(১৪) ২. দুতিযএতদগ্গৱগ্গো

চূড়পন্থকত্থেৰৱত্থু

১৯৮-২০০. দুতিযস্স পঠমে মনোমযন্তি মনেন নিব্বত্তিতং. ‘‘মনোমযেন কাযেন, ইদ্ধিযা উপসঙ্কমী’’তি (থেৰগা. ৯০১) ৱুত্তট্ঠানস্মিঞ্হি মনেন কতকাযো মনোমযকাযো নাম জাতো. ‘‘অঞ্ঞতৰং মনোমযং কাযং উপপজ্জতী’’তি (চূড়ৱ. ৩৩৩) ৱুত্তট্ঠানে মনেন নিব্বত্তিতকাযো মনোমযকাযো নাম জাতো. অযমিধ অধিপ্পেতো. তত্থ অঞ্ঞে ভিক্খূ মনোমযং কাযং নিব্বত্তেন্তা তযো ৱা চত্তাৰো ৱা নিব্বত্তেন্তি, ন বহুকে. একসদিসেযেৱ চ কত্ৱা নিব্বত্তেন্তি একৱিধমেৱ কম্মং কুৰুমানে. চূড়পন্থকত্থেৰো পন একাৱজ্জনেন সমণসহস্সং মাপেসি. দ্ৱেপি চ জনে ন একসদিসে অকাসি ন একৱিধং কম্মং কুৰুমানে. তস্মা মনোমযং কাযং অভিনিম্মিনন্তানং অগ্গো নাম জাতো.

চেতোৱিৱট্টকুসলানম্পি চূড়পন্থকোৱ অগ্গো, সঞ্ঞাৱিৱট্টকুসলানং পন মহাপন্থকত্থেৰো অগ্গোতি ৱুত্তো. তত্থ চূড়পন্থকত্থেৰো চতুন্নং ৰূপাৱচৰজ্ঝানানং লাভিতায ‘‘চেতোৱিৱট্টকুসলো’’তি ৱুত্তো, মহাপন্থকত্থেৰো চতুন্নং অৰূপাৱচৰজ্ঝানানং লাভিতায ‘‘সঞ্ঞাৱিৱট্টকুসলো’’তি ৱুত্তো. চূড়পন্থকো চ সমাধিকুসলতায চেতোৱিৱট্টকুসলো নাম, মহাপন্থকো ৱিপস্সনাকুসলতায সঞ্ঞাৱিৱট্টকুসলো নাম. একো চেত্থ সমাধিলক্খণে ছেকো, একো ৱিপস্সনালক্খণে. তথা একো সমাধিগাড়্হো, একো ৱিপস্সনাগাড়্হো. একো চেত্থ অঙ্গসংখিত্তে ছেকো, একো আৰম্মণসংখিত্তে. তথা একো অঙ্গৱৱত্থানে ছেকো, একো আৰম্মণৱৱত্থানেতি এৱমেত্থ যোজনা কাতব্বা.

অপিচ চূড়পন্থকত্থেৰো ৰূপাৱচৰজ্ঝানলাভী হুত্ৱা ঝানঙ্গেহি ৱুট্ঠায অৰহত্তং পত্তোতি চেতোৱিৱট্টকুসলো, মহাপন্থকো অৰূপাৱচৰজ্ঝানলাভী হুত্ৱা ঝানঙ্গেহি ৱুট্ঠায অৰহত্তং পত্তোতি সঞ্ঞাৱিৱট্টকুসলো. উভোপি পন্থে জাতত্তা পন্থকা নাম জাতা. তেসং পঠমজাতো মহাপন্থকো নাম, পচ্ছাজাতো চূড়পন্থকো নাম.

ইমেসং পন উভিন্নম্পি পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অতীতে কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতীনগৰৱাসিনো দ্ৱে ভাতিকা কুটুম্বিকা সদ্ধা পসন্না নিবদ্ধং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ধম্মং সুণন্তি. তেসু একদিৱসং কনিট্ঠো সত্থাৰং দ্ৱীহঙ্গেহি সমন্নাগতং একং ভিক্খুং ‘‘মম সাসনে মনোমযং কাযং অভিনিম্মিনন্তানং চেতোৱিৱট্টকুসলানঞ্চ অযং ভিক্খু অগ্গো’’তি এতদগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘মহা ৱতাযং ভিক্খু একো হুত্ৱা দ্ৱে অঙ্গানি পৰিপূৰেত্ৱা চৰতি, মযাপি অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে অঙ্গদ্ৱযপূৰকেন হুত্ৱা ৱিচৰিতুং ৱট্টতী’’তি. সো পুৰিমনযেনেৱ সত্থাৰং নিমন্তেত্ৱা সত্তাহং মহাদানং দত্ৱা এৱমাহ – ‘‘যং, ভন্তে, ভিক্খুং তুম্হে ইতো সত্তদিৱসমত্থকে মনোমযঙ্গেন চ চেতোৱিৱট্টকুসলঙ্গেন চ ‘অযং মম সাসনে অগ্গো’তি এতদগ্গে ঠপযিত্থ, অহম্পি ইমস্স অধিকাৰকম্মস্স ফলেন সো ভিক্খু ৱিয অঙ্গদ্ৱযপূৰকো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি.

সত্থা অনাগতং ওলোকেত্ৱা অনন্তৰাযেনস্স পত্থনায সমিজ্ঝনভাৱং দিস্ৱা ‘‘অনাগতে কপ্পসতসহস্সাৱসানে গোতমো নাম বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, সো তং ইমস্মিং ঠানদ্ৱযে ঠপেস্সতী’’তি ব্যাকৰিত্ৱা অনুমোদনং কত্ৱা পক্কামি. ভাতাপিস্স একদিৱসং সত্থাৰং সঞ্ঞাৱিৱট্টকুসলং ভিক্খুং এতদগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা তথেৱ অধিকাৰং কত্ৱা পত্থনং অকাসি, সত্থাপি তং ব্যাকাসি.

তে উভোপি জনা সত্থৰি ধৰমানে কুসলকম্মং কৰিত্ৱা সত্থু পৰিনিব্বুতকালে সৰীৰচেতিযে সুৱণ্ণপূজং কত্ৱা ততো চুতা দেৱলোকে নিব্বত্তা. তেসং দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তানংযেৱ কপ্পসতসহস্সং অতিক্কন্তং. তত্থ মহাপন্থকস্স অন্তৰা কতকল্যাণকম্মং ন কথিযতি, চূড়পন্থকো পন কস্সপভগৱতো সাসনে পব্বজিত্ৱা ৱীসতি ৱস্সসহস্সানি ওদাতকসিণকম্মং কত্ৱা দেৱপুৰে নিব্বত্তি. অথ অম্হাকং সত্থা অভিসম্বোধিং পত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কো ৰাজগহং উপনিস্সায ৱেড়ুৱনমহাৱিহাৰে পটিৱসতি.

ইমস্মিং ঠানে ঠত্ৱা ইমেসং দ্ৱিন্নং নিব্বত্তিং কথেতুং ৱট্টতি. ৰাজগহে কিৰ ধনসেট্ঠিকুলস্স ধীতা অত্তনো দাসেনেৱ সদ্ধিং সন্থৱং কত্ৱা ‘‘অঞ্ঞেপি মে ইমং কম্মং জানেয্যু’’ন্তি চিন্তেত্ৱা এৱমাহ – ‘‘অম্হেহি ইমস্মিং ঠানে ৱসিতুং ন সক্কা, সচে মে মাতাপিতৰো ইমং দোসং জানিস্সন্তি, খণ্ডাখণ্ডং কৰিস্সন্তি, ৱিদেসং গন্ত্ৱা ৱসিস্সামা’’তি হত্থসাৰং গহেত্ৱা অগ্গদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা ‘‘যত্থ ৱা তত্থ ৱা অঞ্ঞেহি অজাননট্ঠানং গন্ত্ৱা ৱসিস্সামা’’তি উভোপি অগমংসু.

তেসং একস্মিং ঠানে ৱসন্তানং সংৱাসমন্ৱায তস্সা কুচ্ছিযং গব্ভো পতিট্ঠাসি. সা গব্ভস্স পৰিপাকং আগম্ম সামিকেন সদ্ধিং মন্তেসি – ‘‘গব্ভো মে পৰিপাকং গতো, ঞাতিমিত্তাদিৱিৰহিতে ঠানে গব্ভৱুট্ঠানং নাম উভিন্নম্পি অম্হাকং দুক্খমেৱ, কুলগেহমেৱ গচ্ছামা’’তি. সো ‘‘অজ্জ গচ্ছাম, স্ৱে গচ্ছামা’’তি দিৱসে অতিক্কমাপেসি. সা চিন্তেসি – ‘‘অযং বালো অত্তনো দোসমহন্তায গন্তুং ন উস্সহতি, মাতাপিতৰো চ নাম একন্তহিতা, অযং গচ্ছতু ৱা মা ৱা, মযা গন্তুং ৱট্টতী’’তি. তস্মিং গেহা নিক্খন্তে সা গেহে পৰিক্খাৰং পটিসামেত্ৱা অত্তনো কুলঘৰং গতভাৱং অনন্তৰগেহৱাসীনং আৰোচেত্ৱা মগ্গং পটিপজ্জি.

অথ সো পুৰিসো ঘৰং আগতো তং অদিস্ৱা পটিৱিস্সকে পুচ্ছিত্ৱা ‘‘কুলঘৰং গতা’’তি সুত্ৱা ৱেগেন অনুবন্ধিত্ৱা অন্তৰামগ্গে সম্পাপুণি. তস্সাপি তত্থেৱ গব্ভৱুট্ঠানং অহোসি. সো ‘‘কিং ইদং ভদ্দে’’তি পুচ্ছি. সামি একো পুত্তো জাতোতি. ইদানি কিং কৰিস্সামাতি? যস্স অত্থায মযং কুলঘৰং গচ্ছাম, তং কম্মং অন্তৰাৱ নিপ্ফন্নং, তত্থ গন্ত্ৱা কিং কৰিস্সাম, নিৱত্তামাতি দ্ৱেপি একচিত্তা হুত্ৱা নিৱত্তিংসু. তস্স দাৰকস্স চ পন্থে জাতত্তা পন্থকোতি নামং অকংসু. তস্সা নচিৰস্সেৱ অপৰোপি গব্ভো পতিট্ঠহি. সব্বং পুৰিমনযেনেৱ ৱিত্থাৰেতব্বং. তস্সপি দাৰকস্স পন্থে জাতত্তা পঠমজাতস্স মহাপন্থকোতি নামং কত্ৱা পচ্ছাজাতস্স চূড়পন্থকোতি নামং অকংসু.

তে দ্ৱেপি দাৰকে গহেত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানমেৱ গতা. তেসং তত্থ ৱসন্তানং অযং মহাপন্থকদাৰকো অঞ্ঞে দাৰকজনে ‘‘চূড়পিতা মহাপিতা অয্যকো অয্যিকা’’তি ৱদন্তে সুত্ৱা মাতৰং পটিপুচ্ছি – ‘‘অম্ম, অঞ্ঞে দাৰকা কথেন্তি ‘অয্যকো অয্যিকা’তি, কিং অম্হাকং ঞাতকা নত্থী’’তি? আম, তাত, তুম্হাকং এত্থ ঞাতকা নত্থি, ৰাজগহনগৰে পন ৱো ধনসেট্ঠি নাম অয্যকো, তত্থ তুম্হাকং বহূ ঞাতকাতি. কস্মা তত্থ ন গচ্ছথ অম্মাতি? সা অত্তনো অগমনকাৰণং পুত্তস্স অকথেত্ৱা পুত্তেসু পুনপ্পুনং কথেন্তেসু সামিকমাহ – ‘‘ইমে দাৰকা অতিৱিয মং কিলমেন্তি, কিং নো মাতাপিতৰো দিস্ৱা মংসং খাদিস্সন্তি, এহি দাৰকানং অয্যককুলং দস্সেমা’’তি. অহং সম্মুখা ভৱিতুং ন সক্খিস্সামি, তং পন নযিস্সামীতি. ‘‘সাধু সামি, যেন কেনচি উপাযেন দাৰকানং অয্যককুলমেৱ দট্ঠুং ৱট্টতী’’তি দ্ৱেপি জনা দাৰকে আদায অনুপুব্বেন ৰাজগহং পত্ৱা নগৰদ্ৱাৰে একিস্সা সালায নিৱাসং কত্ৱা দাৰকমাতা দ্ৱে দাৰকে গহেত্ৱা আগতভাৱং মাতাপিতূনং আৰোচাপেসি.

তে তং সাসনং সুত্ৱা সংসাৰে সংসৰন্তানং ন পুত্তো ন ধীতা নাম নত্থি, তে অম্হাকং মহাপৰাধিকা, ন সক্কা তেহি অম্হাকং চক্খুপথে ঠাতুং. এত্তকং পন ধনং গহেত্ৱা দ্ৱেপি জনা ফাসুকট্ঠানং গন্ত্ৱা জীৱন্তু, দাৰকে পন ইধ পেসেন্তূতি. সেট্ঠিধীতা মাতাপিতূহি পেসিতং ধনং গহেত্ৱা দাৰকে আগতদূতানং হত্থেযেৱ দত্ৱা পেসেসি. দাৰকা অয্যককুলে ৱড্ঢন্তি. তেসু চূড়পন্থকো অতিদহৰো, মহাপন্থকো পন অয্যকেন সদ্ধিং দসবলস্স ধম্মকথং সোতুং গচ্ছতি. তস্স নিচ্চং সত্থু সম্মুখে ধম্মং সুণন্তস্স পব্বজ্জায চিত্তং নমি. সো অয্যকং আহ – ‘‘সচে তুম্হে অনুজানেয্যাথ, অহং পব্বজ্জেয্য’’ন্তি. ‘‘কিং ৱদেসি, তাত, ময্হং সকললোকস্সপি পব্বজ্জতো তৱেৱ পব্বজ্জা ভদ্দিকা. সচে সক্কোসি, পব্বজ, তাতা’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা সত্থু সন্তিকং গতো. সত্থা ‘‘কিং, মহাসেট্ঠি, দাৰকো তে লদ্ধো’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, অযং দাৰকো ময্হং নত্তা, তুম্হাকং সন্তিকে পব্বজামীতি ৱদতী’’তি আহ.

