১৫. অট্ঠানপাড়ি

(১৫) ১. অট্ঠানপাড়ি-পঠমৱগ্গৱণ্ণনা

২৬৮. অট্ঠানপাড়িযা অট্ঠানন্তি হেতুপটিক্খেপো. অনৱকাসোতি পচ্চযপটিক্খেপো. উভযেনাপি কাৰণমেৱ পটিক্খিপতি. কাৰণঞ্হি তদাযত্তৱুত্তিতায অত্তনো ফলস্স ঠানন্তি চ অৱকাসোতি চ ৱুচ্চতি. যন্তি যেন কাৰণেন. দিট্ঠিসম্পন্নোতি মগ্গদিট্ঠিযা সম্পন্নো সোতাপন্নো অৰিযসাৱকো. তস্স হি দিট্ঠিসম্পন্নো ইতিপি, দস্সনসম্পন্নো ইতিপি, আগতো ইমং সদ্ধম্মং ইতিপি, পস্সতি ইমং সদ্ধম্মং ইতিপি, সেক্খেন ঞাণেন সমন্নাগতো ইতিপি, সেক্খায ৱিজ্জায সমন্নাগতো ইতিপি, ধম্মসোতসমাপন্নো ইতিপি, অৰিযো নিব্বেধিকপঞ্ঞো ইতিপি, অমতদ্ৱাৰং আহচ্চ তিট্ঠতি ইতিপিতি বহূনি নামানি হোন্তি. কঞ্চি সঙ্খাৰন্তি চতুভূমকেসু সঙ্খতসঙ্খাৰেসু কঞ্চি একং সঙ্খাৰম্পি. নিচ্চতো উপগচ্ছেয্যাতি নিচ্চোতি গণ্হেয্য. নেতং ঠানং ৱিজ্জতীতি এতং কাৰণং নত্থি ন উপলব্ভতি. যং পুথুজ্জনোতি যেন কাৰণেন পুথুজ্জনো. ঠানমেতং ৱিজ্জতীতি এতং কাৰণং অত্থি. সস্সতদিট্ঠিযা হি সো তেভূমকেসু সঙ্খতসঙ্খাৰেসু কঞ্চি সঙ্খাৰং নিচ্চতো গণ্হেয্যাতি অত্থো. চতুত্থভূমকসঙ্খাৰা পন তেজুস্সদত্তা দিৱসংসন্তত্তো অযোগুড়ো ৱিয মক্খিকানং, দিট্ঠিযা ৱা অঞ্ঞেসং ৱা অকুসলানং আৰম্মণং ন হোন্তি. ইমিনা নযেন কঞ্চি সঙ্খাৰং সুখতোতিআদীসুপি অত্থো ৱেদিতব্বো.

২৬৯. সুখতো উপগচ্ছেয্যাতি ‘‘একন্তসুখী অত্তা হোতি আৰোগো পৰম্মৰণা’’তি (দী. নি. ১.৭৬, ৭৯; ম. নি. ৩.২১, ২২) এৱং অত্তদিট্ঠিৱসেন সুখতো গাহং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. দিট্ঠিৱিপ্পযুত্তচিত্তেন পন অৰিযসাৱকো পৰিড়াহাধিভূতো পৰিড়াহৱূপসমত্থং মত্তহত্থিপৰিত্তাসিতো ৱিয চোক্খব্ৰাহ্মণো গূথং কঞ্চি সঙ্খাৰং সুখতো উপগচ্ছতি.

২৭০. অত্তৱাৰে কসিণাদিপণ্ণত্তিসঙ্গহত্থং ‘‘সঙ্খাৰ’’ন্তি অৱত্ৱা কঞ্চি ধম্মন্তি ৱুত্তং. ইধাপি অৰিযসাৱকস্স চতুভূমকৱসেন পৰিচ্ছেদো ৱেদিতব্বো, পুথুজ্জনস্স তেভূমকৱসেন. সব্বৱাৰেসু ৱা অৰিযসাৱকস্সাপি তেভূমকৱসেনেৱ পৰিচ্ছেদো ৱট্টতি. যং যং হি পুথুজ্জনো গণ্হাতি, ততো ততো অৰিযসাৱকো গাহং ৱিনিৱেঠেতি. পুথুজ্জনো হি যং যং নিচ্চং সুখং অত্তাতি গণ্হাতি, তং তং অৰিযসাৱকো অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি গণ্হন্তো তং গাহং ৱিনিৱেঠেতি. ইতি ইমস্মিং সুত্তত্তযে পুথুজ্জনত্তগ্গাহৱিনিৱেঠনং নাম কথিতং.

২৭১. মাতৰন্তিআদীসু জনিকাৱ মাতা, জনকোৱ পিতা, মনুস্সভূতোৱ খীণাসৱো অৰহাতি অধিপ্পেতো. কিং পন অৰিযসাৱকো অঞ্ঞং জীৱিতা ৱোৰোপেয্যাতি? এতম্পি অট্ঠানং. সচেপি ভৱন্তৰগতং অৰিযসাৱকং অত্তনো অৰিযসাৱকভাৱং অজানন্তম্পি কোচি এৱং ৱদেয্য ‘‘ইমং কুন্থকিপিল্লিকং জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা সকলচক্কৱাড়গব্ভে চক্কৱত্তিৰজ্জং পটিপজ্জাহী’’তি, নেৱ সো তং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য. অথাপি নং এৱং ৱদেয্যুং ‘‘সচে ইমং ন ঘাতেস্সসি, সীসং তে ছিন্দিস্সামা’’তি. সীসমেৱস্স ছিন্দেয্যুং, ন চ সো তং ঘাতেয্য. পুথুজ্জনভাৱস্স পন মহাসাৱজ্জভাৱদস্সনত্থং অৰিযসাৱকস্স চ বলৱদীপনত্থমেতং ৱুত্তং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – সাৱজ্জো পুথুজ্জনভাৱো, যত্ৰ হি নাম পুথুজ্জনো মাতুঘাতাদীনিপি আনন্তৰিযানি কৰিস্সতি. মহাবলো চ অৰিযসাৱকো, যো এতানি কম্মানি ন কৰোতীতি.

২৭৪. পদুট্ঠচিত্তোতি ৱধকচিত্তেন পদুট্ঠচিত্তো. লোহিতং উপ্পাদেয্যাতি জীৱমানকসৰীৰে খুদ্দকমক্খিকায পিৱনমত্তম্পি লোহিতং উপ্পাদেয্য.

