১৪. এতদগ্গৱগ্গো

(১৪) ৩. ততিযএতদগ্গৱগ্গো

২০৯. ততিযৱগ্গস্স পঠমে সিক্খাকামানন্তি তিস্সো সিক্খা কামযমানানং সম্পিযাযিত্ৱা সিক্খন্তানন্তি অত্থো. ৰাহুলোতি অত্তনো পুত্তং ৰাহুলত্থেৰং দস্সেতি. থেৰো কিৰ পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায পাতোৱ উট্ঠহন্তো হত্থপূৰং ৱালিকং উক্খিপিত্ৱা ‘‘অহো ৱতাহং অজ্জ দসবলস্স চেৱ আচৰিযুপজ্ঝাযানঞ্চ সন্তিকা এত্তকং ওৱাদঞ্চেৱ অনুসাসনিঞ্চ লভেয্য’’ন্তি পত্থেতি. তস্মা সিক্খাকামানং অগ্গো নাম জাতোতি.

২১০. দুতিযে সদ্ধাপব্বজিতানন্তি সদ্ধায পব্বজিতানং. ৰট্ঠপালোতি ৰট্ঠং পালেতুং সমত্থো, ভিন্নং ৱা ৰট্ঠং সন্ধাৰেতুং সমত্থে কুলে জাতোতিপি ৰট্ঠপালোতি সঙ্খং গতো. সো হি সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো চুদ্দসভত্তচ্ছেদে কত্ৱা মাতাপিতৰো পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৱা পব্বজিতো. তস্মা সদ্ধাপব্বজিতানং অগ্গো নাম জাতো.

ৰাহুল-ৰট্ঠপালত্থেৰৱত্থু

ইমেসং পন উভিন্নম্পি থেৰানং পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – এতে কিৰ দ্ৱেপি অতীতে পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতীনগৰে গহপতিমহাসালকুলে নিব্বত্তিংসু. তেসং দহৰকালে নামং ৱা গোত্তং ৱা ন কথিযতি. ৱযপ্পত্তা পন ঘৰাৱাসে পতিট্ঠায অত্তনো অত্তনো পিতু অচ্চযেন উভোপি অত্তনো অত্তনো ৰতনকোট্ঠাগাৰকম্মিকে পক্কোসাপেত্ৱা অপৰিমাণং ধনং দিস্ৱা – ‘‘ইমং এত্তকং ধনৰাসিং অয্যকপয্যকাদযো অত্তনা সদ্ধিং গহেত্ৱা গন্তুং নাসক্খিংসু, অম্হেহি দানি যেন কেনচি উপাযেন ইমং ধনং গহেত্ৱা গন্তুং ৱট্টতী’’তি তে উভোপি জনা চতূসু ঠানেসু কপণদ্ধিকাদীনং মহাদানং দাতুং আৰদ্ধা. একো অত্তনো দানগ্গে আগতাগতজনং পুচ্ছিত্ৱা যাগুখজ্জকাদীসু যস্স যং পটিভাতি, তস্স তং অদাসি, তস্স তেনেৱ কাৰণেন আগতপাকোতি নামং জাতং. ইতৰো অপুচ্ছিত্ৱাৱ গহিতগহিতভাজনং পূৰেত্ৱা পূৰেত্ৱা দেতি, তস্সপি তেনেৱ কাৰণেন অনগ্গপাকোতি নামং জাতং, অপ্পমাণপাকোতি অত্থো.

তে উভোপি একদিৱসং পাতোৱ মুখধোৱনত্থং বহিগামং অগমংসু. তস্মিং সমযে হিমৱন্ততো দ্ৱে মহিদ্ধিকা তাপসা ভিক্খাচাৰত্থায আকাসেন আগন্ত্ৱা তেসং সহাযকানং অৱিদূৰে ওতৰিত্ৱা ‘‘মা নো এতে পস্সিংসূ’’তি একপস্সে অট্ঠংসু. তে উভোপি জনা তেসং লাবুভাজনাদিপৰিক্খাৰং সংৱিধায অন্তোগামং সন্ধায ভিক্খায গতানং সন্তিকং আগম্ম ৱন্দিংসু. অথ নে তাপসা ‘‘কায ৱেলায আগতত্থ মহাপুঞ্ঞা’’তি আহংসু. তে ‘‘অধুনাৱ, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা তেসং হত্থতো লাবুভাজনং গহেত্ৱা অত্তনো অত্তনো গেহং নেত্ৱা ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে নিবদ্ধং ভিক্খাগহণত্থং পটিঞ্ঞং গণ্হিংসু.

তেসু একো তাপসো সপৰিড়াহকাযধাতুকো হোতি. সো অত্তনো আনুভাৱেন মহাসমুদ্দউদকং দ্ৱেধা কত্ৱা পথৱিন্ধৰনাগৰাজস্স ভৱনং গন্ত্ৱা দিৱাৱিহাৰং নিসীদতি. সো উতুসপ্পাযং গহেত্ৱা পচ্চাগন্ত্ৱা অত্তনো উপট্ঠাকস্স গেহে ভত্তানুমোদনং কৰোন্তো ‘‘পথৱিন্ধৰনাগভৱনং ৱিয হোতূ’’তি ৱদতি. অথ নং একদিৱসং উপট্ঠাকো পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, তুম্হে অনুমোদনং কৰোন্তা ‘পথৱিন্ধৰনাগভৱনং ৱিয হোতূ’তি ৱদথ, মযমস্স অত্থং ন জানাম, কিং ৱুত্তং হোতি ইদং, ভন্তে’’তি? আম, কুটুম্বিয অহং ‘‘তুম্হাকং সম্পত্তি পথৱিন্ধৰনাগৰাজসম্পত্তিসদিসা হোতূ’’তি ৱদামীতি. কুটুম্বিকো ততো পট্ঠায পথৱিন্ধৰনাগৰাজভৱনে চিত্তং ঠপেসি.

ইতৰো তাপসো তাৱতিংসভৱনং গন্ত্ৱা সুঞ্ঞে সেৰিসকৱিমানে দিৱাৱিহাৰং কৰোতি. সো আগচ্ছন্তো গচ্ছন্তো চ সক্কস্স দেৱৰাজস্স সম্পত্তিং দিস্ৱা অত্তনো উপট্ঠাকস্স অনুমোদনং কৰোন্তো ‘‘সক্কৱিমানং ৱিয হোতূ’’তি ৱদতি. অথ নং সোপি কুটুম্বিযো ইতৰো সহাযকো তং তাপসং ৱিয পুচ্ছি. সো তস্স ৱচনং সুত্ৱা সক্কভৱনে চিত্তং ঠপেসি. তে উভোপি পত্থিতট্ঠানেসুযেৱ নিব্বত্তা.

পথৱিন্ধৰভৱনে নিব্বত্তো পথৱিন্ধৰনাগৰাজা নাম জাতো. সো নিব্বত্তক্খণে অত্তনো অত্তভাৱং দিস্ৱা ‘‘অমনাপস্স ৱত মে ঠানস্স কুলুপকতাপসো ৱণ্ণং কথেসি, উৰেন পৰিসক্কিত্ৱা ৱিচৰণট্ঠানমেতং, নূন সো অঞ্ঞং ঠানং ন জানাতী’’তি ৱিপ্পটিসাৰী অহোসি. অথস্স তংখণেযেৱ অলঙ্কতপটিযত্তানি নাগনাটকানি সব্বদিসাসু তূৰিযানি পগ্গণ্হিংসু. সো তস্মিংযেৱ খণে তং অত্তভাৱং ৱিজহিত্ৱা মাণৱকৱণ্ণী অহোসি. অন্ৱদ্ধমাসঞ্চ চত্তাৰো মহাৰাজানো সক্কস্স উপট্ঠানং গচ্ছন্তি. তস্মা সোপি ৱিৰূপক্খেন নাগৰঞ্ঞা সদ্ধিং সক্কস্স উপট্ঠানং গতো. সক্কো তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং দিস্ৱা সঞ্জানি. অথ নং সমীপে আগন্ত্ৱা ঠিতকালে ‘‘কহং নিব্বত্তোসি সম্মা’’তি পুচ্ছি. মা কথেসি, মহাৰাজ, উৰেন পৰিসক্কনট্ঠানে নিব্বত্তোম্হি, তুম্হে পন কল্যাণমিত্তং লভিত্থাতি. সম্ম, ত্ৱং ‘‘অট্ঠানে নিব্বত্তোম্হী’’তি মা ৱিতক্কযি, পদুমুত্তৰদসবলো লোকে নিব্বত্তো, তস্স অধিকাৰকম্মং কত্ৱা ইমংযেৱ ঠানং পত্থেহি, উভো সুখং ৱসিস্সামাতি. সো ‘‘এৱং, দেৱ, কৰিস্সামী’’তি গন্ত্ৱা পদুমুত্তৰদসবলং নিমন্তেত্ৱা অত্তনো নাগভৱনে নাগপৰিসায সদ্ধিং সব্বৰত্তিং সক্কাৰসম্মানং সজ্জেসি.

সত্থা পুনদিৱসে উট্ঠিতে অৰুণে অত্তনো উপট্ঠাকং সুমনত্থেৰং আমন্তেসি – ‘‘সুমন, অজ্জ তথাগতো দূৰং ভিক্খাচাৰং গমিস্সতি, মা পুথুজ্জনভিক্খূ আগচ্ছন্তু, তেপিটকা পটিসম্ভিদাপ্পত্তা ছড়ভিঞ্ঞাৱ আগচ্ছন্তূ’’তি. থেৰো সত্থু ৱচনং সুত্ৱা সব্বেসং আৰোচেসি. সত্থাৰা সদ্ধিং সতসহস্সা ভিক্খূ আকাসং পক্খন্দিংসু. পথৱিন্ধৰো নাগপৰিসায সদ্ধিং দসবলস্স পচ্চুগ্গমনং আগতো সত্থাৰং পৰিৱাৰেত্ৱা সমুদ্দমত্থকে মণিৱণ্ণা ঊমিযো মদ্দমানং ভিক্খুসঙ্ঘং ওলোকেত্ৱা আদিতো সত্থাৰং, পৰিযোসানে সঙ্ঘনৱকং তথাগতস্স পুত্তং উপৰেৱতসামণেৰং নাম ওলোকেন্তো ‘‘অনচ্ছৰিযো সেসসাৱকানং এৱৰূপো ইদ্ধানুভাৱো, ইমস্স পন তৰুণবালদাৰকস্স এৱৰূপো ইদ্ধানুভাৱো অতিৱিয অচ্ছৰিযো’’তি পীতিপামোজ্জং উপ্পাদেসি.

অথস্স ভৱনে দসবলে নিসিন্নে সেসভিক্খূসু কোটিতো পট্ঠায নিসীদন্তেসু সত্থু সম্মুখট্ঠানেযেৱ উপৰেৱতসামণেৰস্স আসনং পাপুণি. নাগৰাজা যাগুং দেন্তোপি খজ্জকং দেন্তোপি সকিং দসবলং ওলোকেতি, সকিং উপৰেৱতসামণেৰং. তস্স কিৰ সৰীৰে সত্থু সৰীৰে ৱিয দ্ৱত্তিংস মহাপুৰিসলক্খণানি পঞ্ঞাযন্তি. ততো নাগৰাজা ‘‘অযং সামণেৰো বুদ্ধানং সদিসো পঞ্ঞাযতি, কিং নু খো হোতী’’তি অৱিদূৰে নিসিন্নং অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং পুচ্ছি – ‘‘অযং, ভন্তে, সামণেৰো দসবলস্স কিং হোতী’’তি? পুত্তো, মহাৰাজাতি. সো চিন্তেসি – ‘‘মহা ৱতাযং ভিক্খু, এৱৰূপস্স সোভগ্গপ্পত্তস্স তথাগতস্স পুত্তভাৱং লভি. সৰীৰম্পিস্স একদেসেন বুদ্ধানং সৰীৰসদিসং পঞ্ঞাযতি, মযাপি অনাগতে এৱৰূপেন ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি সত্তাহং মহাদানং দত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অহং ইমস্স অধিকাৰকম্মস্সানুভাৱেন অযং উপৰেৱতো ৱিয অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স পুত্তো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. সত্থা অনন্তৰাযং দিস্ৱা ‘‘অনাগতে গোতমবুদ্ধস্স পুত্তো ভৱিস্সসী’’তি ব্যাকৰিত্ৱা পক্কামি.

