১. সুত্তন্তভাজনীযং
৩৯০. চত্তাৰো সম্মপ্পধানা – ইধ ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি.
৩৯১. কথঞ্চ ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি? তত্থ কতমে অনুপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা? তীণি অকুসলমূলানি – লোভো, দোসো, মোহো. তদেকট্ঠা চ কিলেসা. তংসম্পযুত্তো ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো, তংসমুট্ঠানং কাযকম্মং ৱচীকম্মং মনোকম্মং – ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘অনুপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা’’. ইতি ইমেসং অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি.
৩৯২. ছন্দং জনেতীতি. তত্থ কতমো ছন্দো? যো ছন্দো ছন্দিকতা [ছন্দীকতা (স্যা.)] কত্তুকম্যতা কুসলো ধম্মচ্ছন্দো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ছন্দো’’. ইমং ছন্দং জনেতি সঞ্জনেতি উট্ঠপেতি সমুট্ঠপেতি [উট্ঠাপেতি সমুট্ঠাপেতি (স্যা.) এৱমুপৰিপি] নিব্বত্তেতি অভিনিব্বত্তেতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ছন্দং জনেতী’’তি.
৩৯৩. ৱাযমতীতি. তত্থ কতমো ৱাযামো? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱাযামো’’. ইমিনা ৱাযামেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱাযমতী’’তি.
৩৯৪. ৱীৰিযং আৰভতীতি. তত্থ কতমং ৱীৰিযং? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱীৰিযং’’. ইমং ৱীৰিযং আৰভতি সমাৰভতি আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱীৰিযং আৰভতী’’তি.
৩৯৫. চিত্তং পগ্গণ্হাতীতি. তত্থ কতমং চিত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তং’’. ইমং চিত্তং পগ্গণ্হাতি সম্পগ্গণ্হাতি উপত্থম্ভেতি পচ্চুপত্থম্ভেতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তং পগ্গণ্হাতী’’তি.
৩৯৬. পদহতীতি. তত্থ কতমং পধানং? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘পধানং’’. ইমিনা পধানেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘পদহতী’’তি.
৩৯৭. কথঞ্চ ভিক্খু উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি? তত্থ কতমে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা? তীণি অকুসলমূলানি – লোভো, দোসো, মোহো. তদেকট্ঠা চ কিলেসা. তংসম্পযুত্তো ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো, তংসমুট্ঠানং কাযকম্মং ৱচীকম্মং মনোকম্মং – ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা’’. ইতি ইমেসং উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি.
৩৯৮. ছন্দং জনেতীতি. তত্থ কতমো ছন্দো? যো ছন্দো ছন্দিকতা কত্তুকম্যতা কুসলো ধম্মচ্ছন্দো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ছন্দো’’. ইমং ছন্দং জনেতি সঞ্জনেতি উট্ঠপেতি সমুট্ঠপেতি নিব্বত্তেতি অভিনিব্বত্তেতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ছন্দং জনেতী’’তি.
৩৯৯. ৱাযমতীতি. তত্থ কতমো ৱাযামো? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱাযামো’’. ইমিনা ৱাযামেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱাযমতী’’তি.
৪০০. ৱীৰিযং আৰভতীতি. তত্থ কতমং ৱীৰিযং? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱীৰিযং’’. ইমং ৱীৰিযং আৰভতি সমাৰভতি আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱীৰিযং আৰভতী’’তি.
৪০১. চিত্তং পগ্গণ্হাতীতি. তত্থ কতমং চিত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তং’’. ইমং চিত্তং পগ্গণ্হাতি সম্পগ্গণ্হাতি উপত্থম্ভেতি পচ্চুপত্থম্ভেতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তং পগ্গণ্হাতী’’তি.
৪০২. পদহতীতি. তত্থ কতমং পধানং? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘পধানং’’. ইমিনা পধানেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘পদহতী’’তি.
৪০৩. কথঞ্চ ভিক্খু অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি? তত্থ কতমে অনুপ্পন্না কুসলা ধম্মা? তীণি কুসলমূলানি – অলোভো, অদোসো, অমোহো. তংসম্পযুত্তো ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো. তংসমুট্ঠানং কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, মনোকম্মং – ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘অনুপ্পন্না কুসলা ধম্মা’’. ইতি ইমেসং অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি.
৪০৪. ছন্দং জনেতীতি…পে… ৱাযমতীতি…পে… ৱীৰিযং আৰভতীতি…পে… চিত্তং পগ্গণ্হাতীতি…পে… পদহতীতি. তত্থ কতমং পধানং? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো …পে… সম্মাৱাযামো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘পধানং’’. ইমিনা পধানেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘পদহতী’’তি.
৪০৫. কথঞ্চ ভিক্খু উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি? তত্থ কতমে উপ্পন্না কুসলা ধম্মা? তীণি কুসলমূলানি – অলোভো, অদোসো, অমোহো. তংসম্পযুত্তো ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো, তংসমুট্ঠানং কাযকম্মং ৱচীকম্মং মনোকম্মং – ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘উপ্পন্না কুসলা ধম্মা’’. ইতি ইমেসং উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি.
৪০৬. ঠিতিযাতি. যা ঠিতি সো অসম্মোসো, যো অসম্মোসো সো ভিয্যোভাৱো, যো ভিয্যোভাৱো তং ৱেপুল্লং, যং ৱেপুল্লং সা ভাৱনা, যা ভাৱনা সা পাৰিপূৰী.
৪০৭. ছন্দং জনেতীতি…পে… ৱাযমতীতি…পে… ৱীৰিযং আৰভতীতি…পে… চিত্তং পগ্গণ্হাতীতি…পে… পদহতীতি. তত্থ কতমং পধানং? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘পধানং’’. ইমিনা পধানেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘পদহতী’’তি.
সুত্তন্তভাজনীযং.