম সক্কোমি তং মম সদ্দং সাৱেতু’’ন্তি সুৱণ্ণৱণ্ণফলং অম্বৰুক্খং খন্ধে গহেত্ৱা চালেন্তো ৱিয ধম্মকথং কথেসি, দেসনাপৰিযোসানে সেট্ঠি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায সাণিং উক্খিপিত্ৱা সত্থু পাদে পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা সত্থু সন্তিকেযেৱ চ ‘‘ত্ৱং, অম্ম, অজ্জ আদিং কত্ৱা মম মাতা’’তি ৱিসাখং অত্তনো মাতুট্ঠানে ঠপেসি. ততো পট্ঠায, ৱিসাখা মিগাৰমাতা, নাম জাতা.
সা একদিৱসং নক্খত্তসমযে ৱত্তন্তে ‘‘অন্তোনগৰে গুণো নত্থী’’তি দাসীহি পৰিৱুতা সত্থু ধম্মকথং সোতুং গচ্ছন্তী ‘‘বুদ্ধানং সন্তিকং উদ্ধতৱেসেন গন্তুং অযুত্ত’’ন্তি মহালতাপসাধনং ওমুঞ্চিত্ৱা দাসিযা হত্থে দত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি, সত্থা ধম্মকথং কথেসি. সা ধম্মদেসনাপৰিযোসানে দসবলং ৱন্দিত্ৱা নগৰাভিমুখা পাযাসি. সাপি দাসী অত্তনা গহিতপসাধনস্স ঠপিতট্ঠানং অসল্লক্খেত্ৱা গচ্ছন্তী পসাধনত্থায পটিনিৱত্তি. অথ নং, ৱিসাখা, ‘‘কহং পন তে তং ঠপিত’’ন্তি পটিপুচ্ছি. গন্ধকুটিপৰিৱেণে, অয্যেতি. হোতু জে গন্ত্ৱা আহৰ, গন্ধকুটিপৰিৱেণে ঠপিতকালতো পট্ঠায আহৰাপনং নাম অম্হাকং অযুত্তং. তস্মা তং ৱিস্সজ্জেত্ৱা দণ্ডকম্মং কৰিস্সাম. তত্থ পন ঠপিতে অয্যানং পলিবোধো হোতীতি.
পুনদিৱসে সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো ৱিসাখায নিৱেসনদ্ৱাৰং সম্পাপুণি. নিৱেসনে চ নিবদ্ধপঞ্ঞত্তানি আসনানি. ৱিসাখা, সত্থু পত্তং গণ্হিত্ৱা সত্থাৰং গেহং পৱেসেত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনেসুযেৱ নিসীদাপেত্ৱা কতভত্তকিচ্চে সত্থৰি তং পসাধনং আহৰিত্ৱা সত্থু পাদমূলে নিক্খিপিত্ৱা ‘‘ইদং, ভন্তে, তুম্হাকং দম্মী’’তি আহ. সত্থা ‘‘অলঙ্কাৰো নাম পব্বজিতানং ন ৱট্টতী’’তি পটিক্খিপি. জানামি, ভন্তে, অহং পন ইমং অগ্ঘাপেত্ৱা ধনং গহেত্ৱা তুম্হাকং ৱসনগন্ধকুটিং কাৰেস্সামীতি. তদা সত্থা অধিৱাসেসি. সাপি তং অগ্ঘাপেত্ৱা নৱকোটিধনং গহেত্ৱা গব্ভসহস্সপটিমণ্ডিতে পুব্বাৰামৱিহাৰে তথাগতস্স ৱসনগন্ধকুটিং কাৰেসি. ৱিসাখায পন নিৱেসনং পুব্বণ্হসমযে কাসাৱপজ্জোতং ইসিৱাতপটিৱাতমেৱ হোতি অনাথপিণ্ডিকস্স গেহং ৱিয. তস্সাপি গেহে সব্বভত্তানি পটিযত্তানেৱ অহেসুং. সা পুব্বণ্হসমযে ভিক্খুসঙ্ঘস্স আমিসসঙ্গহং কত্ৱা পচ্ছাভত্তে ভেসজ্জানি চেৱ অট্ঠৱিধপানানি চ গণ্হাপেত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স দত্ৱা পচ্ছা সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা আগচ্ছতি. সত্থা অপৰভাগে উপাসিকাযো পটিপাটিযা ঠানন্তৰেসু ঠপেন্তো ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং দাযিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
খুজ্জুত্তৰা-সামাৱতীৱত্থু
২৬০-২৬১. ততিযচতুত্থেসু বহুস্সুতানং যদিদং, খুজ্জুত্তৰা, মেত্তাৱিহাৰীনং যদিদং, সামাৱতীতি বহুস্সুতানং উপাসিকানং খুজ্জুত্তৰা, মেত্তাৱিহাৰীনং সামাৱতী অগ্গাতি দস্সেতি. তা কিৰ দ্ৱেপি পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং কুলগেহে পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৱা অপৰভাগে ‘‘সত্থু ধম্মকথং সোস্সামা’’তি ৱিহাৰং অগমংসু. তত্থ, খুজ্জুত্তৰা, সত্থাৰং একং উপাসিকং বহুস্সুতানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সামাৱতীপি একং উপাসিকং মেত্তাৱিহাৰীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. তাসং দ্ৱিন্নম্পি যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তীনংযেৱ কপ্পসতসহস্সং অতিক্কন্তং.
অথ অম্হাকং সত্থু নিব্বত্তিতো পুৰেতৰমেৱ অল্লকপ্পৰট্ঠে অহিৱাতকৰোগো নাম উদপাদি. একেকস্মিং গেহে একপ্পহাৰেনেৱ দসপি ৱীসম্পি তিংসম্পি জনা মৰন্তি, তিৰোৰট্ঠং গতা পন জীৱিতং লভন্তি. তং ঞত্ৱা একো পুৰিসো অত্তনো পুত্তদাৰং আদায ‘‘অঞ্ঞং ৰট্ঠং গমিস্সামী’’তি ততো নিক্খমি. অথস্স ঘৰে গহিতপাথেয্যং অন্তৰামগ্গে কন্তাৰে অনুত্তিণ্ণেযেৱ পৰিক্খযং অগমাসি. তেসং সৰীৰবলং পৰিহাযি, সকিং মাতা পুত্তং উক্খিপতি, সকিং পিতা. অথস্স পিতা চিন্তেসি – ‘‘অম্হাকং সৰীৰবলং পৰিহীনং, পুত্তং উক্খিপিত্ৱা গচ্ছন্তা কন্তাৰং নিত্থৰিতুং ন সক্খিস্সামা’’তি. সো তস্স মাতৰং অজানাপেত্ৱাৱ উদককিচ্চেন ওহীনো ৱিয পুত্তং মগ্গে নিসীদাপেত্ৱা এককোৱ মগ্গং পটিপজ্জি. ‘‘অথস্স ভৰিযা আগমনং ওলোকযমানা ঠিতা হত্থে পুত্তং অদিস্ৱা ৱিৰৱমানা গন্ত্ৱা কহং মে সামি পুত্তো’’তি আহ. কো তে পুত্তেন অত্থো? জীৱমানা পুত্তং লভিস্সামাতি. সা ‘‘অতিসাহসিকো ৱতাযং পুৰিসো’’তি ৱত্ৱা ‘‘গচ্ছ ত্ৱং, নাহং তাদিসেন সদ্ধিং গমিস্সামী’’তি আহ. সো ‘‘অনুপধাৰেত্ৱা মে ভদ্দে কতং, খমেতং ময্হ’’ন্তি ৱত্ৱা পুত্তং আদাযাগতো.
তে তং কন্তাৰং সমতিক্কমিত্ৱা সাযং একং গোপালককুলং সম্পাপুণিংসু. তং দিৱসঞ্চ গোপালককুলৱাসিনো নিৰুদকপাযাসং পচিংসু. তে তে দিস্ৱা ‘‘ইমে অতিৱিয ছাতকা’’তি পাযাসস্স মহাভাজনং পূৰেত্ৱা উড়ুঙ্কপূৰং সপ্পিং আসিঞ্চিত্ৱা অদংসু. তেসু তং পাযাসং ভুঞ্জন্তেসু সা ইত্থী পমাণেনেৱ ভুঞ্জি, পুৰিসো পন পমাণাতিক্কন্তং ভুঞ্জিত্ৱা জীৰাপেতুং অসক্কোন্তো ৰত্তিভাগসমনন্তৰে কালমকাসি. সো কালং কৰোন্তো তেসু সালযভাৱেন গোপালকানং গেহে সুনখিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. সুনখী নচিৰস্সেৱ ৱিজাতা. গোপালকো তং কুক্কুৰং সস্সিৰিকং দিস্ৱা পিণ্ডেন পলোভেত্ৱা অত্তনি উপ্পন্নসিনেহং গহেত্ৱা সদ্ধিমেৱ চৰতি.
অথেকদিৱসং একো পচ্চেকবুদ্ধো ভিক্খাচাৰৱেলায গোপালকস্স ঘৰদ্ৱাৰং সম্পত্তো. সোপি তং দিস্ৱা ভিক্খং দত্ৱা অত্তানং নিস্সায ৱসনত্থায পটিঞ্ঞং গণ্হি. পচ্চেকবুদ্ধো গোপালককুলস্স অৱিদূৰে ঠানে একস্মিং ৱনসণ্ডে ৱাসং উপগতো. গোপালকো তস্স সন্তিকং গচ্ছন্তো তং কুক্কুৰং গহেত্ৱাৱ গচ্ছতি, অন্তৰামগ্গে চ ৱাড়মিগট্ঠানে ৱাড়মিগানং পলাযনত্থং ৰুক্খে ৱা পাসাণে ৱা পহাৰং দেতি, সোপি কুক্কুৰো তস্স কৰণৱিধানং ৱৱত্থপেতি. অথেকদিৱসং সো গোপালকো পচ্চেকবুদ্ধস্স সন্তিকে নিসীদিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অম্হাকং সব্বকালং আগমনং নাম ন হোতি. অযং পন কুক্কুৰো ছেকো, ইমস্স আগতসঞ্ঞায অম্হাকং গেহদ্ৱাৰং আগচ্ছেয্যাথা’’তি আহ. সো একদিৱসং ‘‘পচ্চেকবুদ্ধং গণ্হিত্ৱা এহী’’তি কুক্কুৰং পেসেসি. কুক্কুৰো তস্স ৱচনং সুত্ৱা ভিক্খাচাৰৱেলায গন্ত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধস্স পাদমূলে উৰেন নিপজ্জি. পচ্চেকবুদ্ধো ‘‘অযং মম সন্তিকং আগতো’’তি ঞত্ৱা পত্তচীৱৰং আদায মগ্গং পটিপজ্জি. সো তস্স ৱীমংসনত্থায উক্কমিত্ৱা অঞ্ঞং মগ্গং গণ্হি, কুক্কুৰো পুৰতো ঠত্ৱা গোপালকমগ্গং পটিপন্নকালে অপসক্কি. যস্মিং চ যস্মিং চ ঠানে ৱাড়মিগানং পলাযনত্থং গোপালকো ৰুক্খং ৱা পাসাণং ৱা পহৰি, তং তং ঠানং পত্ৱা কুক্কুৰো মহাৱিৰৱং ৱিৰৱি. তস্স সদ্দেন ৱাড়মিগা পলাযন্তি. পচ্চেকবুদ্ধোপি ভত্তকিচ্চৱেলায মহন্তং সিনিদ্ধপিণ্ডং তস্স দেতি. সোপি পিণ্ডলাভেন পচ্চেকবুদ্ধে উত্তৰিতৰং সিনেহং কৰোতি.
গোপালকো তেমাসং ৱুত্থস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স তিচীৱৰপ্পহোনকং সাটকং দত্ৱা, ‘‘ভন্তে, সচে ৱো ৰুচ্চতি, ইধেৱ ৱসথ. নো চে ৰুচ্চতি, যথাসুখং গচ্ছথা’’তি আহ. পচ্চেকবুদ্ধো গমনাকাৰং দস্সেতি. সো গোপালকো পচ্চেকবুদ্ধং অনুগন্ত্ৱা নিৱত্ততি. কুক্কুৰো পচ্চেকবুদ্ধস্স অঞ্ঞত্থ গমনভাৱং ঞত্ৱা অতিসিনেহেন উপ্পন্নবলৱসোকো হদযফালনং পত্ৱা কালং কত্ৱা তাৱতিংসপুৰে নিব্বত্তি. অথস্স পচ্চেকবুদ্ধেন সদ্ধিং গমনকালে উচ্চাসদ্দং কত্ৱা ৱাড়মিগানং পলাপিতভাৱেন দেৱতাহি সদ্ধিং কথেন্তস্স সদ্দো সকলদেৱপুৰং ছাদেত্ৱা অট্ঠাসি. সো তেনেৱ নামধেয্যং লভিত্ৱা ঘোসকদেৱপুত্তো নাম জাতো. অথস্স তস্মিং সম্পত্তিং অনুভৱন্তস্স মনুস্সপথে কোসম্বিনগৰে উদেনো নাম ৰাজা ৰজ্জং পটিপজ্জি. তস্স ৱত্থু মজ্ঝিমপণ্ণাসকে বোধিৰাজকুমাৰসুত্তৱণ্ণনাযং (ম. নি. অট্ঠ. ২.৩২৪ আদযো) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
তস্মিং পন ৰজ্জং কাৰযমানে ঘোসকদেৱপুত্তো চৱিত্ৱা কোসম্বিযং একিস্সা ৰূপূপজীৱিনিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. সা দসমাসচ্চযেন ৱিজাযিত্ৱা পুত্তভাৱং ঞত্ৱা সঙ্কাৰকূটে ছড্ডাপেসি. তস্মিং খণে কোসম্বিসেট্ঠিনো কম্মন্তিকো পাতোৱ সেট্ঠিঘৰং গচ্ছন্তো ‘‘কিং নু খো ইমং কাকেহি সম্পৰিকিণ্ণ’’ন্তি গন্ত্ৱা দাৰকং দিস্ৱা ‘‘মহাপুঞ্ঞৱা এস দাৰকো ভৱিস্সতী’’তি একস্স পুৰিসস্স হত্থে গেহং পেসেত্ৱা সেট্ঠিঘৰং অগমাসি. সেট্ঠিপি ৰাজূপট্ঠানৱেলায ৰাজকুলং গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে পুৰোহিতং দিস্ৱা ‘‘অজ্জ কিং নক্খত্ত’’ন্তি পুচ্ছি. সো তত্থেৱ ঠিতো গণেত্ৱা ‘‘অসুকং নাম নক্খত্তং, অজ্জ ইমিনা নক্খত্তেন জাতদাৰকো ইমস্মিং নগৰে সেট্ঠিট্ঠানং লভিস্সতী’’তি আহ. সো তস্স কথং সুত্ৱা ৱেগেন ঘৰং পেসেসি – ‘‘ইমস্স পুৰোহিতস্স দ্ৱে কথা নাম নত্থি, ঘৰণী চ মে গৰুগব্ভা, জানাথ তাৱ নং ৱিজাতা ৱা নো ৱা’’তি. তে গন্ত্ৱা জানিত্ৱা, ‘‘অয্য, ন তাৱ ৱিজাতা’’তি আহংসু. তেন হি গচ্ছথ, ইমস্মিং নগৰে অজ্জ জাতদাৰকং পৰিযেসথাতি. তে পৰিযেসন্তা তস্স সেট্ঠিনো কম্মন্তিকস্স গেহে তং দাৰকং দিস্ৱা সেট্ঠিনো আৰোচযিংসু. তেন হি গচ্ছথ ভণে, তং কম্মন্তিকং পক্কোসথাতি. তে তং পক্কোসিংসু. অথ নং সেট্ঠি ‘‘গেহে কিৰ তে দাৰকো অত্থী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, অয্যা’’তি. ‘‘তং দাৰকং অম্হাকং দেহী’’তি. ‘‘ন দেমি, অয্যা’’তি. ‘‘হন্দ সহস্সং গণ্হিত্ৱা দেহী’’তি. সো ‘‘অযং জীৱেয্য ৱা মৰেয্য ৱা, দুজ্জানমিদ’’ন্তি সহস্সং গণ্হিত্ৱা অদাসি.