পথৱিন্ধৰোপি পুন অদ্ধমাসে সম্পত্তে ৱিৰূপক্খেন সদ্ধিং সক্কস্স উপট্ঠানং গতো. অথ নং সমীপে ঠিতং সক্কো পুচ্ছি – ‘‘পত্থিতো তে, সম্ম, অযং দেৱলোকো’’তি? ন পত্থিতো মহাৰাজাতি. কিং দোসং অদ্দসাতি? দোসো নত্থি, মহাৰাজ, অহং পন দসবলস্স পুত্তং উপৰেৱতসামণেৰং পস্সিং. তস্স মে দিট্ঠকালতো পট্ঠায অঞ্ঞত্থ চিত্তং ন নমি, স্ৱাহং ‘‘অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স এৱৰূপো পুত্তো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসিং. ত্ৱম্পি, মহাৰাজ, একং পত্থনং কৰোহি, তে মযং নিব্বত্তট্ঠানে ন ৱিনা ভৱিস্সামাতি. সক্কো তস্স ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা একং মহানুভাৱং ভিক্খুং দিস্ৱা ‘‘কতৰকুলা নু খো নিক্খমিত্ৱা অযং কুলপুত্তো পব্বজিতো’’তি আৱজ্জেন্তো ‘‘অযং ভিন্নং ৰট্ঠং সন্ধাৰেতুং সমত্থস্স কুলস্স পুত্তো হুত্ৱা চুদ্দস ভত্তচ্ছেদে কত্ৱা মাতাপিতৰো পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৱা পব্বজিতো’’তি অঞ্ঞাসি. ঞত্ৱা চ পন অজানন্তো ৱিয দসবলং পুচ্ছিত্ৱা সত্তাহং মহাসক্কাৰং কত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অহং ইমস্স কল্যাণকম্মস্স নিস্সন্দেন তুম্হাকং সাসনে অযং কুলপুত্তো ৱিয অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে সদ্ধাপব্বজিতানং অগ্গো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. সত্থা অনন্তৰাযং দিস্ৱা ‘‘ত্ৱং, মহাৰাজ, অনাগতে গোতমস্স বুদ্ধস্স সাসনে সদ্ধাপব্বজিতানং অগ্গো ভৱিস্সসী’’তি ব্যাকৰিত্ৱা পক্কামি. সক্কোপি অত্তনো দেৱপুৰমেৱ গতো.

তে উভোপি নিব্বত্তট্ঠানতো চৱিত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তা অনেকসহস্সকপ্পে অতিক্কমিংসু. ইতো পন দ্ৱানৱুতিকপ্পমত্থকে ফুস্সো নাম বুদ্ধো লোকে উদপাদি. তস্স পিতা মহিন্দো নাম ৰাজা অহোসি, ৱেমাতিকা তযো কনিট্ঠভাতৰো. ৰাজা দিৱসে দিৱসে ‘‘ময্হংযেৱ বুদ্ধো ময্হং ধম্মো ময্হং সঙ্ঘো’’তি মমাযন্তো সযমেৱ দসবলং নিবদ্ধং ভোজনং ভোজেতি.

অথস্স একদিৱসং পচ্চন্তো কুপিতো. সো পুত্তে আমন্তেসি – ‘‘তাতা, পচ্চন্তো কুপিতো, তুম্হেহি ৱা মযা ৱা গন্তব্বং. যদি অহং গচ্ছামি, তুম্হেহি ইমিনা নিযামেন দসবলো পৰিচৰিতব্বো’’তি. তে তযোপি একপ্পহাৰেনেৱ আহংসু – ‘‘তাত, তুম্হাকং গমনকিচ্চং নত্থি, মযং চোৰে ৱিধমিস্সামা’’তি পিতৰং ৱন্দিত্ৱা পচ্চন্তং গন্ত্ৱা চোৰে ৱিধমিত্ৱা ৱিজিতসঙ্গামা হুত্ৱা নিৱত্তিংসু. তে অন্তৰামগ্গে পাদমূলিকেহি সদ্ধিং মন্তযিংসু – ‘‘তাতা, অম্হাকং গতক্খণেযেৱ পিতা ৱৰং দস্সতি, কতৰং ৱৰং গণ্হামা’’তি? অয্যা, তুম্হাকং পিতু অচ্চযেন দুল্লভং নাম নত্থি, তুম্হাকং পন জেট্ঠভাতিকং ফুস্সবুদ্ধং পটিজগ্গনৱৰং গণ্হথা’’তি আহংসু. তে ‘‘কল্যাণং তুম্হেহি ৱুত্ত’’ন্তি সব্বেপি একচিত্তা হুত্ৱা গন্ত্ৱা পিতৰং অদ্দসংসু. তদা পিতা তেসং পসীদিত্ৱা ৱৰং অদাসি. তে ‘‘তেমাসং তথাগতং পটিজগ্গিস্সামা’’তি ৱৰং যাচিংসু. ৰাজা ‘‘অযং দাতুং ন সক্কা, অঞ্ঞং ৱৰং গণ্হথা’’তি আহ. তাত, অম্হাকং অঞ্ঞেন ৱৰেন কিচ্চং নত্থি, সচে তুম্হে দাতুকামা, এতংযেৱ নো ৱৰং দেথাতি. ৰাজা তেসু পুনপ্পুনং কথেন্তেসু অত্তনা পটিঞ্ঞাতত্তা ‘‘ন সক্কা ন দাতু’’ন্তি চিন্তেত্ৱা আহ – ‘‘তাতা, অহং তুম্হাকং ৱৰং দেমি, অপিচ খো পন বুদ্ধা নাম দুৰাসদা হোন্তি সীহা ৱিয একচৰা, দসবলং পটিজগ্গন্তা অপ্পমত্তা ভৱেয্যাথা’’তি.

তে চিন্তযিংসু – ‘‘অম্হেহি তথাগতং পটিজগ্গন্তেহি অনুচ্ছৱিকং কত্ৱা পটিজগ্গিতুং ৱট্টতী’’তি সব্বেপি একচিত্তা হুত্ৱা দসসীলানি সমাদায নিৰামগন্ধা হুত্ৱা সত্থু দানগ্গপৰিৱহনকে তযো পুৰিসে ঠপযিংসু. তেসু একো ধনধঞ্ঞুপ্পাদকো অহোসি, একো মাপকো, একো দানসংৱিধাযকো. তেসু ধনধঞ্ঞুপ্পাদকো পচ্চুপ্পন্নে বিম্বিসাৰো মহাৰাজা জাতো, মাপকো ৱিসাখো উপাসকো, দানসংৱিধাযকো ৰট্ঠপালত্থেৰোতি. সো তত্থ যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱপুৰে নিব্বত্তো. অযং পন ৰাহুলত্থেৰো নাম কস্সপদসবলস্স কালে কিকিস্স কাসিৰঞ্ঞো জেট্ঠপুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, পথৱিন্ধৰকুমাৰোতিস্স নামং অকংসু. তস্স সত্ত ভগিনিযো অহেসুং. তা দসবলস্স সত্ত পৰিৱেণানি কাৰযিংসু. পথৱিন্ধৰো ওপৰজ্জং লভি. সো তা ভগিনিযো আহ – ‘‘তুম্হেহি কাৰিতপৰিৱেণেসু ময্হম্পি একং দেথা’’তি. ভাতিক, তুম্হে উপৰাজট্ঠানে ঠিতা, তুম্হেহি নাম অম্হাকং দাতব্বং, তুম্হে অঞ্ঞং পৰিৱেণং কৰোথাতি. সো তাসং ৱচনং সুত্ৱা পঞ্চ ৱিহাৰসতানি কাৰেসি. পঞ্চ পৰিৱেণসতানীতিপি ৱদন্তি. সো তত্থ যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱপুৰে নিব্বত্তি. ইমস্মিং পন বুদ্ধুপ্পাদে পথৱিন্ধৰকুমাৰো অম্হাকং বোধিসত্তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি, তস্স সহাযকো কুৰুৰট্ঠে থুল্লকোট্ঠিতনিগমে ৰট্ঠপালসেট্ঠিগেহে নিব্বত্তি.

অথ অম্হাকং দসবলো অভিসম্বোধিং পত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কো অনুপুব্বেন কপিলৱত্থুং আগন্ত্ৱা ৰাহুলকুমাৰং পব্বাজেসি. তস্স পব্বজ্জাৱিধানং পাড়িযং (মহাৱ. ১০৫) আগতমেৱ. এৱং পব্বজিতস্স পনস্স সত্থা অভিণ্হওৱাদৱসেন ৰাহুলোৱাদসুত্তং অভাসি. ৰাহুলোপি পাতোৱ ৱুট্ঠায হত্থেন ৱালুকং উক্খিপিত্ৱা ‘‘দসবলস্স চেৱ আচৰিযুপজ্ঝাযানঞ্চ সন্তিকা অজ্জ এত্তকং ওৱাদং লভেয্য’’ন্তি ৱদতি. ভিক্খুসঙ্ঘমজ্ঝে কথা উদপাদি ‘‘ওৱাদক্খমো ৱত ৰাহুলসামণেৰো পিতু অনুচ্ছৱিকো পুত্তো’’তি. সত্থা ভিক্খূনং চিত্তাচাৰং ঞত্ৱা ‘‘মযি গতে একা ধম্মদেসনা চ ৱড্ঢিস্সতি, ৰাহুলস্স চ গুণো পাকটো ভৱিস্সতী’’তি গন্ত্ৱা ধম্মসভাযং বুদ্ধাসানে নিসিন্নো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি. ৰাহুলসামণেৰস্স ওৱাদক্খমভাৱং কথেম ভগৱাতি. সত্থা ইমস্মিং ঠানে ঠত্ৱা ৰাহুলস্স গুণদীপনত্থং মিগজাতকং আহৰিত্ৱা কথেসি –

‘‘মিগং তিপল্লত্থমনেকমাযং,

অট্ঠক্খুৰং অড্ঢৰত্তা পপাযিং;

একেন সোতেন ছমা’স্সসন্তো,

ছহি কলাহিতিভোতি ভাগিনেয্যো’’তি. (জা. ১.১.১৬);

অথস্স সত্তৱস্সিকসামণেৰকালে ‘‘মা হেৱ খো ৰাহুলো দহৰভাৱেন কীড়নত্থাযপি সম্পজানমুসা ভাসেয্যা’’তি অম্বলট্ঠিযৰাহুলোৱাদং (ম. নি. ২.১০৭ আদযো) দেসেসি. অট্ঠাৰসৱস্সিকসামণেৰকালে তথাগতস্স পচ্ছতো পিণ্ডায পৱিসন্তস্স সত্থু চেৱ অত্তনো চ ৰূপসম্পত্তিং দিস্ৱা গেহসিতং ৱিতক্কং ৱিতক্কেন্তস্স ‘‘যংকিঞ্চি, ৰাহুল, ৰূপ’’ন্তিআদিনা নযেন মহাৰাহুলোৱাদসুত্তন্তং (ম. নি. ২.১১৩) কথেসি. সংযুত্তকে (সং. নি. ৪.১২১) পন ৰাহুলোৱাদোপি অঙ্গুত্তৰে (অ. নি. ৪.১৭৭) ৰাহুলোৱাদোপি থেৰস্স ৱিপস্সনাচাৰোযেৱ. অথস্স সত্থা ঞাণপৰিপাকং ঞত্ৱা অৱস্সিকভিক্খুকালে অন্ধৱনে নিসিন্নো চূড়ৰাহুলোৱাদং (ম. নি. ৩.৪১৬ আদযো) কথেসি. দেসনাপৰিযোসানে ৰাহুলত্থেৰো কোটিসতসহস্সদেৱতাহি সদ্ধিং অৰহত্তং পাপুণি, সোতাপন্নসকদাগামিঅনাগামিদেৱতানং গণনা নত্থি. অথ সত্থা অপৰভাগে অৰিযসঙ্ঘমজ্ঝে নিসিন্নো থেৰং ইমস্মিং সাসনে সিক্খাকামানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি.

