(১৪) ৫. পঞ্চমএতদগ্গৱগ্গো
মহাপজাপতিগোতমীথেৰীৱত্থু
২৩৫. থেৰিপাড়িযা পঠমে যদিদং মহাপজাপতিগোতমীতি মহাপজাপতিগোতমী থেৰী ৰত্তঞ্ঞূনং অগ্গাতি দস্সেতি.
তস্সা পঞ্হকম্মে পন অযমনুপুব্বিকথা – অযং কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং কুলগেহে পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৱা অপৰেন সমযেন সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তী সত্থাৰং একং ভিক্খুনিং ৰত্তঞ্ঞূনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা যাৱজীৱং দানং দত্ৱা সীলং ৰক্খিত্ৱা ততো চুতো দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা পন একস্মিং বুদ্ধন্তৰে দেৱলোকতো চৱিত্ৱা বাৰাণসিযং পঞ্চন্নং দাসিসতানং জেট্ঠকদাসী হুত্ৱা নিব্বত্তি. অথ ৱস্সূপনাযিকসমযে পঞ্চ পচ্চেকবুদ্ধা নন্দমূলকপব্ভাৰতো ইসিপতনে ওতৰিত্ৱা নগৰে পিণ্ডায চৰিত্ৱা ইসিপতনমেৱ গন্ত্ৱা ‘‘ৱস্সূপনাযিককুটিযা অত্থায হত্থকম্মং যাচিস্সামা’’তি চিন্তেসুং. কস্মা? ৱস্সং উপগচ্ছন্তেন হি নালকপটিপদং পটিপন্নেনাপি পঞ্চন্নং ছদনানং অঞ্ঞতৰেন ছদনেন ছন্নে সদ্ৱাৰবদ্ধে সেনাসনে উপগন্তব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘ন, ভিক্খৱে, অসেনাসনিকেন ৱস্সং উপগন্তব্বং, যো উপগচ্ছেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৱ. ২০৪). তস্মা ৱস্সকালে উপকট্ঠে সচে সেনাসনং লভতি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে লভতি, হত্থকম্মং পৰিযেসিত্ৱাপি কাতব্বং. হত্থকম্মং অলভন্তেন সামম্পি কাতব্বং, ন ত্ৱেৱ অসেনাসনিকেন ৱস্সং উপগন্তব্বং. অযমনুধম্মতা. তস্মা তে পচ্চেকবুদ্ধা ‘‘হত্থকম্মং যাচিস্সামা’’তি চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা সাযন্হসমযে নগৰং পৱিসিত্ৱা সেট্ঠিস্স ঘৰদ্ৱাৰে অট্ঠংসু. জেট্ঠকদাসী কুটং গহেত্ৱা উদকতিত্থং গচ্ছন্তী পচ্চেকবুদ্ধে নগৰং পৱিসন্তে অদ্দস. সেট্ঠি তেসং আগতকাৰণং সুত্ৱা ‘‘অম্হাকং ওকাসো নত্থি, গচ্ছন্তূ’’তি আহ.
অথ তে নগৰা নিক্খন্তে জেট্ঠকদাসী কুটং গহেত্ৱা পৱিসন্তী দিস্ৱা কুটং ওতাৰেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ওনমিত্ৱা মুখং উক্খিপিত্ৱা, ‘‘অয্যা, নগৰং পৱিট্ঠমত্তাৱ নিক্খন্তা, কিং নু খো’’তি পুচ্ছি. ৱস্সূপনাযিককুটিযা হত্থকম্মং যাচিতুং আগতম্হাতি. লদ্ধং, ভন্তেতি? ন লদ্ধং উপাসিকেতি. কিং পনেসা কুটি ইস্সৰেহেৱ কাতব্বা, উদাহু দুগ্গতেহিপি সক্কা কাতুন্তি? যেন কেনচি সক্কা কাতুন্তি. সাধু, ভন্তে, মযং কৰিস্সাম, স্ৱে ময্হং ভিক্খং গণ্হথাতি নিমন্তেত্ৱা পুন কুটং গহেত্ৱা আগমনতিত্থমগ্গে ঠত্ৱা আগতাগতা অৱসেসদাসিযো ‘‘এত্থেৱ হোথা’’তি ৱত্ৱা সব্বাসং আগতকালে আহ – ‘‘অম্মা, কিং নিচ্চমেৱ পৰস্স দাসিকম্মং কৰিস্সথ, উদাহু দাসিভাৱতো মুচ্চিতুং ইচ্ছথা’’তি. অজ্জেৱ মুচ্চিতুং ইচ্ছাম, অয্যেতি. যদি এৱং, মযা পচ্চেকবুদ্ধা হত্থকম্মং অলভন্তা স্ৱাতনায নিমন্তিতা, তুম্হাকং সামিকেহি একদিৱসং হত্থকম্মং দাপেথাতি. তা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা সাযং অটৱিতো আগতকালে সামিকানং আৰোচেসুং. তে ‘‘সাধূ’’তি জেট্ঠকদাসস্স গেহদ্ৱাৰে সন্নিপতিংসু.
অথ নে জেট্ঠকদাসী ‘‘স্ৱে, তাতা, পচ্চেকবুদ্ধানং হত্থকম্মং দেথা’’তি আনিসংসং আচিক্খিত্ৱা যেপি ন কাতুকামা, তে গাড়্হেন ওৱাদেন তজ্জেত্ৱা সব্বেপি সম্পটিচ্ছাপেসি. সা পুনদিৱসে পচ্চেকবুদ্ধানং ভত্তং দত্ৱা সব্বেসং দাসপুত্তানং সঞ্ঞং অদাসি. তে তাৱদেৱ অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা দব্বসম্ভাৰে সমোধানেত্ৱা সতং সতং হুত্ৱা একেকং কুটিং চঙ্কমনাদিপৰিৱাৰং কত্ৱা মঞ্চপীঠপানীয-পৰিভোজনীযাদীনি ঠপেত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধানং তেমাসং তত্থেৱ ৱসনত্থায পটিঞ্ঞং কাৰেত্ৱা ৱাৰভিক্খং পট্ঠপেসুং. যা অত্তনো ৱাৰদিৱসে ন সক্কোতি, তস্সা জেট্ঠকদাসী সকগেহতো নীহৰিত্ৱা দেতি. এৱং তেমাসং পটিজগ্গিত্ৱা জেট্ঠকদাসী একেকং দাসিং একেকং সাটকং সজ্জাপেসি, পঞ্চ থূলসাটকসতানি অহেসুং. তানি পৰিৱত্তাপেত্ৱা পঞ্চন্নং পচ্চেকবুদ্ধানং তিচীৱৰানি কত্ৱা অদাসি. পচ্চেকবুদ্ধা তাসং পস্সন্তীনংযেৱ আকাসেন গন্ধমাদনপব্বতং অগমংসু.
তাপি সব্বা যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তিংসু. তাসু জেট্ঠিকা ততো চৱিত্ৱা বাৰাণসিযা অৱিদূৰে পেসকাৰগামে পেসকাৰজেট্ঠকস্স গেহে নিব্বত্তি. অথেকদিৱসং পদুমৱতিযা পুত্তা পঞ্চসতা পচ্চেকবুদ্ধা বাৰাণসিৰঞ্ঞা নিমন্তিতা ৰাজদ্ৱাৰং আগন্ত্ৱা কঞ্চি ওলোকেন্তম্পি অদিস্ৱা নিৱত্তিত্ৱা নগৰদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা তং পেসকাৰগামং অগমংসু. সা ইত্থী পচ্চেকবুদ্ধে দিস্ৱা সম্পিযাযমানা সব্বে ৱন্দিত্ৱা ভিক্খং অদাসি. তে ভত্তকিচ্চং কত্ৱা গন্ধমাদনমেৱ অগমংসু.
সাপি যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তী অম্হাকং সত্থু নিব্বত্তিতো পুৰেতৰমেৱ দেৱদহনগৰে মহাসুপ্পবুদ্ধস্স গেহে পটিসন্ধিং গণ্হি, গোতমীতিস্সা নামং অকংসু. মহামাযায কনিট্ঠভগিনী হোতি. মন্তজ্ঝাযকা ব্ৰাহ্মণা লক্খণানি পৰিগ্গণ্হন্তা ‘‘ইমাসং দ্ৱিন্নম্পি কুচ্ছিযং ৱসিতদাৰকা চক্কৱত্তিনো ভৱিস্সন্তী’’তি ব্যাকৰিংসু. সুদ্ধোদনমহাৰাজা ৱযপ্পত্তকালে তা দ্ৱেপি মঙ্গলং কত্ৱা অত্তনো ঘৰং আনেসি. অপৰভাগে অম্হাকং বোধিসত্তো তুসিতপুৰা চৱিত্ৱা মহামাযায দেৱিযা কুচ্ছিযং পটিসন্ধিং গণ্হি. মহামাযা তস্স জাতদিৱসতো সত্তমে দিৱসে কালং কত্ৱা তুসিতপুৰে নিব্বত্তি. সুদ্ধোদনমহাৰাজা মহাসত্তস্স মাতুচ্ছং মহাপজাপতিগোতমিং অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেসি. তস্মিং কালে নন্দকুমাৰো জাতো. অযং মহাপজাপতি নন্দকুমাৰং ধাতীনং দত্ৱা সযং বোধিসত্তং পৰিহৰি.
অপৰেন সমযেন বোধিসত্তো মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৱা সব্বঞ্ঞুতং পত্ৱা লোকানুগ্গহং কৰোন্তো অনুক্কমেন কপিলৱত্থুং পত্ৱা নগৰং পিণ্ডায পাৱিসি. অথস্স পিতা সুদ্ধোদনমহাৰাজা অন্তৰৱীথিযংযেৱ ধম্মকথং সুত্ৱা সোতাপন্নো অহোসি. অথ দুতিযদিৱসে নন্দো পব্বজি, সত্তমে দিৱসে ৰাহুলো. সত্থা অপৰেন সমযেন ৱেসালিং উপনিস্সায কূটাগাৰসালাযং ৱিহৰতি. তস্মিং সমযে সুদ্ধোদনমহাৰাজা সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা অৰহত্তং সচ্ছিকত্ৱা পৰিনিব্বাযি. তদা মহাপজাপতিগোতমী পব্বজ্জায চিত্তং উপ্পাদেসি. ততো ৰোহিণীনদীতীৰে কলহৱিৱাদসুত্তপৰিযোসানে (সু. নি. ৮৬৮ আদযো) নিক্খমিত্ৱা পব্বজিতানং পঞ্চন্নং কুমাৰসতানং পাদপৰিচাৰিকা সব্বাৱ একচিত্তা হুত্ৱা ‘‘মহাপজাপতিযা সন্তিকং গন্ত্ৱা সব্বাৱ সত্থু সন্তিকে পব্বজিস্সামা’’তি মহাপজাপতিং জেট্ঠিকং কত্ৱা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা পব্বজিতুকামা অহেসুং. অযঞ্চ মহাপজাপতি পঠমমেৱ একৱাৰং সত্থাৰং পব্বজ্জং যাচমানা নালত্থ, তস্মা কপ্পকং পক্কোসাপেত্ৱা কেসে ছিন্নাপেত্ৱা কাসাযানি অচ্ছাদেত্ৱা সব্বা তা সাকিযানিযো আদায ৱেসালিং গন্ত্ৱা আনন্দত্থেৰেন দসবলং যাচাপেত্ৱা অট্ঠহি গৰুধম্মেহি পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ অলত্থ. ইতৰা পন সব্বাপি একতোৱ উপসম্পন্না অহেসুং. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পনেতং ৱত্থু পাড়িযং (চূড়ৱ. ৪০২ আদযো) আগতমেৱ.
এৱং উপসম্পন্না পন মহাপজাপতি সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি, অথস্সা সত্থা ধম্মং দেসেসি. সা সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. সেসা পঞ্চসতা ভিক্খুনিযো নন্দকোৱাদসুত্তপৰিযোসানে (ম. নি. ৩.৩৯৮ আদযো) অৰহত্তং পাপুণিংসু. এৱমেতং ৱত্থু সমুট্ঠিতং. অপৰভাগে সত্থা জেতৱনে নিসিন্নো ভিক্খুনিযো ঠানন্তৰে ঠপেন্তো মহাপজাপতিং ৰত্তঞ্ঞূনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
খেমাথেৰীৱত্থু
২৩৬. দুতিযে খেমাতি এৱংনামিকা ভিক্খুনী. ইতো পট্ঠায চ পনস্সা পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথাতি অৱত্ৱা সব্বত্থ অভিনীহাৰং আদিং কত্ৱা ৱত্তব্বমেৱ ৱক্খাম.
অতীতে কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং অযং পৰপৰিযাপন্না হুত্ৱা নিব্বত্তি. অথেকদিৱসং তস্স ভগৱতো অগ্গসাৱিকং সুজাতত্থেৰিং নাম পিণ্ডায চৰন্তং দিস্ৱা তযো মোদকে দত্ৱা তংদিৱসমেৱ অত্তনো কেসে ৱিস্সজ্জেত্ৱা থেৰিযা দানং দত্ৱা ‘‘অনাগতে বুদ্ধুপ্পাদে তুম্হে ৱিয মহাপঞ্ঞা ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং কত্ৱা যাৱজীৱং কুসলকম্মেসু অপ্পমত্তা হুত্ৱা কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তী কস্সপবুদ্ধকালে কিকিস্স কাসিৰঞ্ঞো গেহে পটিসন্ধিং গহেত্ৱা সত্তন্নং ভগিনীনং অব্ভন্তৰা হুত্ৱা ৱীসতিৱস্সসহস্সানি গেহেযেৱ কোমাৰিব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱা তাহি ভগিনীহি সদ্ধিং দসবলস্স ৱসনপৰিৱেণং কাৰেত্ৱা একং বুদ্ধন্তৰং দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তী ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মদ্দৰট্ঠে সাগলনগৰে ৰাজকুলে পটিসন্ধিং গণ্হি, খেমাতিস্সা নামং অকংসু. তস্সা সৰীৰৱণ্ণো সুৱণ্ণৰসপিঞ্জৰো ৱিয অহোসি. সা ৱযপ্পত্তা বিম্বিসাৰৰঞ্ঞো গেহং অগমাসি.