সত্থা অঞ্ঞতৰং পিণ্ডচাৰিকং ‘‘ইমং দাৰকং পব্বাজেহী’’তি আণাপেসি. থেৰো তস্স তচপঞ্চককম্মট্ঠানং আচিক্খিত্ৱা পব্বাজেসি. সো বহুং বুদ্ধৱচনং উগ্গণ্হিত্ৱা পৰিপুণ্ণৱস্সো উপসম্পদং লভি. উপসম্পন্নো হুত্ৱা যোনিসোমনসিকাৰে কম্মং কৰোন্তো চতুন্নং অৰূপাৱচৰজ্ঝানানং লাভী হুত্ৱা ঝানঙ্গেহি ৱুট্ঠায অৰহত্তং পাপুণি. ইতি সো সঞ্ঞাৱিৱট্টকুসলানং অগ্গো জাতো. সো ঝানসুখেন ফলসুখেন ৱীতিনামেন্তো চিন্তেসি – ‘‘সক্কা নু খো ইমং সুখং চূড়পন্থকস্স দাতু’’ন্তি. ততো অয্যকসেট্ঠিস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘মহাসেট্ঠি সচে তুম্হে সম্পটিচ্ছথ, অহং চূড়পন্থকং পব্বাজেয্য’’ন্তি আহ. পব্বাজেথ, ভন্তেতি. থেৰো চূড়পন্থকদাৰকং পব্বাজেত্ৱা দসসু সীলেসু পতিট্ঠাপেসি. চূড়পন্থকসামণেৰো ভাতিকস্স সন্তিকে.

‘‘পদুমং যথা কোকনদং সুগন্ধং,

পাতো সিযা ফুল্লমৱীতগন্ধং;

অঙ্গীৰসং পস্স ৱিৰোচমানং,

তপন্তমাদিচ্চমিৱন্তলিক্খে’’তি. (সং. নি. ১.১২৩; অ. নি. ৫.১৯৫) –

ইমং গাথং গণ্হাতি. গহিতগহিতপদং উপৰূপৰিপদং গণ্হন্তস্স নস্সতি. তস্স ইমং গাথং গহেতুং ৱাযমন্তস্সেৱ চত্তাৰো মাসা অতিক্কন্তা. অথ নং মহাপন্থকো আহ – ‘‘চূড়পন্থক, ত্ৱং ইমস্মিং সাসনে অভব্বো, চতূহি মাসেহি একগাথম্পি গহেতুং ন সক্কোসি, পব্বজিতকিচ্চং পন ত্ৱং কথং মত্থকং পাপেস্সসি, নিক্খম ইতো’’তি. সো থেৰেন পণামিতো ৱিহাৰপচ্চন্তে ৰোদমানো অট্ঠাসি.

তেন সমযেন সত্থা ৰাজগহং উপনিস্সায জীৱকম্বৱনে ৱিহৰতি. তস্মিং সমযে জীৱকো পুৰিসং পেসেসি ‘‘পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং সত্থাৰং নিমন্তেহী’’তি. তেন খো পন সমযেন মহাপন্থকো ভত্তুদ্দেসকো হোতি. সো ‘‘পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং ভিক্খং সম্পটিচ্ছথ, ভন্তে’’তি ৱুত্তো ‘‘চূড়পন্থকং ঠপেত্ৱা সেসানং সম্পটিচ্ছামী’’তি আহ. চূড়পন্থকো তং কথং সুত্ৱা ভিয্যোসোমত্তায দোমনস্সপ্পত্তো অহোসি. সত্থা চূড়পন্থকস্স খেদং দিস্ৱা ‘‘চূড়পন্থকো মযি গতে বুজ্ঝিস্সতী’’তি গন্ত্ৱা অৱিদূৰে ঠানে অত্তানং দস্সেত্ৱা ‘‘কিং ত্ৱং, পন্থক, ৰোদসী’’তি আহ. ভাতা মং, ভন্তে, পণামেতীতি. পন্থক, তুয্হং ভাতিকস্স পৰপুগ্গলানং আসযানুসযঞাণং নত্থি, ত্ৱং বুদ্ধৱেনেয্যপুগ্গলো নামাতি ইদ্ধিযা অভিসঙ্খৰিত্ৱা সুদ্ধং চোড়খণ্ডং অদাসি ‘‘ইমং গহেত্ৱা ‘ৰজোহৰণং ৰজোহৰণ’ন্তি ৱত্ৱা ভাৱেহি পন্থকা’’তি.

সো সত্থাৰা দিন্নং চোড়খণ্ডং ‘‘ৰজোহৰণং ৰজোহৰণ’’ন্তি হত্থেন পৰিমজ্জন্তো নিসীদি. তস্স পৰিমজ্জন্তস্স লোমানি কিলিট্ঠধাতুকানি জাতানি. পুন পৰিমজ্জন্তস্স উক্খলিপৰিপুঞ্ছনসদিসং জাতং. সো ঞাণপৰিপাকং আগম্ম তত্থ খযৱযং পট্ঠপেত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ইদং চোড়খণ্ডং পকতিযা পণ্ডৰং পৰিসুদ্ধং, উপাদিন্নকসৰীৰং নিস্সায কিলিট্ঠং জাতং, ইদং চিত্তম্পি এৱংগতিকমেৱা’’তি. সমাধিং ভাৱেত্ৱা চত্তাৰি ৰূপাৱচৰজ্ঝানানি পাদকানি কত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. সো মনোমযজ্ঝানলাভী হুত্ৱা একো হুত্ৱা বহুধা, বহুধা হুত্ৱা একো ভৱিতুং সমত্থো অহোসি. অৰহত্তমগ্গেনেৱ চস্স তেপিটকঞ্চ ছ অভিঞ্ঞা চ আগমিংসু.

পুনদিৱসে সত্থা একূনেহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং গন্ত্ৱা জীৱকস্স নিৱেসনে নিসীদি. চূড়পন্থকো পন অত্তনো ভিক্খায অসম্পটিচ্ছিতত্তাযেৱ ন গতো. জীৱকো যাগুং দাতুং আৰভি, সত্থা হত্থেন পত্তং পিদহি. কস্মা, ভন্তে, ন গণ্হথাতি? ৱিহাৰে একো ভিক্খু অত্থি জীৱকাতি. সো পুৰিসং পহিণি ‘‘গচ্ছ, ভণে, ৱিহাৰে নিসিন্নং অয্যং গহেত্ৱা এহী’’তি. চূড়পন্থকত্থেৰোপি তস্স পুৰিসস্স পুৰে আগমনাযেৱ ভিক্খুসহস্সং নিম্মিনিত্ৱা একম্পি একেন অসদিসং, একস্সপি চ চীৱৰৱিচাৰণাদিসমণকম্মং অঞ্ঞেন অসদিসং অকাসি. সো পুৰিসো ৱিহাৰে ভিক্খূনং বহুভাৱং দিস্ৱা গন্ত্ৱা জীৱকস্স কথেসি – ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং ৱিহাৰে ভিক্খুসঙ্ঘো বহুতৰো, ততো পক্কোসিতব্বং ভদন্তং ন জানামী’’তি. জীৱকো সত্থাৰং পটিপুচ্ছি – ‘‘কোনামো, ভন্তে, ৱিহাৰে নিসিন্নভিক্খূ’’তি? চূড়পন্থকো নাম জীৱকাতি. গচ্ছ ভো ‘‘চূড়পন্থকো নাম কতৰো’’তি পুচ্ছিত্ৱা আনেহীতি. সো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ‘‘চূড়পন্থকো নাম, ভন্তে, কতৰো’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং চূড়পন্থকো অহং চূড়পন্থকো’’তি ভিক্খুসহস্সম্পি কথেসি. সো পুনাগন্ত্ৱা জীৱকস্স কথেসি ‘‘সহস্সমত্তা ভিক্খূ সব্বেপি ‘অহং চূড়পন্থকো অহং চূড়পন্থকো’তি কথেন্তি, অহং ‘অসুকো নাম পক্কোসিতব্বো’তি ন জানামী’’তি. জীৱকোপি পটিৱিদ্ধসচ্চতায ‘‘ইদ্ধিমা ভিক্খূ’’তি নযতো ঞত্ৱা ‘‘পঠমং কথনভিক্খুমেৱ ‘তুম্হে সত্থা পক্কোসতী’তি ৱত্ৱা চীৱৰকণ্ণে গণ্হ তাতা’’তি আহ. সো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা তথা অকাসি, তাৱদেৱ সহস্সমত্তা ভিক্খূ অন্তৰধাযিংসু. সো থেৰং গহেত্ৱা অগমাসি. সত্থা তস্মিং খণে যাগুং গণ্হি.

দসবলে ভত্তকিচ্চং কত্ৱা ৱিহাৰং গতে ধম্মসভাযং কথা উদপাদি ‘‘যাৱ মহন্তা ৱত বুদ্ধা নাম চত্তাৰো মাসে একগাথং গণ্হিতুং অসক্কোন্তং ভিক্খুং এৱংমহিদ্ধিকং অকংসূ’’তি. সত্থা তেসং ভিক্খূনং চিত্তাচাৰং ঞত্ৱা গন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসজ্জ ‘‘কিং ৱদেথ, ভিক্খৱে’’তি পুচ্ছি. ন ভগৱা অঞ্ঞং কিঞ্চি কথেম, চূড়পন্থকেন তুম্হাকং সন্তিকা মহালাভো লদ্ধোতি তুম্হাকংযেৱ গুণং কথেমাতি. অনচ্ছৰিযং, ভিক্খৱে, ইদানি ময্হং ওৱাদং কত্ৱা লোকুত্তৰদাযজ্জলাভো, অযং অতীতেপি অপৰিপক্কঞাণে ঠিতস্স ময্হং ওৱাদং কত্ৱা লোকিযদাযজ্জং লভীতি. ভিক্খূ ‘‘কদা, ভন্তে’’তি আযাচিংসু. সত্থা তেসং ভিক্খূনং অতীতং আহৰিত্ৱা দস্সেসি.

ভিক্খৱে, অতীতে বাৰাণসীনগৰে ব্ৰহ্মদত্তো নাম ৰাজা ৰজ্জং কাৰেসি. তস্মিং সমযে চূড়কসেট্ঠি নাম পণ্ডিতো ব্যত্তো সব্বনিমিত্তানি জানাতি. সো একদিৱসং ৰাজূপট্ঠানং গচ্ছন্তো অন্তৰৱীথিযং মতমূসিকং দিস্ৱা তস্মিং খণে নক্খত্তং সমানেত্ৱা ইদমাহ – ‘‘সক্কা চক্খুমতা কুলপুত্তেন ইমং উন্দূৰং গহেত্ৱা দাৰভৰণঞ্চ কাতুং কম্মন্তে চ পযোজেতু’’ন্তি. অঞ্ঞতৰো দুগ্গতকুলপুত্তো তং সেট্ঠিস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘নাযং অজানিত্ৱা কথেস্সতী’’তি মূসিকং গহেত্ৱা একস্মিং আপণে বিড়াৰস্সত্থায দত্ৱা কাকণিকং লভি. তায কাকণিকায ফাণিতং কিণিত্ৱা একেন কুটেন পানীযং গণ্হিত্ৱা অৰঞ্ঞতো আগচ্ছন্তে মালাকাৰে দিস্ৱা থোকং থোকং ফাণিতখণ্ডং দত্ৱা উড়ুঙ্কেন পানীযং অদাসি. তে তস্স একেকং পুপ্ফমুট্ঠিং অদংসু. সো তেন পুপ্ফমূলেন পুনদিৱসেপি ফাণিতঞ্চ পানীযঘটঞ্চ গহেত্ৱা পুপ্ফাৰামমেৱ গতো. তস্স তংদিৱসং মালাকাৰা অড্ঢওচিতকে পুপ্ফগচ্ছে দত্ৱা অগমংসু. সো নচিৰস্সেৱ ইমিনা উপাযেন অট্ঠ কহাপণে লভি.

পুন একস্মিং ৱাতৱুট্ঠিদিৱসে ছড্ডিতউয্যানং গন্ত্ৱা পতিতদাৰূনং ৰাসিং কত্ৱা নিসিন্নো ৰাজকুম্ভকাৰস্স সন্তিকা সোড়স কহাপণে লভি. সো চতুৱীসতিযা কহাপণেসু জাতেসু ‘‘অত্থি অযং উপাযো ময্হ’’ন্তি নগৰদ্ৱাৰতো অৱিদূৰে ঠানে একং পানীযচাটিং ঠপেত্ৱা পঞ্চসতে তিণহাৰকে পানীযেন উপট্ঠহি. তে আহংসু – ‘‘ত্ৱং, সম্ম, অম্হাকং বহুপকাৰো, কিং তে কৰোমা’’তি? সোপি ‘‘ময্হং কিচ্চে উপ্পন্নে কৰিস্সথা’’তি ৱত্ৱা ইতো চিতো চ ৱিচৰন্তো থলপথকম্মিকেন চ জলপথকম্মিকেন চ সদ্ধিং মিত্তসন্থৱং অকাসি. তস্স থলপথকম্মিকো ‘‘স্ৱে ইমং নগৰং অস্সৱাণিজকো পঞ্চ অস্সসতানি গহেত্ৱা আগমিস্সতী’’তি আচিক্খি. সো তস্স ৱচনং সুত্ৱা তিণহাৰকানং সঞ্ঞং দত্ৱা একেকং তিণকলাপং দিগুণং কত্ৱা আহৰাপেসি. অথ সো অস্সানং নগৰং পৱিট্ঠৱেলায তিণকলাপসহস্সং অন্তৰদ্ৱাৰে ৰাসিং কত্ৱা নিসীদি. অস্সৱাণিজো সকলনগৰে অস্সানং চাৰিং অলভিত্ৱা তস্স সহস্সং দত্ৱা তং তিণং গণ্হি.

ততো কতিপাহচ্চযেনস্স সমুদ্দকম্মিকসহাযকো আৰোচেসি ‘‘পট্টনং মহানাৱা আগতা’’তি. সো ‘‘অত্থি অযং উপাযো’’তি অট্ঠহি কহাপণেহি সব্বপৰিৱাৰসম্পন্নং তাৱকালিকং ৰথং গহেত্ৱা নাৱাপট্টনং গন্ত্ৱা একং অঙ্গুলিমুদ্দিকং নাৱিকস্স সচ্চকাৰং দত্ৱা অৱিদূৰে ঠানে সাণিং পৰিক্খিপাপেত্ৱা তত্থ নিসিন্নো পুৰিসে আণাপেসি ‘‘বাহিৰকেসু ৱাণিজেসু আগতেসু ততিযেন পটিহাৰেন আৰোচেথা’’তি. ‘‘নাৱা আগতা’’তি সুত্ৱা বাৰাণসিতো সতমত্তা ৱাণিজা ‘‘ভণ্ডং গণ্হামা’’তি আগমংসু. ভণ্ডং তুম্হে ন লভিস্সথ, অসুকট্ঠানে নাম মহাৱাণিজেন সচ্চকাৰো দিন্নোতি. তে তেসং সুত্ৱা তস্স সন্তিকং আগতা, পাদমূলিকপুৰিসা পুৰিমসঞ্ঞাৱসেন ততিযেন পাটিহাৰেন তেসং আগতভাৱং আৰোচেসুং. তে সতমত্তাপি ৱাণিজা একেকং সহস্সং দত্ৱা তেন সদ্ধিং নাৱায পত্তিকা হুত্ৱা পুন একেকং সহস্সং দত্ৱা পত্তিং ৱিস্সজ্জাপেত্ৱা ভণ্ডং অত্তনো সন্তকং অকংসু. সো পুৰিসো দ্ৱে সতসহস্সানি গহেত্ৱা বাৰাণসিং আগন্ত্ৱা ‘‘কতঞ্ঞুনা ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি একং সতসহস্সং গহেত্ৱা চূড়সেট্ঠিস্স সন্তিকং গতো.

