৬. পটিচ্চসমুপ্পাদৱিভঙ্গো

১. সুত্তন্তভাজনীযং

২২৫. অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২২৬. তত্থ কতমা অৱিজ্জা? দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিৰোধে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জা’’.

তত্থ কতমে অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা? পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো, অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো, আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰো, কাযসঙ্খাৰো, ৱচীসঙ্খাৰো, চিত্তসঙ্খাৰো.

তত্থ কতমো পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো? কুসলা চেতনা কামাৱচৰা ৰূপাৱচৰা দানমযা সীলমযা ভাৱনামযা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো’’.

তত্থ কতমো অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো? অকুসলা চেতনা কামাৱচৰা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো’’.

তত্থ কতমো আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰো? কুসলা চেতনা অৰূপাৱচৰা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰো’’.

তত্থ কতমো কাযসঙ্খাৰো? কাযসঞ্চেতনা কাযসঙ্খাৰো, ৱচীসঞ্চেতনা ৱচীসঙ্খাৰো, মনোসঞ্চেতনা চিত্তসঙ্খাৰো. ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’.

২২৭. তত্থ কতমং সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং? চক্খুৱিঞ্ঞাণং, সোতৱিঞ্ঞাণং, ঘানৱিঞ্ঞাণং, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং, কাযৱিঞ্ঞাণং, মনোৱিঞ্ঞাণং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং’’.

২২৮. তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং? অত্থি নামং, অত্থি ৰূপং. তত্থ কতমং নামং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং ৰূপং? চত্তাৰো মহাভূতা, চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদায ৰূপং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ ৰূপং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং’’.

২২৯. তত্থ কতমং নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং? চক্খাযতনং, সোতাযতনং, ঘানাযতনং, জিৱ্হাযতনং, কাযাযতনং, মনাযতনং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং’’.

২৩০. তত্থ কতমো সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো? চক্খুসম্ফস্সো সোতসম্ফস্সো ঘানসম্ফস্সো জিৱ্হাসম্ফস্সো কাযসম্ফস্সো মনোসম্ফস্সো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো’’.

২৩১. তত্থ কতমা ফস্সপচ্চযা ৱেদনা? চক্খুসম্ফস্সজা ৱেদনা, সোতসম্ফস্সজা ৱেদনা, ঘানসম্ফস্সজা ৱেদনা, জিৱ্হাসম্ফস্সজা ৱেদনা, কাযসম্ফস্সজা ৱেদনা, মনোসম্ফস্সজা ৱেদনা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ফস্সপচ্চযা ৱেদনা’’.

২৩২. তত্থ কতমা ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা? ৰূপতণ্হা, সদ্দতণ্হা, গন্ধতণ্হা, ৰসতণ্হা, ফোট্ঠব্বতণ্হা, ধম্মতণ্হা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা’’.

২৩৩. তত্থ কতমং তণ্হাপচ্চযা উপাদানং? কামুপাদানং, দিট্ঠুপাদানং, সীলব্বতুপাদানং, অত্তৱাদুপাদানং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদানং’’.

২৩৪. তত্থ কতমো উপাদানপচ্চযা ভৱো? ভৱো দুৱিধেন – অত্থি কম্মভৱো, অত্থি উপপত্তিভৱো. তত্থ কতমো কম্মভৱো? পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো, অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো, আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কম্মভৱো’’. সব্বম্পি ভৱগামিকম্মং কম্মভৱো.

তত্থ কতমো উপপত্তিভৱো? কামভৱো, ৰূপভৱো, অৰূপভৱো, সঞ্ঞাভৱো, অসঞ্ঞাভৱো, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাভৱো, একৱোকাৰভৱো, চতুৱোকাৰভৱো, পঞ্চৱোকাৰভৱো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপপত্তিভৱো’’. ইতি অযঞ্চ কম্মভৱো, অযঞ্চ উপপত্তিভৱো. অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৱো’’.

২৩৫. তত্থ কতমা ভৱপচ্চযা জাতি? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জাতি সঞ্জাতি ওক্কন্তি অভিনিব্বত্তি, খন্ধানং পাতুভাৱো, আযতনানং পটিলাভো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ভৱপচ্চযা জাতি’’.