২৭৫. সঙ্ঘং ভিন্দেয্যাতি সমানসংৱাসকং সমানসীমায ঠিতং পঞ্চহি কাৰণেহি সঙ্ঘং ভিন্দেয্য. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘পঞ্চহুপালি, আকাৰেহি সঙ্ঘো ভিজ্জতি – কম্মেন, উদ্দেসেন, ৱোহৰন্তো, অনুস্সাৱনেন, সলাকগ্গাহেনা’’তি (পৰি. ৪৫৮).

তত্থ কম্মেনাতি অপলোকনাদীসু চতূসু কম্মেসু অঞ্ঞতৰেন কম্মেন. উদ্দেসেনাতি পঞ্চসু পাতিমোক্খুদ্দেসেসু অঞ্ঞতৰেন উদ্দেসেন. ৱোহৰন্তোতি কথযন্তো, তাহি তাহি উপ্পত্তীহি অধম্মং ধম্মোতিআদীনি অট্ঠাৰস ভেদকৰৱত্থূনি দীপেন্তো. অনুস্সাৱনেনাতি ‘‘ননু তুম্হে জানাথ ময্হং উচ্চাকুলা পব্বজিতভাৱং বহুস্সুতভাৱঞ্চ, মাদিসো নাম উদ্ধম্মং উব্বিনযং সত্থু সাসনং গাহেয্যাতি চিত্তম্পি উপ্পাদেতুং ন তুম্হাকং যুত্তং, কিং ময্হং অৱীচি নীলুপ্পলৱনং ৱিয সীতলা, কিং অহং অপাযতো ন ভাযামী’’তিআদিনা নযেন কণ্ণমূলে ৱচীভেদং কত্ৱা অনুস্সাৱনেন. সলাকগ্গাহেনাতি এৱং অনুস্সাৱেত্ৱা তেসং চিত্তং উপত্থম্ভেত্ৱা অনিৱত্তিধম্মে কত্ৱা ‘‘গণ্হথ ইমং সলাক’’ন্তি সলাকগ্গাহেন.

এত্থ চ কম্মেৱ উদ্দেসো ৱা পমাণং, ৱোহাৰানুস্সাৱনসলাকগ্গাহা পন পুব্বভাগা. অট্ঠাৰসৱত্থুদীপনৱসেন হি ৱোহৰন্তেন তত্থ ৰুচিজননত্থং অনুস্সাৱেত্ৱা সলাকায গহিতাযপি অভিন্নোৱ হোতি সঙ্ঘো. যদা পন এৱং চত্তাৰো ৱা অতিৰেকা ৱা সলাকং গহেত্ৱা আৱেণিকং কম্মং ৱা উদ্দেসং ৱা কৰোন্তি, তদা সঙ্ঘো ভিন্নো নাম হোতি. এৱং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সঙ্ঘং ভিন্দেয্যাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. এত্তাৱতা মাতুঘাতাদীনি পঞ্চ আনন্তৰিযকম্মানি দস্সিতানি হোন্তি, যানি পুথুজ্জনো কৰোতি, ন অৰিযসাৱকো. তেসং আৱিভাৱত্থং –

‘‘কম্মতো দ্ৱাৰতো চেৱ, কপ্পট্ঠিতিযতো তথা;

পাকসাধাৰণাদীহি, ৱিঞ্ঞাতব্বো ৱিনিচ্ছযো’’.

তত্থ কম্মতো তাৱ – এত্থ হি মনুস্সভূতস্সেৱ মনুস্সভূতং মাতৰং ৱা পিতৰং ৱা অপি পৰিৱত্তলিঙ্গং জীৱিতা ৱোৰোপেন্তস্স কম্মং আনন্তৰিযং হোতি, তস্স ৱিপাকং পটিবাহিস্সামীতি সকলচক্কৱাড়ং মহাচেতিযপ্পমাণেহিপি কঞ্চনথূপেহি পূৰেত্ৱাপি সকলচক্কৱাড়ং পূৰেত্ৱা নিসিন্নস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱাপি বুদ্ধস্স ভগৱতো সঙ্ঘাটিকণ্ণং অমুঞ্চন্তো ৱিচৰিত্ৱাপি কাযস্স ভেদা নিৰযমেৱ উপপজ্জতি. যো পন সযং মনুস্সো তিৰচ্ছানভূতং মাতৰং ৱা পিতৰং ৱা, সযং ৱা তিৰচ্ছানভূতো মনুস্সভূতং, তিৰচ্ছানভূতোযেৱ ৱা তিৰচ্ছানভূতং জীৱিতা ৱোৰোপেতি, তস্স কম্মং আনন্তৰিযং ন হোতি, ভাৰিযং পন হোতি, আনন্তৰিযং আহচ্চেৱ তিট্ঠতি. মনুস্সজাতিকানংৱ পন ৱসেন অযং পঞ্হো কথিতো.

তত্থ এড়কচতুক্কং, সঙ্গামচতুক্কং, চোৰচতুক্কঞ্চ কথেতব্বং. এড়কং মাৰেস্সামীতি অভিসন্ধিনাপি হি এড়কট্ঠানে ঠিতং মনুস্সো মনুস্সভূতং মাতৰং ৱা পিতৰং ৱা মাৰেন্তো আনন্তৰিযং ফুসতি. এড়কাভিসন্ধিনা মাতাপিতিঅভিসন্ধিনা ৱা এড়কং মাৰেন্তো আনন্তৰিযং ন ফুসতি, মাতাপিতিঅভিসন্ধিনা মাতাপিতৰো মাৰেন্তো ফুসতেৱ. এস নযো ইতৰস্মিম্পি চতুক্কদ্ৱযে. যথা চ মাতাপিতূসু, এৱং অৰহন্তেপি এতানি চতুক্কানি ৱেদিতব্বানি. মনুস্সঅৰহন্তমেৱ চ মাৰেত্ৱা আনন্তৰিযং ফুসতি, ন যক্খভূতং. কম্মং পন ভাৰিযং, আনন্তৰিযসদিসমেৱ. মনুস্সঅৰহন্তস্স চ পুথুজ্জনকালেযেৱ সত্থপ্পহাৰে ৱা ৱিসে ৱা দিন্নেপি যদি সো অৰহত্তং পত্ৱা তেনেৱ মৰতি, অৰহন্তঘাতকো হোতিযেৱ. যং পন পুথুজ্জনকালে দিন্নং দানং অৰহত্তং পত্ৱা পৰিভুঞ্জতি, পুথুজ্জনস্সেৱ তং দিন্নং হোতি. সেসঅৰিযপুগ্গলে মাৰেন্তস্স আনন্তৰিযং নত্থি, কম্মং পন ভাৰিযং, আনন্তৰিযসদিসমেৱ.

