২০. ৱীসতিমৱগ্গো

(১৯৪) ১. অসঞ্চিচ্চকথা

৮৫৭. অসঞ্চিচ্চ মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা আনন্তৰিকো হোতীতি? আমন্তা. অসঞ্চিচ্চ পাণং হন্ত্ৱা পাণাতিপাতী হোতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অসঞ্চিচ্চ মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা আনন্তৰিকো হোতীতি? আমন্তা. অসঞ্চিচ্চ অদিন্নং আদিযিত্ৱা…পে… মুসা ভণিত্ৱা মুসাৱাদী হোতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

অসঞ্চিচ্চ পাণং হন্ত্ৱা পাণাতিপাতী ন হোতীতি? আমন্তা. অসঞ্চিচ্চ মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা আনন্তৰিকো ন হোতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অসঞ্চিচ্চ অদিন্নং আদিযিত্ৱা…পে… মুসা ভণিত্ৱা মুসাৱাদী ন হোতীতি? আমন্তা. অসঞ্চিচ্চ মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা আনন্তৰিকো ন হোতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৮৫৮. অসঞ্চিচ্চ মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা আনন্তৰিকো হোতীতি? আমন্তা. ‘‘অসঞ্চিচ্চ মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা আনন্তৰিকো হোতী’’তি – অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? নত্থি. ‘‘সঞ্চিচ্চ মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা আনন্তৰিকো হোতী’’তি – অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. হঞ্চি ‘‘সঞ্চিচ্চ মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা আনন্তৰিকো হোতী’’তি – অত্থেৱ সুত্তন্তো, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অসঞ্চিচ্চ মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা আনন্তৰিকো হোতী’’তি.

৮৫৯. ন ৱত্তব্বং – ‘‘মাতুঘাতকো আনন্তৰিকো’’তি? আমন্তা. ননু মাতা জীৱিতা ৱোৰোপিতাতি? আমন্তা. হঞ্চি মাতা জীৱিতা ৱোৰোপিতা, তেন ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘মাতুঘাতকো আনন্তৰিকো’’তি.

ন ৱত্তব্বং – ‘‘পিতুঘাতকো আনন্তৰিকো’’তি? আমন্তা. ননু পিতা জীৱিতা ৱোৰোপিতোতি? আমন্তা. হঞ্চি পিতা জীৱিতা ৱোৰোপিতো, তেন ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘পিতুঘাতকো আনন্তৰিকো’’তি.

ন ৱত্তব্বং – ‘‘অৰহন্তঘাতকো আনন্তৰিকো’’তি? আমন্তা. ননু অৰহা জীৱিতা ৱোৰোপিতোতি? আমন্তা. হঞ্চি অৰহা জীৱিতা ৱোৰোপিতো, তেন ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অৰহন্তঘাতকো আনন্তৰিকো’’তি.

ন ৱত্তব্বং – ‘‘ৰুহিৰুপ্পাদকো আনন্তৰিকো’’তি? আমন্তা. ননু তথাগতস্স লোহিতং উপ্পাদিতন্তি? আমন্তা. হঞ্চি তথাগতস্স লোহিতং উপ্পাদিতং, তেন ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘ৰুহিৰুপ্পাদকো আনন্তৰিকো’’তি.

৮৬০. সঙ্ঘভেদকো আনন্তৰিকোতি? আমন্তা. সব্বে সঙ্ঘভেদকা আনন্তৰিকাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সব্বে সঙ্ঘভেদকা আনন্তৰিকাতি? আমন্তা. ধম্মসঞ্ঞী সঙ্ঘভেদকো আনন্তৰিকোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৮৬১. ধম্মসঞ্ঞী সঙ্ঘভেদকো আনন্তৰিকোতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘অত্থুপালি, সঙ্ঘভেদকো আপাযিকো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো; অত্থুপালি, সঙ্ঘভেদকো ন আপাযিকো ন নেৰযিকো ন কপ্পট্ঠো ন অতেকিচ্ছো’’তি! অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৱত্তব্বং – ‘‘ধম্মসঞ্ঞী সঙ্ঘভেদকো আনন্তৰিকো’’তি.

৮৬২. ন ৱত্তব্বং – ‘‘ধম্মসঞ্ঞী সঙ্ঘভেদকো আনন্তৰিকো’’তি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা –

‘‘আপাযিকো নেৰযিকো, কপ্পট্ঠো সঙ্ঘভেদকো;

ৱগ্গৰতো অধম্মট্ঠো, যোগক্খেমা পধংসতি;

সঙ্ঘং সমগ্গং ভেত্ৱান, কপ্পং নিৰযম্হি পচ্চতী’’তি [চূড়ৱ. ৩৫৪; অ. নি. ১০.৩৯; ইতিৱু. ১৮].

অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি সঙ্ঘভেদকো আনন্তৰিকোতি.

অসঞ্চিচ্চকথা নিট্ঠিতা.

২০. ৱীসতিমৱগ্গো

(১৯৫) ২. ঞাণকথা

৮৬৩. নত্থি পুথুজ্জনস্স ঞাণন্তি? আমন্তা. নত্থি পুথুজ্জনস্স পঞ্ঞা পজাননা ৱিচযো পৱিচযো ধম্মৱিচযো সল্লক্খণা উপলক্খণা পচ্চুপলক্খণাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… ননু অত্থি পুথুজ্জনস্স পঞ্ঞা পজাননা ৱিচযো…পে… পচ্চুপলক্খণাতি? আমন্তা. হঞ্চি অত্থি পুথুজ্জনস্স পঞ্ঞা পজাননা ৱিচযো…পে… পচ্চুপলক্খণা, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘নত্থি পুথুজ্জনস্স ঞাণ’’ন্তি.

৮৬৪. নত্থি পুথুজ্জনস্স ঞাণন্তি? আমন্তা. পুথুজ্জনো পঠমং ঝানং সমাপজ্জেয্যাতি? আমন্তা. হঞ্চি পুথুজ্জনো পঠমং ঝানং সমাপজ্জেয্য, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘নত্থি পুথুজ্জনস্স ঞাণ’’ন্তি.

পুথুজ্জনো দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং…পে… আকাসানঞ্চাযতনং সমাপজ্জেয্য, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জেয্য, পুথুজ্জনো দানং দদেয্য …পে… চীৱৰং দদেয্য, পিণ্ডপাতং দদেয্য, সেনাসনং দদেয্য, গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং দদেয্যাতি? আমন্তা. হঞ্চি পুথুজ্জনো গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং দদেয্য, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – নত্থি পুথুজ্জনস্স ঞাণ’’ন্তি.

৮৬৫. অত্থি পুথুজ্জনস্স ঞাণন্তি? আমন্তা. পুথুজ্জনো তেন ঞাণেন দুক্খং পৰিজানাতি, সমুদযং পজহতি, নিৰোধং সচ্ছিকৰোতি, মগ্গং ভাৱেতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

ঞাণকথা নিট্ঠিতা.

২০. ৱীসতিমৱগ্গো

(১৯৬) ৩. নিৰযপালকথা

৮৬৬. নত্থি নিৰযেসু নিৰযপালাতি? আমন্তা. নত্থি নিৰযেসু কম্মকাৰণাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অত্থি নিৰযেসু কম্মকাৰণাতি? আমন্তা. অত্থি নিৰযেসু নিৰযপালাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

অত্