৯. ইদ্ধিপাদৱিভঙ্গো

১. সুত্তন্তভাজনীযং

৪৩১. চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা – ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, চিত্তসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি.

১. ছন্দিদ্ধিপাদো

৪৩২. কথঞ্চ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি? ছন্দং চে ভিক্খু অধিপতিং কৰিত্ৱা লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্সেকগ্গতং [চিত্তস্স একগ্গতং (সী. স্যা.)] – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ছন্দসমাধি’’. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘পধানসঙ্খাৰা’’. ইতি অযঞ্চ ছন্দসমাধি, ইমে চ পধানসঙ্খাৰা. তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞহিত্ৱা অভিসঙ্খিপিত্ৱা ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং [সঙ্খং (সী.)] গচ্ছতি.

৪৩৩. তত্থ কতমো ছন্দো? যো ছন্দো ছন্দিকতা কত্তুকম্যতা কুসলো ধম্মচ্ছন্দো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ছন্দো’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি অৱট্ঠিতি অৱিসাহাৰো অৱিক্খেপো অৱিসাহটমানসতা সমথো সমাধিন্দ্ৰিযং সমাধিবলং সম্মাসমাধি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খাৰো? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো নিক্কমো পৰক্কমো উয্যামো ৱাযামো উস্সাহো উস্সোড়্হী থামো ঠিতি অসিথিলপৰক্কমতা অনিক্খিত্তছন্দতা অনিক্খিত্তধুৰতা ধুৰসম্পগ্গাহো ৱীৰিযং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং ৱীৰিযবলং সম্মাৱাযামো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খাৰো’’. ইতি ইমিনা চ ছন্দেন, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খাৰেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতো’’তি.

৪৩৪. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিৰিযা উপসম্পদা.

‘‘ইদ্ধিপাদো’’তি. তথাভূতস্স ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো.

‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৱেতী’’তি. তে ধম্মে আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৱেতী’’তি.

২. ৱীৰিযিদ্ধিপাদো

৪৩৫. কথঞ্চ ভিক্খু ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি? ৱীৰিযং চে ভিক্খু অধিপতিং কৰিত্ৱা লভতি সমাধিং লভতি চিত্তস্সেকগ্গতং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱীৰিযসমাধি’’. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘পধানসঙ্খাৰা’’. ইতি অযঞ্চ ৱীৰিযসমাধি, ইমে চ পধানসঙ্খাৰা; তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞূহিত্ৱা অভিসঙ্খিপিত্ৱা ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.

৪৩৬. তত্থ কতমং ৱীৰিযং? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱীৰিযং’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি অৱট্ঠিতি অৱিসাহাৰো অৱিক্খেপো অৱিসাহটমানসতা সমথো সমাধিন্দ্ৰিযং সমাধিবলং সম্মাসমাধি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খাৰো? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খাৰো’’. ইতি ইমিনা চ ৱীৰিযেন, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খাৰেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতো’’তি.

৪৩৭. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিৰিযা উপসম্পদা.

ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস্স ৱেদনাক্খন্ধো…পে… ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো.

ইদ্ধিপাদং ভাৱেতীতি. তে ধম্মে আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৱেতী’’তি.

৩. চিত্তিদ্ধিপাদো

৪৩৮. কথঞ্চ ভিক্খু চিত্তসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি? চিত্তং চে ভিক্খু অধিপতিং কৰিত্ৱা লভতি সমাধিং লভতি চিত্তস্সেকগ্গতং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তসমাধি’’. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘পধানসঙ্খাৰা’’. ইতি অযঞ্চ চিত্তসমাধি, ইমে চ পধানসঙ্খাৰা; তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞূহিত্ৱা অভিসঙ্খিপিত্ৱা চিত্তসমাধিপধানসঙ্খাৰোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.

৪৩৯. তত্থ কতমং চিত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তং’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খাৰো? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খাৰো’’. ইতি ইমিনা চ চিত্তেন, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খাৰেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতো’’তি.

৪৪০. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিৰিযা উপসম্পদা.

ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস্স ৱেদনাক্খন্ধো…পে… ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো.