২৩৬. তত্থ কতমং জাতিপচ্চযা জৰামৰণং? অত্থি জৰা, অত্থি মৰণং. তত্থ কতমা জৰা? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জৰা জীৰণতা খণ্ডিচ্চং পালিচ্চং ৱলিত্তচতা আযুনো সংহানি ইন্দ্ৰিযানং পৰিপাকো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘জৰা’’.

তত্থ কতমং মৰণং? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হা তম্হা সত্তনিকাযা চুতি চৱনতা ভেদো অন্তৰধানং মচ্চু মৰণং কালকিৰিযা [কালংকিৰিযা (ক.)] খন্ধানং ভেদো কড়েৱৰস্স নিক্খেপো জীৱিতিন্দ্ৰিযস্সুপচ্ছেদো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘মৰণং’’. ইতি অযঞ্চ জৰা, ইদঞ্চ মৰণং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘জাতিপচ্চযা জৰামৰণং’’.

২৩৭. তত্থ কতমো সোকো? ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, সীলব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, দিট্ঠিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স, অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স সোকো সোচনা সোচিতত্তং অন্তোসোকো অন্তোপৰিসোকো চেতসো পৰিজ্ঝাযনা দোমনস্সং সোকসল্লং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সোকো’’.

২৩৮. তত্থ কতমো পৰিদেৱো? ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, সীলব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, দিট্ঠিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স, অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স আদেৱো পৰিদেৱো আদেৱনা পৰিদেৱনা আদেৱিতত্তং পৰিদেৱিতত্তং ৱাচা পলাপো ৱিপ্পলাপো লালপ্পো লালপ্পনা লালপ্পিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি পৰিদেৱো’’.

২৩৯. তত্থ কতমং দুক্খং? যং কাযিকং অসাতং কাযিকং দুক্খং কাযসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৱেদযিতং কাযসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৱেদনা – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘দুক্খং’’.

২৪০. তত্থ কতমং দোমনস্সং? যং চেতসিকং অসাতং, চেতসিকং দুক্খং, চেতোসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৱেদযিতং, চেতোসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৱেদনা – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘দোমনস্সং’’.

২৪১. তত্থ কতমো উপাযাসো? ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, সীলব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, দিট্ঠিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স, অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স আযাসো উপাযাসো আযাসিতত্তং উপাযাসিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপাযাসো’’.

২৪২. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতীতি, এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সঙ্গতি হোতি, সমাগমো হোতি, সমোধানং হোতি, পাতুভাৱো হোতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

সুত্তন্তভাজনীযং.

২. অভিধম্মভাজনীযং

১. পচ্চযচতুক্কং

২৪৩. অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং, নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং, নামপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

পচ্চযচতুক্কং.

২. হেতুচতুক্কং

২৪৪. অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাহেতুকো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰহেতুকং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৱিঞ্ঞাণহেতুকং, নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামহেতুকং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সহেতুকা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাহেতুকা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং; উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাহেতুকো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰহেতুকং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৱিঞ্ঞাণহেতুকং, নামপচ্চযা ফস্সো নামহেতুকো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সহেতুকা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাহেতুকা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং; উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাহেতুকো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰহেতুকং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং ৱিঞ্ঞাণহেতুকং, নামৰূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামৰূপহেতুকং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সহেতুকা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাহেতুকা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং; উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাহেতুকো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰহেতুকং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং ৱিঞ্ঞাণহেতুকং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং নামৰূপহেতুকং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সহেতুকা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাহেতুকা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং; উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

হেতুচতুক্কং.

৩. সম্পযুত্তচতুক্কং

২৪৫. অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাসম্পযুত্তো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰসম্পযুত্তং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং, নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামসম্পযুত্তং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনসম্পযুত্তো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সসম্পযুত্তা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাসম্পযুত্তা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাসম্পযুত্তং; উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাসম্পযুত্তো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰসম্পযুত্তং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং, নামপচ্চযা ফস্সো নামসম্পযুত্তো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সসম্পযুত্তা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাসম্পযুত্তা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাসম্পযুত্তং; উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাসম্পযুত্তো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰসম্পযুত্তং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং ৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং নামং, নামৰূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামৰূপসম্পযুত্তং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনসম্পযুত্তো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সসম্পযুত্তা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাসম্পযুত্তা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাসম্পযুত্তং; উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাসম্পযুত্তো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰসম্পযুত্তং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং ৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং নামং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং নামসম্পযুত্তং ছট্ঠাযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনসম্পযুত্তো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সসম্পযুত্তা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাসম্পযুত্তা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং উপাদানসম্পযুত্তং; উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

সম্পযুত্তচতুক্কং.

