(১) তীণি অকুসলমূলানি
৯০৯. তত্থ কতমানি তীণি অকুসলমূলানি? লোভো, দোসো, মোহো.
(ক) তত্থ কতমো লোভো? যো ৰাগো সাৰাগো অনুনযো অনুৰোধো নন্দী নন্দিৰাগো চিত্তস্স সাৰাগো ইচ্ছা মুচ্ছা অজ্ঝোসানং গেধো পৰিগেধো সঙ্গো পঙ্কো এজা মাযা জনিকা সঞ্জননী সিব্বিনী জালিনী সৰিতা ৱিসত্তিকা সোতং ৱিসটা [ৱিসদা (সী. ক.) ধ. স. ১১৪১] আযূহনী [আযূহিনী (ক.)] দুতিযা পণিধি ভৱনেত্তি ৱনং ৱনথো সন্থৱো [সন্ধৱো (ক.)] সিনেহো অপেক্খা পটিবন্ধু আসা আসীসনা আসীসিতত্তং [আসিংসনা আসিংসিতত্তং (সী. স্যা.)] ৰূপাসা সদ্দাসা গন্ধাসা ৰসাসা ফোট্ঠব্বাসা লাভাসা ধনাসা পুত্তাসা জীৱিতাসা জপ্পা অভিজপ্পা জপ্পনা জপ্পিতত্তং লোলুপ্পং লোলুপ্পাযনা লোলুপ্পাযিতত্তং পুচ্ছঞ্জিকতা সাধুকম্যতা অধম্মৰাগো ৱিসমলোভো নিকন্তি নিকামনা পত্থনা পিহনা সম্পত্থনা কামতণ্হা ভৱতণ্হা ৱিভৱতণ্হা ৰূপতণ্হা অৰূপতণ্হা নিৰোধতণ্হা সদ্দতণ্হা ৰূপতণ্হা গন্ধতণ্হা ৰসতণ্হা ফোট্ঠব্বতণ্হা ধম্মতণ্হা ওঘো যোগো গন্থো উপাদানং আৱৰণং নীৱৰণং ছদনং বন্ধনং উপক্কিলেসো অনুসযো পৰিযুট্ঠানং লতা ৱেৱিচ্ছং দুক্খমূলং দুক্খনিদানং দুক্খপ্পভৱো মাৰপাসো মাৰবড়িসং মাৰৱিসযো তণ্হানদী তণ্হাজালং তণ্হাগদ্দুলং তণ্হাসমুদ্দো অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘লোভো’’.
(খ) তত্থ কতমো দোসো? ‘‘অনত্থং মে অচৰী’’তি আঘাতো জাযতি, ‘‘অনত্থং মে চৰতী’’তি আঘাতো জাযতি, ‘‘অনত্থং মে চৰিস্সতী’’তি আঘাতো জাযতি, ‘‘পিযস্স মে মনাপস্স অনত্থং অচৰি’’…পে… অনত্থং চৰতি…পে… ‘‘অনত্থং চৰিস্সতী’’তি আঘাতো জাযতি, ‘‘অপ্পিযস্স মে অমনাপস্স অত্থং অচৰি’’…পে… অত্থং চৰতি…পে… ‘‘অত্থং চৰিস্সতী’’তি আঘাতো জাযতি, অট্ঠানে ৱা পন আঘাতো জাযতি. যো এৱৰূপো চিত্তস্স আঘাতো পটিঘাতো পটিঘং পটিৱিৰোধো কোপো পকোপো সম্পকোপো দোসো পদোসো সম্পদোসো চিত্তস্স ব্যাপত্তি মনোপদোসো কোধো কুজ্ঝনা কুজ্ঝিতত্তং দোসো দুস্সনা দুস্সিতত্তং ব্যাপত্তি ব্যাপজ্জনা ব্যাপজ্জিতত্তং ৱিৰোধো পটিৱিৰোধো চণ্ডিক্কং অসুৰোপো অনত্তমনতা চিত্তস্স – অযং ৱুচ্চতি ‘‘দোসো’’.
(গ) তত্থ কতমো মোহো? দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিৰোধে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং, পুব্বন্তে অঞ্ঞাণং, অপৰন্তে অঞ্ঞাণং, পুব্বন্তাপৰন্তে অঞ্ঞাণং, ইদপ্পচ্চযতা পটিচ্চসমুপ্পন্নেসু ধম্মেসু অঞ্ঞাণং, যং এৱৰূপং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মোহো’’. ইমানি তীণি অকুসলমূলানি.