১. দুক্খসচ্চং

১৯০. তত্থ কতমং দুক্খং অৰিযসচ্চং? জাতিপি দুক্খা, জৰাপি দুক্খা, মৰণম্পি দুক্খং, সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসাপি দুক্খা, অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো, পিযেহি ৱিপ্পযোগো দুক্খো, যং পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং, সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা.

১৯১. তত্থ কতমা জাতি? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জাতি সঞ্জাতি ওক্কন্তি অভিনিব্বত্তি খন্ধানং পাতুভাৱো আযতনানং পটিলাভো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘জাতি’’.

১৯২. তত্থ কতমা জৰা? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জৰা জীৰণতা খণ্ডিচ্চং পালিচ্চং ৱলিত্তচতা আযুনো সংহানি ইন্দ্ৰিযানং পৰিপাকো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘জৰা’’.

১৯৩. তত্থ কতমং মৰণং? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হা তম্হা সত্তনিকাযা চুতি চৱনতা ভেদো অন্তৰধানং মচ্চু মৰণং কালকিৰিযা খন্ধানং ভেদো কড়েৱৰস্স নিক্খেপো জীৱিতিন্দ্ৰিযস্সুপচ্ছেদো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘মৰণং’’.

১৯৪. তত্থ কতমো সোকো? ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স সীলব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স দিট্ঠিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স সোকো সোচনা সোচিতত্তং অন্তোসোকো অন্তোপৰিসোকো চেতসো পৰিজ্ঝাযনা দোমনস্সং সোকসল্লং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সোকো’’.

১৯৫. তত্থ কতমো পৰিদেৱো? ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স সীলব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স দিট্ঠিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স আদেৱো পৰিদেৱো আদেৱনা পৰিদেৱনা আদেৱিতত্তং পৰিদেৱিতত্তং ৱাচা পলাপো ৱিপ্পলাপো লালপ্পো লালপ্পনা লালপ্পিতত্তং [লালপো লালপনা লালপিতত্তং (স্যা.)] – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পৰিদেৱো’’.

১৯৬. তত্থ কতমং দুক্খং? যং কাযিকং অসাতং কাযিকং দুক্খং কাযসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৱেদযিতং কাযসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৱেদনা – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘দুক্খং’’.

১৯৭. তত্থ কতমং দোমনস্সং? যং চেতসিকং অসাতং চেতসিকং দুক্খং চেতোসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৱেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৱেদনা – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘দোমনস্সং’’.

১৯৮. তত্থ কতমো উপাযাসো? ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স সীলব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স দিট্ঠিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স আযাসো উপাযাসো আযাসিতত্তং উপাযাসিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপাযাসো’’.

১৯৯. তত্থ কতমো অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো? ইধ যস্স তে হোন্তি অনিট্ঠা অকন্তা অমনাপা ৰূপা সদ্দা গন্ধা ৰসা ফোট্ঠব্বা, যে ৱা পনস্স তে হোন্তি অনত্থকামা অহিতকামা অফাসুককামা অযোগক্খেমকামা; যা তেহি সঙ্গতি সমাগমো সমোধানং মিস্সীভাৱো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো’’.

২০০. তত্থ কতমো পিযেহি ৱিপ্পযোগো দুক্খো? ইধ যস্স তে হোন্তি ইট্ঠা কন্তা মনাপা ৰূপা সদ্দা গন্ধা ৰসা ফোট্ঠব্বা, যে ৱা পনস্স তে হোন্তি অত্থকামা হিতকামা ফাসুককামা যোগক্খেমকামা মাতা ৱা পিতা ৱা ভাতা ৱা ভগিনী ৱা মিত্তা ৱা অমচ্চা ৱা ঞাতী ৱা সালোহিতা ৱা; যা তেহি অসঙ্গতি অসমাগমো অসমোধানং অমিস্সীভাৱো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পিযেহি ৱিপ্পযোগো দুক্খো’’.

২০১. তত্থ কতমং যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং? জাতিধম্মানং সত্তানং এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জতি – ‘‘অহো ৱত, মযং ন জাতিধম্মা অস্সাম; ন চ, ৱত, নো জাতি আগচ্ছেয্যা’’তি! ন খো পনেতং ইচ্ছায পত্তব্বং. ইদম্পি ‘‘যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং’’.

জৰাধম্মানং সত্তানং…পে… ব্যাধিধম্মানং সত্তানং…পে… মৰণধম্মানং সত্তানং…পে… সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মানং সত্তানং এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জতি – ‘‘অহো ৱত, মযং ন সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মা অস্সাম; ন চ, ৱত, নো সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা আগচ্ছেয্যু’’ন্তি! ন খো পনেতং ইচ্ছায পত্তব্বং. ইদম্পি ‘‘যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং’’.

২০২. তত্থ কতমে সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা? সেয্যথিদং – ৰূপুপাদানক্খন্ধো, ৱেদনুপাদানক্খন্ধো, সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধো, সঙ্খাৰুপাদানক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা’’.

ইদং ৱুচ্চতি ‘‘দুক্খং অৰিযসচ্চং’’.