সা তথাগতে ৰাজগহং উপনিস্সায ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তে ‘‘সত্থা কিৰ ৰূপে দোসং দস্সেতী’’তি ৰূপমদমত্তা হুত্ৱা ‘‘ময্হম্পি ৰূপে দোসং দস্সেয্যা’’তি ভযেন দসবলং দস্সনায ন গচ্ছতি. ৰাজা চিন্তেসি – ‘‘অহং সত্থু অগ্গুপট্ঠাকো, মাদিসস্স চ নাম অৰিযসাৱকস্স অগ্গমহেসী দসবলং দস্সনায ন গচ্ছতি, ন মে এতং ৰুচ্চতী’’তি. সো কৱীহি ৱেড়ুৱনুয্যানস্স ৱণ্ণং বন্ধাপেত্ৱা ‘‘খেমায দেৱিযা সৱনূপচাৰে গাযথা’’তি আহ. সা উয্যানস্স ৱণ্ণং সুত্ৱা গন্তুকামা হুত্ৱা ৰাজানং পটিপুচ্ছি. ৰাজা ‘‘উয্যানং গচ্ছ, সত্থাৰং পন অদিস্ৱা আগন্তুং ন লভিস্সসী’’তি আহ. সা ৰঞ্ঞো পটিৱচনং অদত্ৱাৱ মগ্গং পটিপজ্জি. ৰাজা তায সদ্ধিং গচ্ছন্তে পুৰিসে আহ – ‘‘সচে দেৱী উয্যানতো নিৱত্তমানা দসবলং পস্সতি, ইচ্চেতং কুসলং. সচে ন পস্সতি, ৰাজাণায নং দস্সেথা’’তি. অথ খো সা দেৱী দিৱসভাগং উয্যানে চৰিত্ৱা নিৱত্তন্তী দসবলং অদিস্ৱাৱ গন্তুং আৰদ্ধা. অথ নং ৰাজপুৰিসা অত্তনো অৰুচিযাৱ দেৱিং সত্থু সন্তিকং নযিংসু.
সত্থা তং আগচ্ছন্তিং দিস্ৱা ইদ্ধিযা একং দেৱচ্ছৰং নিম্মিনিত্ৱা তালৱণ্টং গহেত্ৱা বীজমানং ৱিয অকাসি. খেমা দেৱী তং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘মানম্হি নট্ঠা, এৱৰূপা নাম দেৱচ্ছৰপ্পটিভাগা ইত্থিযো দসবলস্স অৱিদূৰে তিট্ঠন্তি, অহং এতাসং পৰিচাৰিকাপি নপ্পহোমি, মানমদং হি নিস্সায পাপচিত্তস্স ৱসেন নট্ঠা’’তি তং নিমিত্তং গহেত্ৱা তমেৱ ইত্থিং ওলোকযমানা অট্ঠাসি. অথস্সা পস্সন্তিযাৱ তথাগতস্স অধিট্ঠানবলেন সা ইত্থী পঠমৱযং অতিক্কম্ম মজ্ঝিমৱযে ঠিতা ৱিয মজ্ঝিমৱযং অতিক্কম্ম পচ্ছিমৱযে ঠিতা ৱিয চ ৱলিত্তচা পলিতকেসা খণ্ডৱিৰড়দন্তা অহোসি. ততো তস্সা পস্সন্তিযাৱ সদ্ধিং তালৱণ্টেন পৰিৱত্তিত্ৱা পৰিপতি. ততো খেমা পুব্বহেতুসম্পন্নত্তা তস্মিং আৰম্মণে আপাথগতে এৱং চিন্তেসি – ‘‘এৱংৱিধম্পি নাম সৰীৰং এৱৰূপং ৱিপত্তিং পাপুণাতি, ময্হম্পি সৰীৰং এৱংগতিকমেৱ ভৱিস্সতী’’তি. অথস্সা এৱং চিন্তিতক্খণে সত্থা ইমং ধম্মপদে গাথমাহ –
‘‘যে ৰাগৰত্তানুপতন্তি সোতং,
সযংকতং মক্কটকোৱ জালং;
এতম্পি ছেত্ৱান ৱজন্তি ধীৰা,
অনপেক্খিনো সব্বদুক্খং পহাযা’’তি.
সা গাথাপৰিযোসানে ঠিতপদে ঠিতাযেৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. অগাৰমজ্ঝে ৱসন্তেন নাম অৰহত্তং পত্তেন তংদিৱসমেৱ পৰিনিব্বাযিতব্বং ৱা পব্বজিতব্বং ৱা হোতি, সা পন অত্তনো আযুসঙ্খাৰানং পৱত্তনভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অত্তনো পব্বজ্জং অনুজানাপেস্সামী’’তি সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা ৰাজনিৱেসনং গন্ত্ৱা ৰাজানং অনভিৱাদেত্ৱাৱ অট্ঠাসি. ৰাজা ইঙ্গিতেনেৱ অঞ্ঞাসি – ‘‘অৰিযধম্মং পত্তা ভৱিস্সতী’’তি. অথ নং আহ – ‘‘দেৱি গতা নু খো সত্থুদস্সনাযা’’তি. মহাৰাজ, তুম্হেহি দিট্ঠদস্সনং পৰিত্তং, অহং পন দসবলং সুদিট্ঠমকাসিং, পব্বজ্জং মে অনুজানাথাতি. ৰাজা ‘‘সাধু, দেৱী’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা সুৱণ্ণসিৱিকায ভিক্খুনিউপস্সযং উপনেত্ৱা পব্বাজেসি. অথস্সা ‘‘খেমাথেৰী নাম গিহিভাৱে ঠত্ৱা অৰহত্তং পত্তা’’তি মহাপঞ্ঞভাৱো পাকটো অহোসি. ইদমেত্থ ৱত্থু. অথ সত্থা অপৰভাগে জেতৱনে নিসিন্নো ভিক্খুনিযো পটিপাটিযা ঠানন্তৰে ঠপেন্তো খেমাথেৰিং মহাপঞ্ঞানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
উপ্পলৱণ্ণাথেৰীৱত্থু
২৩৭. ততিযে উপ্পলৱণ্ণাতি নীলুপ্পলগব্ভসদিসেনেৱ ৱণ্ণেন সমন্নাগতত্তা এৱংলদ্ধনামা থেৰী. সা কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং কুলগেহে পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৱা অপৰভাগে মহাজনেন সদ্ধিং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ধম্মং সুণন্তী সত্থাৰং একং ভিক্খুনিং ইদ্ধিমন্তীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তী কস্সপবুদ্ধকালে বাৰাণসিনগৰে কিকিস্স কাসিৰঞ্ঞো গেহে পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৱা সত্তন্নং ভগিনীনং অব্ভন্তৰা হুত্ৱা ৱীসতি ৱস্সসহস্সানি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স পৰিৱেণং কত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তা.
ততো চৱিত্ৱা পুন মনুস্সলোকং আগচ্ছন্তী একস্মিং গামে সহত্থা কম্মং কত্ৱা জীৱনকট্ঠানে নিব্বত্তা. সা একদিৱসং খেত্তকুটিং গচ্ছন্তী অন্তৰামগ্গে একস্মিং সৰে পাতোৱ পুপ্ফিতং পদুমপুপ্ফং দিস্ৱা তং সৰং ওৰুয্হ তঞ্চেৱ পুপ্ফং লাজপক্খিপনত্থায পদুমিনিযা পত্তঞ্চ গহেত্ৱা কেদাৰে সালিসীসানি ছিন্দিত্ৱা কুটিকায নিসিন্না লাজে ভজ্জিত্ৱা পঞ্চ লাজসতানি গণেসি. তস্মিং খণে গন্ধমাদনপব্বতে নিৰোধসমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতো একো পচ্চেকবুদ্ধো আগন্ত্ৱা তস্সা অৱিদূৰে অট্ঠাসি. সা পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৱা লাজেহি সদ্ধিং পদুমপুপ্ফং গহেত্ৱা কুটিতো ওৰুয্হ লাজে পচ্চেকবুদ্ধস্স পত্তে পক্খিপিত্ৱা পদুমপুপ্ফেন পত্তং পিধায অদাসি. অথস্সা পচ্চেকবুদ্ধে থোকং গতে এতদহোসি – ‘‘পব্বজিতা নাম পুপ্ফেন অনত্থিকা, অহং পুপ্ফং গহেত্ৱা পিড়ন্ধিস্সামী’’তি গন্ত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধস্স হত্থতো পুপ্ফং গহেত্ৱা পুন চিন্তেসি – ‘‘সচে, অয্যো, পুপ্ফেন অনত্থিকো অভৱিস্স, পত্তমত্থকে ঠপেতুং ন অদস্স, অদ্ধা অয্যস্স অত্থো ভৱিস্সতী’’তি পুন গন্ত্ৱা পত্তমত্থকে ঠপেত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধং খমাপেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইমেসং মে লাজানং নিস্সন্দেন লাজগণনায পুত্তা অস্সু, পদুমপুপ্ফস্স নিস্সন্দেন নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে মে পদে পদে পদুমপুপ্ফং উট্ঠহতূ’’তি পত্থনং অকাসি. পচ্চেকবুদ্ধো তস্সা পস্সন্তিযাৱ আকাসেন গন্ধমাদনপব্বতং গন্ত্ৱা তং পদুমং নন্দমূলকপব্ভাৰে পচ্চেকবুদ্ধানং অক্কমনসোপানসমীপে পাদপুঞ্ছনং কত্ৱা ঠপেসি.
সাপি তস্স কম্মস্স নিস্সন্দেন দেৱলোকে পটিসন্ধিং গণ্হি, নিব্বত্তকালতো পট্ঠায চস্সা পদে পদে মহাপদুমপুপ্ফং উট্ঠাসি. সা ততো চৱিত্ৱা পব্বতপাদে একস্মিং পদুমস্সৰে পদুমগব্ভে নিব্বত্তি. তং নিস্সায একো তাপসো ৱসতি, সো পাতোৱ মুখধোৱনত্থায সৰং গন্ত্ৱা তং পুপ্ফং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ইদং পুপ্ফং সেসেহি মহন্ততৰং, সেসানি চ পুপ্ফিতানি, ইদং মকুড়িতমেৱ, ভৱিতব্বমেত্থ কাৰণেনা’’তি উদকং ওতৰিত্ৱা তং পুপ্ফং গণ্হি. তং তেন গহিতমত্তমেৱ পুপ্ফিতং. তাপসো অন্তোপদুমগব্ভে নিপন্নদাৰিকং অদ্দস. দিট্ঠকালতো পট্ঠায চ ধীতুসিনেহং লভিত্ৱা পদুমেনেৱ সদ্ধিং পণ্ণসালং নেত্ৱা মঞ্চকে নিপজ্জাপেসি. অথস্সা পুঞ্ঞানুভাৱেন অঙ্গুট্ঠকে খীৰং নিব্বত্তি. সো তস্মিং পুপ্ফে মিলাতে অঞ্ঞং নৱপুপ্ফং আহৰিত্ৱা তং নিপজ্জাপেসি. অথস্সা আধাৱনৱিধাৱনেন কীড়িতুং সমত্থকালতো পট্ঠায পদৱাৰে পদৱাৰে পদুমপুপ্ফং উট্ঠাসি, কুঙ্কুমৰাসিস্স ৱিযস্সা সৰীৰৱণ্ণো অহোসি. সা অপ্পত্তা দেৱৱণ্ণং, অতিক্কন্তা মানুসৱণ্ণং অহোসি. সা পিতৰি ফলাফলত্থায গতে পণ্ণসালাযং ওহীযতি.
অথেকদিৱসং তস্সা ৱযপ্পত্তকালে পিতৰি ফলাফলত্থায গতে একো ৱনচৰকো তং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘মনুস্সানং নাম এৱংৱিধং ৰূপং নত্থি, ৱীমংসিস্সামি ন’’ন্তি তাপসস্স আগমনং উদিক্খন্তো নিসীদি. সা পিতৰি আগচ্ছন্তে পটিপথং গন্ত্ৱা তস্স হত্থতো কাজকমণ্ডলুং অগ্গহেসি, আগন্ত্ৱা নিসিন্নস্স চস্স অত্তনা কৰণৱত্তং দস্সেসি. তদা সো ৱনচৰকো মনুস্সভাৱং ঞত্ৱা তাপসং অভিৱাদেত্ৱা নিসীদি. তাপসো তং ৱনচৰকং ৱনমূলফলাফলেহি চ পানীযেন চ নিমন্তেত্ৱা, ‘‘ভো পুৰিস, ইমস্মিংযেৱ ঠানে ৱসিস্সসি, উদাহু গমিসস্সী’’তি পুচ্ছি. গমিস্সামি, ভন্তে, ইধ কিং কৰিস্সামীতি. ইদং তযা দিট্ঠকাৰণং এত্তো গন্ত্ৱা অকথেতুং সক্খিস্সসীতি. সচে, অয্যো, ন ইচ্ছতি, কিং কাৰণা কথেস্সামীতি তাপসং ৱন্দিত্ৱা পুন আগমনকালে মগ্গসঞ্জাননত্থং সাখাসঞ্ঞঞ্চ ৰুক্খসঞ্ঞঞ্চ কৰোন্তো পক্কামি.
সো বাৰাণসিং গন্ত্ৱা ৰাজানং অদ্দস, ৰাজা ‘‘কস্মা আগতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং, দেৱ, তুম্হাকং ৱনচৰকো পব্বতপাদে অচ্ছৰিযং ইত্থিৰতনং দিস্ৱা আগতোম্হী’’তি সব্বং পৱত্তিং কথেসি. সো তস্স ৱচনং সুত্ৱা ৱেগেন পব্বতপাদং গন্ত্ৱা অৱিদূৰে ঠানে খন্ধাৱাৰং নিৱেসেত্ৱা ৱনচৰকেন চেৱ অঞ্ঞেহি চ পুৰিসেহি সদ্ধিং তাপসস্স ভত্তকিচ্চং কত্ৱা নিসিন্নৱেলায তত্থ গন্ত্ৱা অভিৱাদেত্ৱা পটিসন্থাৰং কত্ৱা একমন্তং নিসীদি. ৰাজা তাপসস্স পব্বজিতপৰিক্খাৰভণ্ডং পাদমূলে ঠপেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং ঠানে কিং কৰোম, গচ্ছামা’’তি আহ. গচ্ছ, মহাৰাজাতি. আম, গচ্ছামি, ভন্তে. অয্যস্স পন সমীপে ৱিসভাগপৰিসা অত্থীতি অস্সুম্হ, অসাৰুপ্পা এসা পব্বজিতানং, মযা সদ্ধিং গচ্ছতু, ভন্তেতি. মনুস্সানং চিত্তং নাম দুত্তোসযং, কথং বহূনং মজ্ঝে ৱসিস্সতীতি. অম্হাকং ৰুচিতকালতো পট্ঠায সেসানং জেট্ঠকট্ঠানে ঠপেত্ৱা পটিজগ্গিস্সামি, ভন্তেতি.