লোহিতুপ্পাদে তথাগতস্স অভেজ্জকাযতায পৰূপক্কমেন চম্মচ্ছেদং কত্ৱা লোহিতপগ্ঘৰণং নাম নত্থি, সৰীৰস্স পন অন্তোযেৱ একস্মিং ঠানে লোহিতং সমোসৰতি. দেৱদত্তেন পৱিদ্ধসিলতো ভিজ্জিত্ৱা গতা সকলিকাপি তথাগতস্স পাদন্তং পহৰি, ফৰসুনা পহটো ৱিয পাদো অন্তোলোহিতোযেৱ অহোসি. তথা কৰোন্তস্স আনন্তৰিযং হোতি. জীৱকো পন তথাগতস্স ৰুচিযা সত্থকেন চম্মং ছিন্দিত্ৱা তম্হা ঠানা দুট্ঠলোহিতং নীহৰিত্ৱা ফাসুকমকাসি. তথা কৰোন্তস্স পুঞ্ঞকম্মমেৱ হোতি.

অথ যে পৰিনিব্বুতে তথাগতে চেতিযং ভিন্দন্তি, বোধিং ছিন্দন্তি, ধাতুম্হি উপক্কমন্তি, তেসং কিং হোতীতি? ভাৰিযং কম্মং হোতি, আনন্তৰিযসদিসং. সধাতুকং পন থূপং ৱা পটিমং ৱা বাধযমানং বোধিসাখং ছিন্দিতুং ৱট্টতি. সচেপি তত্থ নিলীনা সকুণা চেতিযে ৱচ্চং পাতেন্তি, ছিন্দিতুং ৱট্টতিযেৱ. পৰিভোগচেতিযতো হি সৰীৰচেতিযং মহন্ততৰং. চেতিযৱত্থুং ভিন্দিত্ৱা গচ্ছন্তং বোধিমূলম্পি ছিন্দিত্ৱা হৰিতুং ৱট্টতি. যা পন বোধিসাখা বোধিঘৰং বাধতি, তং গেহৰক্খণত্থং ছিন্দিতুং ন লভতি. বোধিঅত্থঞ্হি গেহং, ন গেহত্থায বোধি. আসনঘৰেপি এসেৱ নযো. যস্মিং পন আসনঘৰে ধাতু নিহিতা হোতি, তস্স ৰক্খণত্থায বোধিসাখং ছিন্দিতুং ৱট্টতি. বোধিজগ্গনত্থং ওজাহৰণসাখং ৱা পূতিসাখং ৱা ছিন্দিতুং ৱট্টতিযেৱ, সৰীৰপটিজগ্গনে ৱিয পুঞ্ঞম্পি হোতি.

সঙ্ঘভেদেপি সীমট্ঠকসঙ্ঘে অসন্নিপতিতে ৱিসুং পৰিসং গহেত্ৱা কতৱোহাৰানুস্সাৱনসলাকগ্গাহস্স কম্মং ৱা কৰোন্তস্স উদ্দেসং ৱা উদ্দিসন্তস্স ভেদো চ হোতি আনন্তৰিযকম্মঞ্চ. সমগ্গসঞ্ঞায পন ৱট্টতীতি সঞ্ঞায ৱা কৰোন্তস্স ভেদোৱ হোতি, ন আনন্তৰিযকম্মং. তথা নৱতো ঊনপৰিসায. সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন নৱন্নং জনানং যো সঙ্ঘং ভিন্দতি, তস্স আনন্তৰিযকম্মং হোতি. তস্স অনুৱত্তকানং অধম্মৱাদীনং মহাসাৱজ্জকম্মং, ধম্মৱাদিনো পন অনৱজ্জা. তত্থ নৱন্নমেৱ সঙ্ঘভেদে ইদং সুত্তং – ‘‘একতো, উপালি, চত্তাৰো হোন্তি, একতো চত্তাৰো, নৱমো অনুস্সাৱেতি, সলাকং গাহেতি ‘অযং ধম্মো অযং ৱিনযো ইদং সত্থু সাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথা’তি. এৱং খো, উপালি, সঙ্ঘৰাজি চেৱ হোতি সঙ্ঘভেদো চ. নৱন্নং ৱা, উপালি, অতিৰেকনৱন্নং ৱা সঙ্ঘৰাজি চেৱ হোতি সঙ্ঘভেদো চা’’তি (চূড়ৱ. ৩৫১). এতেসু চ পন পঞ্চসু সঙ্ঘভেদো ৱচীকম্মং, সেসানি কাযকম্মানীতি এৱং কম্মতো ৱিঞ্ঞাতব্বো ৱিনিচ্ছযো.

দ্ৱাৰতোতি সব্বানেৱ চেতানি কাযদ্ৱাৰতোপি ৱচীদ্ৱাৰতোপি সমুট্ঠহন্তি. পুৰিমানি পনেত্থ চত্তাৰি আণত্তিকৱিজ্জামযপ্পযোগৱসেন ৱচীদ্ৱাৰতো সমুট্ঠহিত্ৱাপি কাযদ্ৱাৰমেৱ পূৰেন্তি, সঙ্ঘভেদো হত্থমুদ্ধায ভেদং কৰোন্তস্স কাযদ্ৱাৰতো সমুট্ঠহিত্ৱাপি ৱচীদ্ৱাৰমেৱ পূৰেতীতি এৱমেত্থ দ্ৱাৰতোপি ৱিঞ্ঞাতব্বো ৱিনিচ্ছযো.

কপ্পট্ঠিতিযতোতি সঙ্ঘভেদোযেৱ চেত্থ কপ্পট্ঠিতিযো. সণ্ঠহন্তে হি কপ্পে ৱা কপ্পৱেমজ্ঝে ৱা সঙ্ঘভেদং কত্ৱা কপ্পৱিনাসেযেৱ মুচ্চতি. সচেপি হি ‘স্ৱে কপ্পো ৱিনস্সিস্সতী’’তি অজ্জ সঙ্ঘভেদং কৰোতি, স্ৱেৱ মুচ্চতি, একদিৱসমেৱ নিৰযে পচ্চতি. এৱং কৰণং পন নত্থি. সেসানি চত্তাৰি কম্মানি আনন্তৰিযানেৱ হোন্তি, ন কপ্পট্ঠিতিযানীতি এৱমেত্থ কপ্পট্ঠিতিযতোপি ৱিঞ্ঞাতব্বো ৱিনিচ্ছযো.