সত্থৰি পন কুৰুৰট্ঠে চাৰিকায নিক্খমিত্ৱা থুল্লকোট্ঠিতং অনুপ্পত্তে ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো মাতাপিতৰো অনুজানাপেত্ৱা দসবলং উপসঙ্কমিত্ৱা সত্থু আণত্তিযা অঞ্ঞতৰস্স থেৰস্স সন্তিকে পব্বজি. তস্স পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায সেট্ঠিগহপতি ভিক্খূ অত্তনো নিৱেসনদ্ৱাৰেন গচ্ছন্তে দিস্ৱা ‘‘কিং তুম্হাকং ইমস্মিং গেহে কম্মং, একোৱ পুত্তকো অহোসি, তং গণ্হিত্ৱা গতত্থ, ইদানি কিং কৰিস্সথা’’তি অক্কোসতি পৰিভাসতি. সত্থা অদ্ধমাসং থুল্লকোট্ঠিতে ৱসিত্ৱা পুন সাৱত্থিমেৱ অগমাসি. তত্থাযস্মা ৰট্ঠপালো যোনিসো মনসিকৰোন্তো কম্মং কত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. সো সত্থাৰং অনুজানাপেত্ৱা মাতাপিতৰো দস্সনত্থং থুল্লকোট্ঠিতং গন্ত্ৱা তত্থ সপদানং পিণ্ডায চৰন্তো পিতু নিৱেসনে আভিদোসিকং কুম্মাসং লভিত্ৱা তং অমতং ৱিয পৰিভুঞ্জন্তো পিতৰা নিমন্তিতো অধিৱাসেত্ৱা দুতিযদিৱসে পিতু নিৱেসনে পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জিত্ৱা অলঙ্কতপটিযত্তে ইত্থিজনে অসুভসঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৱা ঠিতকোৱ ধম্মং দেসেত্ৱা জিযা মুত্তো ৱিয নাৰাচো আকাসং উপ্পতিত্ৱা কোৰব্যৰঞ্ঞো মিগচীৰং গন্ত্ৱা মঙ্গলসিলাপট্টে নিসিন্নো দস্সনত্থায আগতস্স ৰঞ্ঞো চতুপাৰিজুঞ্ঞপটিমণ্ডিতং ধম্মং (ম. নি. ২.৩০৪) দেসেত্ৱা অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো পুন সত্থু সন্তিকংযেৱ আগতো. এৱমেতং ৱত্থু সমুট্ঠিতং. অথ সত্থা অপৰভাগে অৰিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো থেৰং ইমস্মিং সাসনে সদ্ধাপব্বজিতানং কুলপুত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

কুণ্ডধানত্থেৰৱত্থু

২১১. ততিযে পঠমং সলাকং গণ্হন্তানন্তি সব্বপঠমং সলাকগাহকানং ভিক্খূনং কুণ্ডধানত্থেৰো অগ্গোতি দস্সেতি. সো কিৰ থেৰো মহাসুভদ্দায নিমন্তিতদিৱসে তথাগতে উগ্গনগৰং গচ্ছন্তে ‘‘অজ্জ সত্থা দূৰং ভিক্খাচাৰং গমিস্সতি, পুথুজ্জনা সলাকং মা গণ্হন্তু, পঞ্চসতা খীণাসৱাৱ গণ্হন্তূ’’তি ৱুত্তে পঠমমেৱ সীহনাদং নদিত্ৱা সলাকং গণ্হি. চূড়সুভদ্দায নিমন্তিতদিৱসে তথাগতে সাকেতং গচ্ছন্তেপি পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং অন্তৰে পঠমমেৱ সলাকং গণ্হি, সুনাপৰন্তজনপদং গচ্ছন্তেপি. ইমেহি কাৰণেহি থেৰো পঠমং সলাকং গণ্হন্তানং অগ্গো নাম জাতো. কুণ্ডধানোতি পনস্স নামং.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযং কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তো ৱুত্তনযেনেৱ ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং পঠমং সলাকং গণ্হন্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা বুদ্ধানং অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেত্ৱা সত্থাৰা অনন্তৰাযং দিস্ৱা ব্যাকতো যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱেসু চ মনুস্সেসু চ সংসৰন্তো কস্সপবুদ্ধকালে ভূমট্ঠকদেৱতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. দীঘাযুকবুদ্ধানঞ্চ নাম ন অন্ৱদ্ধমাসিকো উপোসথো হোতি. ৱিপস্সীদসবলস্স হি ছব্বস্সন্তৰে ছব্বস্সন্তৰে উপোসথো অহোসি, কস্সপদসবলো পন ছট্ঠে ছট্ঠে মাসে পাতিমোক্খং ওসাৰেসি. তস্স পাতিমোক্খং ওসাৰণকালে দিসাৱাসিকা দ্ৱে সহাযকা ভিক্খূ ‘‘উপোসথং কৰিস্সামা’’তি গচ্ছন্তি. অযং ভুম্মদেৱতা চিন্তেসি – ‘‘ইমেসং দ্ৱিন্নং ভিক্খূনং মেত্তি অতিৱিয দড়্হা, কিং নু খো ভেদকে সতি ভিজ্জেয্য, ন ভিজ্জেয্যা’’তি? তেসং ওকাসং ওলোকযমানা তেসং অৱিদূৰেনেৱ গচ্ছতি.

অথেকো থেৰো একস্স হত্থে পত্তচীৱৰং দত্ৱা সৰীৰৱড়ঞ্জনত্থং উদকফাসুকট্ঠানং গন্ত্ৱা ধোতহত্থপাদো হুত্ৱা গুম্বসভাগতো নিক্খমতি. ভুম্মদেৱতা তস্স থেৰস্স পচ্ছতো পচ্ছতো উত্তমৰূপা ইত্থী হুত্ৱা কেসে ৱিধুনিত্ৱা সংৱিধায বন্ধন্তী ৱিয পিট্ঠিতো পংসুং পুঞ্ছমানা ৱিয সাটকং সংৱিধায নিৱাসযমানা ৱিয চ হুত্ৱা থেৰস্স পদানুপদিকা হুত্ৱা গুম্বতো নিক্খন্তা. একমন্তে ঠিতো সহাযকত্থেৰো ইমং কাৰণং দিস্ৱা দোমনস্সজাতো ‘‘নট্ঠো দানি মে ইমিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং দীঘৰত্তানুগতো সিনেহো. সচাহং এৱংৱিধভাৱং জানেয্যং, এত্তকং অদ্ধানং ইমিনা সদ্ধিং ৱিস্সাসং ন কৰেয্য’’ন্তি চিন্তেত্ৱা আগচ্ছন্তস্সেৱস্স ‘‘হন্দাৱুসো, তুয্হং পত্তচীৱৰং, তাদিসেন পাপেন সহাযেন সদ্ধিং একমগ্গং ন গচ্ছামী’’তি আহ. তং কথং সুত্ৱা তস্স লজ্জিভিক্খুনো হদযং তিখিণসত্তিং গহেত্ৱা ৱিদ্ধং ৱিয অহোসি. ততো নং আহ – ‘‘আৱুসো, কিং নামেতং ৱদসি, অহং এত্তকং কালং দুক্কটমত্তম্পি আপত্তিং ন জানামি. ত্ৱং পন মং অজ্জ ‘পাপো’তি ৱদসি, কিং তে দিট্ঠ’’ন্তি? কিং অঞ্ঞেন দিট্ঠেন, কিং ত্ৱং এৱংৱিধেন অলঙ্কতপটিযত্তেন মাতুগামেন সদ্ধিং একট্ঠানে হুত্ৱা নিক্খন্তোতি? নত্থেতং, আৱুসো, ময্হং, নাহং এৱৰূপং মাতুগামং পস্সামীতি. তস্স যাৱততিযং কথেন্তস্সাপি ইতৰো থেৰো কথং অসদ্দহিত্ৱা অত্তনা দিট্ঠকাৰণংযেৱ অত্থং গহেত্ৱা তেন সদ্ধিং একমগ্গেন অগন্ত্ৱা অঞ্ঞেন মগ্গেন সত্থু সন্তিকং গতো. ইতৰোপি অঞ্ঞেন মগ্গেন সত্থু সন্তিকংযেৱ গতো.

ততো ভিক্খুসঙ্ঘস্স উপোসথাগাৰং পৱিসনৱেলায সো ভিক্খু তং ভিক্খুং উপোসথগ্গে সঞ্জানিত্ৱা ‘‘ইমস্মিং উপোসথগ্গে এৱৰূপো নাম পাপভিক্খু অত্থি, নাহং তেন সদ্ধিং উপোসথং কৰিস্সামী’’তি নিক্খমিত্ৱা বহি অট্ঠাসি. ভুম্মদেৱতা ‘‘ভাৰিযং মযা কম্মং কত’’ন্তি মহল্লকউপাসকৱণ্ণেন তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কস্মা, ভন্তে, অয্যো ইমস্মিং ঠানে ঠিতো’’তি আহ. উপাসক, ইমং উপোসথগ্গং একো পাপভিক্খু পৱিট্ঠো, অহং তেন সদ্ধিং উপোসথং ন কৰোমীতি ৱত্ৱা নিক্খমিত্ৱা বহি ঠিতোম্হীতি. ভন্তে, মা এৱং গণ্হথ, পৰিসুদ্ধসীলো এস ভিক্খু. তুম্হেহি দিট্ঠমাতুগামো নাম অহং, মযা তুম্হাকং ৱীমংসনত্থায ‘‘দড়্হা নু খো ইমেসং থেৰানং মেত্তি, নো দড়্হা’’তি লজ্জিঅলজ্জিভাৱং ওলোকেন্তেন তং কম্মং কতন্তি. কো পন ত্ৱং সপ্পুৰিসাতি? অহং একা ভুম্মদেৱতা, ভন্তেতি. দেৱপুত্তো কথেন্তোৱ দিব্বানুভাৱেন ঠত্ৱা থেৰস্স পাদেসু পতিত্ৱা ‘‘ময্হং, ভন্তে, খমথ, এতং দোসং থেৰো ন জানাতি, উপোসথং কৰোথা’’তি থেৰং যাচিত্ৱা উপোসথগ্গং পৱেসেসি. সো থেৰো উপোসথং তাৱ একট্ঠানে অকাসি, মিত্তসন্থৱৱসেন ন পুন তেন সদ্ধিং একট্ঠানে অহোসীতি. ইমস্স থেৰস্স কম্মং ন কথিযতি, চুদিতকত্থেৰো পন অপৰাপৰং ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো অৰহত্তং পাপুণি.

ভুম্মদেৱতা তস্স কম্মস্স নিস্সন্দেন একং বুদ্ধন্তৰং অপাযতো ন মুচ্চিত্থ. সচে পন কালেন কালং মনুস্সত্তং আগচ্ছতি, অঞ্ঞেন যেন কেনচি কতো দোসো তস্সেৱ উপৰি পততি. সো অম্হাকং ভগৱতো কালে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তি, ধানমাণৱোতিস্স নামং অকংসু. সো ৱযপ্পত্তো তযো ৱেদে উগ্গণ্হিত্ৱা মহল্লককালে সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজি, তস্স উপসম্পন্নদিৱসতো পট্ঠায একা অলঙ্কতপটিযত্তা ইত্থী তস্মিং গামং পৱিসন্তে সদ্ধিংযেৱ গামং পৱিসতি, নিক্খমন্তে নিক্খমতি. ৱিহাৰং পৱিসন্তেপি পৱিসতি, তিট্ঠন্তেপি তিট্ঠতীতি এৱং নিচ্চানুবন্ধা পঞ্ঞাযতি. থেৰো তং ন পস্সতি, তস্স পন পুৰিমস্স কম্মস্স নিস্সন্দেন সা অঞ্ঞেসং উপট্ঠাতি.