সো ৰঞ্ঞো কথং সুত্ৱা দহৰকালে গহিতনামৱসেনেৱ, ‘‘অম্ম, পদুমৱতী’’তি ধীতৰং পক্কোসি. সা একৱচনেনেৱ পণ্ণসালতো নিক্খমিত্ৱা পিতৰং অভিৱাদেত্ৱা অট্ঠাসি. অথ নং পিতা আহ – ‘‘ত্ৱং, অম্ম, ৱযপ্পত্তা, ইমস্মিং ঠানে ৰঞ্ঞা দিট্ঠকালতো পট্ঠায ৱসিতুং অযুত্তা, ৰঞ্ঞা সদ্ধিং গচ্ছ, অম্মা’’তি. সা ‘‘সাধু, তাতা’’তি পিতু ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা অভিৱাদেত্ৱা পৰোদমানা অট্ঠাসি. ৰাজা ‘‘ইমিস্সা পিতু চিত্তং গণ্হামী’’তি তস্মিংযেৱ ঠানে কহাপণৰাসিম্হি ঠপেত্ৱা অভিসেকং অকাসি. অথ নং গহেত্ৱা অত্তনো নগৰং আনেত্ৱা আগতকালতো পট্ঠায সেসইত্থিযো অনোলোকেত্ৱা তায সদ্ধিংযেৱ ৰমতি. তা ইত্থিযো ইস্সাপকতা তং ৰঞ্ঞো অন্তৰে পৰিভিন্দিতুকামা এৱমাহংসু – ‘‘নাযং, মহাৰাজ, মনুস্সজাতিকা, কহং নাম তুম্হেহি মনুস্সানং ৱিচৰণট্ঠানে পদুমানি উট্ঠহন্তানি দিট্ঠপুব্বানি, অদ্ধা অযং যক্খিনী, নীহৰথ নং মহাৰাজা’’তি. ৰাজা তাসং কথং সুত্ৱা তুণ্হী অহোসি.
অথস্স অপৰেন সমযেন পচ্চন্তো কুপিতো. সো ‘‘গৰুগব্ভা পদুমৱতী’’তি তং নগৰে ঠপেত্ৱা পচ্চন্তং অগমাসি. অথ তা ইত্থিযো তস্সা উপট্ঠাযিকায লঞ্জং দত্ৱা ‘‘ইমিস্সা দাৰকং জাতমত্তমেৱ অপনেত্ৱা একং দাৰুঘটিকং লোহিতেন মক্খেত্ৱা সন্তিকে ঠপেহী’’তি আহংসু. পদুমৱতিযাপি নচিৰস্সেৱ গব্ভৱুট্ঠানং অহোসি. মহাপদুমকুমাৰো এককোৱ কুচ্ছিযং পটিসন্ধিং গণ্হি. অৱসেসা একূনপঞ্চসতা দাৰকা মহাপদুমকুমাৰস্স মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমিত্ৱা নিপন্নকালে সংসেদজা হুত্ৱা নিব্বত্তিংসু. অথস্স ‘‘ন তাৱাযং সতিং পটিলভতী’’তি ঞত্ৱা উপট্ঠাযিকা একং দাৰুঘটিকং লোহিতেন মক্খেত্ৱা সমীপে ঠপেত্ৱা তাসং ইত্থীনং সঞ্ঞং অদাসি. তা পঞ্চসতাপি ইত্থিযো একেকা একেকং দাৰকং গহেত্ৱা চুন্দকাৰকানং সন্তিকং পেসেত্ৱা কৰণ্ডকে আহৰাপেত্ৱা অত্তনা অত্তনা গহিতদাৰকে তত্থ নিপজ্জাপেত্ৱা বহি লঞ্ছনং কত্ৱা ঠপযিংসু.
পদুমৱতীপি খো সঞ্ঞং লভিত্ৱা তং উপট্ঠাযিকং ‘‘কিং ৱিজাতম্হি, অম্মা’’তি পুচ্ছি. সা তং সন্তজ্জেত্ৱা ‘‘কুতো ত্ৱং দাৰকং লভিস্সসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘অযং তে কুচ্ছিতো নিক্খন্তদাৰকো’’তি লোহিতমক্খিতং দাৰুঘটিকং পুৰতো ঠপেসি. সা তং দিস্ৱা দোমনস্সপ্পত্তা ‘‘সীঘং নং ফালেত্ৱা অপনেহি, সচে কোচি পস্সেয্য লজ্জিতব্বং ভৱেয্যা’’তি আহ. সা তস্সা কথং সুত্ৱা অত্থকামা ৱিয দাৰুঘটিকং ফালেত্ৱা উদ্ধনে পক্খিপি.
ৰাজাপি পচ্চন্ততো আগন্ত্ৱা নক্খত্তং পটিমানেন্তো বহিনগৰে খন্ধাৱাৰং বন্ধিত্ৱা নিসীদি. অথ তা পঞ্চসতা ইত্থিযো ৰঞ্ঞো পচ্চুগ্গমনং আগন্ত্ৱা আহংসু – ‘‘ত্ৱং, মহাৰাজ, ন অম্হাকং সদ্দহসি, অম্হেহি ৱুত্তং অকাৰণং ৱিয হোতি. ত্ৱং মহেসিযা উপট্ঠাযিকং পক্কোসাপেত্ৱা পটিপুচ্ছ, দাৰুঘটিকং তে দেৱী ৱিজাতা’’তি. ৰাজা তং কাৰণং ন উপপৰিক্খিত্ৱাৱ ‘‘অমনুস্সজাতিকা ভৱিস্সতী’’তি তং গেহতো নিক্কড্ঢি. তস্সা ৰাজগেহতো সহ নিক্খমনেনেৱ পদুমপুপ্ফানি অন্তৰধাযিংসু, সৰীৰচ্ছৱিপি ৱিৱণ্ণা অহোসি. সা একিকাৱ অন্তৰৱীথিযা পাযাসি. অথ নং একা ৱযপ্পত্তা মহল্লিকা ইত্থী দিস্ৱা ধীতুসিনেহং উপ্পাদেত্ৱা ‘‘কহং গচ্ছসি অম্মা’’তি আহ. আগন্তুকম্হি, ৱসনট্ঠানং ওলোকেন্তী ৱিচৰামীতি. ইধাগচ্ছ, অম্মাতি ৱসনট্ঠানং দত্ৱা ভোজনং পটিযাদেসি.
তস্সা ইমিনাৱ নিযামেন তত্থ ৱসমানায তা পঞ্চসতা ইত্থিযো একচিত্তা হুত্ৱা ৰাজানং আহংসু – ‘‘মহাৰাজ, তুম্হেসু যুদ্ধং গতেসু অম্হেহি গঙ্গাদেৱতায ‘অম্হাকং দেৱে ৱিজিতসঙ্গামে আগতে বলিকম্মং কত্ৱা উদককীড়ং কৰিস্সামা’তি পত্থিতং অত্থি, এতমত্থং, দেৱ, জানাপেমা’’তি. ৰাজা তাসং ৱচনেন তুট্ঠো গঙ্গাযং উদককীড়ং কাতুং অগমাসি. তাপি অত্তনা অত্তনা গহিতং কৰণ্ডকং পটিচ্ছন্নং কত্ৱা আদায নদিং গন্ত্ৱা তেসং কৰণ্ডকানং পটিচ্ছাদনত্থং পাৰুপিত্ৱা পাৰুপিত্ৱা উদকে পতিত্ৱা কৰণ্ডকে ৱিস্সজ্জেসুং. তেপি খো কৰণ্ডকা সব্বে সহ গন্ত্ৱা হেট্ঠাসোতে পসাৰিতজালম্হি লগ্গিংসু. ততো উদককীড়ং কীড়িত্ৱা ৰঞ্ঞো উত্তিণ্ণকালে জালং উক্খিপন্তা তে কৰণ্ডকে দিস্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকং আনযিংসু. ৰাজা কৰণ্ডকে দিস্ৱা ‘‘কিং, তাতা, কৰণ্ডকেসূ’’তি আহ. ন জানাম, দেৱাতি. সো তে কৰণ্ডকে ৱিৱৰাপেত্ৱা ওলোকেন্তো পঠমং মহাপদুমকুমাৰস্স কৰণ্ডকং ৱিৱৰাপেসি. তেসং পন সব্বেসম্পি কৰণ্ডকেসু নিপজ্জাপিতদিৱসেযেৱ পুঞ্ঞিদ্ধিযা অঙ্গুট্ঠতো খীৰং নিব্বত্তি. সক্কো দেৱৰাজা তস্স ৰঞ্ঞো নিক্কঙ্খভাৱত্থং অন্তোকৰণ্ডকে অক্খৰানি লিখাপেসি ‘‘ইমে কুমাৰা পদুমৱতিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তা বাৰাণসিৰঞ্ঞো পুত্তা, অথ নে পদুমৱতিযা সপত্তিযো পঞ্চসতা ইত্থিযো কৰণ্ডকেসু পক্খিপিত্ৱা উদকে খিপিংসু, ৰাজা ইমং কাৰণং জানাতূ’’তি. কৰণ্ডকে ৱিৱৰিতমত্তে ৰাজা অক্খৰানি ৱাচেত্ৱা দাৰকে দিস্ৱা মহাপদুমকুমাৰং উক্খিপিত্ৱা ‘‘ৱেগেন ৰথে যোজেথ, অস্সে কপ্পেথ, অহং অজ্জ অন্তোনগৰং পৱিসিত্ৱা একচ্চানং মাতুগামানং পিযং কৰিস্সামী’’তি পাসাদং আৰুয্হ হত্থিগীৱায সহস্সভণ্ডিকং ঠপেত্ৱা ভেৰিং চৰাপেসি ‘‘যো পদুমৱতিং পস্সতি, সো ইমং সহস্সং গণ্হতূ’’তি.
তং কথং সুত্ৱা পদুমৱতী মাতুযা সঞ্ঞং অদাসি – ‘‘হত্থিগীৱতো সহস্সং গণ্হ, অম্মা’’তি. অহং এৱৰূপং গণ্হিতুং ন ৱিসহামীতি. সা দুতিযম্পি ততিযম্পি ৱুত্তে, ‘‘কিং ৱত্ৱা গণ্হামি অম্মা’’তি আহ. ‘‘মম ধীতা, পদুমৱতিং দেৱিং পস্সতী’’তি ৱত্ৱা গণ্হাহীতি. সা ‘‘যং ৱা তং ৱা হোতূ’’তি গন্ত্ৱা সহস্সচঙ্কোটকং গণ্হি. অথ নং মনুস্সা পুচ্ছিংসু – ‘‘পদুমৱতিং দেৱিং পস্সসি, অম্মা’’তি. ‘‘অহং ন পস্সামি, ধীতা কিৰ মে পস্সতী’’তি আহ. তে ‘‘কহং পন সা, অম্মা’’তি ৱত্ৱা তায সদ্ধিং গন্ত্ৱা পদুমৱতিং সঞ্জানিত্ৱা পাদেসু নিপতিংসু. তস্মিং কালে সা ‘‘পদুমৱতী দেৱী অয’’ন্তি ঞত্ৱা ‘‘ভাৰিযং ৱত ইত্থিযা কম্মং কতং, যা এৱংৱিধস্স ৰঞ্ঞো মহেসী সমানা এৱৰূপে ঠানে নিৰাৰক্খা ৱসী’’তি আহ. তেপি ৰাজপুৰিসা পদুমৱতিযা নিৱেসনং সেতসাণীহি পৰিক্খিপাপেত্ৱা দ্ৱাৰে আৰক্খং ঠপেত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা সুৱণ্ণসিৱিকং পেসেসি. সা ‘‘অহং এৱং ন গমিস্সামি, মম ৱসনট্ঠানতো পট্ঠায যাৱ ৰাজগেহং এত্থন্তৰে ৱৰপোত্থকচিত্তত্থৰণে অত্থৰাপেত্ৱা উপৰি সুৱণ্ণতাৰকৱিচিত্তং চেলৱিতানং বন্ধাপেত্ৱা পসাধনত্থায সব্বালঙ্কাৰেসু পহিতেসু পদসাৱ গমিস্সামি, এৱং মে নাগৰা সম্পত্তিং পস্সিস্সন্তী’’তি আহ. ৰাজা ‘‘পদুমৱতিযা যথাৰুচিং কৰোথা’’তি আহ. ততো পদুমৱতী সব্বপসাধনং পসাধেত্ৱা ‘‘ৰাজগেহং গমিস্সামী’’তি মগ্গং পটিপজ্জি. অথস্সা অক্কন্তঅক্কন্তট্ঠানে ৱৰপোত্থকচিত্তত্থৰণানি ভিন্দিত্ৱা পদুমপুপ্ফানি উট্ঠহিংসু. সা মহাজনস্স অত্তনো সম্পত্তিং দস্সেত্ৱা ৰাজনিৱেসনং আৰুয্হ সব্বে চিত্তত্থৰণে তস্সা মহল্লিকায পোসাৱনিকমূলং কত্ৱা দাপেসি.
ৰাজাপি খো তা পঞ্চসতা ইত্থিযো পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘ইমাযো তে দেৱি দাসিযো কত্ৱা দেমী’’তি আহ. সাধু, মহাৰাজ, এতাসং ময্হং দিন্নভাৱং সকলনগৰে জানাপেহীতি. ৰাজা নগৰে ভেৰিং চৰাপেসি – ‘‘পদুমৱতিযা দূব্ভিকা পঞ্চসতা ইত্থিযো এতিস্সা এৱ দাসিযো কত্ৱা দিন্না’’তি. সা ‘‘তাসং সকলনগৰেন দাসিভাৱো সল্লক্খিতো’’তি ঞত্ৱা ‘‘অহং মম দাসিযো ভুজিস্সা কাতুং লভামি দেৱা’’তি ৰাজানং পুচ্ছি. তৱ ইচ্ছা দেৱীতি. এৱং সন্তে তমেৱ ভেৰিচাৰিকং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘পদুমৱতিদেৱিযা অত্তনো দাসিযো কত্ৱা দিন্না পঞ্চসতা ইত্থিযো সব্বাৱ ভুজিস্সা কতাতি পুন ভেৰিং চৰাপেথা’’তি আহ. সা তাসং ভুজিস্সভাৱে কতে একূনানি পঞ্চসত্তপুত্তানি তাসংযেৱ হত্থে পোসনত্থায দত্ৱা সযং মহাপদুমকুমাৰংযেৱ গণ্হি.
অথ অপৰভাগে তেসং কুমাৰানং কীড়নৱযে সম্পত্তে ৰাজা উয্যানে নানাৱিধং কীড়নট্ঠানং কাৰেসি. তে অত্তনো সোড়সৱস্সুদ্দেসিককালে সব্বেৱ একতো হুত্ৱা উয্যানে পদুমসঞ্ছন্নায মঙ্গলপোক্খৰণিযা কীড়ন্তা নৱপদুমানি পুপ্ফিতানি পুৰাণপদুমানি চ ৱণ্টতো পতন্তানি দিস্ৱা ‘‘ইমস্স তাৱ অনুপাদিন্নকস্স এৱৰূপা জৰা পাপুণাতি, কিমঙ্গং পন অম্হাকং সৰীৰস্স. ইদম্পি হি এৱংগতিকমেৱ ভৱিস্সতী’’তি আৰম্মণং গহেত্ৱা সব্বেৱ পচ্চেকবোধিঞাণং নিব্বত্তেত্ৱা উট্ঠাযুট্ঠায পদুমকণ্ণিকাসু পল্লঙ্কেন নিসীদিংসু.