অথ তং চূড়সেট্ঠি ‘‘কিং তে, তাত, কত্ৱা ইদং ধনং লদ্ধ’’ন্তি পুচ্ছি. সো ‘‘তুম্হেহি কথিতউপাযে ঠত্ৱা চতুমাসব্ভন্তৰেযেৱ লদ্ধ’’ন্তি আহ. সেট্ঠি তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘ইদানি এৱৰূপং দাৰকং পৰসন্তকং কাতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱযপ্পত্তং ধীতৰং দত্ৱা সকলকুটুম্বস্স সামিকং অকাসি. সোপি কুলপুত্তো সেট্ঠিনো অচ্চযেন তস্মিং নগৰে সেট্ঠিট্ঠানং গহেত্ৱা যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যথাকম্মং গতো. সত্থা দ্ৱে ৱত্থূনি কথেত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা অভিসম্বুদ্ধকালে ইমং গাথমাহ –

‘‘অপ্পকেনপি মেধাৱী, পাভতেন ৱিচক্খণো;

সমুট্ঠাপেতি অত্তানং, অণুং অগ্গিংৱ সন্ধম’’ন্তি. (জা. ১.১.৪);

ইতি সত্থা ধম্মসভাযং সন্নিসিন্নানং ইমং কাৰণং দস্সেসি. অযং দ্ৱিন্নম্পি মহাসাৱকানং পুব্বপত্থনতো পট্ঠায অনুপুব্বিকথা. অপৰভাগে পন সত্থা অৰিযগণপৰিৱুতো ধম্মাসনে নিসিন্নো মনোমযং কাযং অভিনিম্মিনন্তানং চেতোৱিৱট্টকুসলানঞ্চ চূড়পন্থকত্থেৰং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি, সঞ্ঞাৱিৱট্টকুসলানং মহাপন্থকন্তি.

সুভূতিত্থেৰৱত্থু

২০১. ততিযে অৰণৱিহাৰীনন্তি নিক্কিলেসৱিহাৰীনং. ৰণন্তি হি ৰাগাদযো কিলেসা ৱুচ্চন্তি, তেসং অভাৱেন নিক্কিলেসৱিহাৰো অৰণৱিহাৰো নাম. সো যেসং অত্থি, তে অৰণৱিহাৰিনো. তেসং অৰণৱিহাৰীনং সুভূতিত্থেৰো অগ্গোতি. কিঞ্চাপি হি অঞ্ঞেপি খীণাসৱা অৰণৱিহাৰিনোৱ, থেৰেন পন ধম্মদেসনায এতং নামং লদ্ধং. অঞ্ঞে হি ভিক্খূ ধম্মং দেসেন্তো উদ্দিস্সকং কত্ৱা ৱণ্ণং ৱা অৱণ্ণং ৱা কথেন্তি, থেৰো পন ধম্মং দেসেন্তো সত্থাৰা দেসিতনিযামতো অনোক্কমিত্ৱা দেসেতি, তস্মা অৰণৱিহাৰীনং অগ্গো নাম জাতো.

২০২. চতুত্থে দক্খিণেয্যানন্তি দক্খিণাৰহানং. তত্থ কিঞ্চাপি অঞ্ঞেপি খীণাসৱা অগ্গদক্খিণেয্যা, থেৰো পন পিণ্ডায চৰন্তো ঘৰে ঘৰে মেত্তাঝানং সমাপজ্জিত্ৱা সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ভিক্খং গণ্হাতি ‘‘এৱং ভিক্খাদাযকানং মহপ্ফলং ভৱিস্সতী’’তি. তস্মা দক্খিণেয্যানং অগ্গোতি ৱুত্তো. অত্তভাৱো পনস্স সুসমিদ্ধো, অলঙ্কততোৰণং ৱিয চিত্তপটো ৱিয চ অতিৱিয ৱিৰোচতি. তস্মা সুভূতীতি ৱুচ্চতি.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযং কিৰ পদুমুত্তৰে ভগৱতি অনুপ্পন্নেযেৱ হংসৱতীনগৰে ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তি, নন্দমাণৱোতিস্স নামং অকংসু. সো ৱযপ্পত্তো তযো ৱেদে উগ্গণ্হিত্ৱা তত্থ সাৰং অপস্সন্তো অত্তনো পৰিৱাৰেহি চতুচত্তালীসায মাণৱকসহস্সেহি সদ্ধিং পব্বতপাদে ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা পঞ্চ অভিঞ্ঞা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেসি, অন্তেৱাসিকেপি ঝানলাভিনো অকাসি.

তস্মিং সমযে পদুমুত্তৰো ভগৱা লোকে নিব্বত্তিত্ৱা হংসৱতীনগৰং উপনিস্সায ৱিহৰন্তো একদিৱসং পচ্চূসসমযে লোকং ওলোকেন্তো নন্দতাপসস্স অন্তেৱাসিকানং জটিলানং অৰহত্তূপনিস্সযং নন্দতাপসস্স চ দ্ৱীহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স সাৱকস্স ঠানন্তৰপত্থনং দিস্ৱা পাতোৱ সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা পুব্বণ্হসমযং পত্তচীৱৰমাদায সাৰিপুত্তত্থেৰস্স ৱত্থুম্হি ৱুত্তনযেনেৱ নন্দতাপসস্স অস্সমং অগমাসি. তত্থ ফলাফলদানঞ্চ পুপ্ফাসনপঞ্ঞাপনঞ্চ নিৰোধসমাপত্তিসমাপজ্জনঞ্চ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

সত্থা পন নিৰোধা ৱুট্ঠিতো অৰণৱিহাৰিঅঙ্গেন চ দক্খিণেয্যঙ্গেন চাতি দ্ৱীহঙ্গেহি সমন্নাগতং একং সাৱকং ‘‘ইসিগণস্স পুপ্ফাসনানুমোদনং কৰোহী’’তি আণাপেসি. সো অত্তনো ৱিসযে ঠত্ৱা তেপিটকং সম্মসিত্ৱা অনুমোদনং অকাসি. তস্স দেসনাৱসানে সত্থা সযং ধম্মং দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে সব্বে চতুচত্তালীসসহস্সাপি তাপসা অৰহত্তং পাপুণিংসু. নন্দতাপসো পন অনুমোদকস্স ভিক্খুনো নিমিত্তং গণ্হিত্ৱা সত্থু দেসনানুসাৰেন ঞাণং পেসেতুং নাসক্খি. সত্থা ‘‘এথ, ভিক্খৱো’’তি সেসভিক্খূনং হত্থং পসাৰেসি. সব্বেপি অন্তৰহিতকেসমস্সূ ইদ্ধিমযপৰিক্খাৰা ৱস্সসট্ঠিকত্থেৰা ৱিয অহেসুং.

নন্দতাপসো তথাগতং ৱন্দিত্ৱা সম্মুখে ঠিতো আহ – ‘‘ভন্তে, যেন ভিক্খুনা ইসিগণস্স পুপ্ফাসনানুমোদনা কতা, কো নামোযং তুম্হাকং সাসনে’’তি? অৰণৱিহাৰিঅঙ্গেন চ দক্খিণেয্যঙ্গেন চ এতদগ্গং পত্তো এসোতি. ‘‘ভন্তে, অহম্পি ইমিনা সত্তাহকতেন অধিকাৰকম্মেন অঞ্ঞং সম্পত্তিং ন পত্থেমি, অনাগতে পনাহং একস্স বুদ্ধস্স সাসনে অযং থেৰো ৱিয দ্ৱীহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. সত্থা অনন্তৰাযং দিস্ৱা ব্যাকৰিত্ৱা পক্কামি. নন্দতাপসোপি কালেন কালং দসবলস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানো ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তো. ইদমস্স কল্যাণকম্মং. অন্তৰা পন কম্মং ন কথিযতি.

সো কপ্পসতসহস্সং অতিক্কমিত্ৱা সাৱত্থিযং সুমনসেট্ঠিস্স গেহে নিব্বত্তি, সুভূতীতিস্স নামং অকংসু. অপৰভাগে অম্হাকং সত্থা লোকে নিব্বত্তো ৰাজগহং উপনিস্সায ৱিহৰতি. তদা অনাথপিণ্ডিকো সেট্ঠি সাৱত্থিযং উট্ঠানকভণ্ডং গহেত্ৱা অত্তনো সহাযকস্স ৰাজগহসেট্ঠিনো ঘৰং গতো সত্থু উপ্পন্নভাৱং ঞত্ৱা সত্থাৰং সীতৱনে ৱিহৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পঠমদস্সনেনেৱ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায সত্থাৰং সাৱত্থিং আগমনত্থায যাচিত্ৱা পঞ্চচত্তালীসযোজনে মগ্গে যোজনে যোজনে সতসহস্সপৰিচ্চাগেন ৱিহাৰে পতিট্ঠাপেত্ৱা সাৱত্থিযং ৰাজমানেন অট্ঠকৰীসপ্পমাণং জেতৰাজকুমাৰস্স উয্যানভূমিং কোটিসন্থাৰেন কিণিত্ৱা তত্থ ভগৱতো ৱিহাৰং কাৰেত্ৱা অদাসি. ৱিহাৰমহদিৱসে অযং সুভূতিকুটিম্বিকো অনাথপিণ্ডিকসেট্ঠিনা সদ্ধিং গন্ত্ৱা ধম্মং সুণন্তো সদ্ধং পটিলভিত্ৱা পব্বজি. সো উপসম্পন্নো দ্ৱে মাতিকা পগুণং কত্ৱা কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৱা অৰঞ্ঞে সমণধম্মং কৰোন্তো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা মেত্তাঝানং পাদকং কত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. ধম্মং দেসেন্তো ৱুত্তনযেনেৱ ধম্মং কথেতি, পিণ্ডায চৰন্তো ৱুত্তনযেনেৱ মেত্তাঝানতো ৱুট্ঠায ভিক্খং গণ্হাতি. অথ নং সত্থা ইমং কাৰণদ্ৱযং পটিচ্চ অৰণৱিহাৰীনঞ্চ দক্খিণেয্যানঞ্চ ভিক্খূনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

খদিৰৱনিযৰেৱতত্থেৰৱত্থু

২০৩. পঞ্চমে আৰঞ্ঞকানন্তি অৰঞ্ঞৱাসীনং. ৰেৱতো খদিৰৱনিযোতি ধম্মসেনাপতিত্থেৰস্স কনিট্ঠভাতিকো. সো যথা অঞ্ঞে থেৰা অৰঞ্ঞে ৱসমানা ৱনসভাগং উদকসভাগং ভিক্খাচাৰসভাগঞ্চ সল্লক্খেত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱসন্তি, ন এৱং ৱসি. এতানি পন সভাগানি অনাদিযিত্ৱা উজ্জঙ্গলসক্খৰপাসাণৱিসমে খদিৰৱনে পটিৱসতি. তস্মা আৰঞ্ঞকানং অগ্গোতি ৱুত্তো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযং কিৰ অতীতে পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতীনগৰে নিব্বত্তো মহাগঙ্গায পযাগপতিট্ঠানতিত্থে নাৱাকম্মং কৰোন্তো পটিৱসতি. তস্মিং সমযে সত্থা সতসহস্সভিক্খুপৰিৱাৰো চাৰিকং চৰন্তো পযাগপতিট্ঠানতিত্থং সম্পাপুণি. সো দসবলং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ময্হং কালেন কালং বুদ্ধদস্সনং নাম নত্থি, অযং মে কল্যাণকম্মাযূহনক্খণো’’তি নাৱাসঙ্ঘাটং বন্ধাপেত্ৱা উপৰি চেলৱিতানং কাৰেত্ৱা গন্ধমালাদামানি ওসাৰেত্ৱা হেট্ঠা ৱৰপোত্থকং চিত্তত্থৰণং অত্থৰাপেত্ৱা সপৰিৱাৰং সত্থাৰং পৰতীৰং তাৰেসি.

তস্মিং সমযে সত্থা একং আৰঞ্ঞকং ভিক্খুং এতদগ্গে ঠপেসি. সো নাৱিকো তং দিস্ৱা ‘‘মযাপি এৱমেৱং অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে আৰঞ্ঞকানং অগ্গেন ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি সত্থাৰং নিমন্তেত্ৱা সত্তাহং মহাদানং দত্ৱা সত্থু পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, তুম্হেহি এতদগ্গে ঠপিতো সো ভিক্খু ৱিয অহম্পি অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে আৰঞ্ঞকানং অগ্গো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. সত্থা অনন্তৰাযং দিস্ৱা ‘‘অনাগতে গোতমবুদ্ধস্স সাসনে ত্ৱং আৰঞ্ঞকানং অগ্গো ভৱিস্সসী’’তি ব্যাকৰিত্ৱা পক্কামি. অন্তৰা পন অঞ্ঞং কম্মং ন কথিযতি.

সো যাৱজীৱং কল্যাণকম্মং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মগধক্খেত্তে নালকব্ৰাহ্মণগামে সাৰীব্ৰাহ্মণিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গহেত্ৱা তিণ্ণং ভাতিকানং তিস্সন্নঞ্চ ভগিনীনং সব্বকনিট্ঠো হুত্ৱা নিব্বত্তি, ৰেৱতোতিস্স নামং অকংসু. অথস্স মাতাপিতৰো চিন্তেসুং – ‘‘ৱড্ঢিতৱড্ঢিতে দাৰকে সমণা সক্যপুত্তিযা নেত্ৱা পব্বাজেন্তি, অম্হাকং পুত্তং ৰেৱতং দহৰমেৱ ঘৰবন্ধনেন বন্ধিস্সামা’’তি সমানকুলতো দাৰিকং আনেত্ৱা ৰেৱতস্স অয্যিকং ৱন্দাপেত্ৱা, ‘‘অম্ম, তৱ অয্যিকায মহল্লকতৰা হোহী’’তি আহংসু. ৰেৱতো তেসং কথং সুত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অযং দাৰিকা দহৰা পঠমৱযে ঠিতা, ইমিস্সা কিৰ এৱংৱিধং ৰূপং মম অয্যিকায ৰূপসদিসং ভৱিস্সতি, পুচ্ছিস্সামি তাৱ নেসং অধিপ্পায’’ন্তি চিন্তেত্ৱা আহ – ‘‘তুম্হে কিং কথেথা’’তি? তাত, ‘‘অযং দাৰিকা অয্যিকা ৱিয তে জৰং পাপুণাতূ’’তি ৱদামাতি. সো ‘‘ইমিস্সা ৰূপং এৱংৱিধং ভৱিস্সতী’’তি পুচ্ছি. তাত, কিং ৱদেসি, মহাপুঞ্ঞা এৱংৱিধা হোন্তীতি.