গামে যাগুভিক্খং দদমানা ইত্থিযো, ‘‘ভন্তে, অযং একো যাগুউড়ুঙ্কো তুম্হাকং, একো ইমিস্সা অম্হাকং সহাযিকাযা’’তি পৰিহাসং কৰোন্তি. থেৰস্স মহতী ৱিহেসা হোতি. ৱিহাৰং গতম্পি নং সামণেৰা চেৱ দহৰভিক্খূ চ পৰিৱাৰেত্ৱা ‘‘ধানো কোণ্ডো জাতো’’তি পৰিহাসং কৰোন্তি. অথস্স তেনেৱ কাৰণেন কুণ্ডধানত্থেৰোতি নামং জাতং. সো উট্ঠায সমুট্ঠায তেহি কযিৰমানং কেড়িং সহিতুং অসক্কোন্তো উম্মাদং গহেত্ৱা ‘‘তুম্হে কোণ্ডা, তুম্হাকং উপজ্ঝাযা কোণ্ডা, আচৰিযা কোণ্ডা’’তি ৱদতি. অথ নং সত্থু আৰোচেসুং – ‘‘কুণ্ডধানো দহৰসামণেৰেহি সদ্ধিং এৱং ফৰুসৱাচং ৱদতী’’তি. সত্থা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং ভিক্খূ’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি ৱুত্তে ‘‘কস্মা এৱং ৱদেসী’’তি আহ. ভন্তে, নিবদ্ধং ৱিহেসং অসহন্তো এৱং কথেমীতি. ‘‘ত্ৱং পুব্বে কতকম্মং যাৱজ্জদিৱসা জীৰাপেতুং ন সক্কোসি, পুন এৱৰূপং ফৰুসং মা ৱদ ভিক্খূ’’তি ৱত্ৱা আহ –

‘‘মাৱোচ ফৰুসং কঞ্চি, ৱুত্তা পটিৱদেয্যু তং;

দুক্খা হি সাৰম্ভকথা, পটিদণ্ডা ফুসেয্যু তং.

‘‘সচে নেৰেসি অত্তানং, কংসো উপহতো যথা;

এস পত্তোসি নিব্বানং, সাৰম্ভো তে ন ৱিজ্জতী’’তি. (ধ. প. ১৩৩-১৩৪);

ইমঞ্চ পন তস্স থেৰস্স মাতুগামেন সদ্ধিং ৱিচৰণভাৱং কোসলৰঞ্ঞোপি কথযিংসু. ৰাজা ‘‘গচ্ছথ, ভণে, ৱীমংসথা’’তি পেসেত্ৱা সযম্পি মন্দেনেৱ পৰিৱাৰেন সদ্ধিং থেৰস্স ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা একমন্তে ওলোকেন্তো অট্ঠাসি. তস্মিং খণে থেৰো সূচিকম্মং কৰোন্তো নিসিন্নো হোতি, সাপিস্স ইত্থী অৱিদূৰে ঠানে ঠিতা ৱিয পঞ্ঞাযতি.

ৰাজা তং দিস্ৱা ‘‘অত্থিদং কাৰণ’’ন্তি তস্সা ঠিতট্ঠানং অগমাসি. সা তস্মিং আগচ্ছন্তে থেৰস্স ৱসনপণ্ণসালং পৱিট্ঠা ৱিয অহোসি. ৰাজাপি তায সদ্ধিংযেৱ পণ্ণসালং পৱিসিত্ৱা সব্বত্থ ওলোকেন্তো অদিস্ৱা ‘‘নাযং মাতুগামো, থেৰস্স একো কম্মৱিপাকো’’তি সঞ্ঞং কত্ৱা পঠমং থেৰস্স সমীপেন গচ্ছন্তোপি থেৰং অৱন্দিত্ৱা তস্স কাৰণস্স অভূতভাৱং ঞত্ৱা আগম্ম থেৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো ‘‘কচ্চি, ভন্তে, পিণ্ডকেন ন কিলমথা’’তি পুচ্ছি. থেৰো ‘‘ৱট্টতি মহাৰাজা’’তি আহ. ‘‘জানামি, ভন্তে, অয্যস্স কথং, এৱৰূপেন চ পৰিক্কিলেসেন সদ্ধিং চৰন্তানং তুম্হাকং কে নাম পসীদিস্সন্তি, ইতো পট্ঠায ৱো কত্থচি গমনকিচ্চং নত্থি, অহং চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহিস্সামি, তুম্হে যোনিসোমনসিকাৰে মা পমজ্জিত্থা’’তি নিবদ্ধং ভিক্খং পট্ঠপেসি. থেৰো ৰাজানং উপত্থম্ভকং লভিত্ৱা ভোজনসপ্পাযেন একগ্গচিত্তো হুত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. ততো পট্ঠায সা ইত্থী অন্তৰধাযি.

মহাসুভদ্দা উগ্গনগৰে মিচ্ছাদিট্ঠিকুলে ৱসমানা ‘‘সত্থা মং অনুকম্পতূ’’তি উপোসথং অধিট্ঠায নিৰামগন্ধা হুত্ৱা উপৰিপাসাদতলে ঠিতা ‘‘ইমানি পুপ্ফানি অন্তৰে অট্ঠত্ৱা দসবলস্স মত্থকে ৱিতানং হুত্ৱা তিট্ঠন্তু, দসবলো ইমায সঞ্ঞায স্ৱে পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ময্হং ভিক্খং গণ্হতূ’’তি সচ্চকিৰিযং কত্ৱা অট্ঠ সুমনপুপ্ফমুট্ঠিযো ৱিস্সজ্জেসি. পুপ্ফানি গন্ত্ৱা ধম্মদেসনাৱেলায সত্থু মত্থকে ৱিতানং হুত্ৱা অট্ঠংসু. সত্থা তং সুমনপুপ্ফৱিতানং দিস্ৱা চিত্তেনেৱ সুভদ্দায ভিক্খং অধিৱাসেত্ৱা পুনদিৱসে অৰুণে উট্ঠিতে আনন্দত্থেৰং আহ – ‘‘আনন্দ, মযং অজ্জ দূৰং ভিক্খাচাৰং গমিস্সাম, পুথুজ্জনানং অদত্ৱা অৰিযানংযেৱ সলাকং দেহী’’তি. থেৰো ভিক্খূনং আৰোচেসি – ‘‘আৱুসো, সত্থা অজ্জ দূৰং ভিক্খাচাৰং গমিস্সতি, পুথুজ্জনা মা গণ্হন্তু, অৰিযাৱ সলাকং গণ্হন্তূ’’তি. কুণ্ডধানত্থেৰো ‘‘আহৰাৱুসো, সলাক’’ন্তি পঠমংযেৱ হত্থং পসাৰেসি. আনন্দা ‘‘সত্থা তাদিসানং ভিক্খূনং সলাকং ন দাপেতি, অৰিযানংযেৱ দাপেতী’’তি ৱিতক্কং উপ্পাদেত্ৱা গন্ত্ৱা সত্থু আৰোচেসি. সত্থা ‘‘আহৰাপেন্তস্স সলাকং দেহী’’তি আহ. থেৰো চিন্তেসি – ‘‘সচে কুণ্ডধানস্স সলাকা দাতুং ন যুত্তা অস্স, অথ সত্থা পটিবাহেয্য, ভৱিস্সতি একং কাৰণ’’ন্তি. ‘‘কুণ্ডধানস্স সলাকং দস্সামী’’তি গমনং অভিনীহৰি. কুণ্ডধানত্থেৰো তস্স পুৰে আগমনাৱ অভিঞ্ঞাপাদকং চতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ইদ্ধিযা আকাসে ঠত্ৱা ‘‘আহৰাৱুসো আনন্দ, সত্থা মং জানাতি, মাদিসং ভিক্খুং পঠমং সলাকং গণ্হন্তং ন সত্থা ৱাৰেতী’’তি হত্থং পসাৰেত্ৱা সলাকং গণ্হি. সত্থা তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা থেৰং ইমস্মিং সাসনে পঠমং সলাকং গণ্হন্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

ৱঙ্গীসত্থেৰৱত্থু

২১২. চতুত্থে পটিভানৱন্তানন্তি সম্পন্নপটিভানানং ৱঙ্গীসত্থেৰো অগ্গোতি দস্সেতি. অযং কিৰ থেৰো দসবলস্স সন্তিকং উপসঙ্কমন্তো চক্খুপথতো পট্ঠায চন্দেন সদ্ধিং উপমেত্ৱা, সূৰিযেন, আকাসেন, মহাসমুদ্দেন, হত্থিনাগেন, সীহেন মিগৰঞ্ঞা সদ্ধিং উপমেত্ৱাপি অনেকেহি পদসতেহি পদসহস্সেহি সত্থু ৱণ্ণং ৱদন্তোযেৱ উপসঙ্কমতি. তস্মা পটিভানৱন্তানং অগ্গো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতীনগৰে মহাভোগকুলে পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং পটিভানৱন্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা সত্থু অধিকাৰকম্মং কত্ৱা ‘‘অহম্পি অনাগতে পটিভানৱন্তানং অগ্গো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং কত্ৱা সত্থাৰা ব্যাকতো যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তি. ৱঙ্গীসমাণৱোতিস্স নামং অকংসু. সো ৱযপ্পত্তো তযো ৱেদে উগ্গণ্হন্তো আচৰিযং আৰাধেত্ৱা ছৱসীসমন্তং নাম সিক্খিত্ৱা ছৱসীসং নখেন আকোটেত্ৱা ‘‘অযং সত্তো অসুকযোনিযং নাম নিব্বত্তো’’তি জানাতি.

ব্ৰাহ্মণা ‘‘অযং অম্হাকং জীৱিকমগ্গো’’তি ঞত্ৱা ৱঙ্গীসমাণৱং পটিচ্ছন্নযানে নিসীদাপেত্ৱা গামনিগমৰাজধানিযো চৰন্তা নগৰদ্ৱাৰে ৱা নিগমদ্ৱাৰে ৱা ঠপেত্ৱা মহাজনস্স ৰাসিভূতভাৱং ঞত্ৱা ‘‘যো ৱঙ্গীসং পস্সতি, সো ধনং ৱা লভতি, যসং ৱা লভতি, সগ্গং ৱা গচ্ছতী’’তি ৱদন্তি. তেসং কথং সুত্ৱা বহূ জনা লঞ্জং দত্ৱা পস্সিতুকামা হোন্তি. ৰাজৰাজমহামত্তা তেসং সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কো আচৰিযস্স জানৱিসেসো’’তি পুচ্ছন্তি. তুম্হে ন জানাথ, সকলজম্বুদীপে অম্হাকং আচৰিযসদিসো অঞ্ঞো পণ্ডিতো নাম নত্থি, তিৱস্সমত্থকে মতকানং সীসং আহৰাপেত্ৱা নখেন আকোটেত্ৱা ‘‘অযং সত্তো অসুকযোনিযং নিব্বত্তো’’তি জানাতি. ৱঙ্গীসোপি মহাজনস্স কঙ্খছেদনত্থং তে তে জনে আৱাহেত্ৱা অত্তনো অত্তনো গতিং কথাপেতি. তং নিস্সায মহাজনস্স হত্থতো সতম্পি সহস্সম্পি লভতি.

ব্ৰাহ্মণা ৱঙ্গীসমাণৱং আদায যথাৰুচিং ৱিচৰিত্ৱা পুন সাৱত্থিং আগমংসু. ৱঙ্গীসো জেতৱনমহাৱিহাৰস্স অৱিদূৰট্ঠানে ঠিতো চিন্তেসি – ‘‘সমণো গোতমো পণ্ডিতোতি ৱদন্তি, ন খো পন সব্বকালং মযা ইমেসংযেৱ ৱচনং কৰোন্তেন চৰিতুং ৱট্টতি, পণ্ডিতানম্পি সন্তিকং গন্তুং ৱট্টতী’’তি. সো ব্ৰাহ্মণে আহ – ‘‘তুম্হে গচ্ছথ, অহং ন বহুকেহি সদ্ধিং গন্ত্ৱা সমণং গোতমং পস্সিস্সামী’’তি. তে আহংসু – ‘‘ৱঙ্গীস, মা তে ৰুচ্চি সমণং গোতমং পস্সিতুং. যো হি নং পস্সতি, তং সো মাযায আৱট্টেতী’’তি. ৱঙ্গীসো তেসং কথং অনাদিযিত্ৱা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা মধুৰপটিসন্থাৰং কত্ৱা একমন্তং নিসীদি.

