৫. পচ্চযচতুক্কং
২৪৮. কতমে ধম্মা অকুসলা? যস্মিং সমযে অকুসলং চিত্তং উপ্পন্নং হোতি সোমনস্সসহগতং দিট্ঠিগতসম্পযুত্তং ৰূপাৰম্মণং ৱা সদ্দাৰম্মণং ৱা গন্ধাৰম্মণং ৱা ৰসাৰম্মণং ৱা ফোট্ঠব্বাৰম্মণং ৱা ধম্মাৰম্মণং ৱা যং যং ৱা পনাৰব্ভ, তস্মিং সমযে অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং, নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.
২৪৯. তত্থ কতমা অৱিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জা’’.
তত্থ কতমো অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং [চেতযিতত্তং (সী. ক.)] – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো’’.
তত্থ কতমং সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং? যং চিত্তং মনো মানসং হদযং পণ্ডৰং মনো মনাযতনং মনিন্দ্ৰিযং ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং’’.
তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং’’.
তত্থ কতমং নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং? যং চিত্তং মনো মানসং হদযং পণ্ডৰং মনো মনাযতনং মনিন্দ্ৰিযং ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং’’.
তত্থ কতমো ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো’’.
তত্থ কতমা ফস্সপচ্চযা ৱেদনা? যং চেতসিকং সাতং চেতসিকং সুখং চেতোসম্ফস্সজং সাতং সুখং ৱেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা সাতা সুখা ৱেদনা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ফস্সপচ্চযা ৱেদনা’’.
তত্থ কতমা ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা? যো ৰাগো সাৰাগো অনুনযো অনুৰোধো নন্দী নন্দিৰাগো চিত্তস্স সাৰাগো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা’’.
তত্থ কতমং তণ্হাপচ্চযা উপাদানং? যা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং দিট্ঠিগহনং দিট্ঠিকন্তাৰো দিট্ঠিৱিসূকাযিকং দিট্ঠিৱিপ্ফন্দিতং দিট্ঠিসংযোজনং গাহো পতিট্ঠাহো অভিনিৱেসো পৰামাসো কুম্মগ্গো মিচ্ছাপথো মিচ্ছত্তং তিত্থাযতনং ৱিপৰিযাসগ্গাহো [ৱিপৰিযেসগ্গাহো (বহূসু)] – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদানং’’.
তত্থ কতমো উপাদানপচ্চযা ভৱো? ঠপেত্ৱা উপাদানং, ৱেদনাক্খন্ধো সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খাৰক্খন্ধো ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৱো’’.
তত্থ কতমা ভৱপচ্চযা জাতি? যা তেসং তেসং ধম্মানং জাতি সঞ্জাতি নিব্বত্তি অভিনিব্বত্তি পাতুভাৱো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ভৱপচ্চযা জাতি’’.
তত্থ কতমং জাতিপচ্চযা জৰামৰণং? অত্থি জৰা, অত্থি মৰণং. তত্থ কতমা জৰা? যা তেসং তেসং ধম্মানং জৰা জীৰণতা আযুনো সংহানি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘জৰা’’. তত্থ কতমং মৰণং? যো তেসং তেসং ধম্মানং খযো ৱযো ভেদো পৰিভেদো অনিচ্চতা অন্তৰধানং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘মৰণং’’. ইতি অযঞ্চ জৰা, ইদঞ্চ মৰণং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘জাতিপচ্চযা জৰামৰণং’’.
এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতীতি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সঙ্গতি হোতি, সমাগমো হোতি, সমোধানং হোতি, পাতুভাৱো হোতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.
২৫০. তস্মিং সমযে অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং, নামপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.
২৫১. তত্থ কতমা অৱিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জা’’.
তত্থ কতমো অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো’’.
তত্থ কতমং সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং’’.
তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং’’.
নামপচ্চযা ফস্সোতি. তত্থ কতমং নামং? ঠপেত্ৱা ফস্সং, ৱেদনাক্খন্ধো সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খাৰক্খন্ধো ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামং’’.
তত্থ কতমো নামপচ্চযা ফস্সো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘নামপচ্চযা ফস্সো’’…পে… তেন ৱুচ্চতি ‘‘এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.
তস্মিং সমযে অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.
২৫৩. তত্থ কতমা অৱিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জা’’.
তত্থ কতমো অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো’’.
তত্থ কতমং সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং’’.
তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং? অত্থি নামং, অত্থি ৰূপং. তত্থ কতমং নামং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং ৰূপং? চক্খাযতনস্স উপচযো, সোতাযতনস্স উপচযো, ঘানাযতনস্স উপচযো, জিৱ্হাযতনস্স উপচযো, কাযাযতনস্স উপচযো, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি অত্থি ৰূপং চিত্তজং চিত্তহেতুকং চিত্তসমুট্ঠানং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ ৰূপং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং’’.
নামৰূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনন্তি. অত্থি নামং, অত্থি ৰূপং. তত্থ কতমং নামং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং ৰূপং? যং ৰূপং নিস্সায মনোৱিঞ্ঞাণধাতু ৱত্ততি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ ৰূপং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামৰূপং’’.
তত্থ কতমং নামৰূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামৰূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং’’.
তত্থ কতমো ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো’’…পে… তেন ৱুচ্চতি ‘‘এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.
২৫৪. তস্মিং সমযে অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.
২৫৫. তত্থ কতমা অৱিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জা’’.
তত্থ কতমো অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো’’.
তত্থ কতমং সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং’’.
তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং? অত্থি নামং, অত্থি ৰূপং. তত্থ কতমং নামং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং ৰূপং? চক্খাযতনস্স উপচযো, সোতাযতনস্স উপচযো, ঘানাযতনস্স উপচযো, জিৱ্হাযতনস্স উপচযো, কাযাযতনস্স উপচযো, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি অত্থি ৰূপং চিত্তজং চিত্তহেতুকং চিত্তসমুট্ঠানং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ ৰূপং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং’’.
নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনন্তি. অত্থি নামং, অত্থি ৰূপং. তত্থ কতমং নামং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং ৰূপং? চত্তাৰো চ মহাভূতা, যঞ্চ ৰূপং নিস্সায মনোৱিঞ্ঞাণধাতু ৱত্ততি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ ৰূপং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামৰূপং’’.
তত্থ কতমং নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং? চক্খাযতনং, সোতাযতনং, ঘানাযতনং, জিৱ্হাযতনং, কাযাযতনং, মনাযতনং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং’’.
তত্থ কতমো ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো’’…পে… তেন ৱুচ্চতি ‘‘এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.
পচ্চযচতুক্কং.