সো চিন্তেসি – ‘‘ইদং কিৰ ৰূপং ইমিনা নিযামেন ৱলিত্তচং ভৱিস্সতি পলিতকেসং খণ্ডদন্তং, অহং এৱৰূপে ৰূপে ৰজ্জিত্ৱা কিং কৰিস্সামি, মম ভাতিকানং গতমগ্গমেৱ গমিস্সামী’’তি কীড়ন্তো ৱিয হুত্ৱা সমৱযে তৰুণদাৰকে আহ – ‘‘এথ, ভো, ৱিধাৱনিকং কৰিস্সামা’’তি নিক্খমি. তাত, মঙ্গলদিৱসে মা বহি গচ্ছাতি. সো দাৰকেহি সদ্ধিং কীড়ন্তো ৱিয অত্তনো ধাৱনৱাৰে সম্পত্তে থোকং গন্ত্ৱা পপঞ্চেত্ৱা আগচ্ছতি. পুন দুতিযৱাৰে সম্পত্তে ততো তুৰিতং ৱিয গন্ত্ৱা আগতো, ততিযৱাৰে সম্পত্তে ‘‘অযং মে কালো’’তি ঞত্ৱা সম্মুখট্ঠানেনেৱ পলাযিত্ৱা পংসুকূলিকভিক্খূনং নিৱাসট্ঠানং অৰঞ্ঞং গন্ত্ৱা থেৰে অভিৱাদেত্ৱা পব্বজ্জং যাচি. সপ্পুৰিস মযং তং ন জানাম ‘‘কস্সাসি পুত্তো’’তি, ত্ৱঞ্চ অলঙ্কতনিযামেনেৱ আগতো, কো তং পব্বাজেতুং উস্সহিস্সতীতি. সো উভো বাহা পগ্গয্হ ‘‘ৱিলুম্পন্তি মং ৱিলুম্পন্তি ম’’ন্তি মহাৰৱং ৱিৰৱি. ইতো চিতো চ ভিক্খূ সন্নিপতিত্ৱা ‘‘সপ্পুৰিস, ইমস্মিং ঠানে তৱ ৱত্থং ৱা পিড়ন্ধনং ৱা কোচি গণ্হন্তো নাম নত্থি, ত্ৱঞ্চ ‘ৱিলুম্পন্তী’তি ৱদসি, কিং সন্ধায ৱদসী’’তি? ভন্তে, নাহং ৱত্থালঙ্কাৰং সন্ধায ৱদামি, তিস্সন্নং পন মে সম্পত্তীনং ৱিলোপো ৱত্ততি, তং সন্ধায ৱদামি. মং তাৱ তুম্হে মা পব্বাজযিত্থ, ভাতৰং পন মে জানাথাতি. কোনামো পন তে ভাতাতি? গিহিকালে উপতিস্সো নাম, ইদানি পন সাৰিপুত্তো নাম জাতোতি ৱদন্তীতি. ‘‘আৱুসো, এৱং সন্তে অযং কুলপুত্তো অম্হাকং কনিট্ঠভাতিকো নাম হোতি, জেট্ঠভাতিকো নো ধম্মসেনাপতি পুৰেতৰংযেৱ আহ – ‘অম্হাকং ঞাতকা সব্বেৱ মিচ্ছাদিট্ঠিকা, যো কোচি অম্হাকং ঞাতীতি আগচ্ছতি, তং যেন তেনুপাযেন পব্বাজেয্যথা’তি. অযং পন থেৰস্স অজ্ঝত্তভাতিকো, পব্বাজেথ ন’’ন্তি ৱত্ৱা তচপঞ্চককম্মট্ঠানং আচিক্খিত্ৱা পব্বাজযিংসু. অথ নং পৰিপুণ্ণৱস্সং উপসম্পাদেত্ৱা কম্মট্ঠানে যোজযিংসু.

থেৰো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা আচৰিযুপজ্ঝাযানং অৱিদূৰে ঠানে ৱুত্তপ্পকাৰং খদিৰৱনং পৱিসিত্ৱা সমণধম্মং কৰোতি. তস্স ‘‘অৰহত্তং অপ্পত্ৱা দসবলং ৱা ভাতিকত্থেৰং ৱা ন পস্সিস্সামী’’তি ৱাযমন্তস্সেৱ তযো মাসা অতিক্কন্তা, সুখুমালকুলপুত্তস্স লূখভোজনং ভুঞ্জন্তস্স চিত্তং ৱলীতং নাম হোতি, কম্মট্ঠানং ৱিমোক্খং ন গতং. সো তেমাসচ্চযেন পৱাৰেত্ৱা ৱুত্থৱস্সো হুত্ৱা তস্মিংযেৱ ঠানে সমণধম্মং কৰোতি. তস্স সমণধম্মং কৰোন্তস্স চিত্তং একগ্গং অহোসি, সো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি.

অথাযস্মা সাৰিপুত্তো সত্থাৰং আহ – ‘‘ভন্তে, ময্হং কিৰ কনিট্ঠভাতা ৰেৱতো পব্বজিতো, সো অভিৰমেয্য ৱা ন ৱা, গন্ত্ৱা নং পস্সিস্সামী’’তি. ভগৱা ৰেৱতস্স আৰদ্ধৱিপস্সকভাৱং ঞত্ৱা দ্ৱে ৱাৰে পটিক্খিপিত্ৱা ততিযৱাৰে যাচিতো অৰহত্তং পত্তভাৱং ঞত্ৱা, ‘‘সাৰিপুত্ত, অহম্পি গমিস্সামি, ভিক্খূনং আৰোচেহী’’তি. থেৰো ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৱা, ‘‘আৱুসো, সত্থা চাৰিকং চৰিতুকামো, গন্তুকামা আগচ্ছন্তূ’’তি সব্বেসংযেৱ আৰোচেসি. দসবলস্স চাৰিকত্থায গমনকালে ওহীনকভিক্খূ নাম অপ্পকা হোন্তি, ‘‘সত্থু সুৱণ্ণৱণ্ণং সৰীৰং পস্সিস্সাম, মধুৰধম্মকথং ৱা সুণিস্সামা’’তি যেভুয্যেন গন্তুকামাৱ বহুকা হোন্তি. ইতি সত্থা মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো ‘‘ৰেৱতং পস্সিস্সামী’’তি নিক্খন্তো.

অথেকস্মিং পদেসে আনন্দত্থেৰো দ্ৱেধাপথং পত্ৱা ভগৱন্তং পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং ঠানে দ্ৱে মগ্গা, কতৰমগ্গেন সঙ্ঘো গচ্ছতূ’’তি. কতৰমগ্গো, আনন্দ, উজুকোতি? ভন্তে, উজুমগ্গো তিংসযোজনো অমনুস্সপথো, পৰিহাৰমগ্গো পন সট্ঠিযোজনিকো খেমো সুভিক্খোতি. আনন্দ, সীৱলি অম্হেহি সদ্ধিং আগতোতি? আম, ভন্তে, আগতোতি. তেন হি সঙ্ঘো উজুমগ্গমেৱ গণ্হতু, সীৱলিস্স পুঞ্ঞং ৱীমংসিস্সামাতি. সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো সীৱলিত্থেৰস্স পুঞ্ঞৱীমংসনত্থং অটৱিমগ্গং অভিৰুহি. মগ্গং অভিৰুহনট্ঠানতো পট্ঠায দেৱসঙ্ঘো যোজনে যোজনে ঠানে নগৰং মাপেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স ৱসনত্থায ৱিহাৰে পটিযাদেসি. দেৱপুত্তা ৰঞ্ঞা পেসিতকম্মকাৰা ৱিয হুত্ৱা যাগুখজ্জকাদীনি গহেত্ৱা ‘‘কহং অয্যো সীৱলি, কহং অয্যো সীৱলী’’তি পুচ্ছন্তা গচ্ছন্তি. থেৰো তং সক্কাৰসম্মানং গণ্হাপেত্ৱা সত্থু সন্তিকং গচ্ছতি. সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পৰিভুঞ্জি.

ইমিনাৱ নিযামেন সত্থা সক্কাৰসম্মানং অনুভৱন্তো দেৱসিকং যোজনপৰমং গন্ত্ৱা তিংসযোজনিকং কন্তাৰং অতিক্কম্ম খদিৰৱনিযত্থেৰস্স সভাগট্ঠানং পত্তো. থেৰো সত্থু আগমনং ঞত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানে বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স পহোনকৱিহাৰে দসবলস্স গন্ধকুটিং ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানাদীনি চ ইদ্ধিযা মাপেত্ৱা তথাগতস্স পচ্চুগ্গমনং গতো. সত্থা অলঙ্কতপটিযত্তেন মগ্গেন ৱিহাৰং পাৱিসি. অথ তথাগতে গন্ধকুটিং পৱিট্ঠে ভিক্খূ ৱস্সগ্গেন পত্তসেনাসনানি পৱিসিংসু. দেৱতা ‘‘অকালো আহাৰস্সা’’তি অট্ঠৱিধং পানকং আহৰিংসু. সত্থা সঙ্ঘেন সদ্ধিং পানকং পিৱি. ইমিনাৱ নিযামেন তথাগতস্স সক্কাৰসম্মানং অনুভৱন্তস্সেৱ অদ্ধমাসো অতিক্কন্তো.

অথেকচ্চে উক্কণ্ঠিতভিক্খূ একস্মিং ঠানে নিসীদিত্ৱা কথং উপ্পাদযিংসু ‘‘সত্থা দসবলো ‘ময্হং অগ্গসাৱকস্স কনিট্ঠভাতা’তি ৱত্ৱা এৱৰূপং নৱকম্মিকভিক্খুং পস্সিতুং আগতো, ইমস্স ৱিহাৰস্স সন্তিকে জেতৱনমহাৱিহাৰো ৱা ৱেড়ুৱনৱিহাৰাদযো ৱা কিং কৰিস্সন্তি. অযম্পি ভিক্খু এৱৰূপস্স নৱকম্মস্স কাৰকো, কিং নাম সমণধম্মং কৰিস্সতী’’তি? অথ সত্থা চিন্তেসি – ‘‘মযি চিৰং ৱসন্তে ইদং ঠানং আকিণ্ণং ভৱিস্সতি, আৰঞ্ঞকা ভিক্খূ নাম পৱিৱেকত্থিকা হোন্তি, ৰেৱতস্স অফাসুৱিহাৰো ভৱিস্সতী’’তি ততো ৰেৱতস্স দিৱাট্ঠানং গতো. থেৰো এককোৱ চঙ্কমনকোটিযং আলম্বনফলকং নিস্সায পাসাণফলকে নিসিন্নো সত্থাৰং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং দিস্ৱা পচ্চুগ্গন্ত্ৱা ৱন্দি.

অথ নং সত্থা পুচ্ছি – ‘‘ৰেৱত, ইমং ৱাড়মিগট্ঠানং, চণ্ডানং হত্থিঅস্সাদীনং সদ্দং সুত্ৱা কিন্তি কৰোসী’’তি? তেসং মে, ভন্তে, সদ্দং সুণতো অৰঞ্ঞৰতি নাম উপ্পজ্জতীতি. সত্থা তস্মিং ঠানে ৰেৱতত্থেৰস্স পঞ্চহি গাথাসতেহি অৰঞ্ঞে নিৱাসানিসংসং নাম কথেত্ৱা পুনদিৱসে অৱিদূৰে ঠানে পিণ্ডায চৰিত্ৱা ৰেৱতত্থেৰং নিৱত্তেত্ৱা যেহি ভিক্খূহি থেৰস্স অৱণ্ণো কথিতো, তেসং কত্তৰযট্ঠিউপাহনাতেলনাড়িছত্তানং পমুস্সনভাৱং অকাসি. তে অত্তনো পৰিক্খাৰত্থায নিৱত্তা আগতমগ্গেনেৱ গচ্ছন্তাপি তং ঠানং সল্লক্খেতুং ন সক্কোন্তি. পঠমং হি তে অলঙ্কতপটিযত্তেন মগ্গেন গন্ত্ৱা তংদিৱসং পন ৱিসমমগ্গেন গচ্ছন্তা তস্মিং তস্মিং ঠানে উক্কুটিকং নিসীদন্তি, জাণুকেন গচ্ছন্তি. তে গুম্বে চ গচ্ছে চ কণ্টকে চ মদ্দন্তা অত্তনো ৱসিতসভাগট্ঠানং গন্ত্ৱা তস্মিং তস্মিং খদিৰখাণুকে অত্তনো ছত্তং সঞ্জানন্তি, উপাহনং কত্তৰযট্ঠিং তেলনাড়িং সঞ্জানন্তি. তে তস্মিং সমযে ‘‘ইদ্ধিমা অযং ভিক্খূ’’তি ঞত্ৱা অত্তনো পৰিক্খাৰে আদায ‘‘দসবলস্স পটিযত্তসক্কাৰো নাম এৱৰূপো হোতী’’তি ৱদন্তা আগমংসু.