অথ নং সত্থা পুচ্ছি – ‘‘ৱঙ্গীস, কিঞ্চি সিপ্পং জানাসী’’তি. আম, ভো গোতম, ছৱসীসমন্তং নামেকং জানামীতি. কিং সো মন্তো কৰোতীতি? তিৱস্সমত্থকে মতানম্পি তং মন্তং জপ্পিত্ৱা সীসং নখেন আকোটেত্ৱা নিব্বত্তট্ঠানং জানামীতি. সত্থা তস্স একং নিৰযে উপ্পন্নস্স সীসং দস্সেসি, একং মনুস্সেসু উপ্পন্নস্স, একং দেৱেসু, একং পৰিনিব্বুতস্স সীসং দস্সেসি. সো পঠমং সীসং আকোটেত্ৱা, ‘‘ভো গোতম, অযং সত্তো নিৰযং গতো’’তি আহ. সাধু সাধু, ৱঙ্গীস, সুদিট্ঠং তযা, অযং সত্তো কহং গতোতি পুচ্ছি. মনুস্সলোকং, ভো গোতমাতি. অযং সত্তো কহং গতোতি? দেৱলোকং, ভো গোতমাতি তিণ্ণম্পি গতট্ঠানং কথেসি. পৰিনিব্বুতস্স পন সীসং নখেন আকোটেন্তো নেৱ অন্তং ন কোটিং পস্সতি. অথ নং সত্থা ‘‘ন সক্কোসি ত্ৱং, ৱঙ্গীসা’’তি পুচ্ছি. ‘‘পস্সথ, ভো গোতম, উপপৰিক্খামি তাৱা’’তি পুনপ্পুনং পৰিৱত্তেতি. বাহিৰকমন্তেন খীণাসৱস্স গতিং কথং জানিস্সতি, অথস্স মত্থকতো সেদো মুচ্চি. সো লজ্জিত্ৱা তুণ্হীভূতো অট্ঠাসি. অথ নং সত্থা ‘‘কিলমসি, ৱঙ্গীসা’’তি আহ. আম, ভো গোতম, ইমস্স সত্তস্স গতট্ঠানং জানিতুং ন সক্কোমি. সচে তুম্হে জানাথ, কথেথাতি. ‘‘ৱঙ্গীস, অহং এতম্পি জানামি ইতো উত্তৰিতৰম্পী’’তি ৱত্ৱা ধম্মপদে ইমা দ্ৱে গাথা অভাসি –

‘‘চুতিং যো ৱেদি সত্তানং, উপপত্তিং চ সব্বসো;

অসত্তং সুগতং বুদ্ধং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.

‘‘যস্স গতিং ন জানন্তি, দেৱা গন্ধব্বমানুসা;

খীণাসৱং অৰহন্তং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণ’’ন্তি. (ধ. প. ৪১৯-৪২০);

ততো ৱঙ্গীসো আহ – ‘‘ভো গোতম, ৱিজ্জায ৱিজ্জং দেন্তস্স নাম পৰিহানি নত্থি, অহং অত্তনা জাননকং মন্তং তুম্হাকং দস্সামি, তুম্হে এতং মন্তং ময্হং দেথা’’তি. ৱঙ্গীস, ন মযং মন্তেন মন্তং দেম, এৱমেৱ দেমাতি. ‘‘সাধু, ভো গোতম, দেথ মে মন্ত’’ন্তি অপচিতিং দস্সেত্ৱা হত্থকচ্ছপকং কত্ৱা নিসীদি. কিং, ৱঙ্গীস, তুম্হাকং সমযে মহগ্ঘমন্তং ৱা কিঞ্চি ৱা গণ্হন্তানং পৰিৱাসো নাম ন হোতীতি? হোতি, ভো গোতমাতি. অম্হাকং পন মন্তো নিপ্পৰিৱাসোতি সঞ্ঞং কৰোসীতি? ব্ৰাহ্মণা নাম মন্তেহি অতিত্তা হোন্তি, তস্মা সো ভগৱন্তং আহ – ‘‘ভো গোতম, তুম্হেহি কথিতনিযামং কৰিস্সামী’’তি. ভগৱা আহ – ‘‘ৱঙ্গীস, মযং ইমং মন্তং দেন্তা অম্হেহি সমানলিঙ্গস্স দেমা’’তি. ৱঙ্গীসো ‘‘যংকিঞ্চি কত্ৱা মযা ইমং মন্তং গণ্হিত্ৱা গন্তুং ৱট্টতী’’তি ব্ৰাহ্মণে আহ. তুম্হে মযি পব্বজন্তে মা চিন্তযিত্থ, অহং ইমং মন্তং গণ্হিত্ৱা সকলজম্বুদীপে জেট্ঠকো ভৱিস্সামি. এৱং সন্তে তুম্হাকম্পি ভদ্দকং ভৱিস্সতী’’তি মন্তত্থায সত্থু সন্তিকে পব্বজি. সত্থা ‘‘মন্তপৰিৱাসং তাৱ ৱসাহী’’তি দ্ৱত্তিংসাকাৰং আচিক্খি. পঞ্ঞৱা সত্তো দ্ৱত্তিংসাকাৰং সজ্ঝাযন্তোৱ তত্থ খযৱযং পট্ঠপেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি.

তস্মিং অৰহত্তং পত্তে ব্ৰাহ্মণা ‘‘কা নু খো ৱঙ্গীসস্স পৱত্তি, পস্সিস্সাম ন’’ন্তি তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কিং, ভো ৱঙ্গীস, সমণস্স গোতমস্স সন্তিকে সিপ্পং সিক্খিত’’ন্তি পুচ্ছিংসু. আম, সিক্খিতন্তি. তেন হি এহি গমিস্সামাতি. গচ্ছথ তুম্হে, তুম্হেহি সদ্ধিং গন্তব্বকিচ্চং ময্হং নিট্ঠিতন্তি. পঠমমেৱ অম্হেহি তুয্হং কথিতং ‘‘সমণো গোতমো অত্তানং পস্সিতুং আগতে মাযায আৱট্টেতী’’তি. ত্ৱং হি ইদানি সমণস্স গোতমস্স ৱসং আপন্নো, কিং মযং তৱ সন্তিকে কৰিস্সামাতি আগতমগ্গেনেৱ পক্কমিংসু. ৱঙ্গীসত্থেৰোপি যং যং ৱেলং দসবলং পস্সিতুং গচ্ছতি, একং থুতিং কৰোন্তোৱ গচ্ছতি. তেন তং সত্থা সঙ্ঘমজ্ঝে নিসিন্নো পটিভানৱন্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

উপসেনৱঙ্গন্তপুত্তত্থেৰৱত্থু

২১৩. পঞ্চমে সমন্তপাসাদিকানন্তি সব্বপাসাদিকানং. উপসেনোতি তস্স থেৰস্স নামং. ৱঙ্গন্তব্ৰাহ্মণস্স পন সো পুত্তো, তস্মা ৱঙ্গন্তপুত্তোতি ৱুচ্চতি. অযং পন থেৰো ন কেৱলং অত্তনাৱ পাসাদিকো, পৰিসাপিস্স পাসাদিকা, ইতি পৰিসং নিস্সায লদ্ধনামৱসেন সমন্তপাসাদিকানং অগ্গো নাম জাতো.

পঞ্হকম্মে পনস্স অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি হি পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তো ৱযং আগম্ম পুৰিমনযেনেৱ সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ধম্মং সুণমানো সত্থাৰং একং ভিক্খুং সমন্তপাসাদিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা সত্থু অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেত্ৱা যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে নালকব্ৰাহ্মণগামে সাৰিব্ৰাহ্মণিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি, উপসেনদাৰকোতিস্স নামং অকংসু.

সো ৱযপ্পত্তো তযো ৱেদে উগ্গণ্হিত্ৱা দসবলস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজি. সো উপসম্পদায একৱস্সিকো হুত্ৱা ‘‘অৰিযগব্ভং ৱড্ঢেমী’’তি একং কুলপুত্তং অত্তনো সন্তিকে পব্বাজেত্ৱা উপসম্পাদেসি. সো পৱাৰেত্ৱা সদ্ধিৱিহাৰিকস্স একৱস্সিককালে অত্তনা দুৱস্সো ‘‘দসবলো মং পস্সিত্ৱা তুসিস্সতী’’তি সদ্ধিৱিহাৰিকং আদায দসবলং পস্সিতুং আগতো. সত্থা তং ৱন্দিত্ৱা একমন্তে নিসিন্নং পুচ্ছি – ‘‘কতিৱস্সোসি ত্ৱং ভিক্খূ’’তি? দুৱস্সো অহং ভগৱাতি. অযং পন ভিক্খু কতিৱস্সোতি? একৱস্সো ভগৱাতি. কিন্তাযং ভিক্খু হোতীতি? সদ্ধিৱিহাৰিকো মে ভগৱাতি. অথ নং সত্থা ‘‘অতিলহুং খো ত্ৱং, মোঘপুৰিস, বাহুল্লায আৱত্তো’’তি ৱত্ৱা অনেকপৰিযাযেন ৱিগৰহি. থেৰো সত্থু সন্তিকা গৰহং লভিত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা ‘‘ইমিনাৱ পুণ্ণচন্দসস্সিৰিকেন মুখেন সত্থাৰং পৰিসমেৱ নিস্সায সাধুকাৰং দাপেস্সামী’’তি তংদিৱসেযেৱ একং ঠানং গন্ত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি.

ততো যস্মা থেৰো মহাকুলতো নিক্খমিত্ৱা পব্বজিতো পথৱিঘুট্ঠধম্মকথিকোৱ, তস্মা তস্স ধম্মকথায চেৱ পসীদিত্ৱা মিত্তামচ্চঞাতিকুলেহি চ নিক্খমিত্ৱা বহূ কুলদাৰকা থেৰস্স সন্তিকে পব্বজন্তি. ‘‘অহং আৰঞ্ঞকো, তুম্হেপি আৰঞ্ঞকা ভৱিতুং সক্কোন্তা পব্বজথা’’তি তেৰস ধুতঙ্গানি আচিক্খিত্ৱা ‘‘সক্খিস্সাম, ভন্তে’’তি ৱদন্তে পব্বাজেতি. তে অত্তনো বলেন তং তং ধুতঙ্গং অধিট্ঠহন্তি. থেৰো অত্তনো দসৱস্সকালে ৱিনযং পগুণং কত্ৱা সব্বেৱ উপসম্পাদেসি. এৱং উপসম্পন্না চস্স পঞ্চসতমত্তা ভিক্খূ পৰিৱাৰা অহেসুং.

