১. সুত্তন্তভাজনীযং
৪৩১. চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা – ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, চিত্তসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি.
১. ছন্দিদ্ধিপাদো
৪৩২. কথঞ্চ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি? ছন্দং চে ভিক্খু অধিপতিং কৰিত্ৱা লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্সেকগ্গতং [চিত্তস্স একগ্গতং (সী. স্যা.)] – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ছন্দসমাধি’’. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘পধানসঙ্খাৰা’’. ইতি অযঞ্চ ছন্দসমাধি, ইমে চ পধানসঙ্খাৰা. তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞহিত্ৱা অভিসঙ্খিপিত্ৱা ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং [সঙ্খং (সী.)] গচ্ছতি.
৪৩৩. তত্থ কতমো ছন্দো? যো ছন্দো ছন্দিকতা কত্তুকম্যতা কুসলো ধম্মচ্ছন্দো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ছন্দো’’.
তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি অৱট্ঠিতি অৱিসাহাৰো অৱিক্খেপো অৱিসাহটমানসতা সমথো সমাধিন্দ্ৰিযং সমাধিবলং সম্মাসমাধি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.
তত্থ কতমো পধানসঙ্খাৰো? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো নিক্কমো পৰক্কমো উয্যামো ৱাযামো উস্সাহো উস্সোড়্হী থামো ঠিতি অসিথিলপৰক্কমতা অনিক্খিত্তছন্দতা অনিক্খিত্তধুৰতা ধুৰসম্পগ্গাহো ৱীৰিযং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং ৱীৰিযবলং সম্মাৱাযামো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খাৰো’’. ইতি ইমিনা চ ছন্দেন, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খাৰেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতো’’তি.
৪৩৪. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিৰিযা উপসম্পদা.
‘‘ইদ্ধিপাদো’’তি. তথাভূতস্স ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো.
‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৱেতী’’তি. তে ধম্মে আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৱেতী’’তি.
২. ৱীৰিযিদ্ধিপাদো
৪৩৫. কথঞ্চ ভিক্খু ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি? ৱীৰিযং চে ভিক্খু অধিপতিং কৰিত্ৱা লভতি সমাধিং লভতি চিত্তস্সেকগ্গতং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱীৰিযসমাধি’’. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘পধানসঙ্খাৰা’’. ইতি অযঞ্চ ৱীৰিযসমাধি, ইমে চ পধানসঙ্খাৰা; তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞূহিত্ৱা অভিসঙ্খিপিত্ৱা ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.
৪৩৬. তত্থ কতমং ৱীৰিযং? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱীৰিযং’’.
তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি অৱট্ঠিতি অৱিসাহাৰো অৱিক্খেপো অৱিসাহটমানসতা সমথো সমাধিন্দ্ৰিযং সমাধিবলং সম্মাসমাধি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.
তত্থ কতমো পধানসঙ্খাৰো? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খাৰো’’. ইতি ইমিনা চ ৱীৰিযেন, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খাৰেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতো’’তি.
৪৩৭. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিৰিযা উপসম্পদা.
ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস্স ৱেদনাক্খন্ধো…পে… ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো.
ইদ্ধিপাদং ভাৱেতীতি. তে ধম্মে আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৱেতী’’তি.
৩. চিত্তিদ্ধিপাদো
৪৩৮. কথঞ্চ ভিক্খু চিত্তসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি? চিত্তং চে ভিক্খু অধিপতিং কৰিত্ৱা লভতি সমাধিং লভতি চিত্তস্সেকগ্গতং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তসমাধি’’. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘পধানসঙ্খাৰা’’. ইতি অযঞ্চ চিত্তসমাধি, ইমে চ পধানসঙ্খাৰা; তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞূহিত্ৱা অভিসঙ্খিপিত্ৱা চিত্তসমাধিপধানসঙ্খাৰোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.
৪৩৯. তত্থ কতমং চিত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তং’’.
তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.
তত্থ কতমো পধানসঙ্খাৰো? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খাৰো’’. ইতি ইমিনা চ চিত্তেন, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খাৰেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতো’’তি.
৪৪০. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিৰিযা উপসম্পদা.
ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস্স ৱেদনাক্খন্ধো…পে… ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো.
ইদ্ধিপাদং ভাৱেতীতি. তে ধম্মে আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৱেতী’’তি.
৪. ৱীমংসিদ্ধিপাদো
৪৪১. কথঞ্চ ভিক্খু ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি? ৱীমংসং চে ভিক্খু অধিপতিং কৰিত্ৱা লভতি সমাধিং লভতি চিত্তস্সেকগ্গতং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱীমংসাসমাধি’’. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘পধানসঙ্খাৰা’’. ইতি অযঞ্চ ৱীমংসাসমাধি, ইমে চ পধানসঙ্খাৰা; তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞূহিত্ৱা অভিসঙ্খিপিত্ৱা ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.
৪৪২. তত্থ কতমা ৱীমংসা? যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱীমংসা’’.
তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.
তত্থ কতমো পধানসঙ্খাৰো? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো …পে… সম্মাৱাযামো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খাৰো’’. ইতি ইমায চ ৱীমংসায, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খাৰেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতো’’তি.
৪৪৩. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিৰিযা উপসম্পদা.
ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস্স ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণখন্ধো.
ইদ্ধিপাদং ভাৱেতীতি. তে ধম্মে আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৱেতী’’তি.
সুত্তন্তভাজনীযং.