৪. চতুক্কনিদ্দেসো

(১) চত্তাৰো আসৱা

৯৩৭. তত্থ কতমে চত্তাৰো আসৱা? কামাসৱো, ভৱাসৱো, দিট্ঠাসৱো, অৱিজ্জাসৱো.

(ক) কামাসৱো

তত্থ কতমো কামাসৱো? যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামৰাগো কামনন্দী কামতণ্হা কামসিনেহো কামপৰিড়াহো কামমুচ্ছা কামজ্ঝোসানং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কামাসৱো’’.

(খ) ভৱাসৱো

তত্থ কতমো ভৱাসৱো? যো ভৱেসু ভৱচ্ছন্দো…পে… ভৱজ্ঝোসানং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ভৱাসৱো’’.

(গ) দিট্ঠাসৱো

তত্থ কতমো দিট্ঠাসৱো? ‘‘সস্সতো লোকো’’তি ৱা, ‘‘অসস্সতো লোকো’’তি ৱা, ‘‘অন্তৱা লোকো’’তি ৱা, ‘‘অনন্তৱা লোকো’’তি ৱা, ‘‘তং জীৱং তং সৰীৰ’’ন্তি ৱা, ‘‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’’ন্তি ৱা, ‘‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’তি ৱা, ‘‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’তি ৱা, ‘‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’তি ৱা, ‘‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’তি ৱা. যা এৱৰূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… ৱিপৰিযাসগ্গাহো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘দিট্ঠাসৱো’’. সব্বাপি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠাসৱো.

(ঘ) অৱিজ্জাসৱো

তত্থ কতমো অৱিজ্জাসৱো? দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিৰোধে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং, পুব্বন্তে অঞ্ঞাণং, অপৰন্তে অঞ্ঞাণং, পুব্বন্তাপৰন্তে অঞ্ঞাণং, ইদপ্পচ্চযতা পটিচ্চসমুপ্পন্নেসু ধম্মেসু অঞ্ঞাণং. যং এৱৰূপং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জাসৱো’’. ইমে চত্তাৰো আসৱা.

(২-৫) চত্তাৰো গন্থাদী

৯৩৮. তত্থ কতমে চত্তাৰো গন্থা …পে… চত্তাৰো ওঘা…পে… চত্তাৰো যোগা…পে… চত্তাৰি উপাদানানি? কামুপাদানং, দিট্ঠুপাদানং, সীলব্বতুপাদানং, অত্তৱাদুপাদানং.

(ক) কামুপাদানং

তত্থ কতমং কামুপাদানং? যো কামেসু কামচ্ছন্দো…পে… কামজ্ঝোসানং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘কামুপাদানং’’.

(খ) দিট্ঠুপাদানং

তত্থ কতমং দিট্ঠুপাদানং? ‘‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’’তি. যা এৱৰূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… ৱিপৰিযাসগ্গাহো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘দিট্ঠুপাদানং’’. ঠপেত্ৱা সীলব্বতুপাদানঞ্চ অত্তৱাদুপাদানঞ্চ সব্বাপি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠুপাদানং.

(গ) সীলব্বতুপাদানং

তত্থ কতমং সীলব্বতুপাদানং? ইতো বহিদ্ধা সমণব্ৰাহ্মণানং সীলেন সুদ্ধি ৱতেন সুদ্ধি সীলব্বতেন সুদ্ধীতি. যা এৱৰূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… ৱিপৰিযাসগ্গাহো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সীলব্বতুপাদানং’’.

(ঘ) অত্তৱাদুপাদানং

তত্থ কতমং অত্তৱাদুপাদানং? ইধ অস্সুতৱা পুথুজ্জনো অৰিযানং অদস্সাৱী অৰিযধম্মস্স অকোৱিদো অৰিযধম্মে অৱিনীতো, সপ্পুৰিসানং অদস্সাৱী সপ্পুৰিসধম্মস্স অকোৱিদো সপ্পুৰিসধম্মে অৱিনীতো – ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং অত্তনি ৱা ৰূপং ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং. ৱেদনং…পে… সঞ্ঞং…পে… সঙ্খাৰে…পে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি ৱিঞ্ঞাণৱন্তং ৱা অত্তানং অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং. যা এৱৰূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… ৱিপৰিযাসগ্গাহো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘অত্তৱাদুপাদানং’’. ইমানি চত্তাৰি উপাদানানি.

(৬) চত্তাৰো তণ্হুপ্পাদা

৯৩৯. তত্থ কতমে চত্তাৰো তণ্হুপ্পাদা? চীৱৰহেতু ৱা ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, পিণ্ডপাতহেতু ৱা ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, সেনাসনহেতু ৱা ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, ইতিভৱাভৱহেতু ৱা ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি – ইমে চত্তাৰো তণ্হুপ্পাদা.