পাকতোতি যেন চ পঞ্চপেতানি কম্মানি কতানি হোন্তি, তস্স সঙ্ঘভেদোযেৱ পটিসন্ধিৱসেন ৱিপচ্চতি, সেসানি ‘‘অহোসিকম্মং নাহোসি কম্মৱিপাকো’’তি এৱমাদীসু সঙ্খং গচ্ছন্তি. সঙ্ঘভেদাভাৱে লোহিতুপ্পাদো, তদভাৱে অৰহন্তঘাতো, তদভাৱে সচে পিতা সীলৱা হোতি, মাতা দুস্সীলা, নো ৱা তথা সীলৱতী, পিতুঘাতো পটিসন্ধিৱসেন ৱিপচ্চতি. সচে মাতা সীলৱতী, মাতুঘাতো. দ্ৱীসুপি সীলেন ৱা দুস্সীলেন ৱা সমানেসু মাতুঘাতোৱ পটিসন্ধিৱসেন ৱিপচ্চতি. মাতা হি দুক্কৰকাৰিনী বহূপকাৰা চ পুত্তানন্তি. এৱমেত্থ পাকতোপি ৱিঞ্ঞাতব্বো ৱিনিচ্ছযো.

সাধাৰণাদীহীতি পুৰিমানি চত্তাৰি সব্বেসম্পি গহট্ঠপব্বজিতানং সাধাৰণানি. সঙ্ঘভেদো পন ‘‘ন খো, উপালি ভিক্খুনী, সঙ্ঘং ভিন্দতি, ন সিক্খমানা, ন সামণেৰো, ন সামণেৰী, ন উপাসকো, ন উপাসিকা সঙ্ঘং ভিন্দতি. ভিক্খু খো, উপালি, পকতত্তো সমানসংৱাসকো সমানসীমাযং ঠিতো সঙ্ঘং ভিন্দতী’’তি (চূড়ৱ. ৩৫১) ৱচনতো ৱুত্তপ্পকাৰস্স ভিক্খুনোৱ হোতি, ন অঞ্ঞস্স, তস্মা অসাধাৰণো. আদিসদ্দেন সব্বেপেতে দুক্খৱেদনায সহগতা দোসমোহসম্পযুত্তা চাতি এৱমেত্থ সাধাৰণাদীহিপি ৱিঞ্ঞাতব্বো ৱিনিচ্ছযো.

২৭৬. অঞ্ঞং সত্থাৰন্তি ‘‘অযং মে সত্থা সত্থু কিচ্চং কাতুং অসমত্থো’’তি ভৱন্তৰেপি অঞ্ঞং তিত্থকৰং ‘অযং মে সত্থা’’তি এৱং গণ্হেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতীতি অত্থো.

২৭৭. একিস্সা লোকধাতুযাতি দসসহস্সিলোকধাতুযা. তীণি হি খেত্তানি জাতিখেত্তং, আণাখেত্তং ৱিসযখেত্তন্তি. তত্থ জাতিখেত্তং নাম দসসহস্সী লোকধাতু. সা হি তথাগতস্স মাতুকুচ্ছিস্মিং ওক্কমনকালে নিক্খমনকালে সম্বোধিকালে ধম্মচক্কপ্পৱত্তনে আযুসঙ্খাৰৱোস্সজ্জনে পৰিনিব্বানে চ কম্পতি. কোটিসতসহস্সচক্কৱাড়ং পন আণাখেত্তং নাম. আটানাটিযপৰিত্তমোৰপৰিত্তধজগ্গপৰিত্তৰতনপৰিত্তাদীনঞ্হি এত্থ আণা পৱত্ততি. ৱিসযখেত্তস্স পন পৰিমাণং নত্থি. বুদ্ধানঞ্হি ‘‘যাৱতকং ঞাণং তাৱতকং ঞেয্যং, যাৱতকং ঞেয্যং তাৱতকং ঞাণং, ঞাণপৰিযন্তিকং ঞেয্যং, ঞেয্যপৰিযন্তিকং ঞাণ’’ন্তি (মহানি. ৬৯; চূড়নি. মোঘৰাজমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো ৮৫; পটি. ম. ৩.৫) ৱচনতো অৱিসযো নাম নত্থি.

ইমেসু পন তীসু খেত্তেসু ঠপেত্ৱা ইমং চক্কৱাড়ং অঞ্ঞস্মিং চক্কৱাড়ে বুদ্ধা উপ্পজ্জন্তীতি সুত্তং নত্থি, ন উপ্পজ্জন্তীতি পন অত্থি. তীণি হি পিটকানি – ৱিনযপিটকং, সুত্তন্তপিটকং, অভিধম্মপিটকং. তিস্সো সঙ্গীতিযো – মহাকস্সপত্থেৰস্স সঙ্গীতি, যসত্থেৰস্স সঙ্গীতি, মোগ্গলিপুত্তত্থেৰস্স সঙ্গীতি. ইমা তিস্সো সঙ্গীতিযো আৰুড়্হে তেপিটকে বুদ্ধৱচনে ইমং চক্কৱাড়ং মুঞ্চিত্ৱা অঞ্ঞত্থ বুদ্ধা উপ্পজ্জন্তীতি সুত্তং নত্থি, ন উপ্পজ্জন্তীতি পন অত্থি.