ততো সেট্ঠি চিন্তেসি – ‘‘সচে মে ভৰিযা ধীতৰং ৱিজাযিস্সতি, ইমমেৱ পুত্তং কৰিস্সামি. সচে পুত্তং ৱিজাযিস্সতি, মাৰেস্সামী’’তি. চিন্তেত্ৱা গেহে পোসেসি. অথস্স ভৰিযা কতিপাহচ্চযেন পুত্তং ৱিজাযি. ততো সেট্ঠি ‘‘এৱং তং গাৱো মদ্দিত্ৱা মাৰেস্সন্তী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘ইমং দাৰকং ৱজদ্ৱাৰে নিপজ্জাপেথা’’তি আহ. তং তত্থ নিপজ্জাপেসুং. অথ নং যূথপতি উসভো পঠমং নিক্খমন্তো দিস্ৱা ‘‘এৱং তং অঞ্ঞে ন মদ্দিস্সন্তী’’তি চতুন্নং পাদানং অন্তৰে কত্ৱা অট্ঠাসি. অথ নং গোপালকা দিস্ৱা ‘‘মহাপুঞ্ঞো এস দাৰকো ভৱিস্সতি, যস্স তিৰচ্ছানগতাপি গুণং জানন্তি, পটিজগ্গিস্সাম ন’’ন্তি অত্তনো গেহং নযিংসু.
সোপি সেট্ঠি তস্স মতভাৱং অনুৱিজ্জন্তো ‘‘গোপালকেহি নীতো’’তি সুত্ৱা পুন সহস্সং দত্ৱা আণাপেত্ৱা আমকসুসানে ছড্ডাপেসি. তস্মিং চ কালে সেট্ঠিস্স ঘৰে অজপালকো সুসানং নিস্সায অজিকা চাৰেতি. অথেকা ধেনু অজিকা দাৰকস্স পুঞ্ঞেন মগ্গা ওক্কম্ম গন্ত্ৱা দাৰকস্স খীৰং দত্ৱা গতা. ততো নিৱত্তমানাপি তথেৱ গন্ত্ৱা খীৰমদাসি. অজপালকো চিন্তেসি – ‘‘অযং অজিকা পাতোপি ইমস্মা ঠানা ওক্কমিত্ৱা গতা, কিং নু খো এত’’ন্তি গন্ত্ৱা ওলোকেন্তো তং দাৰকং দিস্ৱা ‘‘মহাপুঞ্ঞো এস দাৰকো, তিৰচ্ছানগতাপিস্স গুণং জানন্তি, পটিজগ্গিস্সামি ন’’ন্তি গহেত্ৱা গেহং গতো.
পুনদিৱসে সেট্ঠি ‘‘মতো নু খো দাৰকো, ন মতো’’তি ওলোকাপেন্তো অজপালকেন গহিতভাৱং ঞত্ৱা সহস্সং দত্ৱা আণাপেত্ৱা ‘‘স্ৱে ইমং নগৰং একো সত্থৱাহপুত্তো পৱিসিস্সতি, ইমং দাৰকং নেত্ৱা চক্কমগ্গে ঠপেথ, এৱং তং সকটচক্কং ছিন্দন্তং গমিস্সতী’’তি আহ. তং তত্থ নিক্খিত্তং সত্থৱাহপুত্তস্স পুৰিমসকটে গোণা দিস্ৱা চত্তাৰো পাদে থম্ভে ৱিয ওতাৰেত্ৱা অট্ঠংসু. সত্থৱাহো ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি তেসং ঠিতকাৰণং ওলোকেন্তো দাৰকং দিস্ৱা ‘‘মহাপুঞ্ঞো দাৰকো, পতিজগ্গিতুং ৱট্টতী’’তি গণ্হিত্ৱা অগমাসি.
সেট্ঠিপি তস্স চক্কপথে মতভাৱং ৱা অমতভাৱং ৱা ওলোকাপেন্তো সত্থৱাহেন গহিতভাৱং ঞত্ৱা তস্সপি সহস্সং দত্ৱা আণাপেত্ৱা নগৰতো অৱিদূৰে ঠানে পপাতে পাতাপেসি. সো তত্থ পপতন্তো নড়কাৰানং কম্মকৰণট্ঠানে একসালায পতিতো. সা তস্স পুঞ্ঞানুভাৱেন সতৱিহতকপ্পাসপিচুসম্ফস্সসদিসা অহোসি. অথ নং নড়কাৰজেট্ঠকো ‘‘পুঞ্ঞৱা এস দাৰকো, পটিজগ্গিতুং ৱট্টতী’’তি গণ্হিত্ৱা গেহং গতো. সেট্ঠি দাৰকস্স পপাততো পতিতট্ঠানে মতভাৱং ৱা অমতভাৱং ৱা পৰিযেসাপেন্তো নড়কাৰজেট্ঠকেন গহিতভাৱং ঞত্ৱা তস্সপি সহস্সং দত্ৱা আণাপেসি.
অপৰভাগে সেট্ঠিস্স সকপুত্তোপি সোপি উভো ৱযপ্পত্তা অহেসুং. সেট্ঠি পুন ঘোসকদাৰকস্স মাৰণুপাযং চিন্তেন্তো অত্তনো কুম্ভকাৰস্স গেহং গন্ত্ৱা ‘‘অম্ভো ময্হং গেহে এৱৰূপো একো অৱজাতদাৰকো অত্থি, তং দাৰকং যংকিঞ্চি কত্ৱা মাৰেতুং ৱট্টতি ৰহস্সেনা’’তি আহ. সো উভোপি কণ্ণে পিদহিত্ৱা ‘‘এৱৰূপং নাম ভাৰিযং কথং কথেতুং ন ৱট্টতী’’তি আহ. ততো সেট্ঠি ‘‘অযং মুধা ন কৰিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা – ‘‘হন্দ, ভো, সহস্সং গণ্হিত্ৱা এতং কম্মং নিপ্ফাদেহী’’তি আহ. লঞ্জং নাম অভিন্নং ভিন্দতি, তস্মা সো সহস্সং লভিত্ৱা সম্পটিচ্ছিত্ৱা ‘‘অহং, অয্য, অসুকদিৱসে নাম আৱাপং আলিম্পেস্সামি, তদা তং দাৰকং অসুকৱেলায নাম পেসেহী’’তি আহ. সেট্ঠিপি খো তস্স ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা ততো পট্ঠায দিৱসে গণেন্তো কুম্ভকাৰেন ৱুত্তদিৱসস্স সম্পত্তভাৱং ঞত্ৱা ঘোসককুমাৰং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘অম্হাকং, তাত, অসুকদিৱসে নাম বহূহি ভাজনেহি অত্থো, ত্ৱং অম্হাকং কুম্ভকাৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘পিতৰা কিৰ মে তুম্হাকং একং কথিতং অত্থি, তং অজ্জ নিপ্ফাদেহী’তি ৱদেহী’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি তস্স ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা নিক্খমি.
অথ নং অন্তৰামগ্গে সেট্ঠিস্স সকপুত্তো গুড়কীড়ং কীড়ন্তো দিস্ৱা ৱেগেন গন্ত্ৱা ‘‘অহং ভাতিক দাৰকেহি সদ্ধিং কীড়ন্তো এত্তকং নাম জিতো, তং মে পটিজিনিত্ৱা দেহী’’তি আহ. সো ‘‘ময্হং ইদানি ওকাসো নত্থি, পিতা মং অচ্চাযিককম্মেন কুম্ভকাৰস্স সন্তিকং পহিণী’’তি আহ. ইতৰো ‘‘অহং ভাতিক তত্থ গমিস্সামি, ত্ৱং ইমেহি সদ্ধিং কীড়িত্ৱা ময্হং লক্খং পচ্চাহৰিত্ৱা দেহী’’তি আহ. ‘‘তেন হি গচ্ছা’’তি অত্তনো কথিতসাসনং তস্স কথেত্ৱা দাৰকেহি সদ্ধিং কীড়ি. সোপি কুমাৰো কুম্ভকাৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা তং সাসনং আৰোচেসি. সো ‘‘সাধু, তাত, নিপ্ফাদেস্সামী’’তি তং কুমাৰং গব্ভং পৱেসেত্ৱা তিখিণায ৱাসিযা খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্দিত্ৱা চাটিযং পক্খিপিত্ৱা চাটিমুখং পিদহিত্ৱা ভাজনন্তৰে ঠপেত্ৱা আৱাপং আলিম্পেসি. ঘোসককুমাৰো বহূ জিনিত্ৱা কনিট্ঠস্স আগমনং ওলোকেন্তো নিসীদি. সো তং চিৰাযমানং ঞত্ৱা ‘‘কিং নু খো চিৰাযতী’’তি কুম্ভকাৰগেহসভাগং গন্ত্ৱা কত্থচি অদিস্ৱা ‘‘গেহং গতো ভৱিস্সতী’’তি নিৱত্তিত্ৱা গেহং অগমাসি.
সেট্ঠি নং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো কাৰণং ভৱিস্সতি, মযা এস মাৰণত্থায কুম্ভকাৰস্স সন্তিকং পহিতো, সো দানি পুন ইধেৱাগচ্ছতী’’তি আগচ্ছন্তংযেৱ নং ‘‘কিং, তাত, কুম্ভকাৰস্স সন্তিকং ন গতোসী’’তি আহ. ‘‘আম, তাত, ন গতোম্হী’’তি. ‘‘কস্মা, তাতা’’তি? সো অত্তনো নিৱত্তকাৰণঞ্চ কনিট্ঠভাতিকস্স তত্থ গতকাৰণঞ্চ আৰোচেসি. সেট্ঠি তস্স ৱচনস্স সুতকালতো পট্ঠায মহাপথৱিযা অজ্ঝোত্থটো ৱিয হুত্ৱা ‘‘কিং নামেতং ত্ৱং ৱদসী’’তি ৱিপ্ফন্দচিত্তো ৱেগেন কুম্ভকাৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা অঞ্ঞেসং সন্তিকে অকথনীযভাৱেন ‘‘পেক্খ, ভো, পেক্খ, ভো’’তি আহ. ‘‘কিং পেক্খাপেসি ত্ৱং’’? নিট্ঠিতং এতং কম্মন্তি. সো ততোৱ নিৱত্তিত্ৱা গেহং অগমাসি. ততো পট্ঠায চস্স চেতসিকৰোগো উপ্পজ্জি.
সো তস্মিং কালে তেন সদ্ধিং অভুঞ্জিত্ৱা আসং ভিন্দিত্ৱা ‘‘যেন কেনচি উপাযেন মম পুত্তস্স সত্তুনো অন্তৰমেৱ পস্সিতুং ৱট্টতী’’তি একং পণ্ণং লিখিত্ৱা ঘোসককুমাৰং পক্কোসিত্ৱা ‘‘ত্ৱং ইমং পণ্ণং আদায অসুকগামে নাম অম্হাকং কম্মন্তিকো অত্থি, তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ইমং পণ্ণং দত্ৱা ‘ইমস্মিং কিৰ পণ্ণে সাসনং সীঘং কৰোহী’তি ৱদ. অন্তৰামগ্গে অম্হাকং সহাযকো গামকসেট্ঠি নাম একো সেট্ঠি অত্থি, তস্স ঘৰং গন্ত্ৱা ভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা গচ্ছেয্যাসী’’তি চ মুখসাসনং অদাসি. সো সেট্ঠিং ৱন্দিত্ৱা পণ্ণং গহেত্ৱা নিক্খন্তো অন্তৰামগ্গে গামকসেট্ঠিস্স ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা তস্স গেহং পুচ্ছিত্ৱা তং বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে নিসীদিত্ৱা মস্সুপৰিকম্মং কৰোন্তং ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. ‘‘কুতো আগচ্ছসি, তাতা’’তি চ ৱুত্তে ‘‘কোসম্বিসেট্ঠিনো পুত্তোম্হি, তাতা’’তি আহ. সো ‘‘অম্হাকং সহাযসেট্ঠিনো পুত্তো’’তি হট্ঠতুট্ঠো অহোসি.