পুৰতো গতভিক্খূ, ৱিসাখা উপাসিকা, অত্তনো গেহে নিসিন্নকালে পুচ্ছতি – ‘‘মনাপং নু খো, ভন্তে, ৰেৱতত্থেৰস্স ৱসনট্ঠান’’ন্তি? মনাপং উপাসিকে নন্দনৱনচিত্তলতাদিপটিভাগং তং সেনাসনন্তি. অথ নেসং সব্বপচ্ছতো আগতভিক্খূ পুচ্ছি – ‘‘মনাপং, অয্যা, ৰেৱতত্থেৰস্স ৱসনট্ঠান’’ন্তি. মা পুচ্ছ উপাসিকে, কথেতুং অযুত্তট্ঠানমেতং, উজ্জঙ্গলং সক্খৰপাসাণৱিসমং খদিৰৱনং এতং, তত্থ সো ভিক্খু ৱিহৰতীতি. ৱিসাখা, পুৰিমানঞ্চ পচ্ছিমানঞ্চ ভিক্খূনং কথং সুত্ৱা ‘‘কেসং নু খো কথা সচ্চা’’তি পচ্ছাভত্তে গন্ধমালং আদায দসবলস্স উপট্ঠানং গন্ত্ৱা, ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্না সত্থাৰং পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, ৰেৱতত্থেৰস্স ৱসনট্ঠানং একচ্চে, অয্যা, ৱণ্ণেন্তি, একচ্চে নিন্দন্তি, কিং নামেতং, ভন্তে’’তি? ৱিসাখে ৰমণীযং ৱা হোতু মা ৱা, যস্মিং ঠানে অৰিযানং চিত্তং ৰমতি, তদেৱ ঠানং ৰমণীযং নামাতি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

‘‘গামে ৱা যদি ৱাৰঞ্ঞে, নিন্নে ৱা যদি ৱা থলে;

যত্থ অৰহন্তো ৱিহৰন্তি, তং ভূমিৰামণেয্যক’’ন্তি. (ধ. প. ৯৮; সং. নি. ১.২৬১);

অথ সত্থা অপৰভাগে জেতৱনমহাৱিহাৰে অৰিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো থেৰং আৰঞ্ঞকানং ভিক্খূনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

কঙ্খাৰেৱতত্থেৰৱত্থু

২০৪. ছট্ঠে ঝাযীনন্তি ঝানলাভীনং ঝানাভিৰতানং. সো কিৰ থেৰো যা ঝানসমাপত্তিযো দসবলো সমাপজ্জতি, ততো অপ্পতৰং ঠপেত্ৱা বহুতৰা সমাপজ্জতি. তস্মা ঝাযীনং অগ্গো নাম জাতো. কঙ্খাযনভাৱেন কঙ্খাৰেৱতোতি ৱুচ্চতি. কঙ্খা নাম কুক্কুচ্চং, কুক্কুচ্চকোতি অত্থো. কিং পন অঞ্ঞে কুক্কুচ্চকা নত্থীতি? অত্থি, অযং পন থেৰো কপ্পিযেপি কুক্কুচ্চং উপ্পাদেসি. তেনস্স কুক্কুচ্চকতা অতিপাকটা জাতাতি কঙ্খাৰেৱতোত্ৱেৱ সঙ্খং গতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযং কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে পুৰিমনযেনেৱ মহাজনেন সদ্ধিং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা পৰিসপৰিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং ঝানাভিৰতানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা ‘‘মযাপি অনাগতে এৱৰূপেন ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি দেসনাৱসানে সত্থাৰং নিমন্তেত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ সত্তাহং মহাসক্কাৰং কত্ৱা ভগৱন্তং আহ – ‘‘ভন্তে, অহং ইমিনা অধিকাৰকম্মেন ন অঞ্ঞং সম্পত্তিং পত্থেমি, যথা পন সো তুম্হেহি ইতো সত্তদিৱসমত্থকে ভিক্খু ঝাযীনং অগ্গট্ঠানে ঠপিতো, এৱং অহম্পি অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে ঝাযীনং অগ্গো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. সত্থা অনাগতং ওলোকেত্ৱা সমিজ্ঝনভাৱং দিস্ৱা ‘‘অনাগতে কপ্পসতসহস্সাৱসানে গোতমো নাম বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, তস্স সাসনে ত্ৱং ঝাযীনং অগ্গো ভৱিস্সসী’’তি ব্যাকৰিত্ৱা পক্কামি.

সো যাৱজীৱং কল্যাণকম্মং কত্ৱা কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা অম্হাকং ভগৱতো কালে সাৱত্থিনগৰে মহাভোগকুলে নিব্বত্তো পচ্ছাভত্তং ধম্মস্সৱনত্থং গচ্ছন্তেন মহাজনেন সদ্ধিং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা পৰিসপৰিযন্তে ঠিতো দসবলস্স ধম্মকথং সুত্ৱা সদ্ধং পটিলভিত্ৱা পব্বজিতো উপসম্পদং লভিত্ৱা কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৱা ঝানপৰিকম্মং কৰোন্তো ঝানলাভী হুত্ৱা ঝানমেৱ পাদকং কত্ৱা অৰহত্তফলং পাপুণি. সো দসবলেন সমাপজ্জিতব্বসমাপত্তীনং অপ্পতৰা ঠপেত্ৱা বহুতৰা সমাপজ্জন্তো অহোৰত্তং ঝানেসু চিণ্ণৱসী অহোসি. অথ নং অপৰভাগে সত্থা ইমং গুণং গহেত্ৱা ঝাযীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. ‘‘অকপ্পিযো, আৱুসো গুড়ো, অকপ্পিযা মুগ্গা’’তি (মহাৱ. ২৭২) এৱং পন কপ্পিযেস্ৱেৱ ৱত্থূসু কুক্কুচ্চস্স উপ্পাদিততায কুক্কুচ্চসঙ্খাতায কঙ্খায ভাৱেন কঙ্খাৰেৱতোতি সঙ্খং গতোতি.

সোণকোড়িৱিসত্থেৰৱত্থু

২০৫. সত্তমে আৰদ্ধৱীৰিযানন্তি পগ্গহিতৱীৰিযানং পৰিপুণ্ণৱীৰিযানং. সোণো কোড়িৱিসোতি সোণোতি তস্স নামং, কোড়িৱিসোতি গোত্তং. কোটিৱেস্সোতি ৱা অত্থো, ইস্সৰিযেন কোটিপ্পত্তস্স ৱেস্সকুলস্স দাৰকোতি অধিপ্পাযো. যস্মা পন অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং ৱীৰিযং নাম ৱড্ঢেতব্বং হোতি, থেৰস্স পন হাপেতব্বমেৱ অহোসি. তস্মা এস আৰদ্ধৱীৰিযানং অগ্গো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযং কিৰ অতীতে পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তি, সিৰিৱড্ঢকুমাৰোতিস্স নামং অকংসু. সো ৱযপ্পত্তো পুৰিমনযেনেৱ ৱিহাৰং গন্ত্ৱা পৰিসপৰিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং আৰদ্ধৱীৰিযানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা ‘‘মযাপি অনাগতে এৱৰূপেন ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি দেসনাপৰিযোসানে দসবলং নিমন্তেত্ৱা সত্তাহং মহাদানং দত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ পত্থনং অকাসি. সত্থা তস্স পত্থনায সমিজ্ঝনভাৱং দিস্ৱা পুৰিমনযেনেৱ ব্যাকৰিত্ৱা ৱিহাৰং গতো.

সোপি সিৰিৱড্ঢসেট্ঠি যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো কপ্পসতসহস্সং অতিক্কমিত্ৱা ইমস্মিং কপ্পে পৰিনিব্বুতে কস্সপদসবলে অনুপ্পন্নে অম্হাকং ভগৱতি বাৰাণসিযং কুলগেহে পটিসন্ধিং গণ্হি. সো অত্তনো সহাযকেহি সদ্ধিং গঙ্গাযং কীড়তি. তস্মিং সমযে একো জিণ্ণচীৱৰিকো পচ্চেকবুদ্ধো ‘‘বাৰাণসিং উপনিস্সায গঙ্গাতীৰে পণ্ণসালং কত্ৱা ৱস্সং উপগচ্ছিস্সামী’’তি উদকেন সমুপব্যূড়্হে দণ্ডকে চ ৱল্লিযো চ সংকড্ঢতি. অযং কুমাৰো সহাযকেহি সদ্ধিং গন্ত্ৱা অভিৱাদেত্ৱা ঠিতো, ‘‘ভন্তে, কিং কৰোথা’’তি পুচ্ছি. কুমাৰ উপকট্ঠে অন্তোৱস্সে পব্বজিতানং ৱসনট্ঠানং নাম লদ্ধুং ৱট্টতীতি. ‘‘ভন্তে, অজ্জেৱ একদিৱসং অয্যো যথা তথা আগমেতু, অহং স্ৱে অয্যস্স ৱসনট্ঠানং কৰিস্সামী’’তি আহ. পচ্চেকবুদ্ধো ‘‘তস্সেৱ কুমাৰস্স সঙ্গহং কৰিস্সামী’’তি আগতত্তা অধিৱাসেসি. সো তস্স অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা গতো পুনদিৱসে সক্কাৰসম্মানং সজ্জেত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধস্স আগমনং ওলোকেন্তো অট্ঠাসি. পচ্চেকবুদ্ধোপি ‘‘কহং নু খো অজ্জ ভিক্খাচাৰং লভিস্সামী’’তি আৱজ্জেন্তো ঞত্ৱা তস্সেৱ গেহদ্ৱাৰং অগমাসি.

কুমাৰো পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৱা সম্পিযাযমানো পত্তং আদায ভিক্খং দত্ৱা ‘‘ইমং অন্তোৱস্সং ময্হং গেহদ্ৱাৰমেৱ আগচ্ছথ, ভন্তে’’তি পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধে ভত্তকিচ্চং কত্ৱা পক্কন্তে অত্তনো সহাযকেহি সদ্ধিং গন্ত্ৱা একদিৱসেনেৱ পচ্চেকবুদ্ধস্স ৱসনপণ্ণসালঞ্চ চঙ্কমনঞ্চ ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানানি চ কাৰাপেত্ৱা অদাসি. তস্সেৱ পণ্ণসালং পৱিসনৱেলায হৰিতূপলিত্তায ভূমিযা ‘‘পাদেসু কললং মা লগ্গী’’তি অত্তনো পাৰুপনং সতসহস্সগ্ঘনকং ৰত্তকম্বলং ভূমত্থৰণং সন্থৰিত্ৱা কম্বলস্স ৱণ্ণেন সদ্ধিং পচ্চেকবুদ্ধস্স সৰীৰপ্পভং একসদিসং দিস্ৱা অতিৱিয পসন্নো হুত্ৱা আহ – ‘‘যথা তুম্হেহি অক্কন্তকালতো পট্ঠায ইমস্স কম্বলস্স অতিৱিয পভা ৱিৰোচতি, এৱমেৱ ময্হম্পি নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে হত্থপাদানং ৱণ্ণো বন্ধুজীৱকপুপ্ফৱণ্ণো হোতু, সতক্খত্তুং ৱিহতকপ্পাসপটলফস্সসদিসোৱ ফস্সো হোতূ’’তি. সো তেমাসং পচ্চেকবুদ্ধং উপট্ঠহিত্ৱা পৱাৰিতকালে তিচীৱৰং অদাসি. পচ্চেকবুদ্ধো পৰিপুণ্ণপত্তচীৱৰো গন্ধমাদনমেৱ গতো.

সোপি কুলপুত্তো দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো অম্হাকং ভগৱতো কালে কাড়চম্পানগৰে উপসেট্ঠিস্স ঘৰে পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্স পটিসন্ধিগ্গহণকালতো পট্ঠায সেট্ঠিকুলং অনেকানি পণ্ণাকাৰসহস্সানি আগচ্ছন্তি. জাতদিৱসে চ সকলনগৰং একসক্কাৰসম্মানং অহোসি. অথস্স নামগ্গহণদিৱসে মাতাপিতৰো ‘‘অম্হাকং পুত্তো অত্তনো নামং গণ্হিত্ৱাৱ আগতো, ৰত্তসুৱণ্ণৰসপৰিসিত্তা ৱিযস্স সৰীৰচ্ছৱী’’তি সোণকুমাৰোত্ৱেৱস্স নামং অকংসু.

অথস্স সট্ঠি ধাতিযো উপনেত্ৱা দেৱকুমাৰং ৱিয নং সুখেন ৱড্ঢেসুং. তস্স এৱৰূপং আহাৰৱিধানং অহোসি – সট্ঠিকৰীসমত্তং ঠানং কসিত্ৱা তিৱিধেন উদকেন পোসেন্তি. কেদাৰে পৱিসন্তীসু উদকমাতিকাসু খীৰোদকস্স চ গন্ধোদকস্স চ অনেকানি চাটিসহস্সানি আসিঞ্চন্তি. সালিসীসানং খীৰগ্গহণকালে সুকাদীনং পাণানং উচ্ছিট্ঠকৰণনিৱাৰণত্থং ৱীহিগব্ভানং সুখুমালভাৱত্থঞ্চ পৰিযন্তপৰিক্খেপে চ অন্তৰন্তৰা চ থম্ভে নিখনিত্ৱা উপৰি দণ্ডকে দত্ৱা কিলঞ্জেহি ছাদেত্ৱা সমন্তা সাণিযা পৰিক্খিপিত্ৱা সব্বপৰিযন্তে আৰক্খং গণ্হন্তি. সস্সে নিপ্ফন্নে কোট্ঠে চতুজাতিগন্ধেহি পৰিভণ্ডং কত্ৱা উপৰি উত্তমগন্ধেহি পৰিভাৱেন্তি. অনেকসহস্সপুৰিসা খেত্তং ওৰুয্হ সালিসীসানি ৱণ্টেসু ছিন্দিত্ৱা মুট্ঠিমুট্ঠিযো কত্ৱা ৰজ্জুকেহি বন্ধিত্ৱা সুক্খাপেন্তি. ততো কোট্ঠকস্স হেট্ঠিমতলে গন্ধে সন্থৰিত্ৱা উপৰি সালিসীসানি সন্থৰন্তি. এৱং একন্তৰিকং কত্ৱা সন্থৰন্তা কোট্ঠকং পূৰেত্ৱা দ্ৱাৰং পিদহন্তি, তিৱস্সসম্পত্তকালে কোট্ঠকং ৱিৱৰন্তি. ৱিৱটকালে সকলনগৰং সুগন্ধগন্ধিকং হোতি. সালিম্হি পহতে ধুত্তা থুসে কিণিত্ৱা গণ্হন্তি, কুণ্ডকং পন চূড়ুপট্ঠাকা লভন্তি. মুসলঘট্টিতকে সালিতণ্ডুলে ৱিচিনিত্ৱা গণ্হন্তি. তে সুৱণ্ণহীৰকপচ্ছিযং পক্খিপিত্ৱা সতকালং পৰিস্সাৱেত্ৱা গহিতে পক্কুথিতজাতিৰসে একৱাৰং পক্খিপিত্ৱা উদ্ধৰন্তি, পমুখট্ঠানং সুমনপুপ্ফসদিসং হোতি. তং ভোজনং সুৱণ্ণসৰকে পক্খিপিত্ৱা পক্কুথিতঅপ্পোদকমধুপাযাসপূৰিতস্স ৰজতথালস্স উপৰি কত্ৱা আদায গন্ত্ৱা সেট্ঠিপুত্তস্স পুৰতো ঠপেন্তি.

