১০. বোজ্ঝঙ্গৱিভঙ্গো
১. সুত্তন্তভাজনীযং
৪৬৬. সত্ত বোজ্ঝঙ্গা – সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো.
৪৬৭. তত্থ কতমো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো? ইধ ভিক্খু সতিমা হোতি পৰমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো, চিৰকতম্পি চিৰভাসিতম্পি সৰিতা হোতি অনুস্সৰিতা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’.
সো তথা সতো ৱিহৰন্তো তং ধম্মং পঞ্ঞায পৱিচিনতি পৱিচৰতি পৰিৱীমংসমাপজ্জতি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো’’.
তস্স তং ধম্মং পঞ্ঞায পৱিচিনতো পৱিচৰতো পৰিৱীমংসমাপজ্জতো আৰদ্ধং হোতি ৱীৰিযং অসল্লীনং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো’’.
আৰদ্ধৱীৰিযস্স উপ্পজ্জতি পীতি নিৰামিসা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’.
পীতিমনস্স কাযোপি পস্সম্ভতি, চিত্তম্পি পস্সম্ভতি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’.
পস্সদ্ধকাযস্স সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’.
সো তথা সমাহিতং চিত্তং সাধুকং অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো’’.
৪৬৮. সত্ত বোজ্ঝঙ্গা – সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো.
৪৬৯. তত্থ কতমো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো? অত্থি অজ্ঝত্তং ধম্মেসু সতি, অত্থি বহিদ্ধা ধম্মেসু সতি. যদপি অজ্ঝত্তং ধম্মেসু সতি তদপি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি. যদপি বহিদ্ধা ধম্মেসু সতি তদপি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি.
তত্থ কতমো ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো? অত্থি অজ্ঝত্তং ধম্মেসু পৱিচযো, অত্থি বহিদ্ধা ধম্মেসু পৱিচযো. যদপি অজ্ঝত্তং ধম্মেসু পৱিচযো তদপি ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি. যদপি বহিদ্ধা ধম্মেসু পৱিচযো তদপি ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি.
তত্থ কতমো ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো? অত্থি কাযিকং ৱীৰিযং, অত্থি চেতসিকং ৱীৰিযং. যদপি কাযিকং ৱীৰিযং তদপি ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি. যদপি চেতসিকং ৱীৰিযং তদপি ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি.
তত্থ কতমো পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো? অত্থি সৱিতক্কসৱিচাৰা পীতি, অত্থি অৱিতক্কঅৱিচাৰা পীতি. যদপি সৱিতক্কসৱিচাৰা পীতি তদপি পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি. যদপি অৱিতক্কঅৱিচাৰা পীতি তদপি পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি.
তত্থ কতমো পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো? অত্থি কাযপস্সদ্ধি [কাযপ্পস্সদ্ধি (স্যা. ক.)], অত্থি চিত্তপস্সদ্ধি [চিত্তপ্পস্সদ্ধি (স্যা. ক.)]. যদপি কাযপস্সদ্ধি তদপি পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি. যদপি চিত্তপস্সদ্ধি তদপি পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি.
তত্থ কতমো সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো? অত্থি সৱিতক্কো সৱিচাৰো সমাধি, অত্থি অৱিতক্কো অৱিচাৰো সমাধি. যদপি সৱিতক্কো সৱিচাৰো সমাধি তদপি সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি. যদপি অৱিতক্কো অৱিচাৰো সমাধি তদপি সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি.
তত্থ কতমো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো? অত্থি অজ্ঝত্তং ধম্মেসু উপেক্খা, অত্থি বহিদ্ধা ধম্মেসু উপেক্খা. যদপি অজ্ঝত্তং ধম্মেসু উপেক্খা তদপি উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি. যদপি বহিদ্ধা ধম্মেসু উপেক্খা তদপি উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি.
৪৭০. সত্ত বোজ্ঝঙ্গা – সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো.
৪৭১. তত্থ কতমো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো? ইধ ভিক্খু সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং, ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি…পে… ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি… পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি… পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি… সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং.
সুত্তন্তভাজনীযং.
২. অভিধম্মভাজনীযং
৪৭২. সত্ত বোজ্ঝঙ্গা – সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো.
৪৭৩. তত্থ কতমে সত্ত বোজ্ঝঙ্গা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে সত্ত বোজ্ঝঙ্গা হোন্তি – সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো.
৪৭৪. তত্থ কতমো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো? যা সতি অনুস্সতি…পে… সম্মাসতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’.
তত্থ কতমো ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো? যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো’’.
তত্থ কতমো ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো’’.
তত্থ কতমো পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো? যা পীতি পামোজ্জং আমোদনা পমোদনা হাসো পহাসো ৱিত্তি ওদগ্যং [ওদগ্গং (সী.) ধ. স. ৯] অত্তমনতা চিত্তস্স পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’.