তস্মিং চ খণে তস্স সেট্ঠিনো ধীতায একা দাসী সেট্ঠিধীতু পুপ্ফানি আহৰিতুং গচ্ছতি. অথ নং সেট্ঠি আহ – ‘‘ত্ৱং, অম্ম, এতং কম্মং ঠপেত্ৱা ঘোসককুমাৰস্স পাদে ধোৱিত্ৱা সযনং অত্থৰিত্ৱা দেহী’’তি. সা তথা কত্ৱা আপণং গন্ত্ৱা সেট্ঠিধীতু পুপ্ফানি আহৰি. সেট্ঠিধীতা তং দিস্ৱা ‘‘ত্ৱং অজ্জ চিৰং বহি পপঞ্চেসী’’তি তস্সা কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘কিং তে এত্তকং কালং এত্থ কত’’ন্তি আহ. ‘‘মা কথেসি, অয্যে, মযা এৱৰূপো নদিট্ঠপুব্বো, তুয্হং কিৰ পিতু সহাযকসেট্ঠিনো পুত্তো একো, ন সক্কা তস্স ৰূপসম্পত্তিং কথেতুং. সেট্ঠি মং পুপ্ফানং অত্থায গচ্ছন্তিং ‘তস্স কুমাৰস্স পাদে ধোৱিত্ৱা সযনং অত্থৰিত্ৱা দেহী’তি আহ, তেনাহং বহি চিৰং পপঞ্চেসি’’ন্তি. সাপি খো সেট্ঠিধীতা তস্স কুমাৰস্স চতুত্থে অত্তভাৱে ঘৰসামিনী অহোসি, তস্মা তস্সা ৱচনস্স সুতকালতো পট্ঠায নেৱ অত্তনো ঠিতভাৱং, ন নিসিন্নভাৱং অঞ্ঞাসি. সা তমেৱ দাসিং গহেত্ৱা তস্স নিপন্নট্ঠানং গন্ত্ৱা তং নিদ্দাযমানং ওলোকেত্ৱা দুস্সন্তে পণ্ণং দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো এতং পণ্ণ’’ন্তি কুমাৰং অনুট্ঠাপেত্ৱাৱ পণ্ণং গহেত্ৱা ৱাচেত্ৱা ‘‘অযং অত্তনো মৰণপণ্ণং সযমেৱ গহেত্ৱা আগচ্ছতী’’তি তং পণ্ণং ফালেত্ৱা তস্মিং অপ্পবুদ্ধেযেৱ ‘‘মযা তৱ সন্তিকং পুত্তো পেসিতো, সহাযকস্স মে গামকসেট্ঠিস্স ৱযপ্পত্তা দাৰিকা অত্থি, ত্ৱং সীঘং অম্হাকং আণাপৱত্তিট্ঠানে উপ্পাদং ধনং গণ্হিত্ৱা সব্বসতেন মম পুত্তস্স গামকসেট্ঠিনো ধীতৰং গহেত্ৱা মঙ্গলং কৰোহি. মঙ্গলে চ নিট্ঠিতে ‘ইমিনা মে ৱিধানেন কত’ন্তি ময্হং সাসনং পেসেহি. অহং তৱ ইধ কত্তব্বং জানিস্সামী’’তি পণ্ণং লিখিত্ৱা তমেৱ লঞ্ছনং দত্ৱা পঠমং বদ্ধনিযামেনেৱ দুস্সন্তে বন্ধি.
সোপি খো কুমাৰো তংদিৱসং তত্থ ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে সেট্ঠিং আপুচ্ছিত্ৱা কম্মন্তিকস্স গামং গন্ত্ৱা পণ্ণং অদাসি. কম্মন্তিকো পণ্ণং ৱাচেত্ৱা গামিকে সন্নিপাতেত্ৱা ‘‘তুম্হেৱ মং ন গণেথ, মম সামী অত্তনো জেট্ঠপুত্তস্স সব্বসতেন দাৰিকং আনেতুং ময্হং সন্তিকং পেসেসি, ৱেগেন ইমস্মিং ঠানে উপ্পাদং সম্পিণ্ডেথা’’তি সব্বং মঙ্গলসক্কাৰং সজ্জেত্ৱা গামকসেট্ঠিস্স সাসনং পেসেত্ৱা সম্পটিচ্ছাপেত্ৱা সব্বসতেন মঙ্গলকিৰিযং নিট্ঠাপেত্ৱা কোসম্বিসেট্ঠিস্স পণ্ণং পহিণি ‘‘মযা তুম্হেহি পহিতপণ্ণে সাসনং সুত্ৱা ইদঞ্চিদঞ্চ কত’’ন্তি.
সেট্ঠি তং সাসনং সুত্ৱা অগ্গিদড্ঢো ৱিয ‘‘ইদানি নট্ঠোম্হী’’তি চিন্তনৱসেন লোহিতপক্খন্দিকৰোগং পত্ৱা ‘‘যেন কেনচি তং উপাযেন পক্কোসিত্ৱা মম সন্তকস্স অস্সামিকং কৰিস্সামী’’তি ‘‘মঙ্গলস্স নিট্ঠিতকালতো পট্ঠায কস্মা ময্হং পুত্তো বহি হোতি, সীঘং আগচ্ছতূ’’তি সাসনং পেসেসি. সাসনং সুত্ৱা কুমাৰে গন্তুং আৰদ্ধে সেট্ঠিধীতা চিন্তেসি – ‘‘অযং বালো মং নিস্সায ইমং সম্পত্তিং অলত্থন্তি ন জানাতি, যংকিঞ্চি কত্ৱা ইমস্স গমনপটিবাহনুপাযো কাতুং ৱট্টতী’’তি. ততো নং আহ – ‘‘কুমাৰ, মা অতিৱেগেন গচ্ছাহি, কুলগামং গচ্ছন্তেন নাম অত্তনো পৰিৱচ্ছং কত্ৱা গন্তুং ৱট্টতী’’তি.
কোসম্বকসেট্ঠিপি তস্স চিৰাযনভাৱং ঞত্ৱা পুন সাসনং পহিণি ‘‘কস্মা মে পুত্তো চিৰাযতি, অহং লোহিতপক্খন্দিকৰোগং পত্তো, জীৱন্তমেৱ মং আগন্ত্ৱা দট্ঠুং ৱট্টতী’’তি. তস্মিং কালে সেট্ঠিধীতা তস্স আৰোচেসি – ‘‘ন এসো তৱ পিতা, ত্ৱং পন ‘পিতা’তি সঞ্ঞং কৰোসি. এস তৱ মাৰণত্থায কম্মন্তিকস্স পণ্ণং পহিণি, অহং তং পণ্ণং অপনেত্ৱা অঞ্ঞং সাসনং লিখিত্ৱা তৱ এতং সম্পত্তিং উপ্পাদযিং. এস তং ‘অপুত্তং কৰিস্সামী’তি পক্কোসতি, এতস্স কালকিৰিযং আগমেহী’’তি. অথস্স ধৰমানকস্সেৱ কালকতভাৱং সুত্ৱা কোসম্বিনগৰং অগমাসি. সেট্ঠিধীতাপি তস্স বহিযেৱ সঞ্ঞং অদাসি ‘‘ত্ৱং পৱিসন্তো সকলগেহে তৱ আৰক্খং ঠপেন্তোৱ পৱিসাহী’’তি. সযম্পি সেট্ঠিপুত্তেন সদ্ধিমেৱ পৱিসিত্ৱা উভো হত্থে উক্খিপিত্ৱা ৰোদন্তী ৱিয হুত্ৱা অন্ধকাৰট্ঠানে নিপন্নকস্স সেট্ঠিস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা সীসেনেৱ হদযং পহৰি. সো দুব্বলতায তেনেৱ পহাৰেন কালমকাসি.
কুমাৰোপি পিতু সৰীৰকিচ্চং কত্ৱা ‘‘তুম্হে মহাসেট্ঠিস্স মং সকপুত্তোতি ৱদথা’’তি পাদমূলিকানং লঞ্জং অদাসি. ততো সত্তমে দিৱসে ৰাজা ‘‘সেট্ঠিট্ঠানাৰহং একং লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি ‘‘সেট্ঠিস্স সপুত্তকনিপুত্তকভাৱং জানাথা’’তি পেসেসি. সেট্ঠিপাদমূলিকা ৰঞ্ঞো সেট্ঠিস্স সপুত্তভাৱং কথযিংসু. ৰাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা তস্স সেট্ঠিট্ঠানং অদাসি. সো ঘোসকসেট্ঠি নাম জাতো. অথ নং ভৰিযা আহ – ‘‘অয্যপুত্ত, ত্ৱম্পি অৱজাতো, অহম্পি দুগ্গতকুলে নিব্বত্তা. পুব্বে কতকুসলৱসেন পন এৱৰূপং সম্পত্তিং অলভিম্হ, অধুনাপি কুসলং কৰিস্সামা’’তি. সো ‘‘সাধু ভদ্দে’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা দেৱসিকং সহস্সং ৱিস্সজ্জেত্ৱা দানং পট্ঠপেসি.
তস্মিং সমযে তাসং দ্ৱিন্নং জনানং খুজ্জুত্তৰা দেৱলোকতো চৱিত্ৱা ঘোসকসেট্ঠিস্স গেহে ধাতিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. সা জাতকালে খুজ্জা অহোসীতি খুজ্জুত্তৰাতেৱস্সা নামং অকংসু. সামাৱতীপি দেৱলোকতো চৱিত্ৱা ভদ্দৱতিযৰট্ঠে ভদ্দিযনগৰে ভদ্দৱতিযসেট্ঠিস্স গেহে পটিসন্ধিং গণ্হি, সামাতিস্সা নামং অকংসু. অপৰভাগে তস্মিং নগৰে ছাতকভযং উপ্পজ্জি, মনুস্সা ছাতকভযভীতা যেন ৱা তেন ৱা গচ্ছন্তি. তদা অযং ভদ্দৱতিযসেট্ঠি ভৰিযায সদ্ধিং মন্তেসি – ‘‘ভদ্দে ইমস্মিং ছাতকভযস্স অন্তো ন পঞ্ঞাযতি, কোসম্বিনগৰে অম্হাকং সহাযকস্স ঘোসকসেট্ঠিস্স সন্তিকং গচ্ছাম, ন সো অম্হে দিস্ৱা পমজ্জিস্সতী’’তি. তস্স কিৰ সো সেট্ঠি অদিট্ঠসহাযকো অহোসি, তস্মা এৱমাহ. সো সেসজনং নিৱত্তাপেত্ৱা ভৰিযঞ্চ ধীতৰঞ্চ গণ্হিত্ৱা কোসম্বিনগৰস্স মগ্গং পটিপজ্জি. তে তযোপি অন্তৰামগ্গে মহাদুক্খং অনুভৱন্তা অনুপুব্বেন কোসম্বিং পত্ৱা একায সালায নিৱাসং অকংসু.
ঘোসকসেট্ঠিপি খো অত্তনো ঘৰদ্ৱাৰে কপণদ্ধিকৱনিব্বকযাচকানং মহাদানং দাপেসি. অথাযং ভদ্দৱতিযসেট্ঠি চিন্তেসি – ‘‘ন সক্কা অম্হেহি ইমিনাৱ কপণৱেসেন সহাযকস্স অত্তানং দস্সেতুং, সৰীৰে পাকতিকে জাতে সুনিৱত্থা সুপাৰুতা সেট্ঠিং পস্সিস্সামা’’তি. তে উভোপি ধীতৰং ঘোসকসেট্ঠিস্স দানগ্গং পহিণিংসু. সা অত্তনো ভত্তং আহৰণত্থায ভাজনং গহেত্ৱা দানগ্গং গন্ত্ৱা একস্মিং ওকাসে লজ্জমানৰূপা অট্ঠাসি. তং দিস্ৱা দানকম্মিকো চিন্তেসি – ‘‘সেসজনা সম্মুখসম্মুখট্ঠানে কেৱট্টা মচ্ছৱিলোপে ৱিয মহাসদ্দং কত্ৱা গণ্হিত্ৱা গচ্ছন্তি, অযং পন দাৰিকা কুলধীতা ভৱিস্সতি, উপধিসম্পদাপিস্সা অত্থী’’তি.
ততো নং আহ – ‘‘ত্ৱং, অম্ম, কস্মা সেসজনো ৱিয গণ্হিত্ৱা ন গচ্ছসী’’তি? তাত, এৱৰূপং সম্বাধট্ঠানং কিন্তি কত্ৱা পৱিসামীতি. অম্ম, কতি পন জনা তুম্হেতি? তযো জনা, তাতাতি. সো তযো ভত্তপিণ্ডে অদাসি. সা তং ভত্তং মাতাপিতূনং অদাসি, পিতা দীঘৰত্তং ছাতকত্তা অতিৰেকং ভুঞ্জিত্ৱা কালমকাসি. সা পুনদিৱসে গন্ত্ৱা দ্ৱেযেৱ ভত্তপিণ্ডে গণ্হি. তংদিৱসং সেট্ঠিভৰিযা ভত্তেন চ কিলন্ততায সেট্ঠিনো চ মৰণসোকেন ৰত্তিভাগসমনন্তৰে কালমকাসি. সা পুনদিৱসে সেট্ঠিধীতা একমেৱ ভত্তপিণ্ডং গণ্হি. দানকম্মিকো তস্সা কিৰিযং উপধাৰেত্ৱা, ‘‘অম্ম, তযা পঠমদিৱসে তযো পিণ্ডা গহিতা, পুনদিৱসে দ্ৱে, অজ্জ একমেৱ গণ্হসি. কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি পুচ্ছি. সা তং কাৰণং কথেসি. কতৰগামৱাসিনো পন, অম্ম, তুম্হেতি. সা তম্পি কাৰণং নিপ্পদেসতো কথেসি. ‘‘অম্ম, এৱং সন্তে ত্ৱং অম্হাকং সেট্ঠিধীতা নাম অহোসি, ময্হঞ্চ অঞ্ঞা দাৰিকা নত্থি, ত্ৱং ইতো পট্ঠায মম ধীতা, অম্মা’’তি তং ধীতৰং কত্ৱা গণ্হি.
সা উট্ঠায সমুট্ঠায দানগ্গে মহাসদ্দং সুত্ৱা ‘‘কস্মা অযং, তাত, উচ্চাসদ্দমহাসদ্দো’’তি আহ. অম্ম, মহাজনস্স অন্তৰে নাম অপ্পসদ্দং কাতুং ন সক্কাতি. অহমেত্থ উপাযং জানামি, তাতাতি. কিং কাতুং ৱট্টতি, অম্মাতি? সমন্তা ৱতিং কত্ৱা দ্ৱে দ্ৱাৰানি যোজেত্ৱা অন্তো ভাজনানি ঠপাপেত্ৱা একেন দ্ৱাৰেন পৱিসিত্ৱা ভত্তং গণ্হিত্ৱা একেন দ্ৱাৰেন নিক্খমনং কৰোথ, তাতাতি. সাধু, অম্মাতি পুনদিৱসতো পট্ঠায তথা কাৰেসি. ততো পট্ঠায দানগ্গং পদুমস্সৰং ৱিয সন্নিসিন্নসদ্দং অহোসি.
ততো ঘোসকসেট্ঠি পুব্বে দানগ্গস্মিং উচ্চাসদ্দমহাসদ্দং সুত্ৱা তদা তং অসুণন্তো দানকম্মিকং পক্কোসাপেত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘ত্ৱং অজ্জ দানং ন দাপেসী’’তি. দিন্নং, অয্যাতি. অথ কস্মা পুব্বে ৱিয দানগ্গে সদ্দো ন সুয্যতীতি? আম, অয্য, একা মে ধীতা অত্থি, অহং তায কথিতউপাযে ঠত্ৱা দানগ্গং নিস্সদ্দমকাসিন্তি. তৱ ধীতা নাম নত্থি, কুতো তে ধীতা লদ্ধাতি? সো ৱঞ্চেতুং অসক্কুণেয্যভাৱেন সেট্ঠিস্স সব্বং ধীতু আগমনৱিধানং কথেসি. কস্মা পন ভো ত্ৱং এৱৰূপং ভাৰিযং কম্মমকাসি? ত্ৱং এত্তকং অদ্ধানং মম ধীতৰং অত্তনো সন্তিকে ৱসমানং নাৰোচেসি, ৱেগেন তং অম্হাকং গেহং আণাপেহীতি. সো তস্স ৱচনং সুত্ৱা অকামকো আণাপেসি. ততো পট্ঠায সেট্ঠি তং ধীতুট্ঠানে ঠপেত্ৱা ‘‘ধীতু সক্কাৰং কৰোমী’’তি অত্তনো সমানজাতিকেহি কুলেহি ধীতু সমানৱযানি পঞ্চ কুমাৰিকসতানি তস্সা পৰিৱাৰমকাসি.