তস্মিং সমযে সত্থা জেতৱনমহাৱিহাৰে ৱসন্তো ‘‘ইচ্ছামহং, ভিক্খৱে, অদ্ধমাসং পটিসল্লীযিতু’’ন্তি ভিক্খুসঙ্ঘস্স আৰোচেত্ৱা একৱিহাৰী হোতি. ভিক্খুসঙ্ঘোপি ‘‘যো ভগৱন্তং দস্সনায উপসঙ্কমতি, সো পাচিত্তিযং দেসাপেতব্বো’’তি কতিকং অকাসি. তদা উপসেনত্থেৰো ‘‘ভগৱন্তং পস্সিস্সামী’’তি অত্তনো পৰিসায সদ্ধিং জেতৱনং গন্ত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. সত্থা কথাসমুট্ঠাপনত্থং অঞ্ঞতৰং থেৰস্স সদ্ধিৱিহাৰিকং আমন্তেসি – ‘‘মনাপানি তে ভিক্খু পংসুকূলানী’’তি. ‘‘ন খো মে, ভন্তে, মনাপানি পংসুকূলানী’’তি ৱত্ৱা উপজ্ঝাযে গাৰৱেন পংসুকূলিকভাৱং আৰোচেসি. ইমস্মিং ঠানে সত্থা ‘‘সাধু সাধু, উপসেনা’’তি থেৰস্স সাধুকাৰং দত্ৱা অনেকপৰিযাযেন গুণকথং কথেসি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পন ইদং ৱত্থু পাড়িযং (পাৰা. ৫৬৫) আগতমেৱ. অথ সত্থা অপৰভাগে অৰিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো ইমস্মিং সাসনে থেৰং সমন্তপাসাদিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

দব্বত্থেৰৱত্থু

২১৪. ছট্ঠে সেনাসনপঞ্ঞাপকানন্তি সেনাসনং পঞ্ঞাপেন্তানং. থেৰস্স কিৰ সেনাসনপঞ্ঞাপনকালে অট্ঠাৰসসু মহাৱিহাৰেসু অসম্মট্ঠং পৰিৱেণং ৱা অপটিজগ্গিতং সেনাসনং ৱা অসোধিতং মঞ্চপীঠং ৱা অনুপট্ঠিতং পানীযপৰিভোজনীযং ৱা নাহোসি. তস্মা সেনাসনপঞ্ঞাপকানং অগ্গো নাম জাতো. দব্বোতিস্স নামং. মল্লৰাজকুলে পন উপ্পন্নত্তা মল্লপুত্তো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযঞ্হি পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ৱুত্তনযেনেৱ ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং সেনাসনপঞ্ঞাপকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেত্ৱা সত্থাৰা ব্যাকতো যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা কস্সপদসবলস্স সাসনস্স ওসক্কনকালে পব্বজি, তদা তেন সদ্ধিং অপৰে ছ জনাতি সত্ত ভিক্খূ একচিত্তা হুত্ৱা অঞ্ঞে সাসনে অগাৰৱং কৰোন্তে দিস্ৱা ‘‘ইধ কিং কৰোম, একমন্তে সমণধম্মং কত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সামা’’তি নিস্সেণিং বন্ধিত্ৱা উচ্চপব্বতসিখৰং অভিৰুহিত্ৱা ‘‘অত্তনো চিত্তবলং জানন্তা নিস্সেণিং পাতেন্তু, জীৱিতে সালযা ওতৰন্তু, মা পচ্ছানুতাপিনো অহুৱত্থা’’তি ৱত্ৱা সব্বে একচিত্তা হুত্ৱা নিস্সেণিং পাতেত্ৱা ‘‘অপ্পমত্তা হোথ, আৱুসো’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং ওৱদিত্ৱা চিত্তৰুচিযেসু ঠানেসু নিসীদিত্ৱা সমণধম্মং কাতুং আৰভিংসু.

তত্ৰেকো থেৰো পঞ্চমে দিৱসে অৰহত্তং পত্ৱা ‘‘মম কিচ্চং নিপ্ফন্নং, অহং ইমস্মিং ঠানে কিং কৰিস্সামী’’তি ইদ্ধিযা উত্তৰকুৰুতো পিণ্ডপাতং আহৰিত্ৱা, ‘‘আৱুসো, ইমং পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জথ, ভিক্খাচাৰকিচ্চং মমাযত্তং হোতু, তুম্হে অত্তনো কম্মং কৰোথা’’তি আহ. কিং নু খো মযং, আৱুসো, নিস্সেণিং পাতেন্তা এৱং অৱোচুম্হা ‘‘যো পঠমং ধম্মং সচ্ছিকৰোতি, সো ভিক্খং আহৰতু, তেন আভতং সেসা পৰিভুঞ্জিত্ৱা সমণধম্মং কৰিস্সন্তী’’তি. নত্থি, আৱুসোতি. তুম্হে অত্তনো পুব্বহেতুনা লভিত্থ, মযম্পি সক্কোন্তা ৱট্টস্সন্তং কৰিস্সাম, গচ্ছথ তুম্হেতি. থেৰো তে সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তো ফাসুকট্ঠানে পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জিত্ৱা গতো. অপৰো থেৰো সত্তমে দিৱসে অনাগামিফলং পত্ৱা ততো চুতো সুদ্ধাৱাসব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তো.

ইতৰেপি থেৰা ততো চুতা একং বুদ্ধন্তৰং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে তেসু তেসু কুলেসু নিব্বত্তা. একো গন্ধাৰৰট্ঠে তক্কসিলনগৰে ৰাজগেহে নিব্বত্তো, একো পব্বতেয্যৰট্ঠে পৰিব্বাজিকায কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তো, একো বাহিযৰট্ঠে কুটুম্বিকগেহে নিব্বত্তো, একো ৰাজগহে কুটুম্বিকগেহে নিব্বত্তো. অযং পন দব্বত্থেৰো মল্লৰট্ঠে অনুপিযনগৰে একস্স মল্লৰঞ্ঞো গেহে পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্স মাতা উপৱিজঞ্ঞকালে কালমকাসি, মতসৰীৰং সুসানং নেত্ৱা দাৰুচিতকং আৰোপেত্ৱা অগ্গিং অদংসু. তস্সা অগ্গিৱেগসন্তত্তং উদৰপটলং দ্ৱেধা অহোসি. দাৰকো অত্তনো পুঞ্ঞবলেন উপ্পতিত্ৱা একস্মিং দব্বত্থম্ভে নিপতি. তং দাৰকং গহেত্ৱা অয্যিকায অদংসু. সা তস্স নামং গণ্হন্তী দব্বত্থম্ভে নিপতিত্ৱা লদ্ধজীৱিতত্তা দব্বোতিস্স নামং অকাসি.

তস্স সত্তৱস্সিককালে সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো মল্লৰট্ঠে চাৰিকং চৰমানো অনুপিযনিগমং পত্ৱা অনুপিযম্বৱনে ৱিহৰতি. দব্বকুমাৰো সত্থাৰং দিস্ৱা দস্সনেনেৱ পসীদিত্ৱা পব্বজিতুকামো হুত্ৱা ‘‘অহং দসবলস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামী’’তি অয্যিকং আপুচ্ছি. সা ‘‘সাধু, তাতা’’তি দব্বকুমাৰং আদায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইমং কুমাৰং পব্বাজেথা’’তি আহ. সত্থা অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো সঞ্ঞং অদাসি ‘‘ভিক্খু ইমং দাৰকং পব্বাজেহী’’তি. সো থেৰো সত্থু ৱচনং সুত্ৱা দব্বকুমাৰং পব্বাজেন্তো তচপঞ্চকং কম্মট্ঠানং আচিক্খি. পুব্বহেতুসম্পন্নো কতাভিনীহাৰো সত্তো পঠমকেসৱট্টিযা ওৰোপিযমানায সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি, দুতিযকেসৱট্টিযা ওৰোপিযমানায সকদাগামিফলে, ততিযায অনাগামিফলে. সব্বকেসানং পন ওৰোপনঞ্চ অৰহত্তফলসচ্ছিকিৰিযা চ অপচ্ছা অপুৰে অহোসি.

সত্থা মল্লৰট্ঠে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা ৰাজগহং গন্ত্ৱা ৱেড়ুৱনে ৱাসং কপ্পেসি. তত্ৰাযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো ৰহোগতো অত্তনো কিচ্চনিপ্ফত্তিং ওলোকেত্ৱা সঙ্ঘস্স ৱেয্যাৱচ্চকৰণে কাযং যোজেতুকামো চিন্তেসি – ‘‘যংনূনাহং সঙ্ঘস্স সেনাসনঞ্চ পঞ্ঞাপেয্যং, ভত্তানি চ উদ্দিসেয্য’’ন্তি. সো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা অত্তনো পৰিৱিতক্কং আৰোচেসি. সত্থা তস্স সাধুকাৰং দত্ৱা সেনাসনপঞ্ঞাপকত্তঞ্চ ভত্তুদ্দেসকত্তঞ্চ সম্পটিচ্ছি. অথ নং ‘‘অযং দব্বো দহৰোৱ সমানো মহন্তট্ঠানে ঠিতো’’তি সত্তৱস্সিককালেযেৱ উপসম্পাদেসি. থেৰো উপসম্পন্নকালতোযেৱ পট্ঠায ৰাজগহং উপনিস্সায ৱিহৰন্তানং সব্বভিক্খূনং সেনাসনানি চ পঞ্ঞাপেতি, ভিক্খঞ্চ সম্পটিচ্ছিত্ৱা উদ্দিসতি. তস্স সেনাসনপঞ্ঞাপকভাৱো সব্বদিসাসু পাকটো অহোসি – ‘‘দব্বো কিৰ মল্লপুত্তো সভাগসভাগানং ভিক্খূনং একট্ঠানে সেনাসনানি পঞ্ঞাপেতি, দূৰেপি সেনাসনং পঞ্ঞাপেতিযেৱ. গন্তুং অসক্কোন্তে ইদ্ধিযা নেতীতি.

অথ নং ভিক্খূ কালেপি ৱিকালেপি ‘‘অম্হাকং, আৱুসো, জীৱকম্বৱনে সেনাসনং পঞ্ঞাপেহি, অম্হাকং মদ্দকুচ্ছিস্মিং মিগদাযে’’তি এৱং সেনাসনং উদ্দিসাপেত্ৱা তস্স ইদ্ধিং পস্সন্তা গচ্ছন্তি. সোপি ইদ্ধিযা মনোমযে কাযে অভিসঙ্খৰিত্ৱা একেকস্স থেৰস্স একেকং অত্তনা সদিসং ভিক্খুং নিম্মিনিত্ৱা অঙ্গুলিযা জলমানায পুৰতো পুৰতো গন্ত্ৱা ‘‘অযং মঞ্চো, ইদং পীঠ’’ন্তিআদীনি ৱত্ৱা সেনাসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা পুন অত্তনো ৱসনট্ঠানমেৱ আগচ্ছতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পনিদং ৱত্থু পাড়িযং আগতমেৱ. সত্থা ইদমেৱ কাৰণং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা অপৰভাগে অৰিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো থেৰং সেনাসনপঞ্ঞাপকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

পিলিন্দৱচ্ছত্থেৰৱত্থু

২১৫. সত্তমে দেৱতানং পিযমনাপানন্তি দেৱতানং পিযানঞ্চেৱ মনাপানঞ্চ পিলিন্দৱচ্ছত্থেৰো অগ্গোতি দস্সেতি. সো কিৰ অনুপ্পন্নে বুদ্ধে চক্কৱত্তী ৰাজা হুত্ৱা মহাজনং পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেত্ৱা সগ্গপৰাযণং অকাসি. যেভুয্যেন কিৰ ছসু কামসগ্গেসু নিব্বত্তদেৱতা তস্সেৱ ওৱাদং লভিত্ৱা নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে অত্তনো সম্পত্তিং ওলোকেত্ৱা ‘‘কং নু খো নিস্সায ইমং সগ্গসম্পত্তিং লভিম্হা’’তি আৱজ্জমানা ইমং থেৰং দিস্ৱা ‘‘থেৰং নিস্সায অম্হেহি সম্পতি লদ্ধা’’তি সাযংপাতং থেৰং নমস্সন্তি. তস্মা সো দেৱতানং পিযমনাপানং অগ্গো নাম জাতো. পিলিন্দোতি পনস্স গোত্তং, ৱচ্ছোতি নামং. তদুভযং সংসন্দেত্ৱা পিলিন্দৱচ্ছোতি ৱুচ্চতি.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযং কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতীনগৰে মহাভোগকুলে নিব্বত্তো পুৰিমনযেনেৱ সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং দেৱতানং পিযমনাপট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেত্ৱা যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তি. পিলিন্দৱচ্ছোতিস্স নামং অকংসু. সো অপৰেন সমযেন সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা উপসম্পন্নো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. সো গিহীহিপি ভিক্খূহিপি সদ্ধিং কথেন্তো ‘‘এহি, ৱসল, গচ্ছ, ৱসল, আহৰ, ৱসল, গণ্হ, ৱসলা’’তি ৱসলৱাদেনেৱ সমুদাচৰতি. তং কথং আহৰিত্ৱা তথাগতং পুচ্ছিংসু – ‘‘ভগৱা অৰিযা নাম ফৰুসৱাচা ন হোন্তী’’তি. ভিক্খৱে, অৰিযানং পৰৱম্ভনৱসেন ফৰুসৱাচা নাম নত্থি, অপিচ খো পন ভৱন্তৰে আচিণ্ণৱসেন ভৱেয্যাতি. ভন্তে, পিলিন্দৱচ্ছত্থেৰো উট্ঠায সমুট্ঠায গিহীহিপি ভিক্খূহিপি সদ্ধিং কথেন্তো, ‘‘ৱসল, ৱসলা’’তি কথেতি, কিমেত্থ কাৰণং ভগৱাতি. ভিক্খৱে, ন ময্হং পুত্তস্স এতং ইদানেৱ আচিণ্ণং, অতীতে পনেস পঞ্চ জাতিসতানি ৱসলৱাদিব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তি. ইচ্চেস ভৱাচিণ্ণেনেৱ কথেসি, ন ফৰুসৱসেন. অৰিযানঞ্হি ৱোহাৰো ফৰুসোপি সমানো চেতনায অফৰুসভাৱেন পৰিসুদ্ধোৱ, অপ্পমত্তকম্পেত্থ পাপং ন উপলব্ভতীতি ৱত্ৱা ধম্মপদে ইমং গাথমাহ –

‘‘অকক্কসং ৱিঞ্ঞাপনিং, গিৰং সচ্চমুদীৰযে;

যায নাভিসজে কঞ্চি, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণ’’ন্তি.