৪. অঞ্ঞমঞ্ঞচতুক্কং

২৪৬. অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো, সঙ্খাৰপচ্চযাপি অৱিজ্জা; সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযাপি সঙ্খাৰো; ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং, নামপচ্চযাপি ৱিঞ্ঞাণং; নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযাপি নামং; ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযাপি ছট্ঠাযতনং; ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযাপি ফস্সো; ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযাপি ৱেদনা; তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযাপি তণ্হা; উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো, সঙ্খাৰপচ্চযাপি অৱিজ্জা; সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযাপি সঙ্খাৰো; ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং, নামপচ্চযাপি ৱিঞ্ঞাণং; নামপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযাপি নামং; ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযাপি ফস্সো; ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযাপি ৱেদনা; তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযাপি তণ্হা; উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো, সঙ্খাৰপচ্চযাপি অৱিজ্জা; সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযাপি সঙ্খাৰো; ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযাপি ৱিঞ্ঞাণং; নামৰূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযাপি নামৰূপং; ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযাপি ছট্ঠাযতনং; ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযাপি ফস্সো; ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযাপি ৱেদনা; তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযাপি তণ্হা; উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো, সঙ্খাৰপচ্চযাপি অৱিজ্জা; সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযাপি সঙ্খাৰো; ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযাপি ৱিঞ্ঞাণং; নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযাপি নামৰূপং; ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযাপি ছট্ঠাযতনং; ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযাপি ফস্সো; ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযাপি ৱেদনা; তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযাপি তণ্হা; উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অঞ্ঞমঞ্ঞচতুক্কং.

মাতিকা

২৪৭. সঙ্খাৰপচ্চযা অৱিজ্জা…পে… ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা অৱিজ্জা…পে… নামপচ্চযা অৱিজ্জা…পে… ছট্ঠাযতনপচ্চযা অৱিজ্জা…পে… ফস্সপচ্চযা অৱিজ্জা…পে… ৱেদনাপচ্চযা অৱিজ্জা…পে… তণ্হাপচ্চযা অৱিজ্জা…পে… উপাদানপচ্চযা অৱিজ্জা…পে… অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং, নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

মাতিকা.

৫. পচ্চযচতুক্কং

২৪৮. কতমে ধম্মা অকুসলা? যস্মিং সমযে অকুসলং চিত্তং উপ্পন্নং হোতি সোমনস্সসহগতং দিট্ঠিগতসম্পযুত্তং ৰূপাৰম্মণং ৱা সদ্দাৰম্মণং ৱা গন্ধাৰম্মণং ৱা ৰসাৰম্মণং ৱা ফোট্ঠব্বাৰম্মণং ৱা ধম্মাৰম্মণং ৱা যং যং ৱা পনাৰব্ভ, তস্মিং সমযে অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং, নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৪৯. তত্থ কতমা অৱিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং [চেতযিতত্তং (সী. ক.)] – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং? যং চিত্তং মনো মানসং হদযং পণ্ডৰং মনো মনাযতনং মনিন্দ্ৰিযং ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং’’.

তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং’’.

তত্থ কতমং নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং? যং চিত্তং মনো মানসং হদযং পণ্ডৰং মনো মনাযতনং মনিন্দ্ৰিযং ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং’’.

তত্থ কতমো ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো’’.

তত্থ কতমা ফস্সপচ্চযা ৱেদনা? যং চেতসিকং সাতং চেতসিকং সুখং চেতোসম্ফস্সজং সাতং সুখং ৱেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা সাতা সুখা ৱেদনা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ফস্সপচ্চযা ৱেদনা’’.

তত্থ কতমা ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা? যো ৰাগো সাৰাগো অনুনযো অনুৰোধো নন্দী নন্দিৰাগো চিত্তস্স সাৰাগো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা’’.