অথেকদিৱসং উদেনো ৰাজা নগৰে অনুসঞ্চৰন্তো তং সামাৱতিং তাহি কুমাৰীহি পৰিৱাৰিতং কীড়মানং দিস্ৱা ‘‘কস্সাযং দাৰিকা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ঘোসকসেট্ঠিস্স ধীতা’’তি সুত্ৱা সস্সামিকঅস্সামিকভাৱং পুচ্ছি. ততো অস্সামিকভাৱে কথিতে ‘‘গচ্ছথ সেট্ঠিনো কথেথ ‘তুম্হাকং ধীতৰং ৰাজা ইচ্ছতী’’’তি. তং সুত্ৱা সেট্ঠি ‘‘অম্হাকং অঞ্ঞা দাৰিকা নত্থি, একধীতিকং সপত্তিৱাসে দাতুং ন সক্কোমা’’তি. ৰাজা তং কথং সুত্ৱা সেট্ঠিং চ সেট্ঠিভৰিযঞ্চ বহি কত্ৱা সকলগেহং লঞ্ছাপেসি. সামাৱতী বহি কীড়িত্ৱা আগচ্ছন্তী মাতাপিতৰো বহি নিসিন্নকে দিস্ৱা ‘‘অম্মতাতা, কস্মা ইধ নিসিন্নত্থা’’তি? তে তং কাৰণং কথযিংসু. অম্মতাতা, কস্মা তুম্হে ইমং পটিৱচনং ন জানাথ ‘‘মম ধীতা সপত্তিৱাসে ৱসন্তী একিকা ৱসিতুং ন সক্খিস্সতি, সচস্সা পৰিৱাৰা পঞ্চসতা কুমাৰিযো ৱসাপেথ, এৱং ৱসিস্সতী’’তি. ইদানি এৱং কথাপেথ, তাতাতি. ‘‘সাধু, অম্ম, মযং তৱ চিত্তং ন জানিম্হা’’তি ৱত্ৱা তে তথা কথযিংসু. ৰাজা উত্তৰিতৰং পসীদিত্ৱা ‘‘সহস্সম্পি হোতু, সব্বা আনেথা’’তি আহ. অথ নং ভদ্দকেন নক্খত্তমুহুত্তকেন পঞ্চমাতুগামসতপৰিৱাৰং ৰাজগেহং নযিংসু. ৰাজা তা পঞ্চসতাপি তস্সাযেৱ পৰিৱাৰং কত্ৱা অভিসেকং কত্ৱা ৱিসুং একস্মিং পাসাদে ৱসাপেসি.
তেন চ সমযেন কোসম্বিযং ঘোসকসেট্ঠি কুক্কুটসেট্ঠি পৱাৰিকসেট্ঠীতি তযো জনা অঞ্ঞমঞ্ঞং সহাযকা হোন্তি. তে তযোপি জনা পঞ্চসতে তাপসে পটিজগ্গন্তি. তাপসাপি চত্তাৰো মাসে তেসং সন্তিকে ৱসিত্ৱা অট্ঠ মাসে হিমৱন্তে ৱসন্তি. অথেকদিৱসং তে তাপসা হিমৱন্ততো আগচ্ছন্তা মহাকন্তাৰে তসিতা কিলন্তা একং মহন্তং ৱটৰুক্খং পত্ৱা তত্থ অধিৱত্থায দেৱতায সন্তিকা সঙ্গহং পচ্চাসীসন্তা নিসীদিংসু. দেৱতা সব্বালঙ্কাৰৱিভূসিতং হত্থং পসাৰেত্ৱা তেসং পানীযপানকাদীনি দত্ৱা কিলমথং পটিৱিনোদেসি. তে দেৱতায আনুভাৱেন ৱিম্হিতা পুচ্ছিংসু – ‘‘কিং নু খো দেৱতে কম্মং কত্ৱা তযা অযং সম্পত্তি লদ্ধা’’তি? দেৱতা আহ – লোকে বুদ্ধো নাম ভগৱা উপ্পন্নো, সো এতৰহি সাৱত্থিযং ৱিহৰতি. অনাথপিণ্ডিকো গহপতি তং উপট্ঠাতি. সো উপোসথদিৱসেসু অত্তনো ভতকানং পকতিভত্তৱেতনমেৱ দত্ৱা উপোসথং কাৰাপেসি. অথাহং একদিৱসং মজ্ঝন্হিকে পাতৰাসত্থায আগতো কঞ্চি ভতকং কম্মং কৰোন্তং অদিস্ৱা ‘‘অজ্জ মনুস্সা কস্মা কম্মং ন কৰোন্তী’’তি পুচ্ছিং. তস্স মে এতমত্থং আৰোচেসুং. অথাহং এতদৱোচং – ‘‘ইদানি উপড্ঢদিৱসো গতো, সক্কা নু খো উপড্ঢউপোসথং কাতু’’ন্তি. ততো সেট্ঠিস্স পটিৱেদেত্ৱা ‘‘সক্কা কাতু’’ন্তি আহ. স্ৱাহং উপড্ঢদিৱসং উপোসথং সমাদিযিত্ৱা তদহেৱ কালং কত্ৱা ইমং সম্পত্তিং পটিলভিন্তি.
অথ তে তাপসা ‘‘বুদ্ধো কিৰ উপ্পন্নো’’তি সঞ্জাতপীতিপামোজ্জা ততো সাৱত্থিং গন্তুকামা হুত্ৱাপি ‘‘বহূপকাৰা নো উপট্ঠাকসেট্ঠিনো, তেসম্পি ইমমত্থং আৰোচেস্সামা’’তি কোসম্বিং গন্ত্ৱা সেট্ঠীহি কতসক্কাৰবহুমানা ‘‘তদহেৱ মযং গচ্ছামা’’তি আহংসু. ‘‘কিং, ভন্তে, তুৰিতত্থ, ননু তুম্হে পুব্বে চত্তাৰো পঞ্চ মাসে ৱসিত্ৱা গচ্ছথা’’তি ৱুত্তা তং পৱত্তিং আৰোচেসুং. ‘‘তেন হি, ভন্তে, সহেৱ গচ্ছামা’’তি চ ৱুত্তে – ‘‘গচ্ছাম মযং, তুম্হে সণিকং আগচ্ছথা’’তি সাৱত্থিং গন্ত্ৱা ভগৱতো সন্তিকে পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিংসু.
তেপি সেট্ঠিনো পচ্ছা পঞ্চসতপঞ্চসতসকটপৰিৱাৰা সাৱত্থিং গন্ত্ৱা জেতৱনতো অৱিদূৰে ঠানে খন্ধাৱাৰং বন্ধিত্ৱা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. সত্থা তেসং চৰিযাৱসেন ধম্মং দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে তযোপি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায স্ৱাতনায নিমন্তেত্ৱা পুনদিৱসে বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা তেনেৱ নিযামেন অজ্জতনায স্ৱাতনাযাতি নিমন্তেত্ৱা অদ্ধমাসং খন্ধাৱাৰভত্তং নাম দত্ৱা সত্থাৰং অত্তনো নগৰং আগমনত্থায যাচিংসু. সত্থা ‘‘সুঞ্ঞাগাৰে তথাগতা অভিৰমন্তী’’তি কথেসি. তে ‘‘অঞ্ঞাতং, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা ‘‘তুম্হে অম্হেহি পহিতসাসনেন আগচ্ছেয্যাথা’’তি ৱত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা অত্তনো নগৰমেৱ আগন্ত্ৱা তযোপি জনা সকে সকে উয্যানে ৱিহাৰে কাৰাপেসুং. ঘোসকসেট্ঠিনা কাৰিতো ঘোসিতাৰামো নাম জাতো, কুক্কুটসেট্ঠিনা কাৰিতো কুক্কুটাৰামো নাম জাতো, পাৱাৰিকসেট্ঠিনা কাৰিতং পাৱাৰিকম্বৱনং নাম জাতং. তে ৱিহাৰে কাৰাপেত্ৱা সত্থু দূতং পহিণিংসু – ‘‘সত্থা অম্হাকং সঙ্গহং কাতুং ইমং নগৰং আগচ্ছতূ’’তি. সত্থা ‘‘কোসম্বিং গমিস্সামী’’তি মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো চাৰিকং নিক্খমন্তো অন্তৰামগ্গে মাগণ্ডিযব্ৰাহ্মণস্স অৰহত্তূপনিস্সযং দিস্ৱা গমনং ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা কুৰুৰট্ঠে কম্মাসদম্মং নাম নিগমং অগমাসি.
তস্মিং সমযে মাগণ্ডিযো সব্বৰত্তিং বহিগামে অগ্গিং জুহিত্ৱা পাতোৱ অন্তোগামং পৱিসতি. সত্থাপি পুনদিৱসে অন্তোগামং পিণ্ডায পৱিসন্তো পটিপথে মাগণ্ডিযব্ৰাহ্মণস্স অত্তানং দস্সেসি. সো দসবলং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অহং এত্তকং কালং মম ধীতু ৰূপসম্পত্তিযা সদিসং দাৰকং পৰিযেসন্তো চৰামি, ৰূপসম্পত্তিযা চ সতিপি এৱৰূপং গহিতপব্বজ্জমেৱ পত্থেসিং. অযং খো পন পব্বজিতো অভিৰূপো দস্সনীযো মম ধীতুযেৱ অনুচ্ছৱিকো’’তি ৱেগেন গেহং অগমাসি. তস্স কিৰ ব্ৰাহ্মণস্স পুব্বে একো পব্বজিতৱংসো অত্থি, তেনস্স পব্বজিতমেৱ দিস্ৱা চিত্তং নমতি. সো ব্ৰাহ্মণিং আমন্তেসি – ‘‘ভদ্দে মযা এৱৰূপো পব্বজিতো নাম নদিট্ঠপুব্বো সুৱণ্ণৱণ্ণো ব্ৰহ্মৱণ্ণো মম ধীতুযেৱ অনুচ্ছৱিকো, সীঘং মে ধীতৰং অলঙ্কৰোহী’’তি. ব্ৰাহ্মণিযা ধীতৰং অলঙ্কৰোন্তিযাৱ সত্থা অত্তনো ঠিতট্ঠানে পদচেতিযানি দস্সেত্ৱা অন্তোনগৰং পাৱিসি.
অথ ব্ৰাহ্মণো ব্ৰাহ্মণিযা সদ্ধিং ধীতৰং গহেত্ৱা তং ঠানং আগচ্ছন্তো অন্তোগামং পৱিট্ঠকালে আগতত্তা ইতো চিতো চ ওলোকেন্তো দসবলং অদিস্ৱা ব্ৰাহ্মণিং পৰিভাসতি – ‘‘তৱ কাৰণং ভদ্দকং নাম নত্থি, তযি পপঞ্চং কৰোন্তিযাৱ সো পব্বজিতো নিক্খমিত্ৱা গতো’’তি. ব্ৰাহ্মণ, গতো তাৱ হোতু, কতৰদিসাভাগেন গতোতি? ইমিনা দিসাভাগেনাতি সত্থু গতট্ঠানং ওলোকেন্তোৱ পদচেতিযানি দিস্ৱা ‘‘ভদ্দে ইমানি তস্স পুৰিসস্স পদানি, ইতো গতো ভৱিস্সতী’’তি আহ. অথ, ব্ৰাহ্মণী, সত্থু পদচেতিযং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘বালো ৱতাযং ব্ৰাহ্মণো অত্তনো গন্থমত্তস্সাপি অত্থং ন জানাতী’’তি তেন সদ্ধিং পৰিহাসং কৰোন্তী আহ – ‘‘যাৱ বালো চাসি, ব্ৰাহ্মণ, এৱৰূপস্স নাম পুৰিসস্স ধীতৰং দস্সামীতি ৱদসি. ৰাগেন হি ৰত্তস্স দোসেন দুট্ঠস্স মোহেন মূড়্হস্স পুৰিসস্স পদং নাম এৱৰূপং ন হোতি. লোকে পন ৱিৱটচ্ছদস্স সব্বঞ্ঞুবুদ্ধস্স এতং পদং’’ পস্স, ব্ৰাহ্মণ –
‘‘ৰত্তস্স হি উক্কুটিকং পদং ভৱে,
দুট্ঠস্স হোতি অৱকড্ঢিতং পদং;
মূড়্হস্স হোতি সহসানুপীড়িতং,
ৱিৱটচ্ছদস্স ইদমীদিসং পদ’’ন্তি.
সো ব্ৰাহ্মণিযা এত্তকং কথেন্তিযাপি অসুত্ৱা ‘‘ত্ৱং নাম চণ্ডা মুখৰা’’তি আহ. তেসং দ্ৱিন্নম্পি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৱাদং কৰোন্তানংযেৱ সত্থা পিণ্ডায চৰিত্ৱা সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন কতভত্তকিচ্চো ব্ৰাহ্মণস্স দস্সনূপচাৰেনেৱ নিক্খমি. ব্ৰাহ্মণো সত্থাৰং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং দিস্ৱা ব্ৰাহ্মণিং অপসাদেত্ৱা ‘‘অযং সো পুৰিসো’’তি হট্ঠপহট্ঠো দসবলস্স পুৰতো ঠত্ৱা ‘‘ভো পব্বজিত, অহং পাতোৱ পট্ঠায তং পৰিযেসন্তো চৰামি, ইমস্মিং জম্বুদীপে মম ধীতায সমানৰূপা ইত্থী নাম নত্থি, পুৰিসোপি তযা সদ্ধিং সমানৰূপো নাম নত্থি, মম ধীতৰং তুয্হং পোসনত্থায দম্মি, গণ্হাহি ন’’ন্তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘অহং, ব্ৰাহ্মণ, কামগ্গৱাসিনিযো উত্তমৰূপধৰা নানাৱণ্ণং কথং কথেন্তিযো মম পলোভনত্থমেৱ আগন্ত্ৱা সন্তিকে ঠিতা দেৱধীতাপি ন ইচ্ছিং, কিমঙ্গং পন ইমং গণ্হিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
‘‘দিস্ৱান তণ্হং অৰতিং ৰগঞ্চ,
নাহোসি ছন্দো অপি মেথুনস্মিং;
কিংমেৱিদং মুত্তকৰীসপুণ্ণং,
পাদাপি নং সম্ফুসিতুং ন ইচ্ছে’’তি. (সু. নি. ৮৪১);
মাগণ্ডিযা চিন্তেসি – ‘‘অনত্থিকেন নাম ‘অল’ন্তি ৱত্তুমেৱ ৱট্টতি. অযং পন মম সৰীৰং মুত্তকৰীসপুণ্ণং নাম কত্ৱা ‘পাদাপি নং সম্ফুসিতুং ন ইচ্ছে’তি অৱোচ, একং ইস্সৰিযট্ঠানং লভন্তী অন্তৰমেৱস্স পস্সিস্সামী’’তি আঘাতং বন্ধি. সত্থা তং অমনসিকত্ৱা চৰিযৱসেন ব্ৰাহ্মণস্স ধম্মদেসনং আৰভি. দেসনাপৰিযোসানে উভোপি জাযম্পতিকা অনাগামিফলে পতিট্ঠায ‘‘ইদানি অম্হাকং ঘৰাৱাসেন অত্থো নত্থী’’তি ধীতৰং মাগণ্ডিযং চূড়পিতৰং সম্পটিচ্ছাপেত্ৱা উভোপি পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিংসু. অথ ৰাজা উদেনো চূড়মাগণ্ডিযেন সদ্ধিং ৱোহাৰং কত্ৱা মাগণ্ডিযদাৰিকং ৰাজানুভাৱেন গেহং আনেত্ৱা অভিসেকং কত্ৱা তস্সা পঞ্চমাতুগামসতপৰিৱাৰায ৱসনট্ঠানং ৱিসুং পাসাদং অদাসি.
