১৩. অপ্পমঞ্ঞাৱিভঙ্গো

১. সুত্তন্তভাজনীযং

৬৪২. চতস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো – ইধ ভিক্খু মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং [চতুত্থিং (সী.)]. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন [অব্যাপজ্ঝেন (সী. স্যা.)] ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. কৰুণাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং কৰুণাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. মুদিতাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মুদিতাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি.

১. মেত্তা

৬৪৩. কথঞ্চ ভিক্খু মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি? সেয্যথাপি নাম একং পুগ্গলং পিযং মনাপং দিস্ৱা মেত্তাযেয্য, এৱমেৱ সব্বে সত্তে মেত্তায ফৰতি.

তত্থ কতমা মেত্তা? যা সত্তেসু মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’.

তত্থ কতমং চিত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং হদযং পণ্ডৰং মনো মনাযতনং মনিন্দ্ৰিযং ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তং’’. ইদং চিত্তং ইমায মেত্তায সহগতং হোতি সহজাতং সংসট্ঠং সম্পযুত্তং. তেন ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তাসহগতেন চেতসা’’তি.

৬৪৪. ‘‘একং দিস’’ন্তি পুৰত্থিমং ৱা দিসং পচ্ছিমং ৱা দিসং উত্তৰং ৱা দিসং দক্খিণং ৱা দিসং উদ্ধং ৱা অধো ৱা তিৰিযং ৱা ৱিদিসং ৱা.

৬৪৫. ‘‘ফৰিত্ৱা’’তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা.

৬৪৬. ‘‘ৱিহৰতী’’তি ইৰিযতি ৱত্ততি পালেতি যপেতি যাপেতি চৰতি ৱিহৰতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱিহৰতী’’তি.

৬৪৭. ‘‘তথা দুতিয’’ন্তি যথেৱ একং দিসং তথা দুতিযং দিসং তথা ততিযং দিসং তথা চতুত্থং দিসং তথা উদ্ধং তথা অধো তথা তিৰিযং তথা ৱিদিসং.

৬৪৮. ‘‘সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোক’’ন্তি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং. পৰিযাদাযৱচনমেতং – ‘‘সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোক’’ন্তি.

৬৪৯. ‘‘মেত্তাসহগতেন চেতসা’’তি তত্থ কতমা মেত্তা? যা সত্তেসু মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’.

তত্থ কতমং চিত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তং’’. ইদং চিত্তং ইমায মেত্তায সহগতং হোতি সহজাতং সংসট্ঠং সম্পযুত্তং. তেন ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তাসহগতেন চেতসা’’তি.

৬৫০. ‘‘ৱিপুলেনা’’তি যং ৱিপুলং তং মহগ্গতং, যং মহগ্গতং তং অপ্পমাণং, যং অপ্পমাণং সো অৱেৰো, যো অৱেৰো সো অব্যাপজ্জো [অব্যাপজ্ঝো (সী. স্যা.)].

৬৫১. ‘‘ফৰিত্ৱা’’তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা.

৬৫২. ‘‘ৱিহৰতী’’তি…পে… তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱিহৰতী’’তি.

২. কৰুণা

৬৫৩. কথঞ্চ ভিক্খু কৰুণাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি? সেয্যথাপি নাম একং পুগ্গলং দুগ্গতং দুৰূপেতং দিস্ৱা কৰুণাযেয্য, এৱমেৱ সব্বে সত্তে কৰুণায ফৰতি.

তত্থ কতমা কৰুণা? যা সত্তেসু কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’.

তত্থ কতমং চিত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তং’’. ইদং চিত্তং ইমায কৰুণায সহগতং হোতি সহজাতং সংসট্ঠং সম্পযুত্তং. তেন ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণাসহগতেন চেতসা’’তি.