ইদ্ধিপাদং ভাৱেতীতি. তে ধম্মে আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৱেতী’’তি.

৪. ৱীমংসিদ্ধিপাদো

৪৪১. কথঞ্চ ভিক্খু ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি? ৱীমংসং চে ভিক্খু অধিপতিং কৰিত্ৱা লভতি সমাধিং লভতি চিত্তস্সেকগ্গতং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱীমংসাসমাধি’’. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘পধানসঙ্খাৰা’’. ইতি অযঞ্চ ৱীমংসাসমাধি, ইমে চ পধানসঙ্খাৰা; তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞূহিত্ৱা অভিসঙ্খিপিত্ৱা ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.

৪৪২. তত্থ কতমা ৱীমংসা? যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱীমংসা’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খাৰো? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো …পে… সম্মাৱাযামো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খাৰো’’. ইতি ইমায চ ৱীমংসায, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খাৰেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতো’’তি.

৪৪৩. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিৰিযা উপসম্পদা.

ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস্স ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণখন্ধো.

ইদ্ধিপাদং ভাৱেতীতি. তে ধম্মে আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৱেতী’’তি.

সুত্তন্তভাজনীযং.

২. অভিধম্মভাজনীযং

৪৪৪. চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা – ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, চিত্তসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি.

১. ছন্দিদ্ধিপাদো

৪৪৫. কথঞ্চ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি.

৪৪৬. তত্থ কতমো ছন্দো? যো ছন্দো ছন্দিকতা কত্তুকম্যতা কুসলো ধম্মচ্ছন্দো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ছন্দো’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি…পে… সম্মাসমাধি সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খাৰো? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খাৰো’’. ইতি ইমিনা চ ছন্দেন, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খাৰেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতো’’তি.

৪৪৭. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিৰিযা উপসম্পদা.

ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস্স ফস্সো…পে… পগ্গাহো অৱিক্খেপো.

ইদ্ধিপাদং ভাৱেতীতি. তে ধম্মে আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৱেতী’’তি.

২. ৱীৰিযিদ্ধিপাদো

৪৪৮. কথঞ্চ ভিক্খু ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি.

৪৪৯. তত্থ কতমং ৱীৰিযং? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱীৰিযং’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি…পে… সম্মাসমাধি সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খাৰো? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খাৰো’’. ইতি ইমিনা চ ৱীৰিযেন, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খাৰেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতো’’তি.

৪৫০. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিৰিযা উপসম্পদা.

ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস ফস্সো…পে… পগ্গাহো অৱিক্খেপো.

ইদ্ধিপাদং ভাৱেতীতি. তে ধম্মে আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৱেতী’’তি.

৩. চিত্তিদ্ধিপাদো

৪৫১. কথঞ্চ ভিক্খু চিত্তসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে চিত্তসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি.

৪৫২. তত্থ কতমং চিত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তং’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি…পে… সম্মাসমাধি সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খাৰো? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খাৰো’’. ইতি ইমিনা চ চিত্তেন, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খাৰেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতো’’তি.

৪৫৩. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিৰিযা উপসম্পদা.

ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস্স ফস্সো…পে… পগ্গাহো অৱিক্খেপো.

ইদ্ধিপাদং ভাৱেতীতি. তে ধম্মে আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৱেতী’’তি.

৪. ৱীমংসিদ্ধিপাদো

৪৫৪. কথঞ্চ ভিক্খু ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি.

৪৫৫. তত্থ কতমা ৱীমংসা? যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱীমংসা’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি…পে… সম্মাসমাধি সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খাৰো? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খাৰো’’. ইতি ইমায চ ৱীমংসায, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খাৰেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতো’’তি

৪৫৬. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিৰিযা উপসম্পদা.

ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস্স ফস্সো…পে… পগ্গাহো অৱিক্খেপো.

ইদ্ধিপাদং ভাৱেতীতি. তে ধম্মে আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৱেতী’’তি.