অথ তেহি সদ্ধিং আগতা ৰাজপুৰিসা বহুগতং দিৱসং ঞত্ৱা ‘‘অয্যপুত্তা তুম্হাকং ৱেলং জানাথা’’তি আহংসু. তে তুণ্হী অহেসুং. তে পুৰিসা গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং – ‘‘কুমাৰা দেৱ, পদুমকণ্ণিকাসু নিসিন্না, অম্হেসু কথেন্তেসুপি ৱচীভেদং ন কৰোন্তী’’তি. যথাৰুচিযা তেসং নিসীদিতুং দেথাতি. তে সব্বৰত্তিং গহিতাৰক্খা পদুমকণ্ণিকাসু নিসিন্ননিযামেনেৱ অৰুণং উট্ঠাপেসুং. পুৰিসা পুনদিৱসে উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘দেৱা ৱেলং জানাথা’’তি আহংসু. ন মযং দেৱা, পচ্চেকবুদ্ধা নাম মযন্তি. অয্যা, তুম্হে ভাৰিযং কথং কথেথ, পচ্চেকবুদ্ধা নাম তুম্হাদিসা ন হোন্তি, দ্ৱঙ্গুলকেসমস্সুধৰা কাযে পটিমুক্কঅট্ঠপৰিক্খাৰা হোন্তীতি. তে দক্খিণহত্থেন সীসং পৰামসিংসু. তাৱদেৱ গিহিলিঙ্গং অন্তৰধাযি, অট্ঠ পৰিক্খাৰা কাযে পটিমুক্কাৱ অহেসুং. ততো পস্সন্তস্সেৱ মহাজনস্স আকাসেন নন্দমূলকপব্ভাৰং অগমংসু.
সাপি খো, পদুমৱতী দেৱী, ‘‘অহং বহুপুত্তা হুত্ৱা নিপুত্তা জাতা’’তি হদযসোকং পত্ৱা তেনেৱ সোকেন কালং কত্ৱা ৰাজগহনগৰদ্ৱাৰগামকে সহত্থেন কম্মং কত্ৱা জীৱনকট্ঠানে নিব্বত্তি. অপৰভাগে কুলঘৰং গন্ত্ৱা একদিৱসং সামিকস্স খেত্তং যাগুং হৰমানা তেসং অত্তনো পুত্তানং অন্তৰে অট্ঠ পচ্চেকবুদ্ধে ভিক্খাচাৰৱেলায আকাসেন গচ্ছন্তে দিস্ৱা সীঘং সীঘং গন্ত্ৱা সামিকস্স আৰোচেসি – ‘‘পস্স, অয্য, পচ্চেকবুদ্ধে, এতে নিমন্তেত্ৱা ভোজেস্সামা’’তি. সো আহ – ‘‘সমণসকুণা নামেতে অঞ্ঞত্থাপি এৱং চৰন্তি, ন এতে পচ্চেকবুদ্ধা’’তি. তে তেসং কথেন্তানংযেৱ অৱিদূৰে ঠানে ওতৰিংসু. সা ইত্থী তংদিৱসং অত্তনো ভত্তখজ্জভোজনং তেসং দত্ৱা ‘‘স্ৱেপি অট্ঠ জনা ময্হং ভিক্খং গণ্হথা’’তি আহ. সাধু, উপাসিকে, তৱ সক্কাৰো এত্তকোৱ হোতু, আসনানি চ অট্ঠেৱ হোন্তু, অঞ্ঞেপি বহূ পচ্চেকবুদ্ধে দিস্ৱা তৱ চিত্তং পসাদেয্যাসীতি. সা পুনদিৱসে অট্ঠ আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা অট্ঠন্নং সক্কাৰসম্মানং পটিযাদেত্ৱা নিসীদি.
নিমন্তিতপচ্চেকবুদ্ধা সেসানং সঞ্ঞং অদংসু – ‘‘মাৰিসা, অজ্জ অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৱা সব্বেৱ তুম্হাকং মাতু সঙ্গহং কৰোথা’’তি. তে তেসং ৱচনং সুত্ৱা সব্বেৱ একতো আকাসেন আগন্ত্ৱা মাতু-গেহদ্ৱাৰে পাতুৰহেসুং. সাপি পঠমং লদ্ধসঞ্ঞতায বহূপি দিস্ৱা ন কম্পিত্থ, সব্বেপি তে গেহং পৱেসেত্ৱা আসনেসু নিসীদাপেসি. তেসু পটিপাটিযা নিসীদন্তেসু নৱমো অঞ্ঞানি অট্ঠ আসনানি মাপেত্ৱা সযং ধুৰাসনে নিসীদি. যাৱ আসনানি ৱড্ঢন্তি, তাৱ গেহং ৱড্ঢতি. এৱং তেসু সব্বেসুপি নিসিন্নেসু সা ইত্থী অট্ঠন্নং পচ্চেকবুদ্ধানং পটিযাদিতং সক্কাৰং পঞ্চসতানম্পি যাৱদত্থং দত্ৱা অট্ঠ নীলুপ্পলহত্থকে আহৰিত্ৱা নিমন্তিতপচ্চেকবুদ্ধানংযেৱ পাদমূলে ঠপেত্ৱা আহ – ‘‘ময্হং, ভন্তে, নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে সৰীৰৱণ্ণো ইমেসং নীলুপ্পলানং অন্তোগব্ভৱণ্ণো ৱিয হোতূ’’তি পত্থনং অকাসি. পচ্চেকবুদ্ধা মাতু অনুমোদনং কত্ৱা গন্ধমাদনংযেৱ অগমংসু.
সাপি যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা ততো চুতা দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং সেট্ঠিকুলে পটিসন্ধিং গণ্হি, নীলুপ্পলগব্ভসমানৱণ্ণতায চস্সা উপ্পলৱণ্ণাত্ৱেৱ নামং অকংসু. অথস্সা ৱযপ্পত্তকালে সকলজম্বুদীপৰাজানো চ সেট্ঠিনো চ সেট্ঠিস্স সন্তিকং পহিণিংসু – ‘‘ধীতৰং অম্হাকং দেতূ’’তি. অপহিণন্তো নাম নাহোসি. ততো সেট্ঠি চিন্তেসি – ‘‘অহং সব্বেসং মনং গহেতুং ন সক্খিস্সামি, উপাযং পনেকং কৰিস্সামী’’তি ধীতৰং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘পব্বজিতুং অম্ম সক্খিস্সসী’’তি আহ. তস্সা পচ্ছিমভৱিকত্তা পিতুৱচনং সীসে আসিত্তসতপাকতেলং ৱিয অহোসি, তস্মা পিতৰং ‘‘পব্বজিস্সামি, তাতা’’তি আহ. সো তস্সা সক্কাৰং কত্ৱা ভিক্খুনিউপস্সযং নেত্ৱা পব্বাজেসি. তস্সা অচিৰপব্বজিতায এৱ উপোসথাগাৰে কালৱাৰো পাপুণি. সা দীপং জালেত্ৱা উপোসথাগাৰং সম্মজ্জিত্ৱা দীপসিখায নিমিত্তং গণ্হিত্ৱা পুনপ্পুনং ওলোকযমানা তেজোকসিণাৰম্মণং ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা তদেৱ পাদকং কত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. অৰহত্তফলেন সদ্ধিংযেৱ চ ইদ্ধিৱিকুব্বনে চিণ্ণৱসী অহোসি. সা অপৰভাগে সত্থু যমকপাটিহাৰিযকৰণদিৱসে ‘‘অহং, ভন্তে, পাটিহাৰিযং কৰিস্সামী’’তি সীহনাদং নদি. সত্থা ইদং কাৰণং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা জেতৱনৱিহাৰে নিসিন্নো পটিপাটিযা ভিক্খুনিযো ঠানন্তৰে ঠপেন্তো ইমং থেৰিং ইদ্ধিমন্তীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
পটাচাৰাথেৰীৱত্থু
২৩৮. চতুত্থে ৱিনযধৰানং যদিদং পটাচাৰাতি পটাচাৰা থেৰী ৱিনযধৰানং অগ্গাতি দস্সেতি. সা কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং কুলগেহে পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৱা অপৰভাগে সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তী সত্থাৰং একং ভিক্খুনিং ৱিনযধৰানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা কস্সপবুদ্ধকালে কিকিস্স কাসিৰঞ্ঞো গেহে পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৱা সত্তন্নং ভগিনীনং অব্ভন্তৰা হুত্ৱা ৱীসতি ৱস্সসহস্সানি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স পৰিৱেণং কত্ৱা পুন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা একং বুদ্ধন্তৰং সম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং সেট্ঠিগেহে পটিসন্ধিং গণ্হি.
সা অপৰভাগে ৱযপ্পত্তা অত্তনো গেহে একেন কম্মকাৰেন সদ্ধিং সন্থৱং কত্ৱা অপৰভাগে অত্তনো সমানজাতিকং কুলং গচ্ছন্তী কতসন্থৱস্স পুৰিসস্স সঞ্ঞং অদাসি – ‘‘ন ত্ৱং স্ৱে পট্ঠায মং পটিহাৰসতেনপি দট্ঠুং লভিস্সসি, সচে তে কম্মং অত্থি, ইদানি মং গণ্হিত্ৱা গচ্ছাহী’’তি. সো ‘‘এৱং হোতূ’’তি অনুচ্ছৱিকং হত্থসাৰং গহেত্ৱা তং আদায নগৰতো তীণি চত্তাৰি যোজনানি পটিক্কমিত্ৱা একস্মিং গামকে ৱাসং কপ্পেসি.
অথ অপৰভাগে তস্সা কুচ্ছিযং গব্ভো পতিট্ঠাসি. সা গব্ভে পৰিপক্কে ‘‘ইদং অম্হাকং অনাথট্ঠানং, কুলগেহং গচ্ছাম সামী’’তি আহ. সো ‘‘অজ্জ গচ্ছাম, স্ৱে গচ্ছামা’’তি গন্তুং অসক্কোন্তো কালং ৱীতিনামেসি. সা তস্স কাৰণং ঞত্ৱা ‘‘নাযং বালো মং নেস্সতী’’তি তস্মিং বহি গতে ‘‘একিকাৱ কুলগেহং গমিস্সামী’’তি মগ্গং পটিপজ্জি. সো আগন্ত্ৱা তং গেহে অপস্সন্তো পটিৱিস্সকে পুচ্ছিত্ৱা ‘‘কুলগেহং গতা’’তি সুত্ৱা ‘‘মং নিস্সায কুলধীতা অনাথা জাতা’’তি পদানুপদিকং গন্ত্ৱা সম্পাপুণি. তস্সা অন্তৰামগ্গেৱ গব্ভৱুট্ঠানং অহোসি. ততো ‘‘যস্সত্থায মযং গচ্ছেয্যাম, সো অত্থো অন্তৰামগ্গেৱ নিপ্ফন্নো, ইদানি গন্ত্ৱা কিং কৰিস্সামা’’তি পটিনিৱত্তিংসু. পুন তস্সা কুচ্ছিযং গব্ভো পতিট্ঠাসীতি পুৰিমনযেনেৱ ৱিত্থাৰেতব্বং.
অন্তৰামগ্গে পনস্সা গব্ভৱুট্ঠানে জাতমত্তেযেৱ চতূসু দিসাসু মহামেঘো উট্ঠহি. সা তং পুৰিসং আহ – ‘‘সামি, অৱেলায চতূসু দিসাসু মেঘো উট্ঠিতো, অত্তনো ৱসনট্ঠানং কাতুং ৱাযমাহী’’তি. সো ‘‘এৱং কৰিস্সামী’’তি দণ্ডকেহি কুটিকং কত্ৱা ‘‘ছদনত্থায তিণং আহৰিস্সামী’’তি একস্মিং মহাৱম্মিকপাদে তিণং ছিন্দতি. অথ নং ৱম্মিকে নিপন্নো কণ্হসপ্পো পাদে ডংসি, সো তস্মিংযেৱ ঠানে পতিতো. সাপি ‘‘ইদানি আগমিস্সতি, ইদানি আগমিস্সতী’’তি সব্বৰত্তিং খেপেত্ৱা ‘‘অদ্ধা মং সো ‘অনাথা এসা’তি মগ্গে ছড্ডেত্ৱা গতো ভৱিস্সতী’’তি আলোকে সঞ্জাতে পদানুসাৰেন ওলোকেন্তী ৱম্মিকপাদে পতিতং দিস্ৱা ‘‘মং নিস্সায নট্ঠো পুৰিসো’’তি পৰিদেৱিত্ৱা দহৰদাৰকং পস্সেনাদায মহল্লকং অঙ্গুলীহি গাহাপেত্ৱা মগ্গেন গচ্ছন্তী অন্তৰামগ্গে একং উত্তাননদিং দিস্ৱা ‘‘দ্ৱেপি দাৰকে একপ্পহাৰেনেৱ আদায গন্তুং ন সক্খিস্সামী’’তি জেট্ঠকং ওৰিমতীৰে ঠপেত্ৱা দহৰং পৰতীৰং নেত্ৱা পিলোতিকচুম্বটকে নিপজ্জাপেত্ৱা পুন নিৱত্তিত্ৱা ‘‘ইতৰং গহেত্ৱা গমিস্সামী’’তি নদিং ওতৰি.
অথস্সা নদীমজ্ঝং পত্তকালে একো সেনো ‘‘মংসপিণ্ডো অয’’ন্তি সঞ্ঞায দাৰকং ৱিজ্ঝিতুং আগচ্ছতি. সা হত্থং পসাৰেত্ৱা সেনং পলাপেসি. তস্সা তং হত্থৱিকাৰং দিস্ৱা মহল্লকদাৰকো ‘‘মং পক্কোসতী’’তি সঞ্ঞায নদিং ওতৰিত্ৱা সোতে পতিতো যথাসোতং অগমাসি. সোপি সেনো তস্সা অসম্পত্তায এৱ তং দহৰদাৰকং গণ্হিত্ৱা অগমাসি. সা বলৱসোকাভিভূতা অন্তৰামগ্গে ইমং ৱিলাপগীতং গাযন্তী গচ্ছতি –
‘‘উভো পুত্তা কালঙ্কতা, পন্থে ময্হং পতী মতো’’তি.
