৫. পঞ্চকনিদ্দেসো

(১) পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি

৯৪০. তত্থ কতমানি পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি? সক্কাযদিট্ঠি, ৱিচিকিচ্ছা, সীলব্বতপৰামাসো, কামচ্ছন্দো, ব্যাপাদো – ইমানি পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি.

(২) পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি

তত্থ কতমানি পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি? ৰূপৰাগো, অৰূপৰাগো, মানো, উদ্ধচ্চং, অৱিজ্জা – ইমানি পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি.

(৩) পঞ্চ মচ্ছৰিযানি

তত্থ কতমানি পঞ্চ মচ্ছৰিযানি? আৱাসমচ্ছৰিযং, কুলমচ্ছৰিযং, লাভমচ্ছৰিযং, ৱণ্ণমচ্ছৰিযং, ধম্মমচ্ছৰিযং – ইমানি পঞ্চ মচ্ছৰিযানি.

(৪) পঞ্চ সঙ্গা

তত্থ কতমে পঞ্চ সঙ্গা? ৰাগসঙ্গো, দোসসঙ্গো, মোহসঙ্গো, মানসঙ্গো, দিট্ঠিসঙ্গো – ইমে পঞ্চ সঙ্গা.

(৫) পঞ্চ সল্লা

তত্থ কতমে পঞ্চ সল্লা? ৰাগসল্লং, দোসসল্লং, মোহসল্লং, মানসল্লং, দিট্ঠিসল্লং – ইমে পঞ্চ সল্লা.

(৬) পঞ্চ চেতোখিলা

৯৪১. তত্থ কতমে পঞ্চ চেতোখিলা? সত্থৰি কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি, ধম্মে কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি, সঙ্ঘে কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি, সিক্খায কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি, সব্ৰহ্মচাৰীসু কুপিতো হোতি অনত্তমনো আহতচিত্তো খিলজাতো – ইমে পঞ্চ চেতোখিলা.

(৭) পঞ্চ চেতসো ৱিনিবন্ধা

তত্থ কতমে পঞ্চ চেতসো ৱিনিবন্ধা? কামে অৱীতৰাগো হোতি অৱিগতচ্ছন্দো অৱিগতপেমো অৱিগতপিপাসো অৱিগতপৰিড়াহো অৱিগততণ্হো; কাযে অৱীতৰাগো হোতি… ৰূপে অৱীতৰাগো হোতি… যাৱদত্থং উদৰাৱদেহকং ভুঞ্জিত্ৱা সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৱিহৰতি; অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযং পণিধায ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি – ‘‘ইমিনাহং সীলেন ৱা ৱতেন ৱা তপেন ৱা ব্ৰহ্মচৰিযেন ৱা দেৱো ৱা ভৱিস্সামি দেৱঞ্ঞতৰো ৱা’’তি – ইমে পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা.

(৮) পঞ্চ নীৱৰণানি

তত্থ কতমানি পঞ্চ নীৱৰণানি? কামচ্ছন্দনীৱৰণং, ব্যাপাদনীৱৰণং, থিনমিদ্ধনীৱৰণং, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৱৰণং, ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণং – ইমানি পঞ্চ নীৱৰণানি.

(৯) পঞ্চ কম্মানি আনন্তৰিকানি

তত্থ কতমানি পঞ্চ কম্মানি আনন্তৰিকানি? মাতা জীৱিতা ৱোৰোপিতা হোতি, পিতা জীৱিতা ৱোৰোপিতো হোতি, অৰহন্তো জীৱিতা ৱোৰোপিতো হোতি, দুট্ঠেন চিত্তেন তথাগতস্স লোহিতং উপ্পাদিতং হোতি, সঙ্ঘো ভিন্নো হোতি – ইমানি পঞ্চ কম্মানি আনন্তৰিকানি.

(১০) পঞ্চ দিট্ঠিযো

তত্থ কতমা পঞ্চ দিট্ঠিযো? ‘‘সঞ্ঞী অত্তা হোতি অৰোগো পৰং মৰণা’’তি ইত্থেকে অভিৱদন্তি, ‘‘অসঞ্ঞী অত্তা হোতি অৰোগো পৰং মৰণা’’তি ইত্থেকে অভিৱদন্তি, ‘‘নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী অত্তা হোতি অৰোগো পৰং মৰণা’’তি ইত্থেকে অভিৱদন্তি, সতো ৱা পন সত্তস্স উচ্ছেদং ৱিনাসং ৱিভৱং পঞ্ঞাপেন্তি, দিট্ঠধম্মনিব্বানং ৱা পনেকে অভিৱদন্তি – ইমা পঞ্চ দিট্ঠিযো.