সত্থাপি খো অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো কোসম্বিনগৰং সম্পাপুণি. সেট্ঠিনো সত্থু আগমনং সুত্ৱা পচ্চুগ্গমনং কত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্না ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘ইমে, ভন্তে, তযো ৱিহাৰা তুম্হে উদ্দিস্স কতা, পটিগ্গণ্হথ, ভন্তে, ৱিহাৰে চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স সঙ্গহত্থাযা’’তি. পটিগ্গহেসি ভগৱা ৱিহাৰে. তেপি সেট্ঠিনো সত্থাৰং স্ৱাতনায নিমন্তেত্ৱা অভিৱাদেত্ৱা ঘৰং অগমংসু.
মাগণ্ডিযাপি খো সত্থু আগতভাৱং সুত্ৱা ছিন্নভিন্নকে ধুত্তে পক্কোসাপেত্ৱা তেসং লঞ্জং দত্ৱা ‘‘তুম্হে সমণং গোতমং ইমিনা ইমিনা চ নিযামেন অক্কোসথা’’তি ৱত্ৱা উয্যোজেসি. তে সত্থু অন্তোগামং পৱিসনৱেলায সপৰিৱাৰং সত্থাৰং নানাৱিধেহি অক্কোসেহি অক্কোসিংসু. আযস্মা আনন্দো সত্থাৰং আহ – ‘‘ভন্তে, এৱৰূপে অক্কোসনট্ঠানে ন ৱসিস্সাম, অঞ্ঞং নগৰং গচ্ছামা’’তি. সত্থা, ‘‘আনন্দ, তথাগতা নাম অট্ঠহি লোকধম্মেহি ন কম্পন্তি, অযম্পি সদ্দো সত্তাহং নাতিক্কমিস্সতি, অক্কোসকানংযেৱ উপৰি পতিস্সতি, ত্ৱং মা ৱিতক্কযিত্থা’’তি. তেপি তযো নগৰসেট্ঠিনো মহাসক্কাৰেন ভগৱন্তং পৱেসেত্ৱা মহাদানং অদংসু. তেসং অপৰাপৰং দানং দদন্তানংযেৱ মাসো অতিক্কমি, অথ নেসং এতদহোসি – ‘‘বুদ্ধা নাম সব্বলোকং অনুকম্পমানা উপ্পজ্জন্তি, অঞ্ঞেসম্পি ওকাসং দস্সামা’’তি. ততো তে কোসম্বিনগৰৱাসিনোপি জনস্স ওকাসং অকংসু. ততো পট্ঠায নাগৰাপি ৱীথিসভাগেন গণসভাগেন মহাদানং দেন্তি.
অথেকদিৱসং সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো মালাকাৰকজেট্ঠকস্স গেহে নিসীদি. তস্মিং খণে সামাৱতিযা উপট্ঠাযিকা খুজ্জুত্তৰা অট্ঠ কহাপণে আদায মালত্থায তং গেহং অগমাসি. মালাকাৰজেট্ঠকো তং দিস্ৱা, ‘‘অম্ম উত্তৰে, অজ্জ তুয্হং পুপ্ফানি দাতুং খণো নত্থি, অহং বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিৱিসামি. ত্ৱম্পি পৰিৱেসনায সহাযিকা হোহি, এৱং ইতো পৰেসং ৱেয্যাৱচ্চকৰণতো মুচ্চিস্সতী’’তি আহ. ততো খুজ্জুত্তৰা অত্তনা লদ্ধং ভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা বুদ্ধানং ভত্তগ্গে ৱেয্যাৱচ্চং অকাসি. সা সত্থাৰা উপনিসিন্নকথাৱসেন কথিতং ধম্মং সব্বমেৱ উগ্গণ্হি. অনুমোদনং পন সুত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি.
সা অঞ্ঞেসু দিৱসেসু চত্তাৰোৱ কহাপণে দত্ৱা পুপ্ফানি গহেত্ৱা গচ্ছতি, তস্মিং পন দিৱসে দিট্ঠসচ্চভাৱেন পৰসন্তকে চিত্তং অনুপ্পাদেত্ৱা সব্বেৱ অট্ঠ কহাপণে দত্ৱা পচ্ছিং পূৰেত্ৱা পুপ্ফানি আদায সামাৱতিযা সন্তিকং অগমাসি. অথ নং সা পুচ্ছি – ‘‘অম্ম উত্তৰে, ত্ৱং অঞ্ঞেসু দিৱসেসু ন বহূনি পুপ্ফানি আহৰসি, অজ্জ পন বহুকানি, কিং নো ৰাজা উত্তৰিতৰং পসন্নো’’তি? সা মুসাৱাদে অভব্বতায অতীতে অত্তনা কতং অনিগুহিত্ৱা সব্বং কথেসি. ‘‘অথ কস্মা অজ্জ বহূনি পুপ্ফানি আহৰসী’’তি ৱুত্তা চ এৱমাহ – ‘‘অহং অজ্জ দসবলস্স ধম্মং সুত্ৱা অমতং সচ্ছাকাসিং, তস্মা তুম্হে ন ৱঞ্চেমী’’তি. তং সুত্ৱা, ‘‘অম্ম উত্তৰে, তযা লদ্ধং অমতধম্মং অম্হাকম্পি দেহী’’তি সব্বাৱ হত্থং পসাৰযিংসু. অয্যে, এৱং দাতুং ন সক্কা, অহং পন সত্থাৰা কথিতনিযামেন তুম্হাকং ধম্মং দেসেস্সামি, তুম্হে অত্তনো হেতুম্হি সতি তং ধম্মং লভিস্সথাতি. তেন হি, অম্ম উত্তৰে, কথেহীতি. ‘‘এৱং কথেতুং ন সক্কা, ময্হং উচ্চং আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা তুম্হে নীচাসনেসু নিসীদথা’’তি আহ. তা পঞ্চসতাপি ইত্থিযো খুজ্জুত্তৰায উচ্চাসনং দত্ৱা সযং নীচাসনানি গহেত্ৱা নিসীদিংসু. খুজ্জুত্তৰাপি সেক্খপটিসম্ভিদাসু ঠত্ৱা তাসং ধম্মং দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে সামাৱতিং জেট্ঠিকং কত্ৱা সব্বাৱ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু. ততো পট্ঠায খুজ্জুত্তৰং ৱেয্যাৱচ্চকৰণতো অপনেত্ৱা ‘‘ত্ৱং সত্থু ধম্মকথং সুত্ৱা আহৰিত্ৱা অম্হে সাৱেহী’’তি আহংসু. খুজ্জুত্তৰাপি ততো পট্ঠায তথা অকাসি.
কস্মা পনেসা দাসী হুত্ৱা নিব্বত্তাতি? সা কিৰ কস্সপদসবলস্স সাসনে একায সামণেৰিযা অত্তনো ৱেয্যাৱচ্চং কাৰেসি. তেন কম্মেন পঞ্চ জাতিসতানি পৰেসং দাসীযেৱ হুত্ৱা নিব্বত্তি. কস্মা পন খুজ্জা অহোসীতি? অনুপ্পন্নে কিৰ বুদ্ধে অযং বাৰাণসিৰঞ্ঞো গেহে ৱসন্তী একং ৰাজকুলূপকং পচ্চেকবুদ্ধং খুজ্জধাতুকং দিস্ৱা অত্তনা সহৱাসীনং মাতুগামানং পুৰতো পৰিহাসং কৰোন্তী খুজ্জাকাৰেন ৱিচৰি. তস্মা খুজ্জা হুত্ৱা নিব্বত্তি. কিং পন কত্ৱা সা পঞ্ঞৱন্তী জাতাতি? অনুপ্পন্নে বুদ্ধে অযং বাৰাণসিৰঞ্ঞো গেহে ৱসন্তী অট্ঠ পচ্চেকবুদ্ধে ৰাজগেহতো উণ্হপাযাসস্স পূৰিতে পত্তে গহেত্ৱা গচ্ছন্তে দিস্ৱা ‘‘এত্থ ঠপেত্ৱা গচ্ছথ, ভন্তে’’তি অট্ঠ সুৱণ্ণকটকে ওমুঞ্চিত্ৱা অদাসি. তস্স কম্মস্স নিস্সন্দেন পঞ্ঞৱন্তী হুত্ৱা নিব্বত্তি.
অথ খো তা সামাৱতিযা পৰিৱাৰা পঞ্চসতা ইত্থিযো পটিৱিদ্ধসচ্চাপি সমানা ৰঞ্ঞো অস্সদ্ধভাৱেন কালেন কালং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা বুদ্ধদস্সনং ন লভন্তি. তস্মা দসবলে অন্তৰৱীথিং পটিপন্নে ৱাতপানেসু নপ্পহোন্তেসু অত্তনো অত্তনো গব্ভেসু ছিদ্দং কত্ৱা তেহি ওলোকেন্তি. অথেকদিৱসং মাগণ্ডিযা অত্তনো পাসাদতলতো নিক্খমিত্ৱা চঙ্কমমানা তাসং ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা গব্ভচ্ছিদ্দং দিস্ৱা ‘‘কিমিদ’’ন্তি পুচ্ছি. তাহি তস্সা সত্থৰি বদ্ধাঘাততং অজানন্তীহি – ‘‘সত্থা ইমং নগৰং আগতো, মযং এত্থ ঠত্ৱা সত্থাৰং পস্সাম চেৱ পূজেম চা’’তি ৱুত্তে ‘‘ইদানিস্স কত্তব্বং জানিস্সামি, ইমাপি তস্স উপট্ঠাযিকা, ইমাসম্পি কত্তব্বং জানিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞা সদ্ধিং ৰহোগতকালে, ‘‘মহাৰাজ, সামাৱতিমিস্সকানং বহিদ্ধা পত্থনা অত্থি, কতিপাহেনেৱ তে জীৱিতং মাৰেস্সন্তি, সামাৱতী, সপৰিৱাৰা তুম্হেসু সিনেহং ৱা পেমং ৱা ন কৰোতি, সমণং পন গোতমং অন্তৰৱীথিযা গচ্ছন্তং দিস্ৱা ৱাতপানেসু অপ্পহোন্তেসু তানি খণ্ডিত্ৱাপি ওকাসং কত্ৱা ওলোকেন্তী’’তি আহ. ৰাজা ‘‘ন তা এৱৰূপং কৰিস্সন্তী’’তি ন সদ্দহতি. পুন ৱুত্তেপি ন সদ্দহতিযেৱ. অথ নং তিক্খত্তুং ৱুত্তেপি অস্সদ্দহন্তং ‘‘সচে মে ৱচনং ন সদ্দহসি, তাসং ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা উপধাৰেহি, মহাৰাজা’’তি আহ. ৰাজা গন্ত্ৱা গব্ভেসু ছিদ্দং দিস্ৱা ‘‘ইদং কি’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা তস্মিং অত্থে আৰোচিতে তাসং অক্কুজ্ঝিত্ৱা কিঞ্চি অৱত্ৱা ছিদ্দানি পিদহাপেসি. ৰাজা ততো পট্ঠায তাসং পাসাদে উদ্ধচ্ছিদ্দকজালৱাতপানানি কাৰেসি.
সা তেন কাৰণেন ৰাজানং কোপেতুং অসক্কোন্তী, ‘‘দেৱ, এতাসং তুম্হেসু পেমং অত্থি ৱা নত্থি ৱাতি জানিস্সাম, অট্ঠ কুক্কুটে পেসেত্ৱা তুম্হাকং অত্থায পচাপেথা’’তি আহ. ৰাজা তস্সা ৱচনং সুত্ৱা ‘‘ইমে পচিত্ৱা পেসেতূ’’তি সামাৱতিযা অট্ঠ কুক্কুটে পহিণি. সোতাপন্না অৰিযসাৱিকা জীৱমানে কুক্কুটে কিং পচিস্সতি, অলন্তি ৱত্ৱা পন হত্থেনপি ফুসিতুং ন ইচ্ছি. মাগণ্ডিযা ‘‘হোতু, মহাৰাজ, এতেযেৱ চ কুক্কুটে সমণস্স গোতমস্স পচনত্থায পেসেহী’’তি. ৰাজা তথা অকাসি. মাগণ্ডিযা অন্তৰামগ্গেযেৱ কুক্কুটে মাৰাপেত্ৱা ‘‘ইমে কুক্কুটে পচাপেত্ৱা সমণস্স গোতমস্স দেতূ’’তি পহিণি. সা তেসং মতভাৱেন দসবলঞ্চ উদ্দিস্স পহিতভাৱেন পচিত্ৱা দসবলস্স পেসেসি. মাগণ্ডিযা ‘‘পস্স, মহাৰাজা’’তি ৱত্ৱা এত্তকেনপি ৰাজানং কোপেতুং নাসক্খি.