তত্থ কতমো পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো? যা ৱেদনাক্খন্ধস্স সঞ্ঞাক্খন্ধস্স সঙ্খাৰক্খন্ধস্স ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধস্স পস্সদ্ধি পটিপ্পস্সদ্ধি পস্সম্ভনা পটিপ্পস্সম্ভনা পটিপ্পস্সম্ভিতত্তং পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’.
তত্থ কতমো সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো? যা চিত্তস্স ঠিতি…পে… সম্মাসমাধি সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’.
তত্থ কতমো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো? যা উপেক্খা উপেক্খনা অজ্ঝুপেক্খনা মজ্ঝত্ততা চিত্তস্স উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো’’. ইমে ৱুচ্চন্তি সত্ত বোজ্ঝঙ্গা. অৱসেসা ধম্মা সত্তহি বোজ্ঝঙ্গেহি সম্পযুত্তা.
৪৭৫. সত্ত বোজ্ঝঙ্গা – সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো.
৪৭৬. তত্থ কতমো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, যা তস্মিং সমযে সতি অনুস্সতি সম্মাসতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’. অৱসেসা ধম্মা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গসম্পযুত্তা…পে… অৱসেসা ধম্মা ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গসম্পযুত্তা…পে… অৱসেসা ধম্মা ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গসম্পযুত্তা…পে… অৱসেসা ধম্মা পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গসম্পযুত্তা…পে… অৱসেসা ধম্মা পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গসম্পযুত্তা…পে… অৱসেসা ধম্মা সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গসম্পযুত্তা.
তত্থ কতমো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, যা তস্মিং সমযে উপেক্খা উপেক্খনা অজ্ঝুপেক্খনা মজ্ঝত্ততা চিত্তস্স উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো’’. অৱসেসা ধম্মা উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গসম্পযুত্তা.
৪৭৭. সত্ত বোজ্ঝঙ্গা – সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো.
৪৭৮. তত্থ কতমে সত্ত বোজ্ঝঙ্গা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি …পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, যো তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি – ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ লোকুত্তৰস্স কুসলস্স ঝানস্স কতত্তা ভাৱিতত্তা ৱিপাকং ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং সুঞ্ঞতং, তস্মিং সমযে সত্ত বোজ্ঝঙ্গা হোন্তি – সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো.
৪৭৯. তত্থ কতমো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো? যা সতি অনুস্সতি…পে… সম্মাসতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’…পে….
তত্থ কতমো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো? যা উপেক্খা উপেক্খনা অজ্ঝুপেক্খনা মজ্ঝত্ততা চিত্তস্স উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো’’. ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘সত্ত বোজ্ঝঙ্গা’’. অৱসেসা ধম্মা সত্তহি বোজ্ঝঙ্গেহি সম্পযুত্তা.
৪৮০. সত্ত বোজ্ঝঙ্গা – সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো.
৪৮১. তত্থ কতমো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ লোকুত্তৰস্স কুসলস্স ঝানস্স কতত্তা ভাৱিতত্তা ৱিপাকং ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, যা তস্মিং সমযে সতি অনুস্সতি সম্মাসতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’. অৱসেসা ধম্মা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গসম্পযুত্তা…পে… অৱসেসা ধম্মা ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গসম্পযুত্তা …পে… অৱসেসা ধম্মা ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গসম্পযুত্তা…পে… অৱসেসা ধম্মা পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গসম্পযুত্তা…পে… অৱসেসা ধম্মা পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গসম্পযুত্তা…পে… অৱসেসা ধম্মা সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গসম্পযুত্তা.
তত্থ কতমো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ লোকুত্তৰস্স কুসলস্স ঝানস্স কতত্তা ভাৱিতত্তা ৱিপাকং ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং সুঞ্ঞতং, যা তস্মিং সমযে উপেক্খা উপেক্খনা অজ্ঝুপেক্খনা মজ্ঝত্ততা চিত্তস্স উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো’’. অৱসেসা ধম্মা উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গসম্পযুত্তা.
অভিধম্মভাজনীযং.
৩. পঞ্হাপুচ্ছকং
৪৮২. সত্ত বোজ্ঝঙ্গা – সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো.
৪৮৩. সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং কতি কুসলা, কতি অকুসলা, কতি অব্যাকতা…পে… কতি সৰণা, কতি অৰণা?