অপুব্বং অচৰিমন্তি অপুৰে অপচ্ছা, একতো ন উপ্পজ্জন্তি. পুৰে ৱা পচ্ছা ৱা উপ্পজ্জন্তীতি ৱুত্তং হোতি. তত্থ বোধিপল্লঙ্কে ‘‘বোধিং অপ্পত্ৱা ন উট্ঠহিস্সামী’’তি নিসিন্নকালতো পট্ঠায যাৱ মাতুকুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিগ্গহণং, তাৱ পুব্বেতি ন ৱেদিতব্বং. বোধিসত্তস্স হি পটিসন্ধিক্খণে দসসহস্সচক্কৱাড়কম্পনেনেৱ খেত্তপৰিগ্গহো কতো, এত্থন্তৰে অঞ্ঞস্স বুদ্ধস্স উপ্পত্তি নিৱাৰিতাৱ হোতি. পৰিনিব্বানতো পট্ঠায যাৱ সাসপমত্তাপি ধাতু তিট্ঠতি, তাৱ পচ্ছাতি ন ৱেদিতব্বং. ধাতূসু হি ঠিতাসু বুদ্ধা ঠিতাৱ হোন্তি. তস্মা এত্থন্তৰে অঞ্ঞস্স বুদ্ধস্স উপ্পত্তি নিৱাৰিতাৱ হোতি. ধাতুপৰিনিব্বানে পন জাতে অঞ্ঞস্স বুদ্ধস্স উপ্পত্তি ন নিৱাৰিতা.

কস্মা পন অপুব্বং অচৰিমং ন উপ্পজ্জন্তীতি? অনচ্ছৰিযত্তা. বুদ্ধা হি অচ্ছৰিযমনুস্সা. যথাহ – ‘‘একপুগ্গলো, ভিক্খৱে, লোকে উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি অচ্ছৰিযমনুস্সো. কতমো একপুগ্গলো? তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি (অ. নি. ১.১৭২). যদি চ দ্ৱে ৱা চত্তাৰো ৱা অট্ঠ ৱা সোড়স ৱা একতো উপ্পজ্জেয্যুং, অনচ্ছৰিযা ভৱেয্যুং. একস্মিঞ্হি ৱিহাৰে দ্ৱিন্নং চেতিযানম্পি লাভসক্কাৰো উড়াৰা ন হোন্তি, ভিক্খূপি বহুতায অনচ্ছৰিযা জাতা, এৱং বুদ্ধাপি ভৱেয্যুং. তস্মা ন উপ্পজ্জন্তি.

দেসনায চ ৱিসেসাভাৱতো. যঞ্হি সতিপট্ঠানাদিকং ধম্মং একো দেসেতি, অঞ্ঞেন উপ্পজ্জিত্ৱাপি সোৱ ধম্মো দেসেতব্বো সিযা. ততো অনচ্ছৰিযো সিযা. একস্মিং পন ধম্মং দেসেন্তে দেসনাপি অচ্ছৰিযাৱ হোতি.

ৱিৱাদভাৱতো চ. বহূসু চ বুদ্ধেসু উপ্পন্নেসু বহূনং আচৰিযানং অন্তেৱাসিকা ৱিয ‘‘অম্হাকং বুদ্ধো পাসাদিকো, অম্হাকং বুদ্ধো মধুৰস্সৰো লাভী পুঞ্ঞৱা’’তি ৱিৱদেয্যুং, তস্মাপি এৱং ন উপ্পজ্জন্তি.

অপিচেতং কাৰণং মিলিন্দৰঞ্ঞা পুট্ঠেন নাগসেনত্থেৰেন ৱিত্থাৰিতমেৱ. ৱুত্তঞ্হি তত্থ (মি. প. ৫.১.১) –

‘‘ভন্তে, নাগসেন, ভাসিতম্পি হেতং ভগৱতা – ‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো, যং একিস্সা লোকধাতুযা দ্ৱে অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা অপুব্বং অচৰিমং উপ্পজ্জেয্যুং, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি. দেসেন্তা চ, ভন্তে নাগসেন, সব্বেপি তথাগতা সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মে দেসেন্তি, কথযমানা চ চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি কথেন্তি, সিক্খাপেন্তা চ তীসু সিক্খাসু সিক্খাপেন্তি, অনুসাসমানা চ অপ্পমাদপটিপত্তিযং অনুসাসন্তি. যদি, ভন্তে নাগসেন, সব্বেসম্পি তথাগতানং একো উদ্দেসো একা কথা একা সিক্খা একা অনুসিট্ঠি, কেন কাৰণেন দ্ৱে তথাগতা একক্খণে ন উপ্পজ্জন্তি. একেনপি তাৱ বুদ্ধুপ্পাদেন অযং লোকো ওভাসজাতো, যদি দুতিযোপি বুদ্ধো ভৱেয্য, দ্ৱিন্নং পভায অযং লোকো ভিয্যোসোমত্তায ওভাসজাতো ভৱেয্য. ওৱদমানা চ দ্ৱে তথাগতা সুখং ওৱদেয্যুং, অনুসাসমানা চ সুখং অনুসাসেয্যুং. তত্থ মে কাৰণং দেসেহি, যথাহং নিস্সংসযো ভৱেয্যন্তি’’.

‘‘অযং, মহাৰাজ, দসসহস্সী লোকধাতু একবুদ্ধধাৰণী, একস্সেৱ তথাগতস্স গুণং ধাৰেতি. যদি দুতিযো বুদ্ধো উপ্পজ্জেয্য, নাযং দসসহস্সী লোকধাতু ধাৰেয্য, চলেয্য কম্পেয্য নমেয্য ওনমেয্য ৱিনমেয্য ৱিকিৰেয্য ৱিধমেয্য ৱিদ্ধংসেয্য, ন ঠানমুপগচ্ছেয্য.

‘‘যথা, মহাৰাজ, নাৱা একপুৰিসসন্ধাৰণী ভৱেয্য. একস্মিং পুৰিসে অভিৰূড়্হে সা নাৱা সমুপাদিকা ভৱেয্য. অথ দুতিযো পুৰিসো আগচ্ছেয্য তাদিসো আযুনা ৱণ্ণেন ৱযেন পমাণেন কিসথূলেন সব্বঙ্গপচ্চঙ্গেন, সো তং নাৱং অভিৰুহেয্য. অপি নু সা, মহাৰাজ, নাৱা দ্ৱিন্নম্পি ধাৰেয্যাতি? ন হি, ভন্তে, চলেয্য কম্পেয্য নমেয্য ওনমেয্য ৱিনমেয্য ৱিকিৰেয্য ৱিধমেয্য ৱিদ্ধংসেয্য, ন ঠানমুপগচ্ছেয্য, ওসীদেয্য উদকেতি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, অযং দসসহস্সী লোকধাতু একবুদ্ধধাৰণী, একস্সেৱ তথাগতস্স গুণং ধাৰেতি, যদি দুতিযো বুদ্ধো উপ্পজ্জেয্য, নাযং দসসহস্সী লোকধাতু ধাৰেয্য, চলেয্য…পে… ন ঠানমুপগচ্ছেয্য.

‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, পুৰিসো যাৱদত্থং ভোজনং ভুঞ্জেয্য ছাদেন্তং যাৱ কণ্ঠমভিপূৰযিত্ৱা. সো ধাতো পীণিতো পৰিপুণ্ণো নিৰন্তৰো তন্দিকতো অনোনমিতদণ্ডজাতো পুনদেৱ তত্তকং ভোজনং ভুঞ্জেয্য. অপি নু খো সো, মহাৰাজ, পুৰিসো সুখিতো ভৱেয্যাতি? ন হি, ভন্তে, সকিংভুত্তোৱ মৰেয্যাতি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, অযং দসসহস্সী লোকধাতু একবুদ্ধধাৰণী…পে… ন ঠানমুপগচ্ছেয্যাতি.

‘‘কিং নু খো, ভন্তে নাগসেন, অতিধম্মভাৰেন পথৱি চলতীতি? ইধ, মহাৰাজ, দ্ৱে সকটা ৰতনপৰিপূৰিতা ভৱেয্যুং যাৱ মুখসমা. একস্মা সকটতো ৰতনং গহেত্ৱা একস্মিং সকটে আকিৰেয্যুং, অপি নু তং, মহাৰাজ, সকটং দ্ৱিন্নম্পি সকটানং ৰতনং ধাৰেয্যাতি? ন হি, ভন্তে, নাভিপি তস্স ফলেয্য, অৰাপি তস্স ভিজ্জেয্যুং, নেমীপি তস্স ওপতেয্যুং, অক্খোপি তস্স ভিজ্জেয্যাতি. কিং নু খো, মহাৰাজ, অতিৰতনভাৰেন সকটং ভিজ্জতীতি? আম, ভন্তেতি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, অতিধম্মভাৰেন পথৱী চলতীতি.

‘‘অপি চ, মহাৰাজ, ইমং কাৰণং বুদ্ধবলপৰিদীপনায ওসাৰিতং. অঞ্ঞম্পি তত্থ অভিৰূপং কাৰণং সুণোহি, যেন কাৰণেন দ্ৱে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে ন উপ্পজ্জন্তি. যদি, মহাৰাজ, দ্ৱে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে উপ্পজ্জেয্যুং, পৰিসায ৱিৱাদো উপ্পজ্জেয্য, ‘তুম্হাকং বুদ্ধো, অম্হাকং বুদ্ধো’তি উভতোপক্খজাতা ভৱেয্যুং. যথা, মহাৰাজ, দ্ৱিন্নং বলৱামচ্চানং পৰিসায ৱিৱাদো উপ্পজ্জতি, ‘তুম্হাকং অমচ্চো অম্হাকং অমচ্চো’তি উভতোপক্খজাতা হোন্তি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যদি দ্ৱে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে উপ্পজ্জেয্যুং, পৰিসায ৱিৱাদো উপ্পজ্জেয্য, ‘তুম্হাকং বুদ্ধো, অম্হাকং বুদ্ধো’তি উভতোপক্খজাতা ভৱেয্যুং. ইদং পঠমং কাৰণং সুণোহি, যেন কাৰণেন দ্ৱে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে ন উপ্পজ্জন্তি.

‘‘অপৰম্পি, মহাৰাজ, উত্তৰিং কাৰণং সুণোহি, যেন কাৰণেন দ্ৱে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে ন উপ্পজ্জন্তি. যদি, মহাৰাজ, দ্ৱে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে উপ্পজ্জেয্যুং, অগ্গো বুদ্ধোতি যং ৱচনং, তং মিচ্ছা ভৱেয্য. জেট্ঠো বুদ্ধোতি…পে… সেট্ঠো বুদ্ধোতি. ৱিসিট্ঠো বুদ্ধোতি, উত্তমো বুদ্ধোতি, পৱৰো বুদ্ধোতি, অসমো বুদ্ধোতি, অসমসমো বুদ্ধোতি, অপ্পটিসমো বুদ্ধোতি, অপ্পটিভাগো বুদ্ধোতি, অপ্পটিপুগ্গলো বুদ্ধোতি যং ৱচনং, তং মিচ্ছা ভৱেয্য. ইমম্পি খো ত্ৱং, মহাৰাজ, কাৰণং অত্থতো সম্পটিচ্ছ, যেন কাৰণেন দ্ৱে সম্মাসম্বুদ্ধা একক্খণে ন উপ্পজ্জন্তি.

‘‘অপিচ, মহাৰাজ, বুদ্ধানং ভগৱন্তানং সভাৱপকতিকা এসা, যং একোযেৱ বুদ্ধো লোকে উপ্পজ্জতি. কস্মা? কাৰণমহন্তত্তা সব্বঞ্ঞুবুদ্ধগুণানং. অঞ্ঞম্পি, মহাৰাজ, যং মহন্তং হোতি, তং একংযেৱ হোতি. পথৱী, মহাৰাজ, মহন্তী, সা একাযেৱ. সাগৰো মহন্তো, সো একোযেৱ. সিনেৰু গিৰিৰাজ মহন্তো, সো একোযেৱ. আকাসো মহন্তো, সো একোযেৱ. সক্কো মহন্তো, সো একোযেৱ. ব্ৰহ্মা মহন্তো, সো একোযেৱ. তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো মহন্তো, সো একোযেৱ. যত্থ তে উপ্পজ্জন্তি, তত্থ অঞ্ঞেসং ওকাসো ন হোতি. তস্মা তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো একোযেৱ লোকে উপ্পজ্জতীতি. সুকথিতো, ভন্তে নাগসেন, পঞ্হো ওপম্মেহি কাৰণেহী’’তি.

একিস্সা লোকধাতুযাতি একস্মিং চক্কৱাড়ে. হেট্ঠা ইমিনাৱ পদেন দস চক্কৱাড়সহস্সানি গহিতানি, তানিপি একচক্কৱাড়েনেৱ পৰিচ্ছিন্দিতুং ৱট্টন্তি. বুদ্ধা হি উপ্পজ্জমানা ইমস্মিংযেৱ চক্কৱাড়ে উপ্পজ্জন্তি, উপ্পজ্জনট্ঠানে পন ৱাৰিতে ইতো অঞ্ঞেসু চক্কৱাড়েসু ন উপ্পজ্জন্তীতি ৱাৰিতমেৱ হোতি.