অযং পন উদেনো তাসু একেকিস্সা ৱসনট্ঠানে সত্ত সত্ত দিৱসানি ৱসি. অথাযং মাগণ্ডিযা একং কণ্হসপ্পপোতকং ৱেড়ুপব্বে পক্খিপাপেত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানে ঠপেসি. ৰঞ্ঞো চ যত্থ কত্থচি গচ্ছন্তস্স হত্থিকন্তৱীণং আদাযযেৱ গমনং আচিণ্ণং, মাগণ্ডিযা ৰঞ্ঞো অত্তনো সন্তিকং আগমনকালে তং সপ্পপোতকং অন্তোৱীণায পক্খিপিত্ৱা ছিদ্দং পিদহাপেসি. অথ নং সামাৱতিযা সন্তিকং গমনকালে, ‘‘মহাৰাজ, সামাৱতী নাম সমণস্স গোতমস্স পক্খা, তুম্হে ন গণেতি. যং কিঞ্চি কত্ৱা তুম্হাকং দোসমেৱ চিন্তেতি, অপ্পমত্তা হোথা’’তি আহ. ৰাজা সামাৱতিযা ৱসনট্ঠানে সত্তাহং ৱীতিনামেত্ৱা পুন সত্তাহে মাগণ্ডিযায নিৱেসনং অগমাসি. সা তস্মিং আগচ্ছন্তেযেৱ ‘‘কচ্চি তে, মহাৰাজ, সামাৱতী ওতাৰং ন গৱেসতী’’তি কথেন্তী ৱিয ৰঞ্ঞো হত্থতো ৱীণং গহেত্ৱা চালেত্ৱা ‘‘কিং নু খো, মহাৰাজ, এত্থ অব্ভন্তৰে ৱিচৰতী’’তি ৱত্ৱা সপ্পস্স নিক্খমনোকাসং কত্ৱা ‘‘অব্ভুম্মে অন্তো সপ্পো’’তি ৱীণং ছড্ডেত্ৱা পলাযি. তস্মিং কালে ৰাজা পদিত্তং ৱেণুৱনং ৱিয পক্খিত্তলোণং উদ্ধনং ৱিয চ দোসেন তটতটাযন্তো ‘‘ৱেগেন সপৰিৱাৰং সামাৱতিং পক্কোসথা’’তি আহ. ৰাজপুৰিসা গন্ত্ৱা পক্কোসিংসু.
সা ৰঞ্ঞো কুদ্ধভাৱং ঞত্ৱা সেসমাতুগামানং সঞ্ঞমদাসি. ‘‘ৰাজা তুম্হে ঘাতেতুকামো পক্কোসতি, অজ্জ দিৱসং ওদিস্সকেন মেত্তাফৰণেন ৰাজানং ফৰথা’’তি আহ. ৰাজা তা ইত্থিযো পক্কোসাপেত্ৱা সব্বাৱ পটিপাটিযা ঠপেত্ৱা মহাধনুং আদায ৱিসপীতকণ্ডং সন্নয্হিত্ৱা ধনুং পূৰেত্ৱা অট্ঠাসি. তস্মিং খণে সব্বাৱ তা সামাৱতিপ্পমুখা ইত্থিযো ওধিসো মেত্তং ফৰিংসু. ৰাজা কণ্ডং নেৱ খিপিতুং ন অপনেতুং সক্কোতি, গত্তেহি সেদা মুচ্চন্তি, সৰীৰং ৱেধতি, মুখতো খেড়ো পততি, গহেতব্বগহণং ন পস্সতি. অথ নং সামাৱতী ‘‘কিং, মহাৰাজ, কিলমসী’’তি আহ. আম, দেৱি, কিলমামি, অৱস্সযো মে হোহীতি. সাধু, মহাৰাজ, কণ্ডং মহাপথৱিমুখং কৰোহীতি. ৰাজা তথা অকাসি. সা ‘‘ৰঞ্ঞো হত্থতো কণ্ডং মুচ্চতূ’’তি অধিট্ঠাসি. তস্মিং খণে কণ্ডং মুচ্চি. ৰাজা তংখণংযেৱ উদকে নিমুজ্জিত্ৱা আগম্ম অল্লকেসো অল্লৱত্থো সামাৱতিযা পাদেসু পতিত্ৱা ‘‘খম, দেৱি, ময্হং, ভেদকানং মে ৱচনেন অনুপধাৰেত্ৱা এতং কত’’ন্তি আহ. খমামি, দেৱাতি. ‘‘সাধু, দেৱি, এৱং তযা ময্হং খমিতং নাম হোতি. ইতো পট্ঠায তুম্হাকং যথাৰুচিযা দসবলস্স দানং দেথ, পচ্ছাভত্তং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ধম্মকথং সুণাথ, অজ্জ ৱো পট্ঠায পৰিহাৰং দম্মীতি. তেন হি, দেৱ, অজ্জ পট্ঠায একং ভিক্খুং যাচিত্ৱা আনেথ, যো নো ধম্মং ৱাচেস্সতীতি. ৰাজা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা যাচন্তো আনন্দত্থেৰং লভি. ততো পট্ঠায তা পঞ্চসতা ইত্থিযো থেৰং পক্কোসাপেত্ৱা সক্কাৰসম্মানং কত্ৱা কতভত্তকিচ্চস্স থেৰস্স সন্তিকে ধম্মং পৰিযাপুণন্তি.
তা একদিৱসং থেৰস্স অনুমোদনায পসন্না থেৰস্স পঞ্চ উত্তৰাসঙ্গসতানি অদংসু. থেৰো কিৰ পুব্বে তুন্নৱাযকালে একস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স একায সূচিযা সদ্ধিং হত্থতলমত্তং চোড়খণ্ডং অদাসি. সো সূচিযা ফলেন ইমস্মিং অত্তভাৱে মহাপঞ্ঞো অহোসি, চোড়খণ্ডস্স ফলেন ইমিনাৱ নিযামেন পঞ্চসতক্খত্তুং দুস্সানি পটিলভি.
ততো মাগণ্ডিযা অঞ্ঞং কাতব্বং অপস্সন্তী ‘‘উয্যানং গচ্ছাম, মহাৰাজা’’তি আহ. সাধু, দেৱীতি. সা ৰঞ্ঞো সম্পটিচ্ছিতভাৱং ঞত্ৱা চূড়পিতৰং পক্কোসাপেত্ৱা আহ – ‘‘অম্হাকং উয্যানং গতকালে সামাৱতিযা ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা সামাৱতিং সপৰিৱাৰং অন্তোকৰিত্ৱা ‘ৰঞ্ঞো আণা’তি ৱত্ৱা দ্ৱাৰং পিদহিত্ৱা পলালেন পলিৱেঠেত্ৱা গেহে অগ্গিং দেথা’’তি. মাগণ্ডিযো তস্সা ৱচনং সুত্ৱা তথা অকাসি. তস্মিং দিৱসে সব্বাপি তা ইত্থিযো পুব্বে কতস্স উপপীড়ককম্মস্সানুভাৱেন সমাপত্তিং অপ্পেতুং নাসক্খিংসু, একপ্পহাৰেনেৱ ভুসমুট্ঠি ৱিয ঝাযিংসু. তাসং আৰক্খপুৰিসা ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘দেৱ, ইদং নাম কৰিংসূ’’তি আচিক্খিংসু.
ৰাজা ‘‘কেন কত’’ন্তি পৰিযেসন্তো মাগণ্ডিযায কাৰিতভাৱং ঞত্ৱা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘ভদ্দে, ভদ্দকং তযা কম্মং কতং মযা কাতব্বং কৰোন্তিযা, ‘‘উট্ঠায সমুট্ঠায ময্হং ৱধায পৰিসক্কমানা ঘাতিতা, পসন্নোস্মি, তুয্হং সম্পত্তিং দস্সামীতি তৱ ঞাতকে পক্কোসাপেহী’’তি আহ. সা ৰঞ্ঞো কথং সুত্ৱা অঞ্ঞাতকেপি ঞাতকে কত্ৱা পক্কোসাপেসি. ৰাজা সব্বেসং সন্নিপতিতভাৱং ঞত্ৱা ৰাজঙ্গণে গলপ্পমাণেসু আৱাটেসু নিখনিত্ৱা উপৰি ঠিতানি সীসানি ভিন্দাপেন্তো মহন্তেহি অযনঙ্গলেহি কসাপেসি. মাগণ্ডিযম্পি খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্দাপেত্ৱা পূৱপচনকটাহে পচাপেসি.
কিং পন সামাৱতিযা সপৰিৱাৰায অগ্গিনা ঝাপনকম্মন্তি? সা কিৰ অনুপ্পন্নে বুদ্ধে তেহেৱ পঞ্চহি মাতুগামসতেহি সদ্ধিং গঙ্গাযং কীড়িত্ৱা বহিতিত্থে ঠিতা সীতে জাতে অৱিদূৰট্ঠানে পচ্চেকবুদ্ধস্স পণ্ণসালং দিস্ৱা অন্তো অসোধেত্ৱাৱ বহি অগ্গিং দত্ৱা ৱিসিব্বেসুং. অন্তোপণ্ণসালায পচ্চেকবুদ্ধো নিৰোধসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা নিসিন্নো. তা জালাসু পচ্ছিন্নাসু পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৱা ‘‘কিং অম্হেহি কতং, অযং পচ্চেকবুদ্ধো ৰঞ্ঞো কুলূপকো, ইমং দিস্ৱা ৰাজা অম্হাকং কুজ্ঝিস্সতি, ইদানি নং সুজ্ঝাপিতং কাতুং ৱট্টতী’’তি অঞ্ঞানিপি দাৰূনি পক্খিপিত্ৱা অগ্গিং অদংসু. পুন জালায পচ্ছিন্নায পচ্চেকবুদ্ধো সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায তাসং পস্সন্তীনংযেৱ চীৱৰানি পপ্ফোটেত্ৱা ৱেহাসং উপ্পতিত্ৱা গতো. তেন কম্মেন নিৰযে পচ্চিত্ৱা পক্কাৱসেসেন ইমং ব্যসনং পাপুণিংসু. চতুপৰিসমজ্ঝে পন কথা উদপাদি – ‘‘বহুস্সুতা ৱত খুজ্জুত্তৰা, মাতুগামঅত্তভাৱে ঠত্ৱা পঞ্চন্নং মাতুগামসতানং ধম্মং কথেত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেসি. সামাৱতীপি ৰঞ্ঞা অত্তনো অপ্পিতং কণ্ডং মেত্তাফৰণেন ফৰিত্ৱা পটিবাহী’’তি তস্সাপি মহাজনো গুণং কথেসি. এৱমেতং ৱত্থু সমুট্ঠিতং. অথ সত্থা অপৰভাগে জেতৱনে নিসিন্নো তদেৱ কাৰণং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা খুজ্জুত্তৰং বহুস্সুতানং, সামাৱতিং মেত্তাৱিহাৰীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
উত্তৰানন্দমাতাৱত্থু
২৬২. পঞ্চমে ঝাযীনন্তি ঝানাভিৰতানং উপাসিকানং, উত্তৰা নন্দমাতা, অগ্গাতি দস্সেতি. সা কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং কুলগেহে নিব্বত্তা সত্থু ধম্মকথং সুণন্তী সত্থাৰং একং উপাসিকং ঝানাভিৰতানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰাজগহনগৰে সুমনসেট্ঠিং নিস্সায ৱসন্তস্স পুণ্ণসীহস্স নাম ভৰিযায কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি, উত্তৰাতিস্সা নামং অকংসু.
অথেকস্মিং নক্খত্তমহদিৱসে ৰাজগহসেট্ঠি পুণ্ণং পক্কোসাপেত্ৱা আহ – ‘‘তাত পুণ্ণ, নক্খত্তং ৱা উপোসথো ৱা দুগ্গতস্স কিং কৰিস্সতি, এৱং সন্তেপি ৱদেহি ‘কিং নক্খত্তপৰিব্বযং গহেত্ৱা নক্খত্তং কীড়িস্সসি, বলৱগোণে চ ফালঞ্চ নঙ্গলঞ্চ গহেত্ৱা কসিস্সসী’’’তি. ‘‘মম ভৰিযায সদ্ধিং মন্তেত্ৱা জানিস্সামি, অয্যা’’তি তং কথং ভৰিযায আৰোচেসি. ‘‘সেট্ঠি নাম অয্যো ইস্সৰো, তস্স তযা সদ্ধিং কথেন্তস্স কথা সোভতি, ত্ৱং পন অত্তনো কসিকম্মং মা ৱিস্সজ্জেসী’’তি আহ. সো তস্সা ৱচনং সুত্ৱা কসিভণ্ডং আদায কসিতুং গতো.
তংদিৱসঞ্চ সাৰিপুত্তত্থেৰো নিৰোধসমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ‘‘কস্স অজ্জ মযা সঙ্গহং কাতুং ৱট্টতী’’তি আৱজ্জেন্তো ইমস্স পুণ্ণস্স উপনিস্সযং দিস্ৱা ভিক্খাচাৰৱেলায পত্তচীৱৰমাদায পুণ্ণস্স কসনট্ঠানং গচ্ছন্তো অৱিদূৰে অত্তানং দস্সেসি. পুণ্ণো থেৰং দিস্ৱা কসিং ঠপেত্ৱা থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দি. থেৰো তং ওলোকেত্ৱা উদকসভাগং পুচ্ছি. তস্স এতদহোসি – ‘‘অয্যো মুখং ধোৱিতুকামো ভৱিস্সতী’’তি. ততো ৱেগেন গন্ত্ৱা দন্তকট্ঠং আহৰিত্ৱা কপ্পিযং কত্ৱা থেৰস্স অদাসি. থেৰে দন্তকট্ঠং খাদন্তে পত্তেন সদ্ধিং ধম্মকৰণং নীহৰিত্ৱা উদকস্স পূৰেত্ৱা আহৰি. থেৰো মুখং ধোৱিত্ৱা ভিক্খাচাৰমগ্গং পটিপজ্জি. পুণ্ণো চিন্তেসি – ‘‘থেৰো অঞ্ঞেসু দিৱসেসু ইমং মগ্গং ন পটিপজ্জতি, অজ্জ পন ময্হং সঙ্গহত্থায পটিপন্নো ভৱিস্সতি. অহো ৱত মে ভৰিযা মমত্থায আহৰণকং আহাৰং থেৰস্স পত্তে পতিট্ঠপেয্যা’’তি.
অথস্স ভৰিযা ‘‘অজ্জ নক্খত্তদিৱসো’’তি পাতোৱ অত্তনো লভনকনিযামেন খাদনীযভোজনীযং সংৱিধায গহেত্ৱা সামিকস্স কসনট্ঠানং আগচ্ছন্তী অন্তৰামগ্গে থেৰং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অঞ্ঞেসু দিৱসেসু ময্হং থেৰং দিস্ৱা দেয্যধম্মো ন হোতি, দেয্যধম্মে সন্তেপি মম অয্যং ন পস্সামি, অজ্জ পন দ্ৱিন্নম্পি সম্মুখীভাৱো জাতো. মম সামিকস্স পুন সম্পাদেত্ৱা আহৰিস্সামি, ইমং তাৱ আহাৰং থেৰস্স দস্সামী’’তি তীহি চেতনাহি সম্পযুত্তং কত্ৱা তং ভোজনং সাৰিপুত্তত্থেৰস্স পত্তে পতিট্ঠপেত্ৱা ‘‘এৱংৱিধা দুগ্গতজীৱিতা মুচ্চামী’’তি আহ. থেৰোপি ‘‘তৱ অজ্ঝাসযো পূৰতূ’’তি তস্সানুমোদনং কত্ৱা ততো নিৱত্তিত্ৱা ৱিহাৰং অগমাসি.