অথেকদিৱসং থেৰো ৰাজগহং পিণ্ডায পৱিসন্তো একং পুৰিসং পিপ্পলীনং ভাজনং পূৰেত্ৱা আদায অন্তোনগৰং পৱিসন্তং দিস্ৱা ‘‘কিং তে, ৱসল, ভাজনে’’তি আহ. সো চিন্তেসি – ‘‘অযং সমণো মযা সদ্ধিং পাতোৱ ফৰুসকথং কথেসি, ইমস্স অনুচ্ছৱিকমেৱ ৱত্তুং ৱট্টতী’’তি ‘‘মূসিকৱচ্চং মে, ভন্তে, ভাজনে’’তি আহ. এৱং ভৱিস্সতি, ৱসলাতি. তস্স থেৰস্স দস্সনং ৱিজহন্তস্স সব্বং মূসিকৱচ্চমেৱ অহোসি. সো চিন্তেসি – ‘‘ইমা পিপ্পলিযো মূসিকৱচ্চসদিসা পঞ্ঞাযন্তি, সভাৱো নু খো নো’’তি ৱীমংসন্তো হত্থেন উপ্পীড়েসি. অথস্স উন্দূৰৱচ্চভাৱং ঞত্ৱা বলৱদোমনস্সং উপ্পজ্জি. সো ‘‘ইমাযেৱ নু খো এৱৰূপা, উদাহু সকটেপী’’তি গন্ত্ৱা ওলোকেন্তো সব্বাপি পিপ্পলিযো তাদিসাৱ দিস্ৱা হদযং হত্থেন সন্ধাৰেত্ৱা ‘‘ইদং ন অঞ্ঞস্স কম্মং, মযা পাতোৱ দিট্ঠভিক্খুস্সেতং কম্মং, অদ্ধা একং উপাযং ভৱিস্সতি, তস্স গতট্ঠানং অনুৱিচিনিত্ৱা এতং কাৰণং জানিস্সামী’’তি থেৰস্স গতমগ্গং পুচ্ছিত্ৱা পাযাসি.

অথেকো পুৰিসো তং অতিৱিয চণ্ডিকতং গচ্ছন্তং দিস্ৱা, ‘‘ভো পুৰিস, ত্ৱং অতিৱিয চণ্ডিকতোৱ গচ্ছসি, কেন কম্মেন গচ্ছসী’’তি পুচ্ছি. সো তস্স তং পৱত্তিং আৰোচেসি. সো তস্স কথং সুত্ৱা এৱমাহ – ‘‘ভো, মা চিন্তযি, ময্হং অয্যো পিলিন্দৱচ্ছো ভৱিস্সতি, ত্ৱং এতদেৱ ভাজনং পূৰেত্ৱা আদায গন্ত্ৱা থেৰস্স পুৰতো তিট্ঠ. ‘কিং নামেতং, ৱসলা’তি ৱুত্তকালে চ ‘পিপ্পলিযো, ভন্তে’তি ৱদ, থেৰো ‘এৱং ভৱিস্সতি, ৱসলা’তি ৱক্খতি. পুন সব্বাপি পিপ্পলিযো ভৱিস্সন্তী’’তি. সো তথা অকাসি. সব্বা পিপ্পলিযো পটিপাকতিকা অহেসুং. ইদমেত্তকং ৱত্থু. অপৰভাগে পন সত্থা দেৱতানং পিযমনাপকাৰণমেৱ ৱত্থুং কত্ৱা থেৰং দেৱতানং পিযমনাপানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

বাহিযদাৰুচীৰিযত্থেৰৱত্থু

২১৬. অট্ঠমে খিপ্পাভিঞ্ঞানন্তি খিপ্পং অধিগতঅভিঞ্ঞানং দাৰুচীৰিযত্থেৰো অগ্গোতি দস্সেতি. অযঞ্হি থেৰো সংখিত্তধম্মদেসনাপৰিযোসানে অৰহত্তং পাপুণি, মগ্গফলানং পৰিকম্মকিচ্চং নাহোসি. তস্মা খিপ্পাভিঞ্ঞানং অগ্গো নাম জাতো. বাহিযৰট্ঠে পন জাতত্তা বাহিযোতিস্স নামং অহোসি. সো অপৰভাগে দাৰুচীৰং নিৱাসেসি. তস্মা দাৰুচীৰিযো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি হি পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তো দসবলস্স ধম্মদেসনং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং খিপ্পাভিঞ্ঞানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেত্ৱা যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো কস্সপদসবলস্স সাসনস্স ওসক্কনকালে হেট্ঠা ৱুত্তেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সমণধম্মং কত্ৱা পৰিপুণ্ণসীলো জীৱিতক্খযং পত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তি.

সো একং বুদ্ধন্তৰং দেৱলোকে ৱসিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে বাহিযৰট্ঠে কুলগেহে নিব্বত্তো. ৱযং আগম্ম ঘৰাৱাসং ৱসন্তো ‘‘ৱোহাৰং কৰিস্সামী’’তি সুৱণ্ণভূমিগমনীযং নাৱং অভিৰুহি. নাৱা ইচ্ছিতং দেসং অপ্পত্ৱাৱ সমুদ্দমজ্ঝে ভিন্না, মহাজনো মচ্ছকচ্ছপভক্খো অহোসি. অযং পন একং দাৰুখণ্ডং গহেত্ৱা সত্তমে দিৱসে সুপ্পাৰকপট্টনে উত্তিণ্ণো মনুস্সাৱাসং পত্ৱা ‘‘অচেলকনিযামেন মনুস্সে উপসঙ্কমিতুং অযুত্ত’’ন্তি অৱিদূৰে ঠানে একং মহাতড়াকা সেৱালং গহেত্ৱা সৰীৰং ৱেঠেত্ৱা একস্মিং ঠানে পতিতং একং কপালং আদায ভিক্খায পাৱিসি.

মনুস্সা তং দিস্ৱা চিন্তেসুং – ‘‘সচে লোকে অৰহন্তা নাম অত্থি, এৱংৱিধেহি ভৱিতব্বং. কিং নু খো অয্যো উক্কট্ঠভাৱেন ৱত্থং ন গণ্হাতি, উদাহু দিয্যমানং গণ্হেয্যা’’তি ৱীমংসন্তা নানাদিসাহি ৱত্থানি আহৰিংসু. সো চিন্তেসি – ‘‘সচাহং ন ইমিনা নিযামেন আগমিস্সং, ন মে এতে পসীদেয্যুং, যংকিঞ্চি কত্ৱা ইমে ৱঞ্চেত্ৱা জীৱিকুপাযং কাতুং ৱট্টতী’’তি ৱত্থানি ন পটিগ্গণ্হি. মনুস্সা ভিয্যোসোমত্তায পসন্না মহাসক্কাৰং কৰিংসু. সোপি ভত্তকিচ্চং কত্ৱা অৱিদূৰট্ঠানে দেৱকুলং গতো. মহাজনো তেন সদ্ধিংযেৱ গন্ত্ৱা দেৱকুলং পটিজগ্গিত্ৱা অদাসি. সো চিন্তেসি – ‘‘ইমে ময্হং সেৱালে নিৱাসনমত্তে পসীদিত্ৱা এৱংৱিধং সক্কাৰং কৰোন্তি, এতেসং মযা উক্কট্ঠেনেৱ ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি সল্লহুকানি ৰুক্খফলকানি গহেত্ৱা তচ্ছেত্ৱা ৱাকেসু আৱুণিত্ৱা চীৰং কত্ৱা নিৱাসেত্ৱা পাৰুপিত্ৱা জীৱিকং কপ্পেন্তো ৱসি.

অথ যো সো কস্সপবুদ্ধকালে সত্তসু জনেসু সমণধম্মং কৰোন্তেসু একো ভিক্খু সুদ্ধাৱাসব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তো. সো নিব্বত্তসমনন্তৰমেৱ অত্তনো ব্ৰহ্মসম্পত্তিং ওলোকেত্ৱা আগতট্ঠানং আৱজ্জেন্তো সত্তন্নং জনানং পব্বতং আৰুয্হ সমণধম্মকৰণট্ঠানং দিস্ৱা সেসানং ছন্নং নিব্বত্তট্ঠানং আৱজ্জেন্তো একস্স পৰিনিব্বুতভাৱং ইতৰেসং পঞ্চন্নং কামাৱচৰদেৱলোকে নিব্বত্তভাৱং ঞত্ৱা কালানুকালং তে পঞ্চ জনে আৱজ্জেতি. ইমস্মিং পন কালে ‘‘কহং নু খো’’তি আৱজ্জেন্তো দাৰুচীৰিযং সুপ্পাৰকপট্টনং উপনিস্সায কুহনকম্মেন জীৱিকং কপ্পেন্তং দিস্ৱা ‘‘নট্ঠো ৱতাযং বালো, পুব্বে সমণধম্মং কৰোন্তো অতিউক্কট্ঠভাৱেন অৰহতাপি আভতং পিণ্ডপাতং অপৰিভুঞ্জিত্ৱা ইদানি উদৰত্থায অনৰহাৱ অৰহত্তং পটিজানিত্ৱা লোকং ৱঞ্চেন্তো ৱিচৰতি, দসবলস্স চ নিব্বত্তভাৱং ন জানাতি, গচ্ছামি নং সংৱেজেত্ৱা দসবলস্স নিব্বত্তভাৱং জানাপেমী’’তি তংখণংযেৱ ব্ৰহ্মলোকতো সুপ্পাৰকপট্টনে ৰত্তিভাগসমনন্তৰে দাৰুচীৰিযস্স সম্মুখে পাতুৰহোসি.

সো অত্তনো ৱসনট্ঠানে ওভাসং দিস্ৱা বহি নিক্খমিত্ৱা ঠিতো মহাব্ৰহ্মং ওলোকেত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ ‘‘কে তুম্হে’’তি পুচ্ছি. অহং তুয্হং পোৰাণকসহাযো অনাগামিফলং পত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তো. অম্হাকং পন সব্বজেট্ঠকো অৰহত্তং পত্ৱা পৰিনিব্বুতো, তুম্হে পঞ্চ জনা দেৱলোকে নিব্বত্তা. স্ৱাহং তং ইমস্মিং ঠানে কুহনকম্মেন জীৱন্তং দিস্ৱা দমেতুং আগতোতি ৱত্ৱা ইদং কাৰণমাহ – ‘‘ন খো ত্ৱং, বাহিয অৰহা, নপি অৰহত্তমগ্গং সমাপন্নো, সাপি তে পটিপদা নত্থি, যায ত্ৱং অৰহা ৱা অস্স অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্নো’’তি. অথস্স সত্থু উপ্পন্নভাৱং সাৱত্থিযং ৱসনভাৱঞ্চ আচিক্খিত্ৱা ‘‘সত্থু সন্তিকং গচ্ছাহী’’তি তং উয্যোজেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকমেৱ অগমাসি.