পঠমৱগ্গৱণ্ণনা.

১৫. অট্ঠানপাড়ি

(১৫) ২. অট্ঠানপাড়ি-দুতিযৱগ্গৱণ্ণনা

২৭৮. অপুব্বং অচৰিমন্তি এত্থ চক্কৰতনপাতুভাৱতো পুব্বে পুব্বং, তস্সেৱ অন্তৰধানতো পচ্ছা চৰিমং. তত্থ দ্ৱিধা চক্কৰতনস্স অন্তৰধানং হোতি চক্কৱত্তিনো কালকিৰিযায ৱা পব্বজ্জায ৱা. অন্তৰধাযমানঞ্চ পন তং কালকিৰিযতো ৱা পব্বজ্জতো ৱা সত্তমে দিৱসে অন্তৰধাযতি, ততো পৰং চক্কৱত্তিনো পাতুভাৱো অৱাৰিতো.

কস্মা পন একচক্কৱাড়ে দ্ৱে চক্কৱত্তিনো ন উপ্পজ্জন্তীতি? ৱিৱাদুপচ্ছেদতো, অচ্ছৰিযভাৱতো, চক্কৰতনস্স মহানুভাৱতো চ. দ্ৱীসু হি উপ্পজ্জন্তেসু ‘‘অম্হাকং ৰাজা মহন্তো, অম্হাকং ৰাজা মহন্তো’’তি ৱিৱাদো উপ্পজ্জেয্য, ‘‘একস্মিং দীপে চক্কৱত্তী, একস্মিং দীপে চক্কৱত্তী’’তি চ অনচ্ছৰিযো ভৱেয্য. যো চাযং চক্কৰতনস্স দ্ৱিসহস্সদীপপৰিৱাৰেসু চতূসু মহাদীপেসু ইস্সৰিযানুপ্পদানসমত্থো মহানুভাৱো, সোপি পৰিহাযেথ. ইতি ৱিৱাদুপচ্ছেদতো অচ্ছৰিযভাৱতো চক্কৰতনস্স মহানুভাৱতো চ ন একচক্কৱাড়ে দ্ৱে উপ্পজ্জন্তি.

২৭৯. যং ইত্থী অৰহং অস্স সম্মাসম্বুদ্ধোতি এত্থ তিট্ঠতু তাৱ সব্বঞ্ঞুগুণে নিব্বত্তেত্ৱা লোকনিত্থৰণসমত্থো বুদ্ধভাৱো, পণিধানমত্তম্পি ইত্থিযা ন সম্পজ্জতি.

‘‘মনুস্সত্তং লিঙ্গসম্পত্তি, হেতু সত্থাৰদস্সনং;

পব্বজ্জা গুণসম্পত্তি, অধিকাৰো চ ছন্দতা;

অট্ঠ ধম্মসমোধানা, অভিনীহাৰো সমিজ্ঝতী’’তি. (বু. ৱং. ২.৫৯) –

ইমানি হি পণিধানসম্পত্তিকাৰণানি. ইতি পণিধানম্পি সম্পাদেতুং অসমত্থায ইত্থিযা কুতো বুদ্ধভাৱোতি. ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো, যং ইত্থী অৰহং অস্স সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি ৱুত্তং. সব্বাকাৰপৰিপূৰোৱ পুঞ্ঞুস্সযো সব্বাকাৰপৰিপূৰমেৱ অত্তভাৱং নিব্বত্তেতীতি পুৰিসোৱ অৰহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো, ন ইত্থী.

২৮০. ৰাজা অস্স চক্কৱত্তীতিআদীসুপি যস্মা ইত্থিযা কোসোহিতৱত্থগুয্হতাদীনং অভাৱেন লক্খণানি ন পৰিপূৰন্তি, ইত্থিৰতনাভাৱেন সত্তৰতনসমঙ্গিতা ন সম্পজ্জতি, সব্বমনুস্সেহি চ অধিকো অত্তভাৱো ন হোতি. তস্মা ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো যং ইত্থী ৰাজা অস্স চক্কৱত্তী’’তি ৱুত্তং.

২৮১. যস্মা চ সক্কত্তাদীনি তীণি ঠানানি উত্তমানি, ইত্থিলিঙ্গঞ্চ হীনং, তস্মা চস্সা সক্কত্তাদীনিপি পটিসিদ্ধানি.

ননু চ যথা ইত্থিলিঙ্গং, এৱং পুৰিসলিঙ্গম্পি ব্ৰহ্মলোকে নত্থি. তস্মা ‘‘যং পুৰিসো ব্ৰহ্মত্তং কাৰেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তিপি ন ৱত্তব্বং সিযাতি. নো ন ৱত্তব্বং. কস্মা? ইধ পুৰিসস্স তত্থ নিব্বত্তনতো. ব্ৰহ্মত্তন্তি হি মহাব্ৰহ্মত্তং অধিপ্পেতং. ইত্থী চ ইধ ঝানং ভাৱেত্ৱা কালং কত্ৱা ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জানং সহব্যতং উপপজ্জতি, ন মহাব্ৰহ্মানং. পুৰিসো পন তত্থ নুপ্পজ্জতীতি ন ৱত্তব্বো. সমানেপি চেত্থ উভযলিঙ্গাভাৱে পুৰিসসণ্ঠানাৱ ব্ৰহ্মানো, ন ইত্থিসণ্ঠানা. তস্মা সুৱুত্তমেৱেতং.

২৮৪. কাযদুচ্চৰিতস্সাতিআদীসু যথা নিম্ববীজকোসাতকিবীজাদীনি মধুৰং ফলং ন নিব্বত্তেন্তি, অসাতং অমধুৰমেৱ নিব্বত্তেন্তি, এৱং কাযদুচ্চৰিতাদীনি মধুৰং ৱিপাকং ন নিব্বত্তেন্তি, অমধুৰমেৱ নিব্বত্তেন্তি. যথা চ উচ্ছুবীজসালিবীজাদীনি মধুৰং সাদুৰসমেৱ ফলং নিব্বত্তেন্তি, ন অসাতং কটুকং. এৱং কাযসুচৰিতাদীনি মধুৰমেৱ ৱিপাকং নিব্বত্তেন্তি, ন অমধুৰং. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘যাদিসং ৱপতে বীজং, তাদিসং হৰতে ফলং;

কল্যাণকাৰী কল্যাণং, পাপকাৰী চ পাপক’’ন্তি. (সং. নি. ১.২৫৬);

তস্মা ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো, যং কাযদুচ্চৰিতস্সা’’তিআদি ৱুত্তং.