সাপি পুন অত্তনো গেহং গন্ত্ৱা সামিকস্স আহাৰং সম্পাদেত্ৱা আদায কসনট্ঠানং গন্ত্ৱা সামিকস্স কুজ্ঝনভাৱতো ভীতা ‘‘সামি, অজ্জ একদিৱসং তৱ মনং সন্ধাৰেহী’’তি আহ. কিং কাৰণাতি? অহং অজ্জ তাৱ আহাৰং আহৰন্তী অন্তৰামগ্গে থেৰং দিস্ৱা তৱ ভাগভত্তং থেৰস্স পত্তে পতিট্ঠপেত্ৱা পুন গেহং গন্ত্ৱা আহাৰং পচিত্ৱা আদায আগতাম্হীতি. মনাপং তে, ভদ্দে, কতং, মযাপি পাতোৱ থেৰস্স দন্তকট্ঠঞ্চ মুখোদকঞ্চ দিন্নং. অজ্জ অম্হাকং সুপ্পভাতং, সব্বম্পি থেৰস্স অম্হাকং সন্তকমেৱ জাতন্তি দ্ৱিন্নম্পি জনানং একসদিসমেৱ চিত্তং অহোসি. অথ পুণ্ণো আহাৰকিচ্চং কত্ৱা ভৰিযায ঊৰুম্হি সীসং কত্ৱা মুহুত্তং নিপজ্জি. অথস্স নিদ্দা ওক্কমি. সো থোকং নিদ্দাযিত্ৱা পবুদ্ধো কসিতট্ঠানং ওলোকেসি, ওলোকিতোলোকিতট্ঠানং মহাকোসাতকিপুপ্ফেহি সম্পৰিকিণ্ণং ৱিয অহোসি. সো ভৰিযং আহ – ‘‘ভদ্দে, কিন্নামেতং অজ্জ ইদং কসিতট্ঠানং সুৱণ্ণৱণ্ণং হুত্ৱা খাযতী’’তি. অয্য, অজ্জ তে সকলদিৱসং কিলন্ততায অক্খীনি মঞ্ঞে ভমন্তীতি. ভদ্দে, ময্হং অস্সদ্দহন্তী সযং ওলোকেহীতি. তস্মিং কালে সা ওলোকেত্ৱা সভাৱং অয্য, কথেসি, এৱমেতং ভৱিস্সতীতি.
পুণ্ণো উট্ঠায একং কট্ঠিং গহেত্ৱা নঙ্গলসীসে পহৰি, গুড়পিণ্ডো ৱিয নঙ্গলসীসে অল্লীযিত্ৱা অট্ঠাসি. সো ভৰিযং পক্কোসিত্ৱা আহ – ‘‘ভদ্দে, অঞ্ঞেসং ৱপিতবীজং নাম তীহি ৱা চতূহি ৱা মাসেহি ফলং দেতি, অম্হাকং পন অয্যস্স সাৰিপুত্তত্থেৰস্স অন্তৰে ৰোপিতেন সদ্ধাবীজেন অজ্জেৱ অৱস্সং ফলং দিন্নং. ইমস্মিং কৰীসমত্তে পদেসে আমলকমত্তোপি পংসুপিণ্ডো অসুৱণ্ণো নাম নত্থী’’তি. ইদানি কিং কৰিস্সাম, অয্যাতি? ‘‘ভদ্দে, ইমং এত্তকং সুৱণ্ণং থেনেত্ৱা খাদিতুং নাম ন সক্কা’’তি ভৰিযং তস্মিং ঠানে ঠপেত্ৱা ভত্তস্স পূৰেত্ৱা আভতং পাতিং সুৱণ্ণস্স পূৰেত্ৱা গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচাপেসি – ‘‘একো মনুস্সো সুৱণ্ণপাতিং গহেত্ৱা ঠিতো’’তি. ৰাজা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘কহং তে, তাত, লদ্ধ’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘দেৱ, ময্হং একং কসিতট্ঠানং সব্বং সুৱণ্ণমেৱ জাতং, পহিণিত্ৱা আহৰাপেথা’’তি আহ. ত্ৱং কিন্নামোসীতি? পুণ্ণো নাম অহং, দেৱাতি. গচ্ছথ, ভণে, সকটানি যোজেত্ৱা পুণ্ণস্স কসিতট্ঠানতো সুৱণ্ণমাহৰথাতি.
সকটেহি সদ্ধিং গতৰাজপুৰিসা ‘‘ৰঞ্ঞো পুঞ্ঞ’’ন্তি ৱত্ৱা সুৱণ্ণপিণ্ডে গণ্হন্তি, গহিতগহিতম্পি কসিতলেড্ডুযেৱ হোতি. তে গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. তেন হি ভণে গন্ত্ৱা ‘‘পুণ্ণস্স পুঞ্ঞ’’ন্তি ৱত্ৱা গণ্হথাতি. গহিতগহিতং সুৱণ্ণমেৱ হোতি. তে সব্বম্পি তং সুৱণ্ণং আহৰিত্ৱা ৰাজঙ্গণে ৰাসিং অকংসু. ৰাসি উব্বেধেন তালপ্পমাণো অহোসি. ৰাজা ৱাণিজে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘কস্স গেহে এত্তকং সুৱণ্ণং অত্থী’’তি পুচ্ছি. নত্থি, দেৱ, কস্সচীতি. এত্তকস্স পন ধনস্স সামিনো কিং কাতুং ৱট্টতীতি? ধনসেট্ঠিং নাম নং কাতুং ৱট্টতি, দেৱাতি? তেন হি পুণ্ণং ইমস্মিং নগৰে ধনসেট্ঠিং নাম কৰোথাতি সব্বং তং সুৱণ্ণং তস্সেৱ দত্ৱা তংদিৱসংযেৱস্স সেট্ঠিট্ঠানং অদাসি. সো সেট্ঠি মঙ্গলং কৰোন্তো সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং অদাসি. সত্তমে দিৱসে দসবলস্স ভত্তানুমোদনায পুণ্ণসেট্ঠিপি ভৰিযাপি ধীতাপি সব্বে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু.
অপৰভাগে ৰাজগহসেট্ঠি ‘‘পুণ্ণসেট্ঠিনো ৱযপ্পত্তা দাৰিকা অত্থী’’তি সুত্ৱা অত্তনো পুত্তস্স কাৰণা তস্স গেহং পেসেসি. সো তস্স সাসনং সুত্ৱা ‘‘নাহং ধীতৰং দস্সামী’’তি পটিসাসনং পেসেসি. সুমনসেট্ঠিপি পুন পেসেসি – ‘‘ত্ৱং মম গেহং নিস্সায ৱসিত্ৱা ইদানি একপ্পহাৰেনেৱ ইস্সৰো হুত্ৱা ময্হং দাৰিকং ন দেসী’’তি. ততো পুণ্ণসেট্ঠি আহ – ‘‘ইমং তাৱ তুম্হাকং সেট্ঠি সভাৱমেৱ কথেসি, পুৰিসো নাম সব্বকালে এৱংৱিধোযেৱাতি ন সল্লক্খেতব্বো. অহঞ্হি ইদানি তাদিসে পুৰিসে দাসে কত্ৱা গহেতুং সক্কোমি, তুয্হং পন জাতিং ৱা গোত্তং ৱা ন কোপেমি. অপিচ খো মম ধীতা সোতাপন্না অৰিযসাৱিকা দেৱসিকং কহাপণগ্ঘনকেহি পুপ্ফেহি পূজং কৰোতি, তমহং তুম্হাদিসস্স মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স গেহং ন পেসেস্সামী’’তি. এৱং পুণ্ণসেট্ঠিস্স পটিবাহকভাৱং ঞত্ৱা ৰাজগহসেট্ঠি পুন সাসনং পেসেসি – ‘‘পোৰাণকং ৱিস্সাসং মা ভিন্দতু, অহং ময্হং সুণিসায দেৱসিকং দ্ৱিন্নং কহাপণানং অন্ধনকানি পুপ্ফানি সজ্জাপেস্সামী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা ধীতৰং তস্স ঘৰং পেসেসি.
অথেকদিৱসং সা পুণ্ণসেট্ঠিনো ধীতা উত্তৰা অত্তনো সামিকং এৱমাহ – ‘‘অহং অত্তনো কুলগেহে মাসস্স অট্ঠ দিৱসানি নিবদ্ধং উপোসথকম্মং কৰোমি, ইদানিপি তুম্হেসু সম্পটিচ্ছন্তেসু উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠহেয্য’’ন্তি. সো ‘‘ন সক্কা’’তি তং ন সম্পটিচ্ছি. সা তং সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তী তুণ্হী অহোসি. পুন অন্তোৱস্সে ‘‘উপোসথিকা ভৱিস্সামী’’তি তদাপি ওকাসং কাৰেন্তী নেৱ অলত্থ. সা অন্তোৱস্সে অড্ঢতিযেসু মাসেসু অতিক্কন্তেসু অড্ঢমাসে অৱসিট্ঠে মাতাপিতূনং সাসনং পেসেসি – ‘‘অহং তুম্হেহি চাৰকে পক্খিত্তা এত্তকে অদ্ধানে একদিৱসম্পি উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠাতুং ন লভামি, পঞ্চদস মে কহাপণসহস্সানি পেসেথা’’তি. তে ধীতু সাসনং সুত্ৱা ‘‘কিংকাৰণা’’তি অপুচ্ছিত্ৱাৱ পহিণিংসু. উত্তৰা তে কহাপণে গণ্হিত্ৱা তস্মিং নগৰে সিৰিমা নাম গণিকা অত্থি, তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘অম্ম সিৰিমে, অহং ইমং অড্ঢমাসং উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠহিস্সামি, ত্ৱং ইমানি পঞ্চদস কহাপণসহস্সানি গহেত্ৱা ইমং অড্ঢমাসং সেট্ঠিপুত্তং পৰিচৰাহী’’তি. সা ‘‘সাধু, অয্যে’’তি সম্পটিচ্ছি. ততো পট্ঠায সেট্ঠিপুত্তো ‘‘অহং সিৰিমায সদ্ধিং মোদিস্সামী’’তি উত্তৰায অড্ঢমাসং উপোসথকম্মং সম্পটিচ্ছি.
সা তেন সম্পটিচ্ছিতভাৱং ঞত্ৱা দিৱসে দিৱসে পাতোৱ দাসিগণপৰিৱুতা সত্থু সহত্থা খাদনীযভোজনীযং সংৱিদহিত্ৱা সত্থৰি ভত্তকিচ্চং কত্ৱা ৱিহাৰং গতে উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায পাসাদৱৰং আৰুয্হ অত্তনো সীলানি আৱজ্জমানা নিসীদতি. এৱং অড্ঢমাসং ৱীতিনামেত্ৱা উপোসথং ৱিস্সজ্জনদিৱসে পাতোৱ যাগুখজ্জকাদীনি সংৱিদহন্তী ৱিচৰতি. তস্মিং সমযে সেট্ঠিপুত্তো সিৰিমায সদ্ধিং উপৰিপাসাদৱৰগতো জালৱাতপানং ৱিৱৰিত্ৱা অন্তৰৱত্থুং ওলোকেন্তো অট্ঠাসি. উত্তৰা, ৱাতপানচ্ছিদ্দেন উদ্ধং ওলোকেসি. সেট্ঠিপুত্তো উত্তৰং ওলোকেত্ৱা ‘‘নেৰযিকজাতিকা ৱতাযং এৱংৱিধং নাম সম্পত্তিং পহায উক্খলিকমসিমক্খিতা হুত্ৱা নিক্কাৰণা দাসীনং অন্তৰে ৱিচৰতী’’তি সিতং অকাসি. উত্তৰা, তস্স পমাদভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অযং বালো নাম অত্তনো সম্পত্তি সব্বকালং থাৱৰাতি সঞ্ঞী ভৱিস্সতী’’তি সযম্পি সিতং অকাসি. ততো সিৰিমা ‘‘অযং চেটিকা মযি ঠিতায এৱং মম সামিকেন সদ্ধিং সিতং কৰোতী’’তি কুপিতা ৱেগেন ওতৰি. উত্তৰা, তস্সা আগমনাকপ্পেনেৱ ‘‘অযং বালা অড্ঢমাসমত্তং ইমস্মিং গেহে ৱসিত্ৱা ময্হমেৱেতং গেহন্তিসঞ্ঞী জাতা’’তি ঞত্ৱা তঙ্খণঞ্ঞেৱ মেত্তাঝানং সমাপজ্জিত্ৱা অট্ঠাসি. সিৰিমাপি দাসীনং অন্তৰেন আগন্ত্ৱা উড়ুঙ্কং গহেত্ৱা পূৱপচনট্ঠানে পক্কুথিততেলস্স পূৰেত্ৱা উত্তৰায মত্থকে আসিঞ্চি, মেত্তাঝানস্স ৱিপ্ফাৰেন উত্তৰায মত্থকে আসিত্তং পক্কুথিততেলং পদুমপত্তে আসিত্তউদকং ৱিয ৱিনিৱত্তিত্ৱা গতং.
তস্মিং খণে সিৰিমায সমীপে ঠিতা দাসিযো তং ওলোকেত্ৱা, ‘‘ভো জে, ত্ৱং অম্হাকং অয্যায হত্থতো মূলং গহেত্ৱা আগতা ইমস্মিং গেহে ৱসমানা অম্হাকং অয্যায সদিসা ভৱিতুং ৱাযমসী’’তি সম্মুখট্ঠানে তং পৰিভাসিংসু. তস্মিং খণে সিৰিমা অত্তনো আগন্তুকভাৱং অঞ্ঞাসি. সা ততোৱ গন্ত্ৱা উত্তৰায পাদেসু পতিত্ৱা, ‘‘অয্যে, অনুপধাৰেত্ৱা মে কতং, খমথ ময্হ’’ন্তি আহ. অম্ম সিৰিমে, নাহং তৱ ইমস্মিং ঠানে খমিস্সামি, অহং সপিতিকা ধীতা, দসবলে খমন্তেযেৱ খমিস্সামীতি.