সা এৱং ৱিলপমানাৱ সাৱত্থিং পত্ৱা কুলসভাগং গন্ত্ৱাপি সোকৱসেনেৱ অত্তনো গেহং ৱৱত্থপেতুং অসক্কোন্তী ‘‘ইমস্মিং ঠানে এৱংৱিধং নাম কুলং অত্থি, কতৰং তং গেহ’’ন্তি পটিপুচ্ছি. ত্ৱং তং কুলং পটিপুচ্ছিত্ৱা কিং কৰিস্সসি? তেসং ৱসনগেহং ৱাতপ্পহাৰেন পতিতং, তত্থেৱ তে সব্বেপি জীৱিতক্খযং পত্তা, অথ নে খুদ্দকমহল্লকে একচিতকস্মিংযেৱ ঝাপেন্তি, পস্স এসা ধূমৱট্টি পঞ্ঞাযতীতি. সা তং কথং সুত্ৱাৱ কিং তুম্হে ৱদথা’’তি অত্তনো নিৱত্থসাটকং সন্ধাৰেতুং অসক্কোন্তী জাতনিযামেনেৱ বাহা পগ্গয্হ কন্দমানা ঞাতীনং চিতকট্ঠানং গন্ত্ৱা তং ৱিলাপগীতং পৰিপুণ্ণং কত্ৱা পৰিদেৱমানা –
‘‘উভো পুত্তা কালঙ্কতা, পন্থে ময্হং পতী মতো;
মাতা পিতা চ ভাতা চ, একচিতকস্মিং ডয্হৰে’’তি. –
আহ. অঞ্ঞেন জনেন সাটকং দিন্নম্পি ফালেত্ৱা ফালেত্ৱা ছড্ডেতি. অথ নং দিট্ঠদিট্ঠট্ঠানে মহাজনো পৰিৱাৰেত্ৱা চৰতি. অথস্সা ‘‘অযং পটাচাৰং পটপৰিহৰণং ৱিনা চৰতী’’তি পটাচাৰাতেৱ নামং অকংসু. যস্মা চস্সা সো নগ্গভাৱেন অলজ্জীআচাৰো পাকটো অহোসি, তস্মা পতিতো আচাৰো অস্সাতি পটাচাৰাত্ৱেৱ নামং অকংসু.
সা একদিৱসং সত্থৰি মহাজনস্স ধম্মং দেসেন্তে ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা পৰিসপৰিযন্তে অট্ঠাসি. সত্থা মেত্তাফৰণেন ফৰিত্ৱা ‘‘সতিং পটিলভ, ভগিনি, সতিং পটিলভ, ভগিনী’’তি আহ. তস্সা সত্থু ৱচনং সুত্ৱা বলৱহিৰোত্তপ্পং আগতং, সা তত্থেৱ ভূমিযং নিসীদি. অৱিদূৰে ঠিতো পুৰিসো উত্তৰিসাটকং খিপিত্ৱা অদাসি. সা তং নিৱাসেত্ৱা ধম্মং অস্সোসি. সত্থা তস্সা চৰিযৱসেন ইমা ধম্মপদে গাথা আহ –
‘‘ন সন্তি পুত্তা তাণায, ন পিতা নাপি বন্ধৱা;
অন্তকেনাধিপন্নস্স, নত্থি ঞাতীসু তাণতা.
‘‘এতমত্থৱসং ঞত্ৱা, পণ্ডিতো সীলসংৱুতো;
নিব্বানগমনং মগ্গং, খিপ্পমেৱ ৱিসোধযে’’তি. (ধ. প. ২৮৮-২৮৯);
সা গাথাপৰিযোসানে যথাঠিতাৱ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পব্বজ্জং যাচি. সত্থা ‘‘তস্সা ভিক্খুনিউপস্সযং গন্ত্ৱা পব্বজা’’তি পব্বজ্জং সম্পটিচ্ছি. সা পব্বজিত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পত্ৱা বুদ্ধৱচনং গণ্হন্তী ৱিনযপিটকে চিণ্ণৱসী অহোসি. অপৰভাগে সত্থা জেতৱনে নিসিন্নো ভিক্খুনিযো পটিপাটিযা ঠানন্তৰে ঠপেন্তো পটাচাৰং ৱিনযধৰানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
ধম্মদিন্নাথেৰীৱত্থু
২৩৯. পঞ্চমে ধম্মকথিকানন্তি ধম্মকথিকানং ভিক্খুনীনং ধম্মদিন্না অগ্গাতি দস্সেতি. সা কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং পৰাযত্তট্ঠানে নিব্বত্তিত্ৱা পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো অগ্গসাৱকস্স সুজাতত্থেৰস্স অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা সগ্গে নিব্বত্তি. সব্বং হেট্ঠা খেমাথেৰিযা অভিনীহাৰৱসেনেৱ ৱেদিতব্বং. ফুস্সবুদ্ধকালে পনেসা সত্থু ৱেমাতিকানং তিণ্ণং ভাতিকানং দানাধিকাৰে ঠপিতকম্মিকস্স গেহে ৱসমানা ‘‘একং দেহী’’তি ৱুত্তা দ্ৱে অদাসি. এৱং সব্বং অপৰিহাপেন্তী দত্ৱা দ্ৱেনৱুতিকপ্পে অতিক্কম্ম কস্সপবুদ্ধকালে কিকিস্স কাসিৰঞ্ঞো গেহে পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৱা সত্তন্নং ভগিনীনং অব্ভন্তৰা হুত্ৱা ৱীসতি ৱস্সসহস্সানি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স ৱসনপৰিৱেণং কাৰেত্ৱা একং বুদ্ধন্তৰং দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তী ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কুলগেহে পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৱা অপৰভাগে ৱিসাখসেট্ঠিনো গেহং গতা. ৱিসাখসেট্ঠি নাম বিম্বিসাৰস্স সহাযকো ৰঞ্ঞা সদ্ধিং দসবলস্স পঠমদস্সনং গন্ত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতো, অপৰভাগে অনাগামিফলং সচ্ছাকাসি.
সো তংদিৱসং ঘৰং গন্ত্ৱা সোপানমত্থকে ঠিতায ধম্মদিন্নায হত্থে পসাৰিতে হত্থং অনালম্বিত্ৱাৱ পাসাদং অভিৰুহি. ভুঞ্জমানোপি ‘‘ইমং দেথ, ইমং হৰথা’’তি ন ব্যাহৰি. ধম্মদিন্না কটচ্ছুং গহেত্ৱা পৰিৱিসমানা চিন্তেসি – ‘‘অযং মে হত্থালম্বকং দেন্তিযাপি হত্থং ন আলম্বি, ভুঞ্জমানোপি কিঞ্চি ন কথেতি, কো নু খো ময্হং দোসো’’তি? অথ নং ভুত্তাৱিং ‘‘কো নু খো মে, অয্য, দোসো’’তি পুচ্ছি. ধম্মদিন্নে তুয্হং দোসো নত্থি, অহং পন অজ্জ পট্ঠায সন্থৱৱসেন তুম্হাকং সন্তিকে নিসীদিতুং ৱা ঠাতুং ৱা আহৰাপেত্ৱা খাদিতুং ৱা ভুঞ্জিতুং ৱা অভব্বো. ত্ৱং সচে ইচ্ছসি, ইমস্মিং গেহে ৱস. নো চে ইচ্ছসি, যত্তকেন তে ধনেন অত্থো, তং গণ্হিত্ৱা কুলঘৰং গচ্ছাহীতি. অয্যপুত্ত, এৱং সন্তে অহং তুম্হেহি ছড্ডিতখেড়ং ৱমিতৱমনং সীসেন উক্খিপিত্ৱা ন চৰিস্সামি, ময্হং পব্বজ্জং অনুজানাথাতি. ৱিসাখো ‘‘সাধু, ধম্মদিন্নে’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচেত্ৱা ধম্মদিন্নং সুৱণ্ণসিৱিকায ভিক্খুনিউপস্সযং পব্বজ্জত্থায পেসেসি.
সা পব্বজিত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অযং তাৱ সেট্ঠি ঘৰমজ্ঝে ঠিতোৱ দুক্খস্সন্তং অকাসি, পব্বজ্জং লদ্ধকালতো পট্ঠায পন মযাপি দুক্খস্সন্তং কাতুং ৱট্টতী’’তি আচৰিযুপজ্ঝাযানং সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘অয্যে, ময্হং আকিণ্ণট্ঠানে চিত্তং ন ৰমতি, গামকাৱাসং গচ্ছামী’’তি আহ. থেৰিযো তস্সা মহাকুলা নিক্খম্ম পব্বজিতভাৱেন চিত্তং ৱাৰেতুং অসক্কোন্তিযো তং গহেত্ৱা গামকাৱাসং অগমংসু. সা অতীতে মদ্দিতসঙ্খাৰতায নচিৰস্সেৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. অথস্সা এতদহোসি – ‘‘ময্হং কিচ্চং মত্থকং পত্তং, ইধ ৱসিত্ৱা কিং কৰিস্সামি, ৰাজগহমেৱ গচ্ছামি, তত্ৰ মং নিস্সায বহু ঞাতিসঙ্ঘো পুঞ্ঞানি কৰিস্সতী’’তি থেৰিযো গহেত্ৱা নগৰমেৱ পচ্চাগতা.
ৱিসাখো তস্সা আগতভাৱং ঞত্ৱা ‘‘সীঘং আগতা উক্কণ্ঠিতা নু খো ভৱিস্সতী’’তি সাযন্হসমযে তস্সা সন্তিকং গন্ত্ৱা অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো ‘‘উক্কণ্ঠিতভাৱং পুচ্ছিতুং অযুত্ত’’ন্তি পঞ্চক্খন্ধাদিৱসেন পঞ্হে পুচ্ছি, ধম্মদিন্না খগ্গেন উপ্পলনালং ছিন্দন্তী ৱিয পুচ্ছিতং পুচ্ছিতং ৱিস্সজ্জেসি. উপাসকো ধম্মদিন্নাথেৰিযা ঞাণস্স সূৰভাৱং ঞত্ৱা অত্তনো অধিগতট্ঠানে পটিপাটিযা তীসু মগ্গেসু সব্বাকাৰেন পঞ্হে পুচ্ছিত্ৱা উগ্গহৱসেন অৰহত্তমগ্গেপি পুচ্ছি. ধম্মদিন্নাথেৰীপি উপাসকস্স যাৱ অনাগামিফলাৱ ৱিসযভাৱং ঞত্ৱা ‘‘ইদানি অত্তনো ৱিসযং অতিক্কমিত্ৱা ধাৱতী’’তি তং নিৱত্তেন্তী ‘‘অচ্চসৰা, আৱুসো ৱিসাখ, পঞ্হে, নাসক্খি পঞ্হানং পৰিযন্তং গহেতুং, নিব্বানোগধঞ্হি, আৱুসো ৱিসাখ, ব্ৰহ্মচৰিযং নিব্বানপৰাযণং নিব্বানপৰিযোসানং. আকঙ্খমানো চ ত্ৱং, আৱুসো ৱিসাখ, ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পুচ্ছেয্যাসি. যথা চ তে ভগৱা ব্যাকৰোতি, তথা নং ধাৰেয্যাসী’’তি (ম. নি. ১.৪৬৬) আহ.
ৱিসাখো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা সব্বং পুচ্ছাৱিস্সজ্জননযং কথেসি. সত্থা তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘মম ধীতায অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু খন্ধেসু তণ্হা নত্থী’’তি ৱত্ৱা ধম্মপদে ইমং গাথমাহ –
‘‘যস্স পুৰে চ পচ্ছা চ, মজ্ঝে চ নত্থি কিঞ্চনং;
অকিঞ্চনং অনাদানং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণ’’ন্তি. (ধ. প. ৪২১);
ততো ধম্মদিন্নায সাধুকাৰং দত্ৱা ৱিসাখং উপাসকং এতদৱোচ – ‘‘পণ্ডিতা, ৱিসাখ, ধম্মদিন্না ভিক্খুনী, মহাপঞ্ঞা ৱিসাখ, ধম্মদিন্না ভিক্খুনী. মং চেপি ত্ৱং, ৱিসাখ, এতমত্থং পুচ্ছেয্যাসি, অহম্পি তং এৱমেৱ ব্যাকৰেয্যং, যথা তং ধম্মদিন্নায ভিক্খুনিযা ব্যাকতং, এসো চেৱেতস্স অত্থো, এৱঞ্চ নং ধাৰেহী’’তি. এৱমেতং ৱত্থু সমুট্ঠিতং. অপৰভাগে সত্থা জেতৱনে নিসিন্নো পটিপাটিযা ভিক্খুনিযো ঠানন্তৰে ঠপেন্তো ইদমেৱ চূড়ৱেদল্লং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা থেৰিং ইমস্মিং সাসনে ধম্মকথিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
নন্দাথেৰীৱত্থু
২৪০. ছট্ঠে ঝাযীনং যদিদং নন্দাতি ঝানাভিৰতানং, নন্দা থেৰী, অগ্গাতি দস্সেতি. সা কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং কুলগেহে পটিসন্ধিং গহেত্ৱা অপৰভাগে সত্থু ধম্মং সুণন্তী সত্থাৰং একং ভিক্খুনিং ঝানাভিৰতানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা ততো কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা অম্হাকং সত্থু নিব্বত্তিতো পুৰেতৰমেৱ মহাপজাপতিগোতমিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি, নন্দাতিস্সা নামং অকংসু. ৰূপনন্দাতিপি ৱুচ্চতি. সা অপৰভাগে উত্তমৰূপভাৱেন জনপদকল্যাণী নাম জাতা.
সা অম্হাকং দসবলে সব্বঞ্ঞুতং পত্ৱা অনুপুব্বেন কপিলৱত্থুং আগন্ত্ৱা নন্দঞ্চ ৰাহুলঞ্চ পব্বাজেত্ৱা পক্কন্তে সুদ্ধোদনমহাৰাজস্স পৰিনিব্বুতকালে ‘‘মহাপজাপতিগোতমী চ ৰাহুলমাতা চ নিক্খমিত্ৱা সত্থু সন্তিকে পব্বজিতা’’তি ঞত্ৱা ‘‘ইমাসং পব্বজিতকালতো পট্ঠায ময্হং ইধ কিং কম্ম’’ন্তি মহাপজাপতিযা সন্তিকং গন্ত্ৱা পব্বজি. পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায ‘‘সত্থা ৰূপং গৰহতী’’তি সত্থু উপট্ঠানং ন গচ্ছতি, ওৱাদৱাৰে সম্পত্তে অঞ্ঞং পেসেত্ৱা ওৱাদং আহৰাপেতি. সত্থা তস্সা ৰূপমদমত্তভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অত্তনো ওৱাদং অত্তনাৱ আগন্ত্ৱা গণ্হন্তু, ন ভিক্খুনীহি অঞ্ঞা পেসেতব্বা’’তি আহ. ততো ৰূপনন্দা অঞ্ঞং মগ্গং অপস্সন্তী অকামা ওৱাদং অগমাসি.