সো অত্তনো যাপনমত্তং ভুঞ্জিত্ৱা গন্ধৱাসিতেন উদকেন মুখং ৱিক্খালেত্ৱা হত্থপাদে ধোৱতি. অথস্স ধোতহত্থপাদস্স নানপ্পকাৰং মুখৱাসং উপনেন্তি. তস্স অক্কমনট্ঠানে ৱৰপোত্থকচিত্তত্থৰণং অত্থৰন্তি. হত্থপাদতলানিস্স বন্ধুজীৱকপুপ্ফৱণ্ণানি হোন্তি, সতকালৱিহতকপ্পাসস্স ৱিয ফস্সো, পাদতলেসু মণিকুণ্ডলাৱত্তৱণ্ণানি লোমানি জাযিংসু. সো কস্সচিদেৱ কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘আজানাহি ভূমিং অক্কমিস্সামী’’তি ৱদতি. তস্স ৱযপ্পত্তস্স তিণ্ণং উতূনং অনুচ্ছৱিকে তযো পাসাদে কাৰেত্ৱা নাটকানি চ উপট্ঠাপেসুং. সো মহাসম্পত্তিং অনুভৱন্তো দেৱো মঞ্ঞে পটিৱসতি.

অথ অম্হাকং সত্থৰি সব্বঞ্ঞুতং পত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কে ৰাজগহং উপনিস্সায ৱিহৰন্তে পাদলোমদস্সনত্থং ৰঞ্ঞা মাগধেন পক্কোসাপেত্ৱা অসীতিযা গামিযসহস্সেহি সদ্ধিং সত্থু সন্তিকং পহিতো ধম্মদেসনং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো সত্থাৰং পব্বজ্জং যাচি. অথ নং ভগৱা ‘‘অনুঞ্ঞাতোসি মাতাপিতূহী’’তি পুচ্ছিত্ৱা অননুঞ্ঞাতভাৱং সুত্ৱা ‘‘ন খো, সোণ, তথাগতা মাতাপিতূহি অননুঞ্ঞাতং পুত্তং পব্বাজেন্তী’’তি পটিক্খিপি. সো ‘‘সাধু ভগৱা’’তি তথাগতস্স ৱচনং সিৰসা সম্পটিচ্ছিত্ৱা মাতাপিতূনং সন্তিকং গন্ত্ৱা অনুজানাপেত্ৱা সত্থু সন্তিকং আগম্ম অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো সন্তিকে পব্বজি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পনস্স পব্বজ্জাৱিধানং পাড়িযং (মহাৱ. ২৪৩) আগতমেৱ.

তস্স পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভিত্ৱা ৰাজগহে ৱিহৰন্তস্স সম্বহুলা ঞাতিসালোহিতা চ সন্দিট্ঠসম্ভত্তা চ সক্কাৰসম্মানং আহৰন্তি, ৰূপনিপ্ফত্তিযা ৱণ্ণং কথেন্তি, অঞ্ঞেপি জনা পস্সিতুং আগচ্ছন্তি. থেৰো চিন্তেসি – ‘‘মম সন্তিকং বহূ জনা আগচ্ছন্তি, কম্মট্ঠানে ৱা ৱিপস্সনায ৱা কম্মং কাতুং কথং সক্খিস্সামি, যংনূনাহং সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৱা সীতৱনসুসানং গন্ত্ৱা সমণধম্মং কৰেয্যং. তত্ৰ হি সুসানন্তি জিগুচ্ছিত্ৱা বহূ জনা নাগমিস্সন্তি, এৱংসন্তে মম কিচ্চং মত্থকং পাপুণিস্সতী’’তি সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৱা সীতৱনং গন্ত্ৱা সমণধম্মং কাতুং আৰভি. সো চিন্তেসি – ‘‘ময্হং সৰীৰং পৰমসুখুমালং, ন খো পন সক্কা সুখেনেৱ সুখং পাপুণিতুং, কাযং কিলমেত্ৱাপি সমণধম্মং কাতুং ৱট্টতী’’তি. ততো ঠানচঙ্কমমেৱ অধিট্ঠায পধানমকাসি. তস্স সুখুমালানং পাদতলানং অন্তন্তেহি ফোটা উট্ঠায ভিজ্জিংসু, চঙ্কমো একলোহিতোৱ অহোসি. পাদেসু অৱহন্তেসু জণ্ণুকেহিপি হত্থেহিপি ৱাযমিত্ৱা চঙ্কমতি. এৱং ৱীৰিযং দড়্হং কৰোন্তোপি ওভাসমত্তম্পি নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তো চিন্তেসি – ‘‘সচে অঞ্ঞোপি আৰদ্ধৱীৰিযো ভৱেয্য, মাদিসোৱ ভৱেয্য. অহং খো পন এৱং ৱাযমন্তোপি মগ্গং ৱা ফলং ৱা উপ্পাদেতুং ন সক্কোমি, অদ্ধা নেৱাহং উগ্ঘটিতঞ্ঞূ, ন ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ, ন নেয্যো, পদপৰমেন মযা ভৱিতব্বং. কিং মে পব্বজ্জায, হীনাযাৱত্তিত্ৱা ভোগে চ ভুঞ্জিস্সামি পুঞ্ঞানি চ কৰিস্সামী’’তি.

তস্মিং সমযে সত্থা থেৰস্স ৱিতক্কং ঞত্ৱা সাযন্হসমযে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো তত্থ গন্ত্ৱা লোহিতেন ফুট্ঠং চঙ্কমং দিস্ৱা থেৰং ৱীণোৱাদেন (মহাৱ. ২৪৩) ওৱদিত্ৱা ৱীৰিযসমথযোজনত্থায তস্স কম্মট্ঠানং কথেত্ৱা গিজ্ঝকূটমেৱ গতো. সোণত্থেৰোপি দসবলস্স সম্মুখা ওৱাদং লভিত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তে পতিট্ঠাসি. অথ সত্থা অপৰভাগে জেতৱনে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো ধম্মং দেসেন্তো থেৰং আৰদ্ধৱীৰিযানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

সোণকুটিকণ্ণত্থেৰৱত্থু

২০৬. অট্ঠমে কল্যাণৱাক্কৰণানন্তি ৱাক্কৰণং ৱুচ্চতি ৱচনকিৰিযা, মধুৰৱচনানন্তি অত্থো. অযঞ্হি থেৰো দসবলেন সদ্ধিং একগন্ধকুটিযা তথাগতস্স মধুৰেন সৰেন ধম্মকথং কথেসি. অথস্স সত্থা সাধুকাৰং অদাসি. তস্মা সো কল্যাণৱাক্কৰণানং অগ্গো নাম জাতো. সোণোতি তস্স নামং, কোটিঅগ্ঘনকং পন কণ্ণপিড়ন্ধনং ধাৰেসি. তস্মা কুটিকণ্ণোতি ৱুচ্চতি, কোটিকণ্ণোতি অত্থো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে পুৰিমনযেনেৱ মহাজনেন সদ্ধিং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা পৰিসপৰিযন্তে ঠত্ৱা সত্থু ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং কল্যাণৱাক্কৰণানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা ‘‘মযাপি অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে কল্যাণৱাক্কৰণানং অগ্গেন ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা দসবলং নিমন্তেত্ৱা সত্তাহং মহাদানং দত্ৱা, ‘‘ভন্তে, যং ভিক্খুং তুম্হে ইতো সত্তদিৱসমত্থকে কল্যাণৱাক্কৰণানং অগ্গট্ঠানে ঠপযিত্থ, অহম্পি ইমস্স অধিকাৰকম্মস্স ফলেন অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে তথাৰূপো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. সত্থা তস্স অনন্তৰাযং দিস্ৱা ‘‘অনাগতে গোতমবুদ্ধস্স সাসনে কল্যাণৱাক্কৰণানং অগ্গো ভৱিস্সসী’’তি ব্যাকৰিত্ৱা পক্কামি.

সোপি যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা কপ্পসতসহস্সং দেৱেসু চ মনুস্সেসু চ সংসৰন্তো অম্হাকং দসবলস্স উপ্পত্তিতো পুৰেতৰমেৱ দেৱলোকা চৱিত্ৱা কাড়িযা নাম কুৰৰঘৰিকায উপাসিকায কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. সা পৰিপক্কে গব্ভে ৰাজগহনগৰে অত্তনো কুলনিৱেসনং আগতা.

তস্মিং সমযে অম্হাকং সত্থা সব্বঞ্ঞুতং পত্তো ইসিপতনে ধম্মচক্কং পৱত্তেসি. ধম্মচক্কপ্পৱত্তনে দসসহস্সচক্কৱাড়দেৱতা সন্নিপতিংসু. তত্থ একো অট্ঠৱীসতিযা যক্খসেনাপতীনং অব্ভন্তৰে সাতাগিৰো নাম যক্খো দসবলস্স ধম্মকথং সুত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায চিন্তেসি – ‘‘কিং নু খো অযং এৱং মধুৰধম্মকথা মম সহাযেন হেমৱতেন সুতা ন সুতা’’তি? সো দেৱসঙ্ঘস্স অন্তৰে ওলোকেন্তো তং অপস্সিত্ৱা ‘‘অদ্ধা মম সহাযো তিণ্ণং ৰতনানং উপ্পন্নভাৱং ন জানাতি, গচ্ছামি দসবলস্স চেৱ ৱণ্ণং কথেস্সামি, পটিৱিদ্ধধম্মঞ্চ আৰোচেস্সামী’’তি অত্তনো পৰিসায সদ্ধিং ৰাজগহমত্থকেন তস্স সন্তিকং পাযাসি.

হেমৱতোপি তিযোজনসহস্সং হিমৱন্তং অকালপুপ্ফিতং দিস্ৱা ‘‘মম সহাযেন সাতাগিৰেন সদ্ধিং হিমৱন্তকীড়িতং কীড়িস্সামী’’তি অত্তনো পৰিসায সদ্ধিং ৰাজগহমত্থকেনেৱ পাযাসি. তেসং দ্ৱিন্নম্পি অগ্গবলকাযা কুলঘৰিকায কাড়িউপাসিকায নিৱেসনমত্থকে সমাগন্ত্ৱা ‘‘তুম্হে কস্স পৰিসা, মযং সাতাগিৰস্স. তুম্হে কস্স পৰিসা, মযং হেমৱতস্সা’’তি আহংসু. তে হট্ঠতুট্ঠাৱ গন্ত্ৱা তেসং যক্খসেনাপতীনং আৰোচযিংসু. তেপি তংখণঞ্ঞেৱ উপাসিকায নিৱেসনমত্থকে সমাগচ্ছিংসু. সাতাগিৰো হেমৱতং আহ – ‘‘কহং, সম্ম, গচ্ছসী’’তি? তৱ সন্তিকং সম্মাতি. কিংকাৰণাতি? হিমৱন্তং পুপ্ফিতং দিস্ৱা তযা সদ্ধিং তত্থ কীড়িস্সামীতি. ত্ৱং পন, সম্ম, কহং গচ্ছসীতি? তৱ সন্তিকং, সম্মাতি. কিংকাৰণাতি? ত্ৱং হিমৱন্তস্স কেন পুপ্ফিতভাৱং জানাসীতি? ন জানামি, সম্মাতি. সুদ্ধোদনমহাৰাজস্স পুত্তো সিদ্ধত্থকুমাৰো দসসহস্সিলোকধাতুং কম্পেত্ৱা পটিৱিদ্ধসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণো দসসহস্সচক্কৱাড়দেৱতানং মজ্ঝে অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তেসি. তস্স পৱত্তিতভাৱং ন জানাসীতি? ন জানামি, সম্মাতি. ত্ৱং এত্তকমেৱ ঠানং পুপ্ফিতন্তি অঞ্ঞাসি, তস্স পন পুৰিসস্স সক্কাৰত্থায সকলদসসহস্সচক্কৱাড়ং একমালাগুড়সদিসং অজ্জ জাতং সম্মাতি. মালা তাৱ পুপ্ফন্তু, তযা সো সত্থা অক্খীনি পূৰেত্ৱা দিট্ঠোতি. আম, সম্ম, সত্থা চ মে দিট্ঠো, ধম্মো চ সুতো, অমতঞ্চ পীতং. অহং ‘‘এতং অমতধম্মং তম্পি জানাপেস্সামী’’তি তৱ সন্তিকং আগতোস্মি, সম্মাতি. তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং কথেন্তানংযেৱ উপাসিকা সিৰিসযনতো উট্ঠায নিসিন্না তং কথাসল্লাপং সুত্ৱা সদ্দে নিমিত্তং গণ্হি. ‘‘অযং সদ্দো উদ্ধং, ন হেট্ঠা, অমনুস্সভাসিতো, নো মনুস্সভাসিতো’’তি সল্লক্খেত্ৱা ওহিতসোতা পগ্গহিতমানসা হুত্ৱা নিসীদি. ততো –

‘‘অজ্জ পন্নৰসো উপোসথো (ইতি সাতাগিৰো যক্খো),

দিব্বা ৰত্তি উপট্ঠিতা;

অনোমনামং সত্থাৰং,

হন্দ পস্সাম গোতম’’ন্তি. (সু. নি. ১৫৩) –

এৱং সাতাগিৰেন ৱুত্তে –

‘‘কচ্চি মনো সুপণিহিতো (ইতি হেমৱতো যক্খো),

সব্বভূতেসু তাদিনো;

কচ্চি ইট্ঠে অনিট্ঠে চ,

সঙ্কপ্পস্স ৱসীকতা’’তি. (সু. নি. ১৫৪);

এৱং হেমৱতো সত্থু কাযসমাচাৰঞ্চ আজীৱঞ্চ মনোসমাচাৰঞ্চ পুচ্ছি. পুচ্ছিতং পুচ্ছিতং সাতাগিৰো ৱিস্সজ্জেসি. এৱং সত্থু সৰীৰৱণ্ণগুণৱণ্ণকথনৱসেন হেমৱতসুত্তন্তে নিট্ঠিতে হেমৱতো সহাযকস্স ধম্মদেসনানুসাৰেন ঞাণং পেসেত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি.

অথ, কাড়ী উপাসিকা, পৰস্স ধম্মে দেসীযমানে তথাগতং অদিট্ঠপুব্বাৱ হুত্ৱা অনুস্সৱপ্পসাদং উপ্পাদেত্ৱা পৰস্স ৱড্ঢিতং ভোজনং ভুঞ্জমানা ৱিয সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি. সা সব্বমাতুগামানং অন্তৰে পঠমকসোতাপন্না সব্বজেট্ঠিকা অহোসি. তস্সা সহ সোতাপত্তিভাৱেন তমেৱ ৰত্তিং গব্ভৱুট্ঠানং জাতং, পটিলদ্ধদাৰকস্স নামগ্গহণদিৱসে সোণোতি নামং অকাসি. সা যথাৰুচিযা কুলগেহে ৱসিত্ৱা কুলঘৰমেৱ অগমাসি.