সত্থাপি খো ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো আগন্ত্ৱা উত্তৰায নিৱেসনে পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. সিৰিমা গন্ত্ৱা সত্থু পাদেসু পতিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, মযা অয্যায উত্তৰায অন্তৰে একো দোসো কতো, তুম্হেসু খমন্তেসু খমিস্সামীতি ৱদতি, খমথ ময্হং ভগৱা’’তি. খমামি তে সিৰিমেতি. সা তস্মিং কালে গন্ত্ৱা উত্তৰং খমাপেসি. তংদিৱসঞ্চ সিৰিমা দসবলস্স ভত্তানুমোদনং সুত্ৱা –
‘‘অক্কোধেন জিনে কোধং, অসাধুং সাধুনা জিনে;
জিনে কদৰিযং দানেন, সচ্চেনালিকৱাদিন’’ন্তি. (ধ. প. ২২৩) –
গাথাপৰিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতা দসবলং নিমন্তেত্ৱা পুনদিৱসে মহাদানং অদাসি. এৱমেতং ৱত্থু সমুট্ঠিতং. অপৰভাগে পন সত্থা জেতৱনে নিসীদিত্ৱা উপাসিকাযো ঠানন্তৰেসু ঠপেন্তো উত্তৰং নন্দমাতৰং ঝাযীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
সুপ্পৱাসাৱত্থু
২৬৩. ছট্ঠে পণীতদাযিকানন্তি পণীতৰসদাযিকানং উপাসিকানং, সুপ্পৱাসা কোলিযধীতা, অগ্গাতি দস্সেতি. সা কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং কুলগেহে নিব্বত্তা সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তী সত্থাৰং একং উপাসিকং পণীতদাযিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কোলিযনগৰে খত্তিযকুলে নিব্বত্তি, সুপ্পৱাসাতিস্সা নামং অকংসু. সা ৱযপ্পত্তা একস্স সক্যকুমাৰস্স গেহং গতা, পঠমদস্সনেযেৱ সত্থু ধম্মকথং সুত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি. সা অপৰভাগে সীৱলিং নাম দাৰকং ৱিজাযি. তস্স ৱত্থু হেট্ঠা ৱিত্থাৰিতমেৱ.
সা একস্মিং সমযে বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স নানগ্গৰসপণীতভোজনং অদাসি. সত্থা কতভত্তকিচ্চো অনুমোদনং কৰোন্তো সুপ্পৱাসায ইমং ধম্মং দেসেসি ‘‘ভোজনং সুপ্পৱাসে দেন্তী অৰিযসাৱিকা পটিগ্গাহকানং পঞ্চ ঠানানি দেতি. আযুং দেতি, ৱণ্ণং দেতি, সুখং দেতি, বলং দেতি, পটিভানং দেতি. আযুং খো পন দত্ৱা আযুস্স ভাগিনী হোতি দিব্বস্স ৱা মানুসস্স ৱা…পে… পটিভানং দত্ৱা পটিভানস্স ভাগিনী হোতি দিব্বস্স ৱা মানুসস্স ৱা’’তি. এৱমেতং ৱত্থু সমুট্ঠিতং. অথ অপৰভাগে সত্থা জেতৱনে নিসীদিত্ৱা উপাসিকাযো ঠানন্তৰেসু ঠপেন্তো সুপ্পৱাসং কোলিযধীতৰং পণীতদাযিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
সুপ্পিযাৱত্থু
২৬৪. সত্তমে গিলানুপট্ঠাকীনন্তি গিলানুপট্ঠাকীনং উপাসিকানং, সুপ্পিযা উপাসিকা, অগ্গাতি দস্সেতি. অযং কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং কুলগেহে নিব্বত্তা অপৰভাগে সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তী সত্থাৰং একং উপাসিকং গিলানুপট্ঠাকীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে বাৰাণসিযং কুলগেহে নিব্বত্তি, সুপ্পিযাতিস্সা নামং অকংসু. অপৰভাগে সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো বাৰাণসিং অগমাসি. সা তথাগতস্স পঠমদস্সনেযেৱ ধম্মং সুত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি.
অথেকদিৱসং ধম্মস্সৱনত্থায ৱিহাৰং গতা. ৱিহাৰচাৰিকং চৰমানা একং ভিক্খুং গিলানং দিস্ৱা অভিৱাদেত্ৱা পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘অয্যস্স কিং লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি পুচ্ছি. ৰসং লদ্ধুং ৱট্টতি, উপাসিকেতি. ‘‘হোতু, ভন্তে, অহং পহিণিস্সামী’’তি থেৰং অভিৱাদেত্ৱা অন্তোনগৰং গন্ত্ৱা পুনদিৱসে পৱত্তমংসত্থায দাসিং অন্তৰাপণং পেসেসি. সা সকলনগৰে পৱত্তমংসং অলভিত্ৱা অলদ্ধভাৱং কথেসি. উপাসিকা চিন্তেসি – ‘‘অহং অয্যস্স ৰসং পহিণিস্সামীতি ৱত্ৱা সচে ন পেসেস্সামি, অয্যো অঞ্ঞতোপি অলভন্তো কিলমিস্সতি, যংকিঞ্চি কত্ৱা পেসেতুং ৱট্টতী’’তি গব্ভং পৱিসিত্ৱা ঊৰুমংসং ছিন্দিত্ৱা দাসিযা অদাসি ‘‘ইদং মংসং গহেত্ৱা সম্ভাৰেহি যোজেত্ৱা ৰসং কত্ৱা ৱিহাৰং নেত্ৱা অয্যস্স দেহি. সো চে মং পুচ্ছতি, গিলানাতি ৱদেহী’’তি. সা তথা অকাসি.
সত্থা তং কাৰণং ঞত্ৱা পুনদিৱসে ভিক্খাচাৰৱেলায ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো উপাসিকায গেহং অগমাসি. সা তথাগতস্স আগতভাৱং সুত্ৱা সামিকং আমন্তেসি – ‘‘অয্যপুত্ত, অহং সত্থু সন্তিকং গন্তুং ন সক্কোমি, গচ্ছ ত্ৱং সত্থাৰং অন্তোগেহং পৱেসেত্ৱা নিসীদাপেহী’’তি. সো তথা অকাসি. সত্থা ‘‘কহং সুপ্পিযা’’তি পুচ্ছি. গিলানা, ভন্তেতি. পক্কোসথ, নন্তি. অথ তে গন্ত্ৱা ‘‘সত্থা তং পক্কোসতী’’তি আহংসু. সা চিন্তেসি – ‘‘সব্বলোকস্স হিতানুকম্পকো সত্থা ন ইমং কাৰণং অদিস্ৱা পক্কোসাপেস্সতী’’তি সহসা মঞ্চম্হা ৱুট্ঠাসি. অথস্সা বুদ্ধানুভাৱেন তংখণংযেৱ ৱণো ৰুহিত্ৱা সুচ্ছৱি অহোসি সেসট্ঠানতো অতিৰেকতৰং ৱিপ্পসন্নৱণ্ণো. তস্মিং খণে উপাসিকা সিতং কত্ৱা দসবলং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. সত্থা ‘‘ইমিস্সা উপাসিকায কিং অফাসুক’’ন্তি পুচ্ছি. সা অত্তনা কতকাৰণং সব্বং কথেসি. সত্থা কতভত্তকিচ্চো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা তং ভিক্খুং অনেকপৰিযাযেন ৱিগৰহিত্ৱা সিক্খাপদং (মহাৱ. ২৮০) পঞ্ঞপেসি. এৱমেতং ৱত্থু সমুট্ঠিতং. অপৰভাগে সত্থা জেতৱনে নিসিন্নো উপাসিকাযো ঠানন্তৰেসু ঠপেন্তো সুপ্পিযং উপাসিকং গিলানুপট্ঠাকীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
কাতিযানীৱত্থু
২৬৫. অট্ঠমে অৱেচ্চপ্পসন্নানন্তি অধিগতেন অচলপ্পসাদেন সমন্নাগতানং উপাসিকানং, কাতিযানী, অগ্গাতি দস্সেতি. সা কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং কুলগেহে নিব্বত্তা সত্থাৰং একং উপাসিকং অৱেচ্চপ্পসন্নানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কুৰৰঘৰনগৰে নিব্বত্তি, কাতিযানীতিস্সা নামং অকংসু.
সা অপৰভাগে ৱযপ্পত্তা কুৰৰঘৰিকায, কাড়িযা সহাযিকা, দড়্হমিত্তা অহোসি. যদা পন কুটিকণ্ণসোণত্থেৰো ‘‘দসবলস্স কথিতনিযামেন ময্হম্পি ধম্মং কথেহী’’তি মাতৰা যাচিতো ৰত্তিভাগে অন্তোনগৰে অলঙ্কতধম্মাসনে নিসীদিত্ৱা মাতৰং কাযসক্খিং কত্ৱা ধম্মদেসনং আৰভি, তদা অযং কাতিযানী উপাসিকা কাড়িযা সদ্ধিং গন্ত্ৱা পৰিসপৰিযন্তে ধম্মং সুণন্তী অট্ঠাসি. তস্মিং সমযে পঞ্চমত্তানি চোৰসতানি অন্তোনগৰে দিৱা কতসঞ্ঞায কোটিতো পট্ঠায উম্মঙ্গং খনিত্ৱা ইমিস্সা কাতিযানিযা ঘৰং সম্পাপুণিংসু. তেসং চোৰজেট্ঠকো তেহি সদ্ধিং অপৱিসিত্ৱা ‘‘কিং নু খো অযং পৰিসা সন্নিপতিতা’’তি ৱীমংসনত্থায সোণত্থেৰস্স ধম্মকথনট্ঠানং গন্ত্ৱা পৰিসপৰিযন্তে তিট্ঠমানো ইমিস্সা কাতিযানিযা পিট্ঠিপস্সে অট্ঠাসি.
তস্মিং সমযে, কাতিযানী, দাসিং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ জে, গেহং পৱিসিত্ৱা দীপতেলং আহৰ, মযং দীপে জালেত্ৱা ধম্মং সোস্সামা’’তি. সা ঘৰং গন্ত্ৱা উম্মঙ্গে চোৰে দিস্ৱা দীপতেলং অগণ্হিত্ৱাৱ আগন্ত্ৱা অত্তনো অয্যায আৰোচেসি – ‘‘অয্যে, গেহে চোৰা উম্মঙ্গং খনন্তী’’তি. তং সুত্ৱা চোৰজেট্ঠকো চিন্তেসি – ‘‘সচাযং ইমিস্সা কথং গণ্হিত্ৱা গেহং গমিস্সতি, এত্থেৱ নং অসিনা দ্ৱেধা ছিন্দিস্সামি. সচে পন গহিতনিমিত্তেনেৱ ধম্মং সুণিস্সতি, চোৰেহি গহিতভণ্ডকম্পি পুন দাপেস্সামী’’তি. কাতিযানীপি খো দাসিযা কথং সুত্ৱা, ‘‘অম্ম, মা সদ্দং কৰি, চোৰা নাম হৰন্তা অত্তনা দিট্ঠমেৱ হৰিস্সন্তি, অহং পন অজ্জ দুল্লভস্সৱনং সুণামি, মা ধম্মস্স অন্তৰাযং কৰোহী’’তি আহ. চোৰজেট্ঠকো তস্সা ৱচনং সুত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ইমিনা অজ্ঝাসযেন ঠিতায নাম গেহে ভণ্ডং হৰন্তেহি অম্হেহি মহাপথৱী পৱিসিতব্বা ভৱেয্যা’’তি. সো তাৱদেৱ গন্ত্ৱা চোৰেহি গহিতভণ্ডং ছড্ডাপেত্ৱা চোৰেহি সদ্ধিং আগন্ত্ৱা ধম্মং সুণন্তো পৰিসপৰিযন্তে অট্ঠাসি. কাতিযানীপি উপাসিকা থেৰস্স দেসনাপৰিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি.
অথ অৰুণে উগ্গতে চোৰজেট্ঠকো গন্ত্ৱা উপাসিকায পাদেসু পতিত্ৱা, ‘‘অয্যে, সব্বেসংযেৱ নো খমাহী’’তি আহ. কিং পন তুম্হেহি ময্হং কতন্তি? সো সব্বং অত্তনা কতদোসং আৰোচেসি. তেন হি, তাতা, খমামি তুম্হাকন্তি. অয্যে, অম্হাকং এৱং খমিতং নাম ন হোতি, তুম্হাকং পন পুত্তত্থেৰস্স সন্তিকে সব্বেসংযেৱ নো পব্বজ্জং দাপেহীতি. সা সব্বেপি তে গহেত্ৱা কুটিকণ্ণসোণত্থেৰস্স সন্তিকে পব্বাজেসি. তেপি খো চোৰা থেৰস্স সন্তিকে পব্বজিতা সব্বেৱ অৰহত্তং পাপুণিংসু. এৱমেতং ৱত্থু সমুট্ঠিতং. অপৰভাগে সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো উপাসিকাযো ঠানন্তৰেসু ঠপেন্তো কাতিযানিং উপাসিকং অৱেচ্চপ্পসন্নানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
নকুলমাতাৱত্থু
২৬৬. নৱমে ৱিস্সাসিকানন্তি ৱিস্সাসকথং কথেন্তীনং উপাসিকানং, নকুলমাতা গহপতানী, অগ্গাতি দস্সেতি. যং পনেত্থ ৱত্তব্বং, তং সব্বং হেট্ঠা উপাসকপাড়িযং ৱুত্তমেৱ. কেৱলং ইধ নকুলমাতৰং ধুৰং কত্ৱা ৱেদিতব্বন্তি.
কাড়ীকুৰৰঘৰিকাৱত্থু
২৬৭. দসমে অনুস্সৱপ্পসন্নানন্তি অনুস্সৱেনেৱ উপ্পন্নেন পসাদেন সমন্নাগতানং উপাসিকানং অন্তৰে, কাড়ী উপাসিকা, কুৰৰঘৰিকা অগ্গাতি দস্সেতি. সা কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং কুৰৰঘৰনগৰে নিব্বত্তা সত্থু ধম্মকথং সুণন্তী সত্থাৰং একং উপাসিকং অনুস্সৱপ্পসন্নানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰাজগহনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তি, কাড়ীতিস্সা নামং অকংসু.
সা ৱযপ্পত্তা কুৰৰঘৰনগৰে কুলগেহং গতা. অথস্সা সংৱাসেন গব্ভো পতিট্ঠহি. সা পৰিপুণ্ণগব্ভা ‘‘পৰেসং গেহে গব্ভৱুট্ঠানং নাম অপ্পতিৰূপ’’ন্তি অত্তনো কুলনগৰমেৱ আগন্ত্ৱা ৰত্তিভাগসমনন্তৰে অত্তনো পাসাদস্স উপৰি আকাসে ঠিতানং সাতাগিৰহেমৱতানং ৰতনত্তযস্স ৱণ্ণং কথেন্তানং কথং সুত্ৱা অনুস্সৱিকপ্পসাদং উপ্পাদেত্ৱা সত্থু অদস্সনেনেৱ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি, অপৰভাগে পনস্সা গব্ভৱুট্ঠানং অহোসীতি সব্বং ৱত্থু হেট্ঠা ৱিত্থাৰিতমেৱ. অপৰভাগে পন সত্থা জেতৱনে ভিক্খুসঙ্ঘমজ্ঝে নিসীদিত্ৱা উপাসিকাযো ঠানন্তৰেসু ঠপেন্তো ইমং উপাসিকং অনুস্সৱপ্পসন্নানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
দসসুত্তপৰিমাণায উপাসিকাপাড়িযা ৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
এত্তাৱতা চ মনোৰথপূৰণিযা
অঙ্গুত্তৰনিকায-অট্ঠকথায
সব্বাপি এতদগ্গপাড়িৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.