সত্থা তস্সা চৰিতৱসেন ইদ্ধিযা একং ইত্থিৰূপং নিম্মিনিত্ৱা তালৱণ্টং গহেত্ৱা বীজমানং ৱিয অকাসি. ৰূপনন্দা তং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অহং অকাৰণেনেৱ পমত্তা হুত্ৱা নাগচ্ছামি, এৱৰূপাপি ইত্থিযো সত্থু সন্তিকে ৱিস্সত্থা চৰন্তি. মম ৰূপং এতাসং ৰূপস্স কলং নাগ্ঘতি সোড়সিং, অজানিত্ৱাৱ এত্তকং কালং ন আগতম্হী’’তি তমেৱ ইত্থিনিমিত্তং গণ্হিত্ৱা ওলোকেন্তী অট্ঠাসি. সত্থা তস্সা পুব্বহেতুসম্পন্নতায ‘‘অট্ঠীনং নগৰং কত’’ন্তি (ধ. প. ১৫০) ধম্মপদে গাথং ৱত্ৱা –
‘‘চৰং ৱা যদি ৱা তিট্ঠং, নিসিন্নো উদ ৱা সয’’ন্তি. (সু. নি. ১৯৫) –
সুত্তং অভাসি. সা তস্মিংযেৱ ৰূপে খযৱযং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. ইমস্মিং ঠানে ইদং ৱত্থু হেট্ঠা খেমাথেৰিযা ৱত্থুনা সদিসমেৱাতি ন ৱিত্থাৰিতং. ততো পট্ঠায, ৰূপনন্দা, ঝানাভিৰতানং অন্তৰে ধুৰপ্পত্তা অহোসি. সত্থা অপৰভাগে জেতৱনে নিসিন্নো পটিপাটিযা ভিক্খুনিযো ঠানন্তৰে ঠপেন্তো নন্দাথেৰিং ঝাযীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
সোণাথেৰীৱত্থু
২৪১. সত্তমে আৰদ্ধৱীৰিযানন্তি পগ্গহিতপৰিপুণ্ণৱীৰিযানং সোণা অগ্গাতি দস্সেতি. অযং কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে পটিসন্ধিং গহেত্ৱা অপৰভাগে ধম্মং সুণন্তী সত্থাৰং একং ভিক্খুনিং আৰদ্ধৱীৰিযানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং কুলগেহে পটিসন্ধিং গহেত্ৱা অপৰভাগে ঘৰাৱাসে ৱুত্থা বহূ পুত্তধীতৰো লভিত্ৱা সব্বেপি ৱিসুং ৱিসুং ঘৰাৱাসে পতিট্ঠাপেসি. তে ততো পট্ঠায ‘‘অযং অম্হাকং কিং কৰিস্সতী’’তি তং অত্তনো সন্তিকং আগতং ‘‘মাতা’’তি সঞ্ঞম্পি ন কৰিংসু. বহুপুত্তিকসোণা তেসং অত্তনি অগাৰৱভাৱং ঞত্ৱা ‘‘ঘৰাৱাসেন কিং কৰিস্সামী’’তি নিক্খমিত্ৱা পব্বজি. অথ নং ভিক্খুনিযো ‘‘অযং ৱত্তং ন জানাতি, অযুত্তং কৰোতী’’তি দণ্ডকম্মং কৰোন্তি. পুত্তধীতৰো তং দণ্ডকম্মং আহৰন্তিং দিস্ৱা ‘‘অযং যাৱজ্জদিৱসা সিক্খামত্তম্পি ন জানাতী’’তি দিট্ঠদিট্ঠট্ঠানে উপ্পণ্ডেসুং. সা তেসং ৱচনং সুত্ৱা উপ্পন্নসংৱেগা ‘‘অত্তনো গতিৱিসোধনং কাতুং ৱট্টতী’’তি নিসিন্নট্ঠানেপি ঠিতট্ঠানেপি দ্ৱত্তিংসাকাৰং সজ্ঝাযতি. সা যথেৱ পুব্বে বহুপুত্তিকসোণত্থেৰীতি পঞ্ঞাযিত্থ, এৱং পচ্ছা আৰদ্ধৱীৰিযসোণত্থেৰীতি পাকটা জাতা.
অথেকদিৱসং ভিক্খুনিযো ৱিহাৰং গচ্ছন্তিযো ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স উদকং তাপেয্যাসি, সোণে’’তি ৱত্ৱা অগমংসু. সাপি উদকতাপনতো পুৰেতৰমেৱ অগ্গিসালায চঙ্কমিত্ৱা চঙ্কমিত্ৱা দ্ৱত্তিংসাকাৰং সজ্ঝাযন্তী ৱিপস্সনং ৱড্ঢেসি. সত্থা গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৱ ইমং ওভাসগাথং অভাসি –
‘‘যো চ ৱস্সসতং জীৱে, অপস্সং ধম্মমুত্তমং;
একাহং জীৱিতং সেয্যো, পস্সতো ধম্মমুত্তম’’ন্তি. (ধ. প. ১১৫);
সা গাথাপৰিযোসানে অৰহত্তং পত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অহং অৰহত্তং পত্তা, আগন্তুকজনো চ অনুপধাৰেত্ৱাৱ মযি অৱঞ্ঞায কিঞ্চি ৱত্ৱা বহুং অপুঞ্ঞম্পি পসৱেয্য, তস্মা সংলক্খণকাৰণং কাতুং ৱট্টতী’’তি. সা উদকভাজনং উদ্ধনং আৰোপেত্ৱা হেট্ঠা অগ্গিং ন অকাসি. ভিক্খুনিযো আগন্ত্ৱা উদ্ধনং ওলোকেন্তিযো অগ্গিং অদিস্ৱা ‘‘ইমং মহল্লিকং ‘ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স উদকং তাপেহী’তি অৱোচুম্হ, অজ্জাপি উদ্ধনে অগ্গিম্পি ন কৰোতী’’তি আহংসু. অয্যে, কিং তুম্হাকং অগ্গিনা, উণ্হোদকেন ন্হাযিতুকামা ভাজনতো উদকং গহেত্ৱা ন্হাযথাতি? তাপি ‘‘ভৱিস্সতি এত্থ কাৰণ’’ন্তি গন্ত্ৱা উদকে হত্থং ওতাৰেত্ৱা উণ্হভাৱং ঞত্ৱা এককুটং আহৰিত্ৱা উদকং গণ্হন্তি, গহিতগহিতট্ঠানং পৰিপূৰতি. তদা সব্বাৱ তস্সা অৰহত্তে ঠিতভাৱং ঞত্ৱা দহৰতৰা তাৱ পঞ্চপতিট্ঠিতেন পাদেসু পতিত্ৱা ‘‘মযং, অয্যে, এত্তকং কালং তুম্হে অনুপধাৰেত্ৱা ৱিহেঠেত্ৱা ৱিহেঠেত্ৱা কথযিম্হ, খমথ নো’’তি খমাপেসুং. ৱুদ্ধতৰাপি উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা ‘‘খম, অয্যে’’তি খমাপেসুং. ততো পট্ঠায ‘‘মহল্লককালে পব্বজিত্ৱাপি আৰদ্ধৱীৰিযভাৱেন নচিৰস্সেৱ অগ্গফলে পতিট্ঠিতা’’তি থেৰিযা গুণো পাকটো অহোসি. অপৰভাগে সত্থা জেতৱনে নিসীদিত্ৱা ভিক্খুনিযো পটিপাটিযা ঠানন্তৰে ঠপেন্তো সোণত্থেৰিং আৰদ্ধৱীৰিযানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
বকুলাথেৰীৱত্থু
২৪২. অট্ঠমে দিব্বচক্খুকানং যদিদং বকুলাতি দিব্বচক্খুকানং, বকুলা থেৰী, অগ্গাতি দস্সেতি. অযং কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা সত্থু ধম্মকথং সুণন্তী সত্থাৰং একং ভিক্খুনিং দিব্বচক্খুকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৱেসু চ মনুস্সেসু চ সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰভাগে সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধা পব্বজিত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. সা ততো পট্ঠায দিব্বচক্খুম্হি চিণ্ণৱসী অহোসি. অপৰভাগে সত্থা জেতৱনে নিসিন্নো ভিক্খুনিযো পটিপাটিযা ঠানন্তৰে ঠপেন্তো ইমং থেৰিং দিব্বচক্খুকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
কুণ্ডলকেসাথেৰীৱত্থু
২৪৩. নৱমে খিপ্পাভিঞ্ঞানন্তি খিপ্পাভিঞ্ঞানং ভিক্খুনীনং, ভদ্দা কুণ্ডলকেসা, অগ্গাতি দস্সেতি. অযম্পি হি পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং কুলগেহে নিব্বত্তা সত্থু ধম্মকথং সুত্ৱা সত্থাৰং একং ভিক্খুনিং খিপ্পাভিঞ্ঞানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা কস্সপবুদ্ধকালে কিকিস্স কাসিৰঞ্ঞো গেহে সত্তন্নং ভগিনীনং অব্ভন্তৰা হুত্ৱা ৱীসতি ৱস্সসহস্সানি দস সীলানি সমাদায কোমাৰিকব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তী সঙ্ঘস্স ৱসনপৰিৱেণং কাৰেত্ৱা একং বুদ্ধন্তৰং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰাজগহনগৰে সেট্ঠিকুলে পটিসন্ধিং গণ্হি, ভদ্দাতিস্সা নামং অকংসু.
তংদিৱসংযেৱ চ তস্মিং নগৰে পুৰোহিতপুত্তো জাতো. তস্স জাতৱেলায ৰাজনিৱেসনং আদিং কত্ৱা সকলনগৰে আৱুধানি পজ্জলিংসু. পুৰোহিতো পাতোৱ ৰাজকুলং গন্ত্ৱা ৰাজানং সুখসেয্যং পুচ্ছি. ৰাজা ‘‘কুতো মে, আচৰিয, সুখসেয্যা, অজ্জ সব্বৰত্তিং ৰাজনিৱেসনে আৱুধানি পজ্জলিতানি দিস্ৱা ভযপ্পত্তা অহুম্হা’’তি আহ. মহাৰাজ, তপ্পচ্চযা মা চিন্তযিত্থ, ন তুম্হাকংযেৱ গেহে আৱুধানি পজ্জলিংসু, সকলনগৰে এৱং অহোসীতি. কিং কাৰণা, আচৰিযাতি? অম্হাকং গেহে চোৰনক্খত্তেন দাৰকো জাতো, সো সকলনগৰস্স সত্তু হুত্ৱা উপ্পন্নো, তস্সেতং পুব্বনিমিত্তং. তুম্হাকং উপদ্দৱো নত্থি, সচে পন ইচ্ছথ, হাৰেম নন্তি. অম্হাকং পীড়ায অসতিযা হাৰণকম্মং নত্থীতি. পুৰোহিতো ‘‘মম পুত্তো অত্তনো নামং গহেত্ৱাৱ আগতো’’তি সত্তুকোতেৱস্স নামং অকাসি. সেট্ঠিগেহেপি ভদ্দা ৱড্ঢতি, পুৰোহিতগেহেপি সত্তুকো ৱড্ঢতি. সো অত্তনো আধাৱনৱিধাৱনেন কীড়িতুং সমত্থকালতো পট্ঠায অত্তনো ৱিচৰণট্ঠানে যং যং পস্সতি, তং তং সব্বং আহৰিত্ৱা মাতাপিতূনং গেহং পূৰেতি. পিতা নং কাৰণসহস্সম্পি ৱত্ৱা ৱাৰেতুং নাসক্খি.
অপৰভাগে পনস্স ৱযপ্পত্তস্স সব্বাকাৰেনাপি ৱাৰেতুং অসক্কুণেয্যভাৱং ঞত্ৱা দ্ৱে নীলসাটকে দত্ৱা সন্ধিচ্ছেদনউপকৰণঞ্চ সিঙ্ঘাটকযন্তঞ্চ হত্থে দত্ৱা ‘‘ত্ৱং ইমিনাৱ কম্মেন জীৱাহী’’তি নং ৱিস্সজ্জেসি. সো তংদিৱসতো পট্ঠায সিঙ্ঘাটকযন্তং খিপিত্ৱা কুলানং পাসাদে আৰুয্হ সন্ধিং ছিন্দিত্ৱা পৰকুলেসু নিক্খিত্তভণ্ডং অত্তনা ঠপিতং ৱিয গহেত্ৱা গচ্ছতি. সকলনগৰে তেন অৱিলুত্তগেহং নাম নাহোসি. একদিৱসং ৰাজা ৰথেন নগৰে ৱিচৰন্তো সাৰথিং পুচ্ছি – ‘‘কিং নু খো ইমস্মিং নগৰে তস্মিং তস্মিং ঘৰে ছিদ্দমেৱ পঞ্ঞাযতী’’তি. দেৱ ইমস্মিং নগৰে সত্তুকো নাম চোৰো ভিত্তিং ছিন্দিত্ৱা কুলানং সন্তকং হৰতীতি. ৰাজা নগৰগুত্তিকং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘ইমস্মিং কিৰ নগৰে এৱৰূপো নাম চোৰো অত্থি, কস্মা নং ন গণ্হসী’’তি আহ. মযং, দেৱ, তং চোৰং সহোড্ঢং পস্সিতুং ন সক্কোমাতি. সচে অজ্জ নং চোৰং গণ্হসি, জীৱসি. সচে ন গণ্হসি, ৰাজাণং তে কৰিস্সামীতি. এৱং দেৱাতি নগৰগুত্তিকো সকলনগৰে মনুস্সে চাৰেত্ৱা তং ভিত্তিং ছিন্দিত্ৱা পৰভণ্ডং অৱহৰন্তং সহোড্ঢমেৱ গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেসি. ৰাজা ‘‘ইমং চোৰং দক্খিণদ্ৱাৰেন নীহৰিত্ৱা ঘাতেথা’’তি আহ. নগৰগুত্তিকো ৰঞ্ঞো পটিস্সুণিত্ৱা তং চোৰং চতুক্কে চতুক্কে পহাৰসহস্সেন তাড়েন্তো গাহাপেত্ৱা দক্খিণদ্ৱাৰং গচ্ছতি.