২৯০-২৯৫. কাযদুচ্চৰিতসমঙ্গীতিআদীসু সমঙ্গীতি পঞ্চৱিধা সমঙ্গিতা – আযূহনসমঙ্গিতা, চেতনাসমঙ্গিতা, কম্মসমঙ্গিতা, ৱিপাকসমঙ্গিতা, উপট্ঠানসমঙ্গিতাতি. তত্থ কুসলাকুসলকম্মাযূহনক্খণে আযূহনসমঙ্গিতাতি ৱুচ্চতি. তথা চেতনাসমঙ্গিতা. যাৱ পন সত্তা অৰহত্তং ন পাপুণন্তি, তাৱ সব্বেপি সত্তা পুব্বে উপচিতচেতনায সমঙ্গিতায চেতনাসমঙ্গিনোতি ৱুচ্চন্তি. এসা চেতনাসমঙ্গিতা. যাৱ অৰহত্তং ন পাপুণন্তি, তাৱ সব্বেপি সত্তা পুব্বে উপচিতং ৱিপাকাৰহং কম্মং সন্ধায ‘‘কম্মসমঙ্গিনো’’তি ৱুচ্চন্তি. এসা কম্মসমঙ্গিতা. ৱিপাকসমঙ্গিতা ৱিপাকক্খণেযেৱ ৱেদিতব্বা. যাৱ পন সত্তা অৰহত্তং ন পাপুণন্তি, তাৱ তেসং ততো ততো চৱিত্ৱা নিৰযে উপ্পজ্জমানানং অগ্গিজালালোহকুম্ভিআদীহি উপট্ঠানাকাৰেহি নিৰযো, গব্ভসেয্যকত্তং আপজ্জমানানং মাতুকুচ্ছি, দেৱেসু উপ্পজ্জমানানং কপ্পৰুক্খৱিমানাদীহি উপট্ঠানাকাৰেহি দেৱলোকোতি এৱং উপপত্তিনিমিত্তং উপট্ঠাতি. ইতি নেসং ইমিনা উপপত্তিনিমিত্তউপট্ঠানেন অপৰিমুত্ততা উপট্ঠানসমঙ্গিতা নাম. সা চলতি, সেসা নিচ্চলা. নিৰযে হি উপট্ঠিতেপি দেৱলোকো উপট্ঠাতি, দেৱলোকে উপট্ঠিতেপি নিৰযো উপট্ঠাতি, মনুস্সলোকে উপট্ঠিতেপি তিৰচ্ছানযোনি উপট্ঠাতি, তিৰচ্ছানযোনিযা চ উপট্ঠিতাযপি মনুস্সলোকো উপট্ঠাতিযেৱ.

তত্ৰিদং ৱত্থু – সোণগিৰিপাদে কিৰ অচেলৱিহাৰে সোণত্থেৰো নাম একো ধম্মকথিকো. তস্স পিতা সুনখৱাজিকো নাম অহোসি, থেৰো তং পটিবাহন্তোপি সংৱৰে ঠপেতুং অসক্কোন্তো ‘‘মা নস্সি ৱৰাকো’’তি মহল্লককালে অকামকং নং পব্বাজেসি. তস্স গিলানসেয্যায নিপন্নস্স নিৰযো উপট্ঠাসি. সোণগিৰিপাদতো মহন্তা সুনখা আগন্ত্ৱা খাদিতুকামা ৱিয সম্পৰিৱাৰেসুং. সো মহাভযভীতো ‘‘ৱাৰেহি, তাত সোণ, ৱাৰেহি, তাত সোণা’’তি আহ. কিং মহাথেৰাতি? ন পস্সসি, তাতাতি তং পৱত্তিং আচিক্খি. সোণত্থেৰো ‘‘কথঞ্হি নাম মাদিসস্স পিতা নিৰযে নিব্বত্তিস্সতি, পতিট্ঠাস্স ভৱিস্সামী’’তি সামণেৰেহি নানাপুপ্ফানি আহৰাপেত্ৱা চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণেসু তলসন্থৰণপূজং আসনপূজঞ্চ কাৰেত্ৱা পিতৰং মঞ্চকেন চেতিযঙ্গণং হৰিত্ৱা মঞ্চে নিসীদাপেত্ৱা ‘‘অযং, মহাথেৰ, পূজা তুম্হাকং অত্থায কতা, ‘অযং মে ভগৱা দুগ্গতপণ্ণাকাৰো’তি ৱত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা চিত্তং পসাদেহী’’তি আহ. সা মহাথেৰো পূজং দিস্ৱা তথা কৰোন্তো চিত্তং পসাদেসি. তাৱদেৱস্স দেৱলোকো উপট্ঠাসি. নন্দনৱন-চিত্তলতাৱন-মিস্সকৱন-ফাৰুসকৱন-ৱিমানানি চেৱ দেৱনাটকানি চ পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতানি ৱিয অহেসুং. সো ‘‘অপেথ, সোণ, অপেথ, সোণা’’তি থেৰং আহ. কিমিদং, মহাথেৰাতি? এতা তে মাতৰো আগচ্ছন্তীতি. থেৰো ‘‘সগ্গো উপট্ঠিতো মহাথেৰস্সা’’তি চিন্তেসি. এৱং উপট্ঠানসমঙ্গিতা চলতীতি ৱেদিতব্বা. এতাসু সমঙ্গিতাসু ইধ আযূহনচেতনাকম্ম-সমঙ্গিতাৱসেন ‘‘কাযদুচ্চৰিতসমঙ্গী’’তিআদি ৱুত্তং.

তত্থ একে আচৰিযা ‘‘যস্মিং খণে কম্মং আযূহতি, তস্মিংযেৱ খণে তস্স সগ্গো ৱাৰিতো’’তি ৱদন্তি. অপৰে পন ‘‘আযূহিতকম্মং নাম ৱিপাকৱাৰং লভন্তম্পি অত্থি অলভন্তম্পি. তত্থ যদা কম্মং ৱিপাকৱাৰং লভতি, তস্মিংযেৱ কালে তস্স সগ্গো ৱাৰিতো’’তি ৱদন্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

অট্ঠানপাড়িৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.