(১১) পঞ্চ ৱেৰা

৯৪২. তত্থ কতমে পঞ্চ ৱেৰা? পাণাতিপাতো, অদিন্নাদানং, কামেসুমিচ্ছাচাৰো, মুসাৱাদো, সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা – ইমে পঞ্চ ৱেৰা.

(১২) পঞ্চ ব্যসনা

তত্থ কতমে পঞ্চ ব্যসনা? ঞাতিব্যসনং, ভোগব্যসনং, ৰোগব্যসনং, সীলব্যসনং, দিট্ঠিব্যসনং – ইমে পঞ্চ ব্যসনা.

(১৩) পঞ্চ অক্খন্তিযা আদীনৱা

তত্থ কতমে পঞ্চ অক্খন্তিযা আদীনৱা? বহুনো জনস্স অপ্পিযো হোতি অমনাপো, ৱেৰবহুলো চ হোতি, ৱজ্জবহুলো চ, সম্মূড়্হো কালঙ্কৰোতি, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি – ইমে পঞ্চ অক্খন্তিযা আদীনৱা.

(১৪) পঞ্চ ভযানি

তত্থ কতমানি পঞ্চ ভযানি? আজীৱকভযং, অসিলোকভযং, পৰিসসাৰজ্জভযং, মৰণভযং, দুগ্গতিভযং – ইমানি পঞ্চ ভযানি.

(১৫) পঞ্চ দিট্ঠধম্মনিব্বানৱাদা

৯৪৩. তত্থ কতমে পঞ্চ দিট্ঠধম্মনিব্বানৱাদা?

(ক) ইধেকচ্চো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা এৱংৱাদী হোতি এৱংদিট্ঠি [এৱংদিট্ঠি (স্যা.)] – ‘‘যতো খো, ভো, অযং অত্তা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেতি, এত্তাৱতা খো, ভো, অযং অত্তা পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতী’’তি. ইত্থেকে সতো সত্তস্স পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানং পঞ্ঞপেন্তি.

(খ) তমঞ্ঞো এৱমাহ – ‘‘অত্থি খো, ভো, এসো অত্তা যং ত্ৱং ৱদেসি নেসো নত্থীতি ৱদামি. নো চ খো, ভো, অযং অত্তা এত্তাৱতা পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতি. তং কিস্স হেতু? কামা হি, ভো, অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা. তেসং ৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা উপ্পজ্জন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা. যতো খো, ভো, অযং অত্তা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্তাৱতা খো, ভো, অযং অত্তা পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতী’’তি. ইত্থেকে সতো সত্তস্স পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানং পঞ্ঞপেন্তি.

(গ) তমঞ্ঞো এৱমাহ – ‘‘অত্থি খো, ভো, এসো অত্তা যং ত্ৱং ৱদেসি. নেসো নত্থীতি ৱদামি. নো চ খো, ভো, অযং অত্তা এত্তাৱতা পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতি. তং কিস্স হেতু? যদেৱ তত্থ ৱিতক্কিতং ৱিচাৰিতং এতেন এতং ওড়াৰিকং অক্খাযতি. যতো খো, ভো, অযং অত্তা ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্তাৱতা খো, ভো, অযং অত্তা পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতী’’তি. ইত্থেকে সতো সত্তস্স পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানং পঞ্ঞপেন্তি.

(ঘ) তমঞ্ঞো এৱমাহ – ‘‘অত্থি খো, ভো, এসো অত্তা যং ত্ৱং ৱদেসি. নেসো নত্থীতি ৱদামি. নো চ খো, ভো, অযং অত্তা এত্তাৱতা পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতি. তং কিস্স হেতু? যদেৱ তত্থ পীতিগতং চেতসো উপ্পিলাৱিতং, এতেন এতং ওড়াৰিকং অক্খাযতি. যতো খো, ভো, অযং অত্তা পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্তাৱতা খো, ভো, অযং অত্তা পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতী’’তি. ইত্থেকে সতো সত্তস্স পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানং পঞ্ঞপেন্তি.

(ঙ) তমঞ্ঞো এৱমাহ – ‘‘অত্থি খো, ভো, এসো অত্তা যং ত্ৱং ৱদেসি. নেসো নত্থীতি ৱদামি. নো চ খো, ভো, অযং অত্তা এত্তাৱতা পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতি. তং কিস্স হেতু? যদেৱ তত্থ সুখপীতি চেতসো আভোগো, এতেন এতং ওড়াৰিকং অক্খাযতি. যতো খো, ভো, অযং অত্তা সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্তাৱতা খো, ভো, অযং অত্তা পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতী’’তি. ইত্থেকে সতো সত্তস্স পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানং পঞ্ঞপেন্তি. ইমে পঞ্চ দিট্ঠধম্মনিব্বানৱাদা.

পঞ্চকং.