তস্মিং সমযে অযং ভদ্দা নাম সেট্ঠিধীতা মহাজনস্স কোলাহলসদ্দেন সীহপঞ্জৰং উগ্ঘাটেত্ৱা ওলোকেন্তী তং সত্তুকং চোৰং তথা নীযমানং দিস্ৱা উভোহি হত্থেহি হদযং সন্ধাৰেন্তী গন্ত্ৱা সিৰিসযনে অধোমুখা নিপজ্জি. সা চ তস্স কুলস্স একধীতা, তেনস্সা ঞাতকা অপ্পমত্তকম্পি মুখৱিকাৰং সহিতুং ন সক্কোন্তি. অথ নং মাতা সযনে নিপন্নং দিস্ৱা ‘‘কিং কৰোসি, অম্মা’’তি পুচ্ছি. এতং ৱজ্ঝং কত্ৱা নীযমানং চোৰং অদ্দস, অম্মাতি? আম, অম্মাতি. এতং লভমানা জীৱিস্সামি, অলভমানায মে মৰণমেৱাতি. তে তং নানপ্পকাৰেনপি সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তা ‘‘মৰণা জীৱিতং সেয্যো’’তি সল্লক্খেসুং. অথস্সা পিতা নগৰগুত্তিকস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা সহস্সং লঞ্জং দত্ৱা ‘‘ময্হং ধীতা চোৰে পটিবদ্ধচিত্তা, যেন কেনচি উপাযেন ইমং মুঞ্চা’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি সেট্ঠিস্স পটিস্সুণিত্ৱা চোৰং গহেত্ৱা যাৱ সূৰিযস্স অত্থঙ্গমনা ইতো চিতো চ পপঞ্চাপেত্ৱা সূৰিযে অত্থঙ্গতে চাৰকতো একং মনুস্সং নীহৰাপেত্ৱা সত্তুকস্স বন্ধনং মোচেত্ৱা সত্তুকং সেট্ঠিগেহং পেসেত্ৱা তেন বন্ধনেন ইতৰং বন্ধিত্ৱা দক্খিণদ্ৱাৰেন নীহৰিত্ৱা ঘাতেসি. সেট্ঠিদাসাপি সত্তুকং গহেত্ৱা সেট্ঠিনো নিৱেসনং আগমংসু. তং দিস্ৱা সেট্ঠি ‘‘ধীতু মনং পূৰেস্সামী’’তি সত্তুকং গন্ধোদকেন ন্হাপেত্ৱা সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতং কাৰেত্ৱা পাসাদং পেসেসি. ভদ্দাপি ‘‘পৰিপুণ্ণো মে সঙ্কপ্পো’’তি অনেকালঙ্কাৰেন অলঙ্কৰিত্ৱা তং পৰিচৰতি.
সত্তুকো কতিপাহং ৱীতিনামেত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ইমিস্সা পসাধনভণ্ডকং ময্হং ভৱিস্সতি, কেনচি উপাযেন ইমং আভৰণং গহেতুং ৱট্টতী’’তি সমীপে সুখেন নিসিন্নকালে ভদ্দং আহ – ‘‘ময্হং একং ৱচনং ৱত্তব্বং অত্থী’’তি. সেট্ঠিধীতা সহস্সলাভং লভিত্ৱা ৱিয তুট্ঠমানসা ‘‘ৱিস্সত্থং ৱদেহি, অয্যা’’তি আহ. ত্ৱং চিন্তেসি – ‘‘মং নিস্সায ইমিনা জীৱিতং লদ্ধ’’ন্তি, অহং পন গহিতমত্তোৱ চোৰপপাতপব্বতে অধিৱত্থায দেৱতায ‘‘সচাহং জীৱিতং লভিস্সামি, বলিকম্মং তে দস্সামী’’তি আযাচিং. তং নিস্সায মযা জীৱিতং লদ্ধং, সীঘং বলিকম্মং সজ্জাপেহীতি. ভদ্দা, ‘‘অহং তস্স মনং পূৰেস্সামী’’তি বলিকম্মং সজ্জাপেত্ৱা সব্বং পসাধনং পসাধেত্ৱা একযানে আৰুয্হ সামিকেন সদ্ধিং চোৰপপাতপব্বতং গন্ত্ৱা ‘‘পব্বতদেৱতায বলিকম্মং কৰিস্সামী’’তি অভিৰুহিতুং আৰদ্ধা. সত্তুকো চিন্তেসি – ‘‘সব্বেসু অভিৰুহন্তেসু মম ইমিস্সা আভৰণং গহেতুং ন ওকাসো ভৱিস্সতী’’তি তমেৱ বলিভাজনং গাহাপেত্ৱা পব্বতং অভিৰুহি.
সো ভদ্দায সদ্ধিং কথেন্তো পিযকথং ন কথেতি. সা ইঙ্গিতেনেৱ তস্স অধিপ্পাযং অঞ্ঞাসি. অথ নং সো আহ – ‘‘ভদ্দে, তৱ উত্তৰিসাটকং ওমুঞ্চিত্ৱা কাযাৰুড়্হং তে পসাধনং এত্থ ভণ্ডিকং কৰোহী’’তি. সামি ময্হং কো অপৰাধোতি? কিং পনাহং, বালে, বলিকম্মত্থং আগতোতি সঞ্ঞং কৰোসি? অহঞ্হি ইমিস্সা দেৱতায যকনং উব্বট্ঠেত্ৱা দদেয্যং, বলিকম্মাপদেসেন পন তৱ আভৰণং গণ্হিতুকামো হুত্ৱা আগতোম্হীতি. কস্স পন, অয্য, পসাধনং, কস্স অহন্তি? মযং এৱৰূপং ন জানাম, অঞ্ঞং তৱ সন্তকং, অঞ্ঞং মম সন্তকন্তি. সাধু, অয্য, একং পন মে অধিপ্পাযং পূৰেথ, অলঙ্কতনিযামেনেৱ মে পুৰতো চ পচ্ছতো চ আলিঙ্গিতুং দেথাতি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. সা তেন সম্পটিচ্ছিতভাৱং ঞত্ৱা পুৰতো আলিঙ্গিত্ৱা পচ্ছতো আলিঙ্গন্তী ৱিয হুত্ৱা পব্বতপপাতে পাতেসি. সো পতন্তো আকাসেযেৱ চুণ্ণৱিচুণ্ণো অহোসি. তায কতং ৱিচিত্ৰভাৱং দিস্ৱা পব্বতে অধিৱত্থা দেৱতা গুণকিত্তনৱসেন ইমা গাথা আহ –
‘‘ন সো সব্বেসু ঠানেসু, পুৰিসো হোতি পণ্ডিতো;
ইত্থীপি পণ্ডিতা হোতি, তত্থ তত্থ ৱিচক্খণা.
‘‘ন সো সব্বেসু ঠানেসু, পুৰিসো হোতি পণ্ডিতো;
ইত্থীপি পণ্ডিতা হোতি, মুহুত্তমপি চিন্তযে’’তি. (অপ. থেৰী ২.৩.৩১-৩২);
ততো ভদ্দা চিন্তেসি – ‘‘ন সক্কা মযা ইমিনা নিযামেন পুন গেহং গন্তুং, ইতোৱ গন্ত্ৱা একং পব্বজ্জং পব্বজিস্সামী’’তি, নিগণ্ঠাৰামং গন্ত্ৱা নিগণ্ঠে পব্বজ্জং যাচি. অথ নং তে আহংসু – ‘‘কেন নিযামেন পব্বজ্জা হোতূ’’তি? যং তুম্হাকং পব্বজ্জায উত্তমং, তদেৱ কৰোথাতি. তে ‘‘সাধূ’’তি তস্সা তালট্ঠিনা কেসে লুঞ্চিত্ৱা পব্বাজেসুং. কেসা পুন ৱড্ঢন্তা ৰাসিৰাসিৱসেন কুণ্ডলাৱত্তা হুত্ৱা ৱড্ঢিংসু. সা তেনেৱ কাৰণেন কুণ্ডলকেসা নাম জাতা. সা অত্তনো পব্বজিতট্ঠানে সব্বসিপ্পং উগ্গণ্হিত্ৱা ‘‘এতেসং ইতো উত্তৰি ৱিসেসো নত্থী’’তি ঞত্ৱা গামনিগমৰাজধানিযো ৱিচৰন্তী যত্থ যত্থ পণ্ডিতা অত্থি, তত্থ তত্থ গন্ত্ৱা তেসং জাননসিপ্পং সব্বমেৱ উগ্গণ্হাতি. অথস্সা বহূসু ঠানেসু সিক্খিতভাৱেন পটিৱাদং দাতুং সমত্থা ন হোন্তি. সা অত্তনা সদ্ধিং কথেতুং সমত্থং অদিস্ৱা যং গামং ৱা নিগমং ৱা পৱিসতি, তস্স দ্ৱাৰে ৱালুকৰাসিং কত্ৱা তত্থ জম্বুসাখং ঠপেতি. ‘‘যো মম ৱাদং আৰোপেতুং সক্কোতি, সো ইমং সাখং মদ্দতূ’’তি সমীপে ঠিতানং দাৰকানং সঞ্ঞং দেতি. তং সত্তাহম্পি মদ্দন্তা ন হোন্তি. অথ নং গহেত্ৱা পক্কমতি.
তস্মিং সমযে অম্হাকং ভগৱা লোকে নিব্বত্তিত্ৱা সাৱত্থিং উপনিস্সায জেতৱনে ৱিহৰতি. কুণ্ডলকেসাপি খো অনুপুব্বেন সাৱত্থিং পত্ৱা অন্তোনগৰং পৱিসমানা পোৰাণকনিযামেনেৱ ৱালুকাৰাসিম্হি সাখং ঠপেত্ৱা দাৰকানং সঞ্ঞং দত্ৱা পাৱিসি. তস্মিং সমযে ধম্মসেনাপতি ভিক্খুসঙ্ঘে পৱিট্ঠে এককোৱ নগৰং পৱিসন্তো ৱালুকাথূপে জম্বুসাখং দিস্ৱা ‘‘কস্মা অযং ঠপিতা’’তি পুচ্ছি. দাৰকা তং কাৰণং অপৰিহাপেত্ৱা কথেসুং. এৱং সন্তে ইমং গহেত্ৱা মদ্দথ, দাৰকাতি. তেসু থেৰস্স ৱচনং সুত্ৱা একচ্চে মদ্দিতুং ন ৱিসহিংসু, একচ্চে তংখণেযেৱ মদ্দিত্ৱা চুণ্ণৱিচুণ্ণং অকংসু. কুণ্ডলকেসা ভত্তকিচ্চং কত্ৱা নিক্খমন্তী তং সাখং মদ্দিতং দিস্ৱা ‘‘কস্সেতং কম্ম’’ন্তি পুচ্ছি. অথস্সা ধম্মসেনাপতিনা কাৰাপিতভাৱং কথযিংসু. সা ‘‘অত্তনো থামং অজানন্তো ইমং সাখং মদ্দাপেতুং নো ৱিসহিস্সতি, অদ্ধা মহন্তো এসো ভৱিস্সতি. অহম্পি পন খুদ্দিকা ভৱন্তী ন সোভিস্সামি, অন্তোগামমেৱ পৱিসিত্ৱা পৰিসায সঞ্ঞং দাতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা তথা অকাসি. অসীতিকুলসহস্সনিৱাসে নগৰে সভাগসভাগৱসেন সব্বেৱ সঞ্জানিংসূতি ৱেদিতব্বং.
থেৰোপি ভত্তকিচ্চং কত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি. অথাযং কুণ্ডলকেসা মহাজনপৰিৱুতা থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পটিসন্থাৰং কত্ৱা একমন্তং ঠত্ৱা, ‘‘ভন্তে, তুম্হেহি সাখা মদ্দাপিতা’’তি পুচ্ছি. আম, মযা মদ্দাপিতাতি. এৱং সন্তে তুম্হেহি সদ্ধিং অম্হাকং ৱাদো হোতু, ভন্তেতি. হোতু, ভদ্দেতি. কস্স পুচ্ছা হোতু, কস্স ৱিস্সজ্জনন্তি? পুচ্ছা নাম অম্হাকং পত্তা, ত্ৱং পন তুয্হং জাননকং পুচ্ছাতি. সা থেৰেন দিন্নঅনুমতিযা সব্বমেৱ অত্তনো জাননকং ৱাদং পুচ্ছি, থেৰো সব্বং ৱিস্সজ্জেসি. সা সব্বং পুচ্ছিত্ৱা তুণ্হী অহোসি. অথ নং থেৰো আহ – ‘‘তযা বহুং পুচ্ছিতং, মযম্পি একং পঞ্হং পুচ্ছামা’’তি. পুচ্ছথ, ভন্তেতি. একং নাম কিন্তি? কুণ্ডলকেসা ‘‘ন জানামি, ভন্তে’’তি আহ. ত্ৱং এত্তকম্পি ন জানাসি, অঞ্ঞং কিং জানিস্সসীতি? সা থেৰস্স পাদেসু পতিত্ৱা ‘‘তুম্হাকং সৰণং গচ্ছামি, ভন্তে’’তি আহ. মম সৰণগমনকম্মং নত্থি, সদেৱকে লোকে অগ্গপুগ্গলো ধুৰৱিহাৰে ৱসতি, তং সৰণং গচ্ছাহীতি. সা ‘‘এৱং কৰিস্সামি, ভন্তে’’তি সাযন্হসমযে সত্থু ধম্মদেসনাৱেলায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. সত্থা তস্সা মদ্দিতসঙ্খাৰায চৰিযাৱসেন ধম্মপদে ইমং গাথমাহ –
‘‘সহস্সমপি চে গাথা, অনত্থপদসংহিতা;
একং গাথাপদং সেয্যো, যং সুত্ৱা উপসম্মতী’’তি. (ধ. প. ১০১);
সা গাথাপৰিযোসানে যথাঠিতাৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পত্ৱা পব্বজ্জং যাচি. সত্থা তস্সা পব্বজ্জং সম্পটিচ্ছি. সা ভিক্খুনুপস্সযং গন্ত্ৱা পব্বজি. অপৰভাগে চতুপৰিসমজ্ঝে কথা উদপাদি – ‘‘মহন্তা ৱতাযং ভদ্দা কুণ্ডলকেসা, যা চতুপ্পদিকগাথাৱসানে অৰহত্তং পত্তা’’তি. সত্থা তং কাৰণং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা থেৰিং খিপ্পাভিঞ্ঞানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
ভদ্দাকাপিলানীথেৰীৱত্থু
২৪৪. দসমে পুব্বেনিৱাসন্তি পুব্বে নিৱুত্থক্খন্ধসন্তানং অনুস্সৰন্তীনং ভদ্দা কাপিলানী অগ্গাতি দস্সেতি. সা কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তী সত্থাৰং একং ভিক্খুনিং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰন্তীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা অনুপ্পন্নে বুদ্ধে বাৰাণসিযং কুলগেহে পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৱা অত্তনো সামিভগিনিযা সদ্ধিং কলহং কৰোন্তী তায পচ্চেকবুদ্ধস্স পিণ্ডপাতে দিন্নে, ‘‘অযং ইমস্স পিণ্ডপাতং দত্ৱা অত্তনো ৱসং ৱত্তেতী’’তি পচ্চেকবুদ্ধস্স হত্থতো পত্তং গণ্হিত্ৱা ভত্তং ছড্ডেত্ৱা কললস্স পূৰেত্ৱা অদাসি. মহাজনো ‘‘বালা অয’’ন্তি গৰহিত্ৱা, ‘‘যায তে সদ্ধিং কলহো কতো, তস্সা কিঞ্চি ন কৰোসি, পচ্চেকবুদ্ধো তে কিং অপৰজ্ঝতী’’তি আহ. সা তেসং ৱচনেন লজ্জাযমানা পুন পত্তং গহেত্ৱা কললং হাৰেত্ৱা ধোৱিত্ৱা গন্ধচুণ্ণেন উব্বট্টেত্ৱা চতুমধুৰস্স পূৰেত্ৱা উপৰি আসিত্তেন পদুমগব্ভৱণ্ণেন সপ্পিনা ৱিজ্জোতমানং পচ্চেকবুদ্ধস্স হত্থে ঠপেত্ৱা ‘‘যথা অযং পিণ্ডপাতো ওভাসজাতো, এৱং ওভাসজাতং মে সৰীৰং হোতূ’’তি পত্থনং পট্ঠপেসীতি সব্বং মহাকস্সপত্থেৰস্স ৱত্থুম্হি ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
মহাকস্সপত্থেৰো পন দক্খিণমগ্গং গহেত্ৱা দসবলস্স সন্তিকং বহুপুত্তকনিগ্ৰোধমূলং গতো, অযং ভদ্দা কাপিলানী ৱামমগ্গং গণ্হিত্ৱা মাতুগামস্স পব্বজ্জায অননুঞ্ঞাতভাৱেন পৰিব্বাজিকাৰামং অগমাসি. যদা পন মহাপজাপতিগোতমী পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভি, তদা সা থেৰী থেৰিযা সন্তিকে পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভিত্ৱা অপৰভাগে ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তী অৰহত্তং পত্ৱা পুব্বেনিৱাসঞাণে চিণ্ণৱসী অহোসি. অথ সত্থা জেতৱনে নিসীদিত্ৱা ভিক্খুনিযো পটিপাটিযা ঠানন্তৰেসু ঠপেন্তো ইমং থেৰিং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰন্তীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
ভদ্দাকচ্চানাথেৰীৱত্থু
২৪৫. একাদসমে মহাভিঞ্ঞাপ্পত্তানন্তি মহতিযো অভিঞ্ঞাযো পত্তানং, ভদ্দা কচ্চানা, নাম অগ্গাতি দস্সেতি. একস্স হি বুদ্ধস্স চত্তাৰোৱ জনা মহাভিঞ্ঞা হোন্তি, ন অৱসেসসাৱকা. অৱসেসসাৱকা হি কপ্পসতসহস্সমেৱ অনুস্সৰিতুং সক্কোন্তি, ন ততো পৰং. মহাভিঞ্ঞাপ্পত্তা পন কপ্পসতসহস্সাধিকং অসঙ্খ্যেয্যং অনুস্সৰন্তি. অম্হাকম্পি সত্থু সাসনে দ্ৱে অগ্গসাৱকা বাকুলত্থেৰো ভদ্দা কচ্চানাতি ইমে চত্তাৰো এত্তকং অনুস্সৰিতুং সক্খিংসু. তস্মা অযং থেৰী মহাভিঞ্ঞাপ্পত্তানং অগ্গা নাম জাতা. ভদ্দা কচ্চানাতি তস্সা নামং. ভদ্দকঞ্চনস্স হি উত্তমসুৱণ্ণস্স ৱিয তস্সা সৰীৰৱণ্ণো অহোসি, সা তস্মা ভদ্দকঞ্চনাতি নামং লভি, সা পচ্ছা কচ্চানাত্ৱেৱ সঙ্খং গতা. ৰাহুলমাতাযেতং অধিৱচনং.
