১. কাযানুপস্সনানিদ্দেসো
৩৫৬. কথঞ্চ ভিক্খু অজ্ঝত্তং কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি? ইধ ভিক্খু অজ্ঝত্তং কাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তচপৰিযন্তং পূৰং নানপ্পকাৰস্স অসুচিনো পচ্চৱেক্খতি – ‘‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হাৰু [নহাৰু (সী.)] অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং [অট্ঠিমিঞ্জা (সী.)] ৱক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদৰিযং কৰীসং পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৱসা খেড়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্ত’’ন্তি. সো তং নিমিত্তং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি স্ৱাৱত্থিতং ৱৱত্থপেতি. সো তং নিমিত্তং আসেৱিত্ৱা ভাৱেত্ৱা বহুলীকৰিত্ৱা স্ৱাৱত্থিতং ৱৱত্থপেত্ৱা বহিদ্ধা কাযে চিত্তং উপসংহৰতি.
কথঞ্চ ভিক্খু বহিদ্ধা কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি? ইধ ভিক্খু বহিদ্ধা কাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তচপৰিযন্তং পূৰং নানপ্পকাৰস্স অসুচিনো পচ্চৱেক্খতি – ‘‘অত্থিস্স কাযে কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হাৰু অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৱক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদৰিযং কৰীসং পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৱসা খেড়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্ত’’ন্তি. সো তং নিমিত্তং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি স্ৱাৱত্থিতং ৱৱত্থপেতি. সো তং নিমিত্তং আসেৱিত্ৱা ভাৱেত্ৱা বহুলীকৰিত্ৱা স্ৱাৱত্থিতং ৱৱত্থপেত্ৱা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কাযে চিত্তং উপসংহৰতি.
কথঞ্চ ভিক্খু অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি? ইধ ভিক্খু অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তচপৰিযন্তং পূৰং নানপ্পকাৰস্স অসুচিনো পচ্চৱেক্খতি – ‘‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হাৰু অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৱক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদৰিযং কৰীসং পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৱসা খেড়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্ত’’ন্তি. এৱং ভিক্খু অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং.
৩৫৭. অনুপস্সীতি. তত্থ কতমা অনুপস্সনা? যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অনুপস্সনা’’. ইমায অনুপস্সনায উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘অনুপস্সী’’তি.
৩৫৮. ৱিহৰতীতি. ইৰিযতি ৱত্ততি পালেতি যপেতি যাপেতি চৰতি ৱিহৰতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱিহৰতী’’তি.
৩৫৯. আতাপীতি. তত্থ কতমো আতাপো [কতমং আতাপং (সব্বত্থ)]? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো…পে… সম্মাৱাযামো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘আতাপো’’. ইমিনা আতাপেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘আতাপী’’তি.
৩৬০. সম্পজানোতি. তত্থ কতমং সম্পজঞ্ঞং? যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সম্পজঞ্ঞং’’. ইমিনা সম্পজঞ্ঞেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘সম্পজানো’’তি.
৩৬১. সতিমাতি. তত্থ কতমা সতি? যা সতি অনুস্সতি…পে… সম্মাসতি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সতি’’. ইমায সতিযা উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘সতিমা’’তি.
৩৬২. ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সন্তি. তত্থ কতমো লোকো? স্ৱেৱ কাযো লোকো. পঞ্চপি উপাদানক্খন্ধা লোকো. অযং ৱুচ্চতি ‘‘লোকো’’. তত্থ কতমা অভিজ্ঝা? যো ৰাগো সাৰাগো…পে… চিত্তস্স সাৰাগো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অভিজ্ঝা’’. তত্থ কতমং দোমনস্সং? যং চেতসিকং অসাতং চেতসিকং দুক্খং চেতোসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৱেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৱেদনা – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘দোমনস্সং’’. ইতি অযঞ্চ অভিজ্ঝা ইদঞ্চ দোমনস্সং ইমম্হি লোকে ৱিনীতা হোন্তি পটিৱিনীতা সন্তা সমিতা ৱূপসন্তা অত্থঙ্গতা অব্ভত্থঙ্গতা অপ্পিতা ব্যপ্পিতা সোসিতা ৱিসোসিতা ব্যন্তীকতা. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’’ন্তি.
কাযানুপস্সনানিদ্দেসো.