দাৰুচীৰিযো মহাব্ৰহ্মুনা সংৱেজিতো ‘‘মোক্খমগ্গং গৱেসিস্সামী’’তি ৱীসযোজনসতং মগ্গং একৰত্তিৱাসেন গন্ত্ৱা সত্থাৰং পিণ্ডায পৱিট্ঠং অন্তৰঘৰে সম্পাপুণিত্ৱা সত্থু পাদেসু নিপতিত্ৱা ‘‘দেসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা ধম্মং, দেসেতু সুগতো ধম্ম’’ন্তি যাৱততিযং যাচি. সত্থা ‘‘এত্তাৱতা বাহিযস্স ঞাণং পৰিপাকং গত’’ন্তি ঞত্ৱা ‘‘তস্মাতিহ তে, বাহিয, এৱং সিক্খিতব্বং দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং ভৱিস্সতী’’তি (উদা. ১০) ইমিনা ওৱাদেন ওৱদি. সোপি দেসনাপৰিযোসানে অন্তৰৱীথিযং ঠিতোৱ দেসনানুসাৰেন ঞাণং পেসেত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি.

সো অত্তনো কিচ্চং মত্থকপ্পত্তং ঞত্ৱা ভগৱন্তং পব্বজ্জং যাচিত্ৱা অপৰিপুণ্ণপত্তচীৱৰতায পত্তচীৱৰং পৰিযেসন্তো সঙ্কাৰট্ঠানতো চোড়ক্খণ্ডানি সংকড্ঢতি. অথ নং পুব্বৱেৰিকো অমনুস্সো একিস্সা তৰুণৱচ্ছায গাৱিযা সৰীৰে অধিমুচ্চিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেসি. সত্থা সাৱত্থিতো নিক্খমন্তো অন্তৰৱীথিযং বাহিযং সঙ্কাৰট্ঠানে পতিতং দিস্ৱা ‘‘গণ্হথ, ভিক্খৱে, বাহিযস্স দাৰুচীৰিযস্স সৰীৰ’’ন্তি নীহৰাপেত্ৱা সৰীৰকিচ্চং কাৰেত্ৱা চাতুমহাপথে চেতিযং কাৰাপেসি. ততো সঙ্ঘমজ্ঝে কথা উদপাদি – ‘‘তথাগতো ভিক্খুসঙ্ঘেন বাহিযস্স সৰীৰজ্ঝাপনকিচ্চং কাৰেসি, ধাতুযো গহেত্ৱা চেতিযং কাৰেসি, কতৰমগ্গো নু খো তেন সচ্ছিকতো, সামণেৰো নু খো সো, ভিক্খু নু খো’’তি চিত্তং উপ্পাদযিংসু. সত্থা তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা ‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৱে, বাহিযো’’তি উপৰি ধম্মদেসনং ৱড্ঢেত্ৱা তস্স পৰিনিব্বুতভাৱং পকাসেসি. পুন সঙ্ঘমজ্ঝে কথা উদপাদি ‘‘ন চ সত্থাৰা বাহিযস্স বহু ধম্মো দেসিতো, অৰহত্তং পত্তোতি চ ৱদেতি. কিং নামেত’’ন্তি? সত্থা ‘‘ধম্মো মন্দো বহূতি অকাৰণং, ৱিসপীতকস্স অগদো ৱিয চেসো’’তি ৱত্ৱা ধম্মপদে গাথমাহ –

‘‘সহস্সমপি চে গাথা, অনত্থপদসংহিতা;

একং গাথাপদং সেয্যো, যং সুত্ৱা উপসম্মতী’’তি. (ধ. প. ১০০);

দেসনাপৰিযোসানে চতুৰাসীতি পাণসহস্সানি অমতপানং পিৱিংসু. ইদঞ্চ পন বাহিযত্থেৰস্স ৱত্থু সুত্তে (উদা. ১০) আগতত্তা ৱিত্থাৰেন ন কথিতং. অপৰভাগে পন সত্থা সঙ্ঘমজ্ঝে নিসিন্নো বাহিযত্থেৰং খিপ্পাভিঞ্ঞানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

কুমাৰকস্সপত্থেৰৱত্থু

২১৭. নৱমে চিত্তকথিকানন্তি ৱিচিত্তং কত্ৱা ধম্মং কথেন্তানং. থেৰো কিৰ একস্সপি দ্ৱিন্নম্পি ধম্মং কথেন্তো বহূহি উপমাহি চ কাৰণেহি চ মণ্ডযিত্ৱা বোধেন্তো কথেতি. তস্মা চিত্তকথিকানং অগ্গো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি হি পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৱা ৱযপ্পত্তো দসবলস্স ধম্মকথং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং চিত্তকথিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো কস্সপবুদ্ধসাসনোসক্কনকালে সত্তন্নং ভিক্খূনং অব্ভন্তৰো হুত্ৱা পব্বতমত্থকে সমণধম্মং কত্ৱা অপৰিহীনসীলো ততো চুতো দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা একং বুদ্ধন্তৰং সম্পত্তিং অনুভৱমানো অম্হাকং সত্থু কালে ৰাজগহে একিস্সা কুলদাৰিকায কুচ্ছিম্হি উপ্পন্নো. সা চ পঠমং মাতাপিতৰো যাচিত্ৱা পব্বজ্জং অলভমানা কুলঘৰং গতা গব্ভং গণ্হি. তম্পি অজানন্তী সামিকং আৰাধেত্ৱা তেন অনুঞ্ঞাতা ভিক্খুনীসু পব্বজিতা. তস্সা গব্ভনিমিত্তং দিস্ৱা ভিক্খুনিযো দেৱদত্তং পুচ্ছিংসু, সো ‘‘অস্সমণী’’তি আহ. দসবলং পুচ্ছিংসু, সত্থা উপালিত্থেৰং পটিচ্ছাপেসি. থেৰো সাৱত্থিনগৰৱাসীনি কুলানি ৱিসাখঞ্চ উপাসিকং পক্কোসাপেত্ৱা সোধেন্তো ‘‘পুৰে লদ্ধো গব্ভো, পব্বজ্জা অৰোগা’’তি আহ. সত্থা ‘‘সুৱিনিচ্ছিতং অধিকৰণ’’ন্তি থেৰস্স সাধুকাৰং অদাসি.

সা ভিক্খুনী সুৱণ্ণবিম্বসদিসং পুত্তং ৱিজাযি. তং গহেত্ৱা ৰাজা পসেনদিকোসলো পোসাপেসি, কস্সপোতি চস্স নামং কত্ৱা অপৰভাগে অলঙ্কৰিত্ৱা সত্থু সন্তিকং নেত্ৱা পব্বাজেসি. কুমাৰকালে পন পব্বজিতত্তা ভগৱতা ‘‘কস্সপং পক্কোসথ, ইদং ফলং ৱা খাদনীযং ৱা কস্সপস্স দেথা’’তি ৱুত্তে ‘‘কতৰকস্সপস্সাতি. কুমাৰকস্সপস্সা’’তি এৱং গহিতনামত্তা ততো পট্ঠায ৱুড্ঢকালেপি কুমাৰকস্সপোত্ৱেৱ ৱুচ্চতি. অপিচ ৰঞ্ঞো পোসাৱনিকপুত্তত্তাপি কুমাৰকস্সপোতি তং সঞ্জানিংসু.

সো পব্বজিতকালতো পট্ঠায ৱিপস্সনায চেৱ কম্মং কৰোতি, বুদ্ধৱচনঞ্চ গণ্হাতি. অথ সো তেন সদ্ধিং পব্বতমত্থকে সমণধম্মং কত্ৱা অনাগামিফলং পত্ৱা সুদ্ধাৱাসে নিব্বত্তো মহাব্ৰহ্মা তস্মিং সমযে আৱজ্জেন্তো কুমাৰকস্সপং দিস্ৱা ‘‘সহাযকো মে ৱিপস্সনায কিলমতি, গন্ত্ৱা তস্স ৱিপস্সনায নযমুখং দস্সেত্ৱা মগ্গফলপত্তিযা উপাযং কৰিস্সামী’’তি ব্ৰহ্মলোকে ঠিতোৱ পঞ্চদস পঞ্হে অভিসঙ্খৰিত্ৱা ৰত্তিভাগসমনন্তৰে কুমাৰকস্সপত্থেৰস্স ৱসনট্ঠানে অন্ধৱনে পাতুৰহোসি. থেৰো আলোকং দিস্ৱা ‘‘কো এত্থা’’তি আহ. ‘‘অহং পুব্বে তযা সদ্ধিং সমণধম্মং কত্ৱা অনাগামিফলং পত্ৱা সুদ্ধাৱাসে নিব্বত্তব্ৰহ্মা’’তি আহ. কেন কম্মেন আগতত্থাতি? মহাব্ৰহ্মা অত্তনো আগতকাৰণং দীপেতুং তে পঞ্হে আচিক্খিত্ৱা ‘‘ত্ৱং ইমে পঞ্হে উগ্গণ্হিত্ৱা অৰুণে উট্ঠিতে তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছ, ঠপেত্ৱা হি তথাগতং অঞ্ঞো ইমে পঞ্হে কথেতুং সমত্থো নাম নত্থী’’তি ৱত্ৱা ব্ৰহ্মলোকমেৱ গতো.

থেৰোপি পুনদিৱসে সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা মহাব্ৰহ্মুনা কথিতনিযামেনেৱ পঞ্হে পুচ্ছি. সত্থা কুমাৰকস্সপত্থেৰস্স অৰহত্তং পাপেত্ৱা পঞ্হে কথেসি. থেৰো সত্থাৰা কথিতনিযামেনেৱ উগ্গণ্হিত্ৱা অন্ধৱনং গন্ত্ৱা ৱিপস্সনং গব্ভং গাহাপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. ততো পট্ঠায চতুন্নং পৰিসানং ধম্মকথং কথেন্তো বহুকাহি উপমাহি চ কাৰণেহি চ মণ্ডেত্ৱা চিত্তকথমেৱ কথেতি. অথ নং সত্থা পাযাসিৰঞ্ঞো পঞ্চদসহি পঞ্হেহি পটিমণ্ডেত্ৱা সুত্তন্তে (দী. নি. ২.৪০৬ আদযো) দেসিতে তং সুত্তন্তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা ইমস্মিং সাসনে চিত্তকথিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

মহাকোট্ঠিতত্থেৰৱত্থু

২১৮. দসমে পটিসম্ভিদাপত্তানন্তি চতস্সো পটিসম্ভিদা পত্ৱা ঠিতানং মহাকোট্ঠিতত্থেৰো অগ্গোতি দস্সেতি. অযং হি থেৰো অত্তনো পটিসম্ভিদাসু চিণ্ণৱসিভাৱেন অভিঞ্ঞাতে অভিঞ্ঞাতে মহাসাৱকে উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছন্তোপি দসবলং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছন্তোপি পটিসম্ভিদাসুযেৱ পঞ্হং পুচ্ছতি. ইতি ইমিনা চিণ্ণৱসিভাৱেন পটিসম্ভিদাপত্তানং অগ্গো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি হি পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতীনগৰে মহাভোগকুলে নিব্বত্তো অপৰেন সমযেন সত্থু ধম্মকথং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং পটিসম্ভিদাপত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সো যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তি. কোট্ঠিতমাণৱোতিস্স নামং অকংসু. সো ৱযপ্পত্তো তযো ৱেদে উগ্গণ্হিত্ৱা একদিৱসং সত্থু ধম্মকথং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজি. সো উপসম্পন্নকালতো পট্ঠায ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পত্ৱা নিচ্চকালং পটিসম্ভিদাসু চিণ্ণৱসী হুত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছন্তো পটিসম্ভিদাসুযেৱ পুচ্ছতি. অথ নং সত্থা অপৰভাগে মহাৱেদল্লসুত্তং (ম. নি. ১.৪৪৯ আদযো) অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা পটিসম্ভিদাপত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

ততিযৱগ্গৱণ্ণনা.