সা হি পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং কুলগেহে পটিসন্ধিং গহেত্ৱা অপৰভাগে সত্থু ধম্মকথং সুণন্তী সত্থাৰং একং ভিক্খুনিং মহাভিঞ্ঞাপ্পত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সুপ্পবুদ্ধসক্কস্স গেহে পটিসন্ধিং গণ্হি, ভদ্দা কচ্চানাতিস্সা নামং অকংসু.
সা ৱযপ্পত্তা বোধিসত্তস্স গেহং অগমাসি. সা অপৰভাগে ৰাহুলকুমাৰং নাম পুত্তং ৱিজাযি. তস্স জাতদিৱসেৱ বোধিসত্তো নিক্খমিত্ৱা বোধিমণ্ডে সব্বঞ্ঞুতং পত্ৱা লোকানুগ্গহং কৰোন্তো অনুপুব্বেন কপিলৱত্থুং আগম্ম ঞাতীনং সঙ্গহং অকাসি. অপৰভাগে পৰিনিব্বুতে সুদ্ধোদনমহাৰাজে মহাপজাপতিগোতমী পঞ্চহি মাতুগামসতেহি সদ্ধিং সত্থু সন্তিকে পব্বজি. ৰাহুলমাতাপি জনপদকল্যাণীপি থেৰিযা সন্তিকং গন্ত্ৱা পব্বজি. সা পব্বজিতকালতো পট্ঠায ভদ্দকচ্চানত্থেৰীত্ৱেৱ পাকটা অহোসি. সা অপৰভাগে ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পত্ৱা অভিঞ্ঞাসু চিণ্ণৱসী অহোসি, একপল্লঙ্কেন নিসিন্না একাৱজ্জনেন কপ্পসতসহস্সাধিকং অসঙ্খ্যেয্যং অনুস্সৰতি. তস্সা তস্মিং গুণে পাকটে জাতে সত্থা জেতৱনে নিসিন্নো ভিক্খুনিযো পটিপাটিযা ঠানন্তৰে ঠপেন্তো ইমং থেৰিং মহাভিঞ্ঞাপ্পত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
কিসাগোতমীথেৰীৱত্থু
২৪৬. দ্ৱাদসমে লূখচীৱৰধৰানন্তি তীহি লূখেহি সমন্নাগতং পংসুকূলং ধাৰেন্তীনং, কিসাগোতমী, অগ্গাতি দস্সেতি. গোতমীতি তস্সা নামং, থোকং কিসধাতুকত্তা পন কিসাগোতমীতি ৱুচ্চতি. অযম্পি পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তী সত্থাৰং একং ভিক্খুনিং লূখচীৱৰধৰানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং দুগ্গতকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তকালে একং কুলং অগমাসি. তত্থ নং ‘‘দুগ্গতকুলস্স ধীতা’’তি পৰিভৱিংসু.
সা অপৰভাগে পুত্তং ৱিজাযি, অথস্সা সম্মানমকংসু. সো পনস্সা দাৰকো আধাৱিত্ৱা পৰিধাৱিত্ৱা কীড়নৱযে ঠিতো কালমকাসি, তস্সা সোকো উদপাদি. সা ‘‘অহং ইমস্মিংযেৱ গেহে হতলাভসক্কাৰা হুত্ৱা পুত্তস্স জাতকালতো পট্ঠায সক্কাৰং পাপুণিং, ইমে ময্হং পুত্তং বহি ছড্ডেতুম্পি ৱাযমেয্যু’’ন্তি পুত্তং অঙ্কেনাদায ‘‘পুত্তস্স মে ভেসজ্জং দেথা’’তি গেহদ্ৱাৰপটিপাটিযা ৱিচৰতি. দিট্ঠদিট্ঠট্ঠানে মনুস্সা ‘‘কত্থ তে মতকস্স ভেসজ্জং দিট্ঠপুব্ব’’ন্তি পাণিং পহৰিত্ৱা পৰিহাসং কৰোন্তি. সা তেসং কথায নেৱ সঞ্ঞত্তিং গচ্ছতি. অথ নং একো পণ্ডিতপুৰিসো দিস্ৱা, ‘‘অযং পুত্তসোকেন চিত্তৱিক্খেপং পত্তা ভৱিস্সতি, এতিস্সা পন ভেসজ্জং ন অঞ্ঞো জানিস্সতি, দসবলোৱ জানিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা এৱমাহ – ‘‘অম্ম, তৱ পুত্তস্স ভেসজ্জং অঞ্ঞো জানন্তো নাম নত্থি, সদেৱকে পন লোকে অগ্গপুগ্গলো দসবলো ধুৰৱিহাৰে ৱসতি, তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পুচ্ছাহী’’তি. সা ‘‘সচ্চং পুৰিসো কথেতী’’তি পুত্তমাদায তথাগতস্স বুদ্ধাসনে নিসিন্নৱেলায পৰিসপৰিযন্তে ঠত্ৱা ‘‘পুত্তস্স মে ভেসজ্জং দেথ ভগৱা’’তি আহ.
সত্থা তস্সা উপনিস্সযং দিস্ৱা ‘‘ভদ্দকং তে গোতমি কতং ভেসজ্জত্থায ইধাগচ্ছন্তিযা, গচ্ছ নগৰং পৱিসিত্ৱা কোটিতো পট্ঠায সকলনগৰং চৰিত্ৱা যস্মিং গেহে কোচি মতপুব্বো নত্থি, ততো সিদ্ধত্থকং আহৰা’’তি আহ. সা ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি তুট্ঠমানসা অন্তোনগৰং পৱিসিত্ৱা পঠমগেহেযেৱ ‘‘দসবলো মম পুত্তস্স ভেসজ্জত্থায সিদ্ধত্থকং আহৰাপেতি, সিদ্ধত্থকং মে দেথা’’তি আহ. ‘‘হন্দ গোতমী’’তি নীহৰিত্ৱা অদংসু. অহং এৱং গহেতুং ন সক্কোমি, ইমস্মিং গেহে কোচি মতপুব্বো নাম নত্থীতি? কিং ৱদেসি গোতমি, কো ইধ মতকে গণেতুং সক্কোতীতি? ‘‘তেন হি অলং নাহং গণ্হিস্সামি, দসবলো মং যত্থ মতপুব্বো নত্থি, ততো নং গণ্হাপেতী’’তি আহ. সা ইমিনাৱ নিযামেন ততিযঘৰং গন্ত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘সকলনগৰে অযমেৱ নিযামো ভৱিস্সতি, ইদং হিতানুকম্পকেন বুদ্ধেন দিট্ঠং ভৱিস্সতী’’তি সংৱেগং লভিত্ৱা ততোৱ বহি নিক্খমিত্ৱা আমকসুসানং গন্ত্ৱা পুত্তং হত্থেন গহেত্ৱা, ‘‘পুত্তক, অহং ইমং মৰণং তৱেৱ উপ্পন্নন্তি চিন্তেসিং, ন পনেতং তৱেৱ, মহাজনসাধাৰণো এস ধম্মো’’তি ৱত্ৱা পুত্তং আমকসুসানে ছড্ডেত্ৱা ইমং গাথমাহ –
‘‘ন গামধম্মো নো নিগমস্স ধম্মো,
ন চাপিযং এককুলস্স ধম্মো;
সব্বস্স লোকস্স সদেৱকস্স,
এসেৱ ধম্মো যদিদং অনিচ্চতা’’তি. (অপ. থেৰী ২.৩.৮২);
এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা সত্থু সন্তিকং অগমাসি. অথ নং সত্থা ‘‘লদ্ধো তে, গোতমি, সিদ্ধত্থকো’’তি আহ. নিট্ঠিতং, ভন্তে, সিদ্ধত্থকেন কম্মং, পতিট্ঠং পন মে দেথাতি আহ. অথস্সা সত্থা ধম্মপদে ইমং গাথমাহ –
‘‘তং পুত্তপসুসম্মত্তং, ব্যাসত্তমনসং নৰং;
সুত্তং গামং মহোঘোৱ, মচ্চু আদায গচ্ছতী’’তি. (ধ. প. ২৮৭);
সা গাথাপৰিযোসানে যথাঠিতাৱ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায পব্বজ্জং যাচি, সত্থা পব্বজ্জং অনুজানি. সা তিক্খত্তুং সত্থাৰং পদক্খিণং কত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ভিক্খুনিউপস্সযং গন্ত্ৱা পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভিত্ৱা নচিৰস্সেৱ যোনিসোমনসিকাৰে কম্মং কৰোন্তী ৱিপস্সনং ৱড্ঢেসি. অথস্সা সত্থা ইমং ওভাসগাথমাহ –
‘‘যো চ ৱস্সসতং জীৱে, অপস্সং অমতং পদং;
একাহং জীৱিতং সেয্যো, পস্সতো অমতং পদ’’ন্তি. (ধ. প. ১১৪);
সা গাথাপৰিযোসানে অৰহত্তং পত্তা পৰিক্খাৰৱলঞ্জে পৰমুক্কট্ঠা হুত্ৱা তীহি লূখেহি সমন্নাগতং চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা ৱিচৰি. অপৰভাগে সত্থা জেতৱনে নিসিন্নো ভিক্খুনিযো পটিপাটিযা ঠানন্তৰে ঠপেন্তো ইমং থেৰিং লূখচীৱৰধৰানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
সিঙ্গালকমাতাথেৰীৱত্থু
২৪৭. তেৰসমে সদ্ধাধিমুত্তানন্তি সদ্ধালক্খণে অভিনিৱিট্ঠানং, সিঙ্গালকমাতা, অগ্গাতি দস্সেতি. অযং কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতিযং কুলঘৰে নিব্বত্তা সত্থু ধম্মকথং সুণন্তী সত্থাৰং একং ভিক্খুনিং সদ্ধাধিমুত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰাজগহনগৰে সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তা সমানজাতিকং কুলং গন্ত্ৱা একং পুত্তং ৱিজাযি, তস্স সিঙ্গালককুমাৰোতি নামং অকংসু. সাপি তেনেৱ কাৰণেন সিঙ্গালকমাতা নাম জাতা. সা একদিৱসং সত্থু ধম্মকথং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা পব্বজি. পব্বজিতকালতো পট্ঠায সদ্ধিন্দ্ৰিযং অধিমত্তং পটিলভি. সা ধম্মস্সৱনত্থায ৱিহাৰং গন্ত্ৱা দসবলস্স সৰীৰসম্পত্তিং ওলোকযমানাৱ তিট্ঠতি. সত্থা তস্সা সদ্ধালক্খণে অভিনিৱিট্ঠভাৱং ঞত্ৱা সপ্পাযং কত্ৱা পসাদনীযমেৱ ধম্মং দেসেসি. সাপি থেৰী সদ্ধালক্খণমেৱ ধুৰং কত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. অথ নং সত্থা অপৰভাগে জেতৱনে নিসীদিত্ৱা ভিক্খুনিযো পটিপাটিযা ঠানন্তৰে ঠপেন্তো ইমং থেৰিং সদ্ধাধিমুত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
পঞ্চমৱগ্গৱণ্ণনা.
তেৰসসুত্তপটিমণ্ডিতায থেৰিপাড়িযা ৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.