তত্থ কতমং তণ্হাপচ্চযা উপাদানং? যা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং দিট্ঠিগহনং দিট্ঠিকন্তাৰো দিট্ঠিৱিসূকাযিকং দিট্ঠিৱিপ্ফন্দিতং দিট্ঠিসংযোজনং গাহো পতিট্ঠাহো অভিনিৱেসো পৰামাসো কুম্মগ্গো মিচ্ছাপথো মিচ্ছত্তং তিত্থাযতনং ৱিপৰিযাসগ্গাহো [ৱিপৰিযেসগ্গাহো (বহূসু)] – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদানং’’.

তত্থ কতমো উপাদানপচ্চযা ভৱো? ঠপেত্ৱা উপাদানং, ৱেদনাক্খন্ধো সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খাৰক্খন্ধো ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৱো’’.

তত্থ কতমা ভৱপচ্চযা জাতি? যা তেসং তেসং ধম্মানং জাতি সঞ্জাতি নিব্বত্তি অভিনিব্বত্তি পাতুভাৱো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ভৱপচ্চযা জাতি’’.

তত্থ কতমং জাতিপচ্চযা জৰামৰণং? অত্থি জৰা, অত্থি মৰণং. তত্থ কতমা জৰা? যা তেসং তেসং ধম্মানং জৰা জীৰণতা আযুনো সংহানি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘জৰা’’. তত্থ কতমং মৰণং? যো তেসং তেসং ধম্মানং খযো ৱযো ভেদো পৰিভেদো অনিচ্চতা অন্তৰধানং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘মৰণং’’. ইতি অযঞ্চ জৰা, ইদঞ্চ মৰণং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘জাতিপচ্চযা জৰামৰণং’’.

এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতীতি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সঙ্গতি হোতি, সমাগমো হোতি, সমোধানং হোতি, পাতুভাৱো হোতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

২৫০. তস্মিং সমযে অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং, নামপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৫১. তত্থ কতমা অৱিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং’’.

তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং’’.

নামপচ্চযা ফস্সোতি. তত্থ কতমং নামং? ঠপেত্ৱা ফস্সং, ৱেদনাক্খন্ধো সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খাৰক্খন্ধো ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামং’’.

তত্থ কতমো নামপচ্চযা ফস্সো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘নামপচ্চযা ফস্সো’’…পে… তেন ৱুচ্চতি ‘‘এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

তস্মিং সমযে অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৫৩. তত্থ কতমা অৱিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং’’.

তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং? অত্থি নামং, অত্থি ৰূপং. তত্থ কতমং নামং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং ৰূপং? চক্খাযতনস্স উপচযো, সোতাযতনস্স উপচযো, ঘানাযতনস্স উপচযো, জিৱ্হাযতনস্স উপচযো, কাযাযতনস্স উপচযো, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি অত্থি ৰূপং চিত্তজং চিত্তহেতুকং চিত্তসমুট্ঠানং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ ৰূপং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং’’.

নামৰূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনন্তি. অত্থি নামং, অত্থি ৰূপং. তত্থ কতমং নামং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং ৰূপং? যং ৰূপং নিস্সায মনোৱিঞ্ঞাণধাতু ৱত্ততি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ ৰূপং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামৰূপং’’.

তত্থ কতমং নামৰূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামৰূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং’’.

তত্থ কতমো ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো’’…পে… তেন ৱুচ্চতি ‘‘এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

২৫৪. তস্মিং সমযে অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৫৫. তত্থ কতমা অৱিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং’’.

তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং? অত্থি নামং, অত্থি ৰূপং. তত্থ কতমং নামং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং ৰূপং? চক্খাযতনস্স উপচযো, সোতাযতনস্স উপচযো, ঘানাযতনস্স উপচযো, জিৱ্হাযতনস্স উপচযো, কাযাযতনস্স উপচযো, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি অত্থি ৰূপং চিত্তজং চিত্তহেতুকং চিত্তসমুট্ঠানং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ ৰূপং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং’’.

নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনন্তি. অত্থি নামং, অত্থি ৰূপং. তত্থ কতমং নামং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং ৰূপং? চত্তাৰো চ মহাভূতা, যঞ্চ ৰূপং নিস্সায মনোৱিঞ্ঞাণধাতু ৱত্ততি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ ৰূপং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামৰূপং’’.

