২. অভিধম্মভাজনীযং
৬৮৩. চতস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো – মেত্তা, কৰুণা, মুদিতা, উপেক্খা.
৬৮৪. তত্থ কতমা মেত্তা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.
তত্থ কতমা মেত্তা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.
তত্থ কতমা মেত্তা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.
৬৮৫. ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.
ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি অৱিতক্কং ৱিচাৰমত্তং ৱিৱেকজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.
ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.
ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.
৬৮৬. তত্থ কতমা কৰুণা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, যা তস্মিং সমযে কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’. অৱসেসা ধম্মা কৰুণায সম্পযুত্তা.
তত্থ কতমা কৰুণা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, যা তস্মিং সমযে কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’. অৱসেসা ধম্মা কৰুণায সম্পযুত্তা.
তত্থ কতমা কৰুণা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, যা তস্মিং সমযে কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’. অৱসেসা ধম্মা কৰুণায সম্পযুত্তা.
৬৮৭. ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, যা তস্মিং সমযে কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’. অৱসেসা ধম্মা কৰুণায সম্পযুত্তা.
ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি অৱিতক্কং ৱিচাৰমত্তং ৱিৱেকজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, যা তস্মিং সমযে কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’. অৱসেসা ধম্মা কৰুণায সম্পযুত্তা.
ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, যা তস্মিং সমযে কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’. অৱসেসা ধম্মা কৰুণায সম্পযুত্তা.
ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, যা তস্মিং সমযে কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’. অৱসেসা ধম্মা কৰুণায সম্পযুত্তা.
৬৮৮. তত্থ কতমা মুদিতা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মুদিতা মুদিতাযনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’. অৱসেসা ধম্মা মুদিতায সম্পযুত্তা.
তত্থ কতমা মুদিতা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মুদিতা মুদিতাযতনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’. অৱসেসা ধম্মা মুদিতায সম্পযুত্তা.
তত্থ কতমা মুদিতা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মুদিতা মুদিতাযনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’. অৱসেসা ধম্মা মুদিতায সম্পযুত্তা.
৬৮৯. ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মুদিতা মুদিতাযনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’. অৱসেসা ধম্মা মুদিতায সম্পযুত্তা.
ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি অৱিতক্কং ৱিচাৰমত্তং ৱিৱেকজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মুদিতা মুদিতাযনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’. অৱসেসা ধম্মা মুদিতায সম্পযুত্তা.
ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মুদিতা মুদিতাযনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’. অৱসেসা ধম্মা মুদিতায সম্পযুত্তা.
ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মুদিতা মুদিতাযনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’. অৱসেসা ধম্মা মুদিতায সম্পযুত্তা.
৬৯০. তত্থ কতমা উপেক্খা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি উপেক্খাসহগতং, যা তস্মিং সমযে উপেক্খা উপেক্খাযনা উপেক্খাযিতত্তং উপেক্খাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপেক্খা’’. অৱসেসা ধম্মা উপেক্খায সম্পযুত্তা.
৬৯১. চতস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো – মেত্তা, কৰুণা, মুদিতা, উপেক্খা.
৬৯২. তত্থ কতমা মেত্তা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ ৰূপাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.
তত্থ কতমা মেত্তা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ ৰূপাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… পঠমং ঝানং…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.
৬৯৩. তত্থ কতমা কৰুণা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ ৰূপাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, যা তস্মিং সমযে কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’. অৱসেসা ধম্মা কৰুণায সম্পযুত্তা.
তত্থ কতমা কৰুণা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ ৰূপাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… পঠমং ঝানং…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, যা তস্মিং সমযে কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’. অৱসেসা ধম্মা কৰুণায সম্পযুত্তা.
৬৯৪. তত্থ কতমা মুদিতা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ ৰূপাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মুদিতা মুদিতাযনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’. অৱসেসা ধম্মা মুদিতায সম্পযুত্তা.
তত্থ কতমা মুদিতা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ ৰূপাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… পঠমং ঝানং…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মুদিতা মুদিতাযনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’. অৱসেসা ধম্মা মুদিতায সম্পযুত্তা.
৬৯৫. তত্থ কতমা উপেক্খা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি উপেক্খাসহগতং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ ৰূপাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি উপেক্খাসহগতং, যা তস্মিং সমযে উপেক্খা উপেক্খাযনা উপেক্খাযিতত্তং উপেক্খাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপেক্খা’’. অৱসেসা ধম্মা উপেক্খায সম্পযুত্তা.
৬৯৬. চতস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো – মেত্তা, কৰুণা, মুদিতা, উপেক্খা.
৬৯৭. তত্থ কতমা মেত্তা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপাৱচৰং ঝানং ভাৱেতি কিৰিযং নেৱ কুসলং নাকুসলং ন চ কম্মৱিপাকং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.
তত্থ কতমা মেত্তা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপাৱচৰং ঝানং ভাৱেতি কিৰিযং নেৱ কুসলং নাকুসলং ন চ কম্মৱিপাকং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… পঠমং ঝানং…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.
৬৯৮. তত্থ কতমা কৰুণা…পে… তত্থ কতমা মুদিতা…পে… তত্থ কতমা উপেক্খা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপাৱচৰং ঝানং ভাৱেতি কিৰিযং নেৱ কুসলং নাকুসলং ন চ কম্মৱিপাকং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি উপেক্খাসহগতং, যা তস্মিং সমযে উপেক্খা উপেক্খাযনা উপেক্খাযিতত্তং উপেক্খাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপেক্খা’’. অৱসেসা ধম্মা উপেক্খায সম্পযুত্তা.
অভিধম্মভাজনীযং.