তস্মিং সমযে মহাকচ্চানত্থেৰো তং নগৰং উপনিস্সায উপৱত্তে পব্বতে পটিৱসতি. উপাসিকা থেৰং উপট্ঠাতি. থেৰো নিবদ্ধং তস্সা নিৱেসনং গচ্ছতি. সোণদাৰকোপি নিবদ্ধং থেৰস্স সন্তিকে ৱিচৰন্তো ৱিস্সাসিকো অহোসি. সো অপৰেন সমযেন থেৰস্স সন্তিকে পব্বজি. থেৰো তং উপসম্পাদেতুকামো তীণি ৱস্সানি গণং পৰিযেসিত্ৱা উপসম্পাদেসি. সো উপসম্পন্নো কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পত্ৱা থেৰস্সেৱ সন্তিকে সুত্তনিপাতং উগ্গণ্হিত্ৱা ৱুত্থৱস্সো পৱাৰেত্ৱা সত্থাৰং পস্সিতুকামো হুত্ৱা উপজ্ঝাযং আপুচ্ছি. থেৰো আহ – ‘‘সোণ, তযি গতে সত্থা তং একগন্ধকুটিযং ৱসাপেত্ৱা ধম্মং অজ্ঝেসিস্সতি, ত্ৱং ধম্মং কথেস্সসি. সত্থা তৱ ধম্মকথায পসীদিত্ৱা তুয্হং ৱৰং দস্সতি. ত্ৱং ৱৰং গণ্হন্তো ইমঞ্চ ইমঞ্চ গণ্হাহি, মম ৱচনেন দসবলস্স পাদে ৱন্দাহী’’তি. সো উপজ্ঝাযেন অনুঞ্ঞাতো মাতুউপাসিকায গেহং গন্ত্ৱা আৰোচেসি. সাপি ‘‘সাধু, তাত, ত্ৱং দসবলং পস্সিতুং গচ্ছন্তো ইমং কম্বলং আহৰিত্ৱা সত্থু ৱসনগন্ধকুটিযা ভূমত্থৰণং কত্ৱা অত্থৰাহী’’তি কম্বলং অদাসি. সোণত্থেৰো তং আদায সেনাসনং সংসামেত্ৱা অনুপুব্বেন সত্থু ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা দসবলস্স বুদ্ধাসনে নিসিন্নৱেলাযমেৱ উপসঙ্কমিত্ৱা অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. সত্থা তেন সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কত্ৱা আনন্দত্থেৰং আমন্তেসি – ‘‘আনন্দ, ইমস্স ভিক্খুস্স সেনাসনং জানাহী’’তি. থেৰো সত্থু অধিপ্পাযং ঞত্ৱা অন্তোগন্ধকুটিযংযেৱ ভূমত্থৰণং উস্সাৰেন্তো ৱিয অত্থৰি.

অথ খো ভগৱা বহুদেৱৰত্তিং অজ্ঝোকাসে ৱীতিনামেত্ৱা ৱিহাৰং পাৱিসি, আযস্মাপি খো সোণো বহুদেৱৰত্তিং অজ্ঝোকাসে ৱীতিনামেত্ৱা ৱিহাৰং পাৱিসি. সত্থা পচ্ছিমযামে সীহসেয্যং কপ্পেত্ৱা পচ্চূসসমযে ৱুট্ঠায নিসীদিত্ৱা ‘‘এত্তকেন কালেন সোণস্স কাযদৰথো পটিপ্পস্সদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱা আযস্মন্তং সোণং অজ্ঝেসি – ‘‘পটিভাতু তং ভিক্খু ধম্মো ভাসিতু’’ন্তি. সোণত্থেৰো মধুৰস্সৰেন একব্যঞ্জনম্পি অৱিনাসেন্তো অট্ঠকৱগ্গিযানি সুত্তানি (সু. নি. ৭৭২ আদযো) অভাসি. কথাপৰিযোসানে ভগৱা সাধুকাৰং দত্ৱা ‘‘সুগ্গহিতো তে ভিক্খু ধম্মো, মযা দেসিতকালে চ অজ্জ চ একসদিসাৱ দেসনা, কিঞ্চি ঊনং ৱা অধিকং ৱা নত্থী’’তি পসন্নভাৱং পকাসেসি. সোণত্থেৰোপি ‘‘অযং ওকাসো’’তি সল্লক্খেত্ৱা উপজ্ঝাযস্স ৱচনেন দসবলং ৱন্দিত্ৱা ৱিনযধৰপঞ্চমেন গণেন উপসম্পদং আদিং কত্ৱা সব্বে ৱৰে যাচি, সত্থা অদাসি. পুন থেৰো মাতুউপাসিকায ৱচনেন ৱন্দিত্ৱা ‘‘অযং, ভন্তে, উপাসিকায তুম্হাকং ৱসনগন্ধকুটিযং ভূমত্থৰণত্থং কম্বলো পহিতো’’তি কম্বলং দত্ৱা উট্ঠাযাসনা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পন থেৰস্স পব্বজ্জং আদিং কত্ৱা সব্বং সুত্তে আগতমেৱ.

ইতি থেৰো সত্থু সন্তিকা অট্ঠ ৱৰে লভিত্ৱা উপজ্ঝাযস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা সব্বং তং পৱত্তিং আৰোচেসি. পুনদিৱসে মাতুউপাসিকায নিৱেসনদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা ভিক্খায অট্ঠাসি. উপাসিকা ‘‘পুত্তো কিৰ মে দ্ৱাৰে ঠিতো’’তি সুত্ৱা ৱেগেন আগন্ত্ৱা অভিৱাদেত্ৱা হত্থতো পত্তং গহেত্ৱা অন্তোনিৱেসনে নিসীদাপেত্ৱা ভোজনং অদাসি. অথ নং ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে আহ – ‘‘দিট্ঠো তে, তাত, দসবলো’’তি? আম উপাসিকেতি. ৱন্দিতো তে মম ৱচনেনাতি? আম ৱন্দিতো, সোপি চ মে কম্বলো তথাগতস্স ৱসনট্ঠানে ভূমত্থৰণং কত্ৱা অত্থতোতি. কিং, তাত, তযা কিৰ সত্থু ধম্মকথা কথিতা, সত্থাৰা চ তে সাধুকাৰো দিন্নোতি? তযা কথং ঞাতং উপাসিকেতি? তাত, ময্হং গেহে অধিৱত্থা দেৱতা দসবলেন তুয্হং সাধুকাৰং দিন্নদিৱসে ‘‘সকলদসসহস্সচক্কৱাড়ে দেৱতা সাধুকাৰং অদংসূ’’তি আহ – তাত, তযা কথিতধম্মকথং বুদ্ধানং কথিতনিযামেনেৱ ময্হম্পি কথেতুং পচ্চাসীসামীতি. থেৰো মাতু কথং সম্পটিচ্ছি. সা তস্স অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা দ্ৱাৰে মণ্ডপং কাৰেত্ৱা দসবলস্স কথিতনিযামেনেৱ অত্তনো ধম্মকথং কথাপেসীতি ৱত্থু এত্থ সমুট্ঠিতং. সত্থা অপৰভাগে অৰিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো থেৰং কল্যাণৱাক্কৰণানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

সীৱলিত্থেৰৱত্থু

২০৭. নৱমে লাভীনং যদিদং সীৱলীতি ঠপেত্ৱা তথাগতং লাভীনং ভিক্খূনং সীৱলিত্থেৰো অগ্গোতি দস্সেতি. তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি অতীতে পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে ৱুত্তনযেনেৱ ৱিহাৰং গন্ত্ৱা পৰিসপৰিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং লাভীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা ‘‘মযাপি অনাগতে এৱৰূপেন ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি দসবলং নিমন্তেত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ সত্তাহং মহাদানং দত্ৱা ‘‘ভগৱা অহম্পি ইমিনা অধিকাৰকম্মেন অঞ্ঞং সম্পত্তিং ন পত্থেমি, অনাগতে পন একস্স বুদ্ধস্স সাসনে অহম্পি তুম্হেহি সো এতদগ্গে ঠপিতভিক্খু ৱিয লাভীনং অগ্গো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. সত্থা অনন্তৰাযং দিস্ৱা ‘‘অযং তে পত্থনা অনাগতে গোতমস্স বুদ্ধস্স সাসনে সমিজ্ঝিস্সতী’’তি ব্যাকৰিত্ৱা পক্কামি.

সোপি কুলপুত্তো যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ৱিপস্সীবুদ্ধকালে বন্ধুমতীনগৰতো অৱিদূৰে একস্মিং গামে পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্মিং সমযে বন্ধুমতীনগৰৱাসিনো ৰঞ্ঞা সদ্ধিং সাকচ্ছিত্ৱা সাকচ্ছিত্ৱা দসবলস্স দানং দেন্তি. তে একদিৱসং সব্বেৱ একতো হুত্ৱা দানং দেন্তা ‘‘কিং নু খো অম্হাকং দানমুখে নত্থী’’তি মধুঞ্চ গুড়দধিঞ্চ ন অদ্দসংসু. তে ‘‘যতো কুতোচি আহৰিস্সামা’’তি জনপদতো নগৰং পৱিসনমগ্গে পুৰিসং ঠপেসুং. তদা এস কুলপুত্তো অত্তনো গামতো গুড়দধিৱাৰকং গহেত্ৱা ‘‘কিঞ্চিদেৱ আহৰিস্সামী’’তি নগৰং গচ্ছন্তো মুখং ধোৱিত্ৱা ‘‘ধোতহত্থপাদো পৱিসিস্সামী’’তি ফাসুকট্ঠানং ওলোকেন্তো নঙ্গলসীসমত্তং নিম্মক্খিকং দণ্ডকমধুং দিস্ৱা ‘‘পুঞ্ঞেন মে ইদং উপ্পন্ন’’ন্তি গহেত্ৱা নগৰং পৱিসতি. নাগৰেহি ঠপিতপুৰিসো তং দিস্ৱা, ‘‘ভো পুৰিস, কস্সিমং আহৰসী’’তি পুচ্ছি. ন কস্সচি সামি, ৱিক্কিণিতুং পন মে ইদং আনীতন্তি. তেন হি, ভো পুৰিস, ইমং কহাপণং গহেত্ৱা এতং মধুঞ্চ গুড়দধিঞ্চ দেহীতি.

সো চিন্তেসি – ‘‘ইদং ন বহুমূলং, অযঞ্চ একপ্পহাৰেনেৱ বহুং দেতি, ৱীমংসিতুং ৱট্টতী’’তি. ততো নং ‘‘নাহং এককহাপণেন দেমী’’তি আহ. যদি এৱং, দ্ৱে গহেত্ৱা দেহীতি. দ্ৱীহিপি ন দেমীতি. এতেনুপাযেন ৱড্ঢন্তং ৱড্ঢন্তং সহস্সং পাপুণি. সো চিন্তেসি – ‘‘অতিঅঞ্ছিতুং ন ৱট্টতি, হোতু তাৱ, ইমস্স কত্তব্বকিচ্চং পুচ্ছিস্সামী’’তি. অথ নং আহ – ‘‘ইদং ন বহুঅগ্ঘনকং, ত্ৱঞ্চ বহুং দেসি, কেন কম্মেন ইদং গণ্হাসী’’তি? ইধ, ভো, নগৰৱাসিনো ৰঞ্ঞা সদ্ধিং পটিৱিৰুজ্ঝিত্ৱা ৱিপস্সীদসবলস্স দানং দেন্তা ইদং দ্ৱযং দানমুখে অপস্সন্তা পৰিযেসন্তি. সচে ইদং দ্ৱযং ন লভিস্সন্তি, নাগৰানং পৰাজযো ভৱিস্সতি. তস্মা সহস্সং দত্ৱা গণ্হামীতি. কিং পনেতং নাগৰানমেৱ ৱট্টতি, ন অঞ্ঞেসং দাতুং ৱট্টতীতি? যস্স কস্সচি দাতুং অৱাৰিতমেতন্তি. অত্থি পন তে কোচি নাগৰানং দানে একদিৱসং সহস্সং দাতাতি? নত্থি সম্মাতি. ইমেসং পন দ্ৱিন্নং সহস্সগ্ঘনকভাৱং জানাসীতি? আম জানামীতি. তেন হি গচ্ছ, নাগৰানং আচিক্খ – ‘‘একো পুৰিসো ইমানি দ্ৱে মূলেন ন দেতি, সহত্থেনেৱ দাতুকামো, তুম্হে ইমেসং দ্ৱিন্নং কাৰণা নিৰুস্সুক্কা হোথা’’তি. ত্ৱং পন মে ইমস্মিং দানমুখে জেট্ঠকভাৱস্স কাযসক্খী হোহীতি.

সো গামৱাসী পৰিব্বযত্থং গহিতমাসকেন পঞ্চকটুকং গহেত্ৱা চুণ্ণং কত্ৱা দধিতো কঞ্জিযং ৱাহেত্ৱা তত্থ মধুপটলং পীড়েত্ৱা পঞ্চকটুকচুণ্ণেন যোজেত্ৱা একস্মিং পদুমিনিপত্তে পক্খিপিত্ৱা তং সংৱিদহিত্ৱা আদায দসবলস্স অৱিদূৰে ঠানে নিসীদি. মহাজনেন আহৰিযমানস্স সক্কাৰস্স অন্তৰে অত্তনো পত্তৱাৰং ওলোকযমানো ওকাসং ঞত্ৱা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘ভগৱা অযং ময্হং দুগ্গতপণ্ণাকাৰো, ইমং মে অনুকম্পং পটিচ্চ গণ্হথা’’তি. সত্থা তস্স অনুকম্পং পটিচ্চ চতুমহাৰাজদত্তিযেন সেলমযেন পত্তেন তং পটিগ্গহেত্ৱা যথা অট্ঠসট্ঠিভিক্খুসতসহস্সস্স দিয্যমানং ন খীযতি, এৱং অধিট্ঠাসি. সোপি কুলপুত্তো নিট্ঠিতভত্তকিচ্চং ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং ঠিতো আহ – ‘‘দিট্ঠো মে ভগৱা অজ্জ বন্ধুমতীনগৰৱাসিকেহি তুম্হাকং সক্কাৰো আহৰিযমানো, অহম্পি ইমস্স কম্মস্স নিস্সন্দেন নিব্বত্তনিব্বত্তভৱে লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো ভৱেয্য’’ন্তি. সত্থা ‘‘এৱং হোতু কুলপুত্তা’’তি ৱত্ৱা তস্স চ নগৰৱাসীনঞ্চ ভত্তানুমোদনং কত্ৱা পক্কামি.