১. তিকং
৪৮৪. সিযা কুসলা, সিযা অব্যাকতা. পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তো; ছ বোজ্ঝঙ্গা সিযা সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা, সিযা অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা. সিযা ৱিপাকা, সিযা ৱিপাকধম্মধম্মা. অনুপাদিন্নঅনুপাদানিযা. অসংকিলিট্ঠঅসংকিলেসিকা. সিযা সৱিতক্কসৱিচাৰা, সিযা অৱিতক্কৱিচাৰমত্তা, সিযা অৱিতক্কঅৱিচাৰা. পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো ন পীতিসহগতো, সুখসহগতো, ন উপেক্খাসহগতো; ছ বোজ্ঝঙ্গা সিযা পীতিসহগতা, সিযা সুখসহগতা, সিযা উপেক্খাসহগতা. নেৱ দস্সনেন ন ভাৱনায পহাতব্বা. নেৱ দস্সনেন ন ভাৱনায পহাতব্বহেতুকা. সিযা অপচযগামিনো, সিযা নেৱাচযগামিনাপচযগামিনো. সিযা সেক্খা, সিযা অসেক্খা. অপ্পমাণা. অপ্পমাণাৰম্মণা. পণীতা. সিযা সম্মত্তনিযতা, সিযা অনিযতা. ন মগ্গাৰম্মণা, সিযা মগ্গহেতুকা, সিযা মগ্গাধিপতিনো; সিযা ন ৱত্তব্বা মগ্গহেতুকাতিপি, মগ্গাধিপতিনোতিপি. সিযা উপ্পন্না, সিযা অনুপ্পন্না, সিযা উপ্পাদিনো. সিযা অতীতা, সিযা অনাগতা, সিযা পচ্চুপ্পন্না. ন ৱত্তব্বা অতীতাৰম্মণাতিপি, অনাগতাৰম্মণাতিপি, পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণাতিপি. সিযা অজ্ঝত্তা, সিযা বহিদ্ধা, সিযা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা. বহিদ্ধাৰম্মণা. অনিদস্সনঅপ্পটিঘা.
২. দুকং
৪৮৫. ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো হেতু, ছ বোজ্ঝঙ্গা হেতুসম্পযুত্তা. ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো হেতু চেৱ সহেতুকো চ, ছ বোজ্ঝঙ্গা ন ৱত্তব্বা হেতূ চেৱ সহেতুকা চাতি, সহেতুকা চেৱ ন চ হেতূ. ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো হেতু চেৱ হেতুসম্পযুত্তো চ, ছ বোজ্ঝঙ্গা ন ৱত্তব্বা হেতূ চেৱ হেতুসম্পযুত্তা চাতি, হেতুসম্পযুত্তা চেৱ ন চ হেতূ. ছ বোজ্ঝঙ্গা ন হেতূ সহেতুকা, ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো ন ৱত্তব্বো ন হেতুসহেতুকোতিপি, ন হেতুঅহেতুকোতিপি. সপ্পচ্চযা. সঙ্খতা. অনিদস্সনা. অপ্পটিঘা. অৰূপা. লোকুত্তৰা. কেনচি ৱিঞ্ঞেয্যা, কেনচি ন ৱিঞ্ঞেয্যা. নো আসৱা. অনাসৱা আসৱৱিপ্পযুত্তা. ন ৱত্তব্বা আসৱা চেৱ সাসৱা চাতিপি, সাসৱা চেৱ নো চ আসৱাতিপি. আসৱা চেৱ আসৱসম্পযুত্তা চাতিপি, আসৱসম্পযুত্তা চেৱ নো চ আসৱাতিপি. আসৱৱিপ্পযুত্তা. অনাসৱা. নো সংযোজনা…পে… নো গন্থা…পে… নো ওঘা…পে… নো যোগা…পে… নো নীৱৰণা…পে… নো পৰামাসা…পে… সাৰম্মণা. নো চিত্তা. চেতসিকা. চিত্তসম্পযুত্তা. চিত্তসংসট্ঠা. চিত্তসমুট্ঠানা. চিত্তসহভুনো. চিত্তানুপৰিৱত্তিনো. চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানা. চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানসহভুনো. চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানানুপৰিৱত্তিনো. বাহিৰা. নো উপাদা. অনুপাদিন্না. নো উপাদানা…পে… নো কিলেসা…পে… ন দস্সনেন পহাতব্বা. ন ভাৱনায পহাতব্বা. ন দস্সনেন পহাতব্বহেতুকা. ন ভাৱনায পহাতব্বহেতুকা. সিযা সৱিতক্কা, সিযা অৱিতক্কা. সিযা সৱিচাৰা, সিযা অৱিচাৰা.
পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো অপ্পীতিকো, ছ বোজ্ঝঙ্গা সিযা সপ্পীতিকা, সিযা অপ্পীতিকা. পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো ন পীতিসহগতো, ছ বোজ্ঝঙ্গা সিযা পীতিসহগতা, সিযা ন পীতিসহগতা. পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো সুখসহগতো, ছ বোজ্ঝঙ্গা সিযা সুখসহগতা, সিযা ন সুখসহগতা. পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো ন উপেক্খাসহগতো, ছ বোজ্ঝঙ্গা সিযা উপেক্খাসহগতা, সিযা ন উপেক্খাসহগতা. ন কামাৱচৰা. ন ৰূপাৱচৰা. ন অৰূপাৱচৰা. অপৰিযাপন্না. সিযা নিয্যানিকা, সিযা অনিয্যানিকা. সিযা নিযতা, সিযা অনিযতা. অনুত্তৰা. অৰণাতি.
পঞ্হাপুচ্ছকং.
বোজ্ঝঙ্গৱিভঙ্গো নিট্ঠিতো.