তত্থ কতমং নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং? চক্খাযতনং, সোতাযতনং, ঘানাযতনং, জিৱ্হাযতনং, কাযাযতনং, মনাযতনং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং’’.

তত্থ কতমো ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো’’…পে… তেন ৱুচ্চতি ‘‘এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

পচ্চযচতুক্কং.

৬. হেতুচতুক্কং

২৫৬. তস্মিং সমযে অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাহেতুকো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰহেতুকং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৱিঞ্ঞাণহেতুকং, নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামহেতুকং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সহেতুকা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাহেতুকা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং; উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৫৭. তত্থ কতমা অৱিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাহেতুকো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাহেতুকো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰহেতুকং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰহেতুকং’’.

তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৱিঞ্ঞাণহেতুকং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৱিঞ্ঞাণহেতুকং’’.

তত্থ কতমং নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামহেতুকং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামহেতুকং’’.

তত্থ কতমো ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো’’.

তত্থ কতমা ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সহেতুকা? যং চেতসিকং সাতং চেতসিকং সুখং চেতোসম্ফস্সজং সাতং সুখং ৱেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা সাতা সুখা ৱেদনা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সহেতুকা’’.

তত্থ কতমা ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাহেতুকা? যো ৰাগো সাৰাগো…পে… চিত্তস্স সাৰাগো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাহেতুকা’’.

তত্থ কতমং তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং? যা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… তিত্থাযতনং ৱিপৰিযাসগ্গাহো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং’’…পে… তেন ৱুচ্চতি ‘‘এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি’’তি.

২৫৮. তস্মিং সমযে অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাহেতুকো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰহেতুকং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৱিঞ্ঞাণহেতুকং, নামপচ্চযা ফস্সো নামহেতুকো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সহেতুকা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাহেতুকা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং; উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৫৯. তত্থ কতমা অৱিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাহেতুকো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাহেতুকো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰহেতুকং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰহেতুকং.

তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৱিঞ্ঞাণহেতুকং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৱিঞ্ঞাণহেতুকং’’.

নামপচ্চযা ফস্সো নামহেতুকোতি. তত্থ কতমং নামং? ঠপেত্ৱা ফস্সং, ৱেদনাক্খন্ধো সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খাৰক্খন্ধো ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামং’’.

তত্থ কতমো নামপচ্চযা ফস্সো নামহেতুকো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘নামপচ্চযা ফস্সো নামহেতুকো’’…পে… তেন ৱুচ্চতি ‘‘এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

২৬০. তস্মিং সমযে অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাহেতুকো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰহেতুকং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং ৱিঞ্ঞাণহেতুকং, নামৰূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামৰূপহেতুকং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সহেতুকা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাহেতুকা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং; উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৬১. তত্থ কতমা অৱিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাহেতুকো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাহেতুকো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰহেতুকং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰহেতুকং’’.

তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং ৱিঞ্ঞাণহেতুকং? অত্থি নামং, অত্থি ৰূপং. তত্থ কতমং নামং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং ৰূপং? চক্খাযতনস্স উপচযো, সোতাযতনস্স উপচযো, ঘানাযতনস্স উপচযো, জিৱ্হাযতনস্স উপচযো, কাযাযতনস্স উপচযো, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি অত্থি ৰূপং চিত্তজং চিত্তহেতুকং চিত্তসমুট্ঠানং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ ৰূপং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং ৱিঞ্ঞাণহেতুকং’’.

নামৰূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামৰূপহেতুকন্তি. অত্থি নামং, অত্থি ৰূপং. তত্থ কতমং নামং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং ৰূপং? যং ৰূপং নিস্সায মনোৱিঞ্ঞাণধাতু ৱত্ততি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ ৰূপং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামৰূপং’’.

তত্থ কতমং নামৰূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামৰূপহেতুকং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামৰূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামৰূপহেতুকং’’.

তত্থ কতমো ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো’’…পে… তেন ৱুচ্চতি ‘‘এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

২৬২. তস্মিং সমযে অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাহেতুকো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰহেতুকং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং ৱিঞ্ঞাণহেতুকং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং নামৰূপহেতুকং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সহেতুকা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাহেতুকা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং; উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৬৩. তত্থ কতমা অৱিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাহেতুকো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাহেতুকো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰহেতুকং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰহেতুকং’’.

তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং ৱিঞ্ঞাণহেতুকং? অত্থি নামং, অত্থি ৰূপং. তত্থ কতমং নামং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং ৰূপং? চক্খাযতনস্স উপচযো, সোতাযতনস্স উপচযো, ঘানাযতনস্স উপচযো, জিৱ্হাযতনস্স উপচযো, কাযাযতনস্স উপচযো, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি অত্থি ৰূপং চিত্তজং চিত্তহেতুকং চিত্তসমুট্ঠানং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ ৰূপং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং ৱিঞ্ঞাণহেতুকং’’.

নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং নামৰূপহেতুকন্তি. অত্থি নামং, অত্থি ৰূপং. তত্থ কতমং নামং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং ৰূপং? চত্তাৰো চ মহাভূতা, যঞ্চ ৰূপং নিস্সায মনোৱিঞ্ঞাণধাতু ৱত্ততি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ ৰূপং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামৰূপং’’.

তত্থ কতমং নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং নামৰূপহেতুকং? চক্খাযতনং, সোতাযতনং, ঘানাযতনং, জিৱ্হাযতনং, কাযাযতনং, মনাযতনং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং নামৰূপহেতুকং’’.

তত্থ কতমো ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো’’.

তত্থ কতমা ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সহেতুকা? যং চেতসিকং সাতং চেতসিকং সুখং চেতোসম্ফস্সজং সাতং সুখং ৱেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা সাতা সুখা ৱেদনা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সহেতুকা’’.

তত্থ কতমা ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাহেতুকা? যো ৰাগো সাৰাগো…পে… চিত্তস্স সাৰাগো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাহেতুকা’’.

তত্থ কতমং তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং? যা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… তিত্থাযতনং ৱিপৰিযাসগ্গাহো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং’’…পে… তেন ৱুচ্চতি ‘‘এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

হেতুচতুক্কং.

৭. সম্পযুত্তচতুক্কং

তস্মিং সমযে অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাসম্পযুত্তো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰসম্পযুত্তং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং, নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামসম্পযুত্তং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনসম্পযুত্তো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সসম্পযুত্তা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাসম্পযুত্তা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাসম্পযুত্তং; উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৬৫. তত্থ কতমা অৱিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাসম্পযুত্তো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাসম্পযুত্তো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰসম্পযুত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰসম্পযুত্তং’’.

তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং’’.

তত্থ কতমং নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামসম্পযুত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামসম্পযুত্তং’’.

তত্থ কতমো ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনসম্পযুত্তো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনসম্পযুত্তো’’.

তত্থ কতমা ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সসম্পযুত্তা? যং চেতসিকং সাতং চেতসিকং সুখং চেতোসম্ফস্সজং সাতং সুখং ৱেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা সাতা সুখা ৱেদনা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সসম্পযুত্তা’’.

তত্থ কতমা ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাসম্পযুত্তা? যো ৰাগো সাৰাগো…পে… চিত্তস্স সাৰাগো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাসম্পযুত্তা’’.

তত্থ কতমং তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাসম্পযুত্তং? যা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… তিত্থাযতনং ৱিপৰিযাসগ্গাহো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাসম্পযুত্তং’’ …পে… তেন ৱুচ্চতি ‘‘এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

২৬৬. তস্মিং সমযে অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাসম্পযুত্তো, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰসম্পযুত্তং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং, নামপচ্চযা ফস্সো নামসম্পযুত্তো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ফস্সসম্পযুত্তা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা ৱেদনাসম্পযুত্তা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাসম্পযুত্তং; উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৬৭. তত্থ কতমা অৱিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাসম্পযুত্তো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰো অৱিজ্জাসম্পযুত্তো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰসম্পযুত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰসম্পযুত্তং’’.

তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং’’.

নামপচ্চযা ফস্সো নামসম্পযুত্তোতি. তত্থ কতমং নামং? ঠপেত্ৱা ফস্সং, ৱেদনাক্খন্ধো সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খাৰক্খন্ধো ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামং’’.