সোপি কুলপুত্তো যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সুপ্পৱাসায ৰাজধীতায কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায সাযং পাতঞ্চ পণ্ণাকাৰসতানি পাপুণন্তি, সুপ্পৱাসা সম্পত্তিং গচ্ছতি. অথ নং পুঞ্ঞৱীমংসনত্থং হত্থেন বীজপচ্ছিং ফুসাপেন্তি, একেকবীজতো সলাকসতম্পি সলাকসহস্সম্পি নিগচ্ছতি. এককৰীসখেত্ততো পঞ্ঞাসম্পি সট্ঠিপি সকটানি উপ্পজ্জন্তি. কোট্ঠপূৰণকালেপি কোট্ঠদ্ৱাৰং হত্থেন ফুসাপেন্তি, ৰাজধীতায পুঞ্ঞেন গণ্হন্তানং গহিতগহিতট্ঠানং পুন পূৰতি. পৰিপুণ্ণভত্তকুম্ভিতোপি ‘‘ৰাজধীতায পুঞ্ঞ’’ন্তি ৱত্ৱা যস্স কস্সচি দেন্তানং যাৱ ন উক্কড্ঢন্তি, ন তাৱ ভত্তং খীযতি. দাৰকে কুচ্ছিগতেযেৱ সত্ত ৱস্সানি অতিক্কমিংসু.

গব্ভে পন পৰিপক্কে সত্তাহং মহাদুক্খং অনুভোসি. সা সামিকং আমন্তেত্ৱা ‘‘পুৰে মৰণা জীৱমানাৱ দানং দস্সামী’’তি সত্থু সন্তিকং পেসেসি – ‘‘গচ্ছ ইমং পৱত্তিং সত্থু আৰোচেত্ৱা সত্থাৰং নিমন্তেহি, যঞ্চ সত্থা ৱদেতি, তং সাধুকং উপলক্খেত্ৱা আগন্ত্ৱা ময্হং কথেহী’’তি. সো গন্ত্ৱা তস্সা সাসনং ভগৱতো আৰোচেসি. সত্থা ‘‘সুখিনী হোতু সুপ্পৱাসা কোলিযধীতা, সুখিনী অৰোগা অৰোগং পুত্তং ৱিজাযতূ’’তি আহ. ৰাজা তং সুত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা অন্তোগামাভিমুখো পাযাসি. তস্স পুৰে আগমনাযেৱ সুপ্পৱাসায কুচ্ছিতো ধমকৰণা উদকং ৱিয গব্ভো নিক্খমি, পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্নজনো অস্সুমুখোৱ হসিতুং আৰদ্ধো. হট্ঠতুট্ঠো মহাজনো ৰঞ্ঞো পুত্তসাসনং আৰোচেতুং অগমাসি.

ৰাজা তেসং ইঙ্গিতং দিস্ৱাৱ ‘‘দসবলেন কথিতকথা নিপ্ফন্না মঞ্ঞে’’তি চিন্তেসি. সো আগন্ত্ৱা সত্থু সাসনং ৰাজধীতায আৰোচেসি. ৰাজধীতা ‘‘তযা নিমন্তিতং জীৱিতভত্তমেৱ মঙ্গলভত্তং ভৱিস্সতি, গচ্ছ সত্তাহং দসবলং নিমন্তেহী’’তি. ৰাজা তথা অকাসি. সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং পৱত্তযিংসু. দাৰকো সব্বেসং ঞাতীনং সন্তত্তচিত্তং নিব্বাপেন্তো জাতোতি সীৱলিদাৰকোত্ৱেৱস্স নামং অকংসু. সো সত্ত ৱস্সানি গব্ভে ৱসিতত্তা জাতকালতো পট্ঠায সব্বকম্মক্খমো অহোসি. ধম্মসেনাপতি সাৰিপুত্তো সত্তমে দিৱসে তেন সদ্ধিং কথাসল্লাপং অকাসি. সত্থাপি ধম্মপদে গাথং অভাসি –

‘‘যোমং পলিপথং দুগ্গং, সংসাৰং মোহমচ্চগা;

তিণ্ণো পাৰঙ্গতো ঝাযী, অনেজো অকথংকথী;

অনুপাদায নিব্বুতো, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণ’’ন্তি. (ধ. প. ৪১৪);

অথ নং থেৰো এৱমাহ – ‘‘কিং পন তযা এৱৰূপং দুক্খৰাসিং অনুভৱিত্ৱা পব্বজিতুং ন ৱট্টতী’’তি? লভমানো পব্বজেয্যং, ভন্তেতি. সুপ্পৱাসা তং দাৰকং থেৰেন সদ্ধিং কথেন্তং দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো মে পুত্তো ধম্মসেনাপতিনা সদ্ধিং কথেতী’’তি থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘ময্হং পুত্তো তুম্হেহি সদ্ধিং কিং কথেতি, ভদন্তে’’তি? অত্তনা অনুভূতং গব্ভৱাসদুক্খং কথেত্ৱা তুম্হেহি অনুঞ্ঞাতো পব্বজিস্সামীতি ৱদতীতি. সাধু, ভন্তে, পব্বাজেথ নন্তি. থেৰো তং ৱিহাৰং নেত্ৱা তচপঞ্চককম্মট্ঠানং দত্ৱা পব্বাজেন্তো, ‘‘সীৱলি, ন তুয্হং অঞ্ঞেন ওৱাদেন কম্মং অত্থি, তযা সত্ত ৱস্সানি অনুভূতদুক্খমেৱ পচ্চৱেক্খাহী’’তি. ভন্তে, পব্বাজনমেৱ তুম্হাকং ভাৰো, যং পন মযা কাতুং সক্কা, তমহং জানিস্সামীতি. সো পঠমকেসৱট্টিযা ওহাৰিতক্খণেযেৱ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি, দুতিযায ওহাৰিতক্খণে সকদাগামিফলে, ততিযায অনাগামিফলে. সব্বেসংযেৱ পন কেসানং ওৰোপনঞ্চ অৰহত্তসচ্ছিকিৰিযা চ অপচ্ছা অপুৰিমা অহোসি. তস্স পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায ভিক্খুসঙ্ঘস্স চত্তাৰো পচ্চযা যদিচ্ছকং উপ্পজ্জন্তি. এৱং এত্থ ৱত্থু সমুট্ঠিতং.

অপৰভাগে সত্থা সাৱত্থিং অগমাসি. থেৰো সত্থাৰং অভিৱাদেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ময্হং পুঞ্ঞং ৱীমংসিস্সামি, পঞ্চ মে ভিক্খুসতানি দেথা’’তি আহ. গণ্হ, সীৱলীতি. সো পঞ্চসতে ভিক্খূ গহেত্ৱা হিমৱন্তাভিমুখং গচ্ছন্তো অটৱিমগ্গং গচ্ছতি. তস্স পঠমং দিট্ঠা নিগ্ৰোধে অধিৱত্থা দেৱতা সত্ত দিৱসানি দানং অদাসি. ইতি সো –

‘‘নিগ্ৰোধং পঠমং পস্সি, দুতিযং পণ্ডৱপব্বতং;

ততিযং অচিৰৱতিযং, চতুত্থং ৱৰসাগৰং.

‘‘পঞ্চমং হিমৱন্তং সো, ছট্ঠং ছদ্দন্তুপাগমি;

সত্তমং গন্ধমাদনং, অট্ঠমং অথ ৰেৱত’’ন্তি.

সব্বট্ঠানেসু সত্ত সত্ত দিৱসানেৱ দানং অদংসু. গন্ধমাদনপব্বতে পন নাগদত্তদেৱৰাজা নাম সত্তদিৱসেসু একদিৱসং খীৰপিণ্ডপাতং অদাসি, একদিৱসং সপ্পিপিণ্ডপাতং অদাসি. ভিক্খুসঙ্ঘো আহ – ‘‘আৱুসো, ইমস্স দেৱৰঞ্ঞো নেৱ ধেনুযো দুয্হমানা পঞ্ঞাযন্তি, ন দধিনিম্মথনং, কুতো তে, দেৱৰাজ, ইমং উপ্পজ্জতী’’তি? ‘‘ভন্তে, কস্সপদসবলস্স কালে খীৰসলাকভত্তদানস্সেতং ফল’’ন্তি দেৱৰাজা আহ. অপৰভাগে সত্থা খদিৰৱনিযৰেৱতস্স পচ্চুগ্গমনং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা থেৰং অত্তনো সাসনে লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

ৱক্কলিত্থেৰৱত্থু

২০৮. দসমে সদ্ধাধিমুত্তানন্তি সদ্ধায অধিমুত্তানং, বলৱসদ্ধানং ভিক্খূনং ৱক্কলিত্থেৰো অগ্গোতি দস্সেতি. অঞ্ঞেসং হি সদ্ধা ৱড্ঢেতব্বা হোতি, থেৰস্স পন হাপেতব্বা জাতা. তস্মা সো সদ্ধাধিমুত্তানং অগ্গোতি ৱুত্তো. ৱক্কলীতি পনস্স নামং.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি হি অতীতে পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে ৱুত্তনযেনেৱ ৱিহাৰং গন্ত্ৱা পৰিসপৰিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং সদ্ধাধিমুত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা ‘‘মযাপি অনাগতে এৱৰূপেন ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তনযেনেৱ সত্থাৰং নিমন্তেত্ৱা সত্তাহং মহাদানং দত্ৱা দসবলং ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অহম্পি ইমিনা অধিকাৰকম্মেন তুম্হেহি সদ্ধাধিমুত্তানং এতদগ্গে ঠপিতভিক্খু ৱিয অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে সদ্ধাধিমুত্তানং অগ্গো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. সত্থা তস্স অনন্তৰাযং দিস্ৱা ব্যাকৰিত্ৱা পক্কামি.

সোপি যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো অম্হাকং সত্থুকালে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণকুলে পটিসন্ধিং গণ্হি, ৱক্কলীতিস্স নামং অকংসু. সো ৱুদ্ধিপ্পত্তো তযো ৱেদে উগ্গণ্হিত্ৱা দসবলং ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতং সাৱত্থিযং চৰন্তং দিস্ৱা সত্থু সৰীৰসম্পত্তিং ওলোকেন্তো সৰীৰসম্পত্তিদস্সনেন অতিত্তো দসবলেন সদ্ধিংযেৱ ৱিচৰতি. ৱিহাৰং গচ্ছন্তেন সদ্ধিং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সৰীৰনিপ্ফত্তিং ওলোকেন্তোৱ তিট্ঠতি. ধম্মসভাযং নিসীদিত্ৱা ধম্মং কথেন্তস্স সম্মুখট্ঠানে ঠিতো ধম্মং সুণাতি. সো সদ্ধং পটিলভিত্ৱা ‘‘অগাৰমজ্ঝে ৱসন্তো নিবদ্ধং দসবলস্স দস্সনং ন লভিস্সামী’’তি পব্বজ্জং যাচিত্ৱা সত্থু সন্তিকে পব্বজি.

ততো পট্ঠায ঠপেত্ৱা আহাৰকৰণৱেলং অৱসেসকালে যত্থ ঠিতেন সক্কা দসবলং পস্সিতুং, তত্থ ঠিতো যোনিসোমনসিকাৰং পহায দসবলং ওলোকেন্তোৱ ৱিহৰতি. সত্থা তস্স ঞাণপৰিপাকং আগমেন্তো দীঘম্পি অদ্ধানং তস্মিং ৰূপদস্সনৱসেনেৱ ৱিচৰন্তে কিঞ্চি অৱত্ৱা ‘‘ইদানিস্স ঞাণং পৰিপাকগতং, সক্কা এতং বোধেতু’’ন্তি ঞত্ৱা এৱমাহ – ‘‘কিং তে, ৱক্কলি, ইমিনা পূতিকাযেন দিট্ঠেন, যো খো, ৱক্কলি, ধম্মং পস্সতি, সো মং পস্সতি. যো মং পস্সতি, সো ধম্মং পস্সতি. ধম্মঞ্হি, ৱক্কলি, পস্সন্তো মং পস্সতি, মং পস্সন্তো ধম্মং পস্সতী’’তি.

সত্থৰি এৱং ওৱদন্তেপি থেৰো দসবলস্স দস্সনং পহায নেৱ অঞ্ঞত্থ গন্তুং সক্কোতি. ততো সত্থা ‘‘নাযং ভিক্খু সংৱেগং অলভিত্ৱা বুজ্ঝিস্সতী’’তি উপকট্ঠায ৱস্সূপনাযিকায ৰাজগহং গন্ত্ৱা ৱস্সূপনাযিকদিৱসে ‘‘অপেহি, ৱক্কলী’’তি থেৰং পণামেতি. বুদ্ধা চ নাম আদেয্যৱচনা হোন্তি, তস্মা থেৰো সত্থাৰং পটিপ্ফৰিত্ৱা ঠাতুং অসক্কোন্তো তেমাসং দসবলস্স সম্মুখে আগন্তুং অৱিসহন্তো ‘‘কিং দানি সক্কা কাতুং, তথাগতেনম্হি পণামিতো, সম্মুখীভাৱং ন লভামি, কিং ময্হং জীৱিতেনা’’তি গিজ্ঝকূটপব্বতে পপাতট্ঠানং অভিৰুহি. সত্থা তস্স কিলমনভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অযং ভিক্খু মম সন্তিকা অস্সাসং অলভন্তো মগ্গফলানং উপনিস্সযং নাসেয্যা’’তি অত্তানং দস্সেতুং ওভাসং ৱিস্সজ্জেসি. অথস্স সত্থু দিট্ঠকালতো পট্ঠায এৱ মহন্তং সোকসল্লং পহীনং. সত্থা সুক্খতড়াকে ওঘং আহৰন্তো ৱিয ৱক্কলিত্থেৰস্স বলৱপীতিসোমনস্সং উপ্পাদেতুং ধম্মপদে ইমং গাথমাহ –

‘‘পামোজ্জবহুলো ভিক্খু, পসন্নো বুদ্ধসাসনে;

অধিগচ্ছে পদং সন্তং, সঙ্খাৰূপসমং সুখ’’ন্তি. (ধ. প. ৩৮১);

ৱক্কলিত্থেৰস্স চ ‘‘এহি, ৱক্কলী’’তি হত্থং পসাৰেসি. থেৰো ‘‘দসবলো মে দিট্ঠো, এহীতি অৱ্হাযনম্পি লদ্ধ’’ন্তি বলৱপীতিং উপ্পাদেত্ৱা ‘‘কুতো গচ্ছামী’’তি অত্তনো গমনভাৱং অজানিত্ৱাৱ দসবলস্স সম্মুখে আকাসে পক্খন্দিত্ৱা পঠমপাদেন পব্বতে ঠিতোযেৱ সত্থাৰা ৱুত্তগাথং আৱজ্জেন্তো আকাসেযেৱ পীতিং ৱিক্খম্ভেত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পত্ৱা তথাগতং ৱন্দমানোৱ ওতৰি. অপৰভাগে সত্থা অৰিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো থেৰং সদ্ধাধিমুত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

দুতিযৱগ্গৱণ্ণনা.