(৭) চত্তাৰি অগতিগমনানি

তত্থ কতমানি চত্তাৰি অগতিগমনানি? ছন্দাগতিং গচ্ছতি, দোসাগতিং গচ্ছতি, মোহাগতিং গচ্ছতি, ভযাগতিং গচ্ছতি. যা এৱৰূপা অগতি অগতিগমনং ছন্দগমনং ৱগ্গগমনং ৱাৰিগমনং – ইমানি চত্তাৰি অগতিগমনানি.

(৮) চত্তাৰো ৱিপৰিযাসা

তত্থ কতমে চত্তাৰো ৱিপৰিযাসা? অনিচ্চে ‘‘নিচ্চ’’ন্তি সঞ্ঞাৱিপৰিযাসো চিত্তৱিপৰিযাসো দিট্ঠিৱিপৰিযাসো, দুক্খে ‘‘সুখ’’ন্তি সঞ্ঞাৱিপৰিযাসো চিত্তৱিপৰিযাসো দিট্ঠিৱিপৰিযাসো, অনত্তনি ‘‘অত্তা’’তি সঞ্ঞাৱিপৰিযাসো চিত্তৱিপৰিযাসো দিট্ঠিৱিপৰিযাসো, অসুভে ‘‘সুভ’’ন্তি সঞ্ঞাৱিপৰিযাসো চিত্তৱিপৰিযাসো দিট্ঠিৱিপৰিযাসো – ইমে চত্তাৰো ৱিপৰিযাসা.

(৯) চত্তাৰো অনৰিযৱোহাৰা

তত্থ কতমে চত্তাৰো অনৰিযৱোহাৰা? অদিট্ঠে দিট্ঠৱাদিতা, অস্সুতে সুতৱাদিতা, অমুতে মুতৱাদিতা, অৱিঞ্ঞাতে ৱিঞ্ঞাতৱাদিতা – ইমে চত্তাৰো অনৰিযৱোহাৰা.

(১০) অপৰেপি চত্তাৰো অনৰিযৱোহাৰা

তত্থ কতমে অপৰেপি চত্তাৰো অনৰিযৱোহাৰা? দিট্ঠে অদিট্ঠৱাদিতা, সুতে অস্সুতৱাদিতা, মুতে অমুতৱাদিতা, ৱিঞ্ঞাতে অৱিঞ্ঞাতৱাদিতা – ইমে চত্তাৰো অনৰিযৱোহাৰা.

(১১) চত্তাৰি দুচ্চৰিতানি

তত্থ কতমানি চত্তাৰি দুচ্চৰিতানি? পাণাতিপাতো, অদিন্নাদানং, কামেসুমিচ্ছাচাৰো, মুসাৱাদো – ইমানি চত্তাৰি দুচ্চৰিতানি.

(১২) অপৰানিপি চত্তাৰি দুচ্চৰিতানি

তত্থ কতমানি অপৰানিপি চত্তাৰি দুচ্চৰিতানি? মুসাৱাদো, পিসুণা ৱাচা, ফৰুসা ৱাচা, সম্ফপ্পলাপো – ইমানি চত্তাৰি দুচ্চৰিতানি.

(১৩) চত্তাৰি ভযানি

তত্থ কতমানি চত্তাৰি ভযানি? জাতিভযং, জৰাভযং, ব্যাধিভযং, মৰণভযং – ইমানি চত্তাৰি ভযানি.

(১৪) অপৰানিপি চত্তাৰি ভযানি

তত্থ কতমানি অপৰানিপি চত্তাৰি ভযানি? ৰাজভযং, চোৰভযং, অগ্গিভযং, উদকভযং – ইমানি চত্তাৰি ভযানি.

তত্থ কতমানি অপৰানিপি চত্তাৰি ভযানি? ঊমিভযং, কুম্ভীলভযং [কুম্ভীৰভযং, কুম্ভীড়ভযং (?) (কুম্ভ + ঈৰ + অ = ভয)], আৱট্টভযং, সুসুকাভযং – ইমানি চত্তাৰি ভযানি.

তত্থ কতমানি অপৰানিপি চত্তাৰি ভযানি? অত্তানুৱাদভযং, পৰানুৱাদভযং, দণ্ডভযং, দুগ্গতিভযং – ইমানি চত্তাৰি ভযানি.

(১৫) চতস্সো দিট্ঠিযো

তত্থ কতমা চতস্সো দিট্ঠিযো? ‘‘সযঙ্কতং সুখদুক্খ’’ন্তি সচ্চতো থেততো দিট্ঠি উপ্পজ্জতি, ‘‘পৰঙ্কতং সুখদুক্খ’’ন্তি সচ্চতো থেততো দিট্ঠি উপ্পজ্জতি, ‘‘সযঙ্কতঞ্চ পৰঙ্কতঞ্চ সুখদুক্খ’’ন্তি সচ্চতো থেততো দিট্ঠি উপ্পজ্জতি, ‘‘অসযঙ্কাৰং অপৰঙ্কাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং সুখদুক্খ’’ন্তি সচ্চতো থেততো দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ইমা চতস্সো দিট্ঠিযো.

চতুক্কং.