৪৫৭. চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা – ছন্দিদ্ধিপাদো, ৱীৰিযিদ্ধিপাদো, চিত্তিদ্ধিপাদো, ৱীমংসিদ্ধিপাদো.

৪৫৮. তত্থ কতমো ছন্দিদ্ধিপাদো? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, যো তস্মিং সমযে ছন্দো ছন্দিকতা কত্তুকম্যতা কুসলো ধম্মচ্ছন্দো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ছন্দিদ্ধিপাদো’’. অৱসেসা ধম্মা ছন্দিদ্ধিপাদসম্পযুত্তা.

৪৫৯. তত্থ কতমো ৱীৰিযিদ্ধিপাদো? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, যো তস্মিং সমযে চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গৰিযাপন্নং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱীৰিযিদ্ধিপাদো’’. অৱসেসা ধম্মা ৱীৰিযিদ্ধিপাদসম্পযুত্তা.

৪৬০. তত্থ কতমো চিত্তিদ্ধিপাদো? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি …পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, যং তস্মিং সমযে চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – অযং ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তিদ্ধিপাদো’’. অৱসেসা ধম্মা চিত্তিদ্ধিপাদসম্পযুত্তা.

৪৬১. তত্থ কতমো ৱীমংসিদ্ধিপাদো? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, যা তস্মিং সমযে পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱীমংসিদ্ধিপাদো’’. অৱসেসা ধম্মা ৱীমংসিদ্ধিপাদসম্পযুত্তা.

অভিধম্মভাজনীযং.

৩. পঞ্হাপুচ্ছকং

৪৬২. চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা – ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীৰিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি…পে… ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি.

৪৬৩. চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং কতি কুসলা, কতি অকুসলা, কতি অব্যাকতা…পে… কতি সৰণা, কতি অৰণা?

১. তিকং

৪৬৪. কুসলাযেৱ. সিযা সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা, সিযা অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা. ৱিপাকধম্মধম্মা. অনুপাদিন্নঅনুপাদানিযা. অসংকিলিট্ঠঅসংকিলেসিকা. সিযা সৱিতক্কসৱিচাৰা, সিযা অৱিতক্কৱিচাৰমত্তা, সিযা অৱিতক্কঅৱিচাৰা. সিযা পীতিসহগতা, সিযা সুখসহগতা, সিযা উপেক্খাসহগতা. নেৱ দস্সনেন ন ভাৱনায পহাতব্বা. নেৱ দস্সনেন ন ভাৱনায পহাতব্বহেতুকা. অপচযগামিনো. সেক্খা. অপ্পমাণা. অপ্পমাণাৰম্মণা. পণীতা. সম্মত্তনিযতা. ন মগ্গাৰম্মণা, মগ্গহেতুকা, ন মগ্গাধিপতিনো. সিযা উপ্পন্না, সিযা অনুপ্পন্না, ন ৱত্তব্বা উপ্পাদিনোতি. সিযা অতীতা, সিযা অনাগতা, সিযা পচ্চুপ্পন্না. ন ৱত্তব্বা অতীতাৰম্মণাতিপি, অনাগতাৰম্মণাতিপি, পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণাতিপি. সিযা অজ্ঝত্তা, সিযা বহিদ্ধা, সিযা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা. বহিদ্ধাৰম্মণা. অনিদস্সনঅপ্পটিঘা.