৬৫৪. ‘‘একং দিস’’ন্তি পুৰত্থিমং ৱা দিসং পচ্ছিমং ৱা দিসং উত্তৰং ৱা দিসং দক্খিণং ৱা দিসং উদ্ধং ৱা অধো ৱা তিৰিযং ৱা ৱিদিসং ৱা.

৬৫৫. ‘‘ফৰিত্ৱা’’তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা.

৬৫৬. ‘‘ৱিহৰতী’’তি ইৰিযতি ৱত্ততি পালেতি যপেতি যাপেতি চৰতি ৱিহৰতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱিহৰতী’’তি.

৬৫৭. ‘‘তথা দুতিয’’ন্তি যথেৱ একং দিসং তথা দুতিযং দিসং তথা ততিযং দিসং তথা চতুত্থং দিসং তথা উদ্ধং তথা অধো তথা তিৰিযং তথা ৱিদিসং.

৬৫৮. ‘‘সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোক’’ন্তি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং. পৰিযাদাযৱচনমেতং – ‘‘সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোক’’ন্তি.

৬৫৯. ‘‘কৰুণাসহগতেন চেতসা’’তি তত্থ কতমা কৰুণা? যা সত্তেসু কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’.

তত্থ কতমং চিত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তং’’. ইদং চিত্তং ইমায কৰুণায সহগতং হোতি সহজাতং সংসট্ঠং সম্পযুত্তং. তেন ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণাসহগতেন চেতসা’’তি.

৬৬০. ‘‘ৱিপুলেনা’’তি যং ৱিপুলং তং মহগ্গতং, যং মহগ্গতং তং অপ্পমাণং, যং অপ্পমাণং সো অৱেৰো, যো অৱেৰো সো অব্যাপজ্জো.

৬৬১. ‘‘ফৰিত্ৱা’’তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা.

৬৬২. ‘‘ৱিহৰতী’’তি…পে… তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱিহৰতী’’তি.

৩. মুদিতা

৬৬৩. কথঞ্চ ভিক্খু মুদিতাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি? সেয্যথাপি নাম একং পুগ্গলং পিযং মনাপং দিস্ৱা মুদিতো অস্স, এৱমেৱ সব্বে সত্তে মুদিতায ফৰতি.

তত্থ কতমা মুদিতা? যা সত্তেসু মুদিতা মুদিতাযনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’.

তত্থ কতমং চিত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তং’’. ইদং চিত্তং ইমায মুদিতায সহগতং হোতি সহজাতং সংসট্ঠং সম্পযুত্তং. তেন ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতাসহগতেন চেতসা’’তি.

৬৬৪. ‘‘একং দিস’’ন্তি পুৰত্থিমং ৱা দিসং পচ্ছিমং ৱা দিসং উত্তৰং ৱা দিসং দক্খিণং ৱা দিসং উদ্ধং ৱা অধো ৱা তিৰিযং ৱা ৱিদিসং ৱা.

৬৬৫. ‘‘ফৰিত্ৱা’’তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা.

৬৬৬. ‘‘ৱিহৰতী’’তি…পে… তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱিহৰতী’’তি.

৬৬৭. ‘‘তথা দুতিয’’ন্তি যথেৱ একং দিসং তথা দুতিযং দিসং তথা ততিযং দিসং তথা চতুত্থং দিসং তথা উদ্ধং তথা অধো তথা তিৰিযং তথা ৱিদিসং.

৬৬৮. ‘‘সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোক’’ন্তি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং. পৰিযাদাযৱচনমেতং – ‘‘সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোক’’ন্তি.

৬৬৯. ‘‘মুদিতাসহগতেন চেতসা’’তি তত্থ কতমা মুদিতা? যা সত্তেসু মুদিতা মুদিতাযনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’.

তত্থ কতমং চিত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তং’’. ইদং চিত্তং ইমায মুদিতায সহগতং হোতি সহজাতং সংসট্ঠং সম্পযুত্তং. তেন ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতাসহগতেন চেতসা’’তি.

৬৭০. ‘‘ৱিপুলেনা’’তি যং ৱিপুলং তং মহগ্গতং, যং মহগ্গতং তং অপ্পমাণং, যং অপ্পমাণং সো অৱেৰো, যো অৱেৰো সো অব্যাপজ্জো.

৬৭১. ‘‘ফৰিত্ৱা’’তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা.

৬৭২. ‘‘ৱিহৰতী’’তি …পে… তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱিহৰতী’’তি.

৪. উপেক্খা

৬৭৩. কথঞ্চ ভিক্খু উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি? সেয্যথাপি নাম একং পুগ্গলং নেৱ মনাপং ন অমনাপং দিস্ৱা উপেক্খকো অস্স, এৱমেৱ সব্বে সত্তে উপেক্খায ফৰতি.

তত্থ কতমা উপেক্খা? যা সত্তেসু উপেক্খা উপেক্খাযনা উপেক্খাযিতত্তং উপেক্খাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপেক্খা’’.

তত্থ কতমং চিত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তং’’. ইদং চিত্তং ইমায উপেক্খায সহগতং হোতি সহজাতং সংসট্ঠং সম্পযুত্তং. তেন ৱুচ্চতি ‘‘উপেক্খাসহগতেন চেতসা’’তি.

৬৭৪. ‘‘একং দিস’’ন্তি পুৰত্থিমং ৱা দিসং পচ্ছিমং ৱা দিসং উত্তৰং ৱা দিসং দক্খিণং ৱা দিসং উদ্ধং ৱা অধো ৱা তিৰিযং ৱা ৱিদিসং ৱা.

৬৭৫. ‘‘ফৰিত্ৱা’’তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা.

৬৭৬. ‘‘ৱিহৰতী’’তি…পে… তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱিহৰতী’’তি.

৬৭৭. ‘‘তথা দুতিয’’ন্তি যথেৱ একং দিসং তথা দুতিযং দিসং তথা ততিযং দিসং তথা চতুত্থং দিসং তথা উদ্ধং তথা অধো তথা তিৰিযং তথা ৱিদিসং.

৬৭৮. ‘‘সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোক’’ন্তি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং. পৰিযাদাযৱচনমেতং – ‘‘সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোক’’ন্তি.

৬৭৯. ‘‘উপেক্খাসহগতেন চেতসা’’তি, তত্থ কতমা উপেক্খা? যা সত্তেসু উপেক্খা উপেক্খাযনা উপেক্খাযিতত্তং উপেক্খাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপেক্খা’’.

তত্থ কতমং চিত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘চিত্তং’’. ইদং চিত্তং ইমায উপেক্খায সহগতং হোতি সহজাতং সংসট্ঠং সম্পযুত্তং. তেন ৱুচ্চতি ‘‘উপেক্খাসহগতেন চেতসা’’তি.

৬৮০. ‘‘ৱিপুলেনা’’তি যং ৱিপুলং তং মহগ্গতং, যং মহগ্গতং তং অপ্পমাণং, যং অপ্পমাণং সো অৱেৰো, যো অৱেৰো সো অব্যাপজ্জো.

৬৮১. ‘‘ফৰিত্ৱা’’তি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা.

৬৮২. ‘‘ৱিহৰতী’’তি…পে… তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱিহৰতী’’তি.

সুত্তন্তভাজনীযং.

২. অভিধম্মভাজনীযং

৬৮৩. চতস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো – মেত্তা, কৰুণা, মুদিতা, উপেক্খা.

৬৮৪. তত্থ কতমা মেত্তা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.

তত্থ কতমা মেত্তা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.

তত্থ কতমা মেত্তা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.

৬৮৫. ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.

ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি অৱিতক্কং ৱিচাৰমত্তং ৱিৱেকজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.

ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.

ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.

৬৮৬. তত্থ কতমা কৰুণা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, যা তস্মিং সমযে কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’. অৱসেসা ধম্মা কৰুণায সম্পযুত্তা.

তত্থ কতমা কৰুণা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, যা তস্মিং সমযে কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’. অৱসেসা ধম্মা কৰুণায সম্পযুত্তা.

তত্থ কতমা কৰুণা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, যা তস্মিং সমযে কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’. অৱসেসা ধম্মা কৰুণায সম্পযুত্তা.

৬৮৭. ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, যা তস্মিং সমযে কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’. অৱসেসা ধম্মা কৰুণায সম্পযুত্তা.

ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি অৱিতক্কং ৱিচাৰমত্তং ৱিৱেকজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, যা তস্মিং সমযে কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’. অৱসেসা ধম্মা কৰুণায সম্পযুত্তা.

ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, যা তস্মিং সমযে কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’. অৱসেসা ধম্মা কৰুণায সম্পযুত্তা.

ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, যা তস্মিং সমযে কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’. অৱসেসা ধম্মা কৰুণায সম্পযুত্তা.

৬৮৮. তত্থ কতমা মুদিতা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মুদিতা মুদিতাযনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’. অৱসেসা ধম্মা মুদিতায সম্পযুত্তা.

তত্থ কতমা মুদিতা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মুদিতা মুদিতাযতনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’. অৱসেসা ধম্মা মুদিতায সম্পযুত্তা.

তত্থ কতমা মুদিতা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মুদিতা মুদিতাযনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’. অৱসেসা ধম্মা মুদিতায সম্পযুত্তা.

৬৮৯. ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মুদিতা মুদিতাযনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’. অৱসেসা ধম্মা মুদিতায সম্পযুত্তা.

ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি অৱিতক্কং ৱিচাৰমত্তং ৱিৱেকজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মুদিতা মুদিতাযনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’. অৱসেসা ধম্মা মুদিতায সম্পযুত্তা.

ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মুদিতা মুদিতাযনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’. অৱসেসা ধম্মা মুদিতায সম্পযুত্তা.

ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মুদিতা মুদিতাযনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’. অৱসেসা ধম্মা মুদিতায সম্পযুত্তা.

৬৯০. তত্থ কতমা উপেক্খা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি উপেক্খাসহগতং, যা তস্মিং সমযে উপেক্খা উপেক্খাযনা উপেক্খাযিতত্তং উপেক্খাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপেক্খা’’. অৱসেসা ধম্মা উপেক্খায সম্পযুত্তা.

৬৯১. চতস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো – মেত্তা, কৰুণা, মুদিতা, উপেক্খা.

৬৯২. তত্থ কতমা মেত্তা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ ৰূপাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.

তত্থ কতমা মেত্তা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ ৰূপাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… পঠমং ঝানং…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.

৬৯৩. তত্থ কতমা কৰুণা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ ৰূপাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, যা তস্মিং সমযে কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’. অৱসেসা ধম্মা কৰুণায সম্পযুত্তা.

তত্থ কতমা কৰুণা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ ৰূপাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… পঠমং ঝানং…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি কৰুণাসহগতং, যা তস্মিং সমযে কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কৰুণা’’. অৱসেসা ধম্মা কৰুণায সম্পযুত্তা.

৬৯৪. তত্থ কতমা মুদিতা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ ৰূপাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মুদিতা মুদিতাযনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’. অৱসেসা ধম্মা মুদিতায সম্পযুত্তা.

তত্থ কতমা মুদিতা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ ৰূপাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… পঠমং ঝানং…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মুদিতাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মুদিতা মুদিতাযনা মুদিতাযিতত্তং মুদিতাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মুদিতা’’. অৱসেসা ধম্মা মুদিতায সম্পযুত্তা.

৬৯৫. তত্থ কতমা উপেক্খা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি উপেক্খাসহগতং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ ৰূপাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি উপেক্খাসহগতং, যা তস্মিং সমযে উপেক্খা উপেক্খাযনা উপেক্খাযিতত্তং উপেক্খাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপেক্খা’’. অৱসেসা ধম্মা উপেক্খায সম্পযুত্তা.

৬৯৬. চতস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো – মেত্তা, কৰুণা, মুদিতা, উপেক্খা.

৬৯৭. তত্থ কতমা মেত্তা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপাৱচৰং ঝানং ভাৱেতি কিৰিযং নেৱ কুসলং নাকুসলং ন চ কম্মৱিপাকং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.

তত্থ কতমা মেত্তা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপাৱচৰং ঝানং ভাৱেতি কিৰিযং নেৱ কুসলং নাকুসলং ন চ কম্মৱিপাকং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… পঠমং ঝানং…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি মেত্তাসহগতং, যা তস্মিং সমযে মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মেত্তা’’. অৱসেসা ধম্মা মেত্তায সম্পযুত্তা.

৬৯৮. তত্থ কতমা কৰুণা…পে… তত্থ কতমা মুদিতা…পে… তত্থ কতমা উপেক্খা? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে ৰূপাৱচৰং ঝানং ভাৱেতি কিৰিযং নেৱ কুসলং নাকুসলং ন চ কম্মৱিপাকং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি উপেক্খাসহগতং, যা তস্মিং সমযে উপেক্খা উপেক্খাযনা উপেক্খাযিতত্তং উপেক্খাচেতোৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপেক্খা’’. অৱসেসা ধম্মা উপেক্খায সম্পযুত্তা.

অভিধম্মভাজনীযং.

৩. পঞ্হাপুচ্ছকং

৬৯৯. চতস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো – ইধ ভিক্খু মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি; কৰুণাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং কৰুণাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি; মুদিতাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মুদিতাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি; উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি.

৭০০. চতুন্নং অপ্পমঞ্ঞানং কতি কুসলা, কতি অকুসলা, কতি অব্যাকতা…পে… কতি সৰণা, কতি অৰণা?

১. তিকং

৭০১. সিযা কুসলা, সিযা অব্যাকতা. তিস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা, উপেক্খা অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা. সিযা ৱিপাকা, সিযা ৱিপাকধম্মধম্মা, সিযা নেৱৱিপাকনৱিপাকধম্মধম্মা. সিযা উপাদিন্নুপাদানিযা, সিযা অনুপাদিন্নুপাদানিযা. অসংকিলিট্ঠসংকিলেসিকা. তিস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো সিযা সৱিতক্কসৱিচাৰা, সিযা অৱিতক্কৱিচাৰমত্তা, সিযা অৱিতক্কঅৱিচাৰা; উপেক্খা অৱিতক্কঅৱিচাৰা. তিস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো সিযা পীতিসহগতা, সিযা সুখসহগতা, ন উপেক্খাসহগতা, সিযা ন ৱত্তব্বা পীতিসহগতাতি; উপেক্খা উপেক্খাসহগতা. নেৱ দস্সনেন ন ভাৱনায পহাতব্বা. নেৱ দস্সনেন ন ভাৱনায পহাতব্বহেতুকা. সিযা আচযগামিনো, সিযা নেৱাচযগামিনাপচযগামিনো, নেৱসেক্খনাসেক্খা, মহগ্গতা, ন ৱত্তব্বা পৰিত্তাৰম্মণাতিপি, মহগ্গতাৰম্মণাতিপি, অপ্পমাণাৰম্মণাতিপি. মজ্ঝিমা, অনিযতা, ন ৱত্তব্বা মগ্গাৰম্মণাতিপি, মগ্গহেতুকাতিপি, মগ্গাধিপতিনোতিপি. সিযা উপ্পন্না, সিযা অনুপ্পন্না, সিযা উপ্পাদিনো. সিযা অতীতা, সিযা অনাগতা, সিযা পচ্চুপ্পন্না. ন ৱত্তব্বা অতীতাৰম্মণাতিপি, অনাগতাৰম্মণাতিপি, পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণাতিপি. সিযা অজ্ঝত্তা, সিযা বহিদ্ধা, সিযা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা, বহিদ্ধাৰম্মণা, অনিদস্সনঅপ্পটিঘা.

২. দুকং

৭০২. মেত্তা হেতু, তিস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো ন হেতূ, সহেতুকা, হেতুসম্পযুত্তা. মেত্তা হেতু চেৱ সহেতুকা চ; তিস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো ন ৱত্তব্বা হেতূ চেৱ সহেতুকা চাতি, সহেতুকা চেৱ ন চ হেতূ. মেত্তা হেতু চেৱ হেতুসম্পযুত্তা চ; তিস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো ন ৱত্তব্বা হেতূ চেৱ হেতুসম্পযুত্তা চাতি, হেতুসম্পযুত্তা চেৱ ন চ হেতূ. তিস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো ন হেতূ সহেতুকা; মেত্তা ন ৱত্তব্বা ন হেতু সহেতুকাতিপি, ন হেতু অহেতুকাতিপি.

সপ্পচ্চযা, সঙ্খতা, অনিদস্সনা, অপ্পটিঘা, অৰূপা, লোকিযা, কেনচি ৱিঞ্ঞেয্যা, কেনচি ন ৱিঞ্ঞেয্যা, নো আসৱা, সাসৱা, আসৱৱিপ্পযুত্তা, ন ৱত্তব্বা আসৱা চেৱ সাসৱা চাতি, সাসৱা চেৱ নো চ আসৱা, ন ৱত্তব্বা আসৱা চেৱ আসৱসম্পযুত্তা চাতিপি, আসৱসম্পযুত্তা চেৱ নো চ আসৱাতিপি. আসৱৱিপ্পযুত্তা সাসৱা.

নো সংযোজনা…পে… নো গন্থা…পে… নো ওঘা…পে… নো যোগা…পে… নো নীৱৰণা…পে… নো পৰামাসা …পে… সাৰম্মণা, নো চিত্তা, চেতসিকা, চিত্তসম্পযুত্তা, চিত্তসংসট্ঠা, চিত্তসমুট্ঠানা, চিত্তসহভুনো, চিত্তানুপৰিৱত্তিনো, চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানা, চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানসহভুনো, চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানানুপৰিৱত্তিনো, বাহিৰা, নো উপাদা, সিযা উপাদিন্না, সিযা অনুপাদিন্না.

নো উপাদানা…পে… নো কিলেসা…পে… ন দস্সনেন পহাতব্বা, ন ভাৱনায পহাতব্বা, ন দস্সনেন পহাতব্বহেতুকা, ন ভাৱনায পহাতব্বহেতুকা. তিস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো সিযা সৱিতক্কা, সিযা অৱিতক্কা; উপেক্খা অৱিতক্কা. তিস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো সিযা সৱিচাৰা, সিযা অৱিচাৰা; উপেক্খা অৱিচাৰা. তিস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো সিযা সপ্পীতিকা, সিযা অপ্পীতিকা; উপেক্খা অপ্পীতিকা. তিস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো সিযা পীতিসহগতা, সিযা ন পীতিসহগতা; উপেক্খা ন পীতিসহগতা. তিস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো সুখসহগতা, উপেক্খা ন সুখসহগতা. উপেক্খা উপেক্খাসহগতা, তিস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো ন উপেক্খাসহগতা, ন কামাৱচৰা, ৰূপাৱচৰা, ন অৰূপাৱচৰা, পৰিযাপন্না, অনিয্যানিকা, অনিযতা, সউত্তৰা, অৰণাতি.

পঞ্হাপুচ্ছকং.

অপ্পমঞ্ঞাৱিভঙ্গো নিট্ঠিতো.