২. দুকং

৪৬৫. ৱীমংসিদ্ধিপাদো হেতু, তযো ইদ্ধিপাদা ন হেতূ. সহেতুকা. হেতুসম্পযুত্তা. ৱীমংসিদ্ধিপাদো হেতু চেৱ সহেতুকো চ, তযো ইদ্ধিপাদা ন ৱত্তব্বা হেতূ চেৱ সহেতুকা চাতি, সহেতুকা চেৱ ন চ হেতূ. ৱীমংসিদ্ধিপাদো হেতু চেৱ হেতুসম্পযুত্তো চ, তযো ইদ্ধিপাদা ন ৱত্তব্বা হেতূ চেৱ হেতুসম্পযুত্তা চাতি, হেতুসম্পযুত্তা চেৱ ন চ হেতূ. তযো ইদ্ধিপাদা ন হেতূ সহেতুকা, ৱীমংসিদ্ধিপাদো ন ৱত্তব্বো ন হেতু সহেতুকোতিপি, ন হেতু অহেতুকোতিপি. সপ্পচ্চযা. সঙ্খতা. অনিদস্সনা. অপ্পটিঘা. অৰূপা. লোকুত্তৰা. কেনচি ৱিঞ্ঞেয্যা, কেনচি ন ৱিঞ্ঞেয্যা. নো আসৱা. অনাসৱা. আসৱৱিপ্পযুত্তা. ন ৱত্তব্বা আসৱা চেৱ সাসৱা চাতিপি, সাসৱা চেৱ নো চ আসৱাতিপি. ন ৱত্তব্বা আসৱা চেৱ আসৱসম্পযুত্তা চাতিপি, আসৱসম্পযুত্তা চেৱ নো চ আসৱাতিপি. আসৱৱিপ্পযুত্তা. অনাসৱা.

নো সংযোজনা…পে… নো গন্থা…পে… নো ওঘা…পে… নো যোগা…পে… নো নীৱৰণা…পে… নো পৰামাসা…পে… সাৰম্মণা. তযো ইদ্ধিপাদা নো চিত্তা, চিত্তিদ্ধিপাদো চিত্তং. তযো ইদ্ধিপাদা চেতসিকা, চিত্তিদ্ধিপাদো অচেতসিকো. তযো ইদ্ধিপাদা চিত্তসম্পযুত্তা, চিত্তিদ্ধিপাদো ন ৱত্তব্বো চিত্তেন সম্পযুত্তোতিপি, চিত্তেন ৱিপ্পযুত্তোতিপি. তযো ইদ্ধিপাদা চিত্তসংসট্ঠা, চিত্তিদ্ধিপাদো ন ৱত্তব্বো চিত্তেন সংসট্ঠোতিপি, চিত্তেন ৱিসংসট্ঠোতিপি. তযো ইদ্ধিপাদা চিত্তসমুট্ঠানা, চিত্তিদ্ধিপাদো নো চিত্তসমুট্ঠানো. তযো ইদ্ধিপাদা চিত্তসহভুনো, চিত্তিদ্ধিপাদো নো চিত্তসহভূ. তযো ইদ্ধিপাদা চিত্তানুপৰিৱত্তিনো, চিত্তিদ্ধিপাদো নো চিত্তানুপৰিৱত্তি. তযো ইদ্ধিপাদা চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানা, চিত্তিদ্ধিপাদো নো চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানো. তযো ইদ্ধিপাদা চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানসহভুনো, চিত্তিদ্ধিপাদো নো চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানসহভূ. তযো ইদ্ধিপাদা চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানানুপৰিৱত্তিনো, চিত্তিদ্ধিপাদো নো চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানানুপৰিৱত্তি.

তযো ইদ্ধিপাদা বাহিৰা, চিত্তিদ্ধিপাদো অজ্ঝত্তিকো. নো উপাদা. অনুপাদিন্না. নো উপাদানা…পে… নো কিলেসা…পে… ন দস্সনেন পহাতব্বা. ন ভাৱনায পহাতব্বা. ন দস্সনেন পহাতব্বহেতুকা. ন ভাৱনায পহাতব্বহেতুকা. সিযা সৱিতক্কা, সিযা অৱিতক্কা. সিযা সৱিচাৰা, সিযা অৱিচাৰা. সিযা সপ্পীতিকা, সিযা অপ্পীতিকা. সিযা পীতিসহগতা, সিযা ন পীতিসহগতা. সিযা সুখসহগতা, সিযা ন সুখসহগতা. সিযা উপেক্খাসহগতা, সিযা ন উপেক্খাসহগতা. ন কামাৱচৰা. ন ৰূপাৱচৰা. ন অৰূপাৱচৰা. অপৰিযাপন্না. নিয্যানিকা. নিযতা. অনুত্তৰা. অৰণাতি.

পঞ্হাপুচ্ছকং.

ইদ্ধিপাদৱিভঙ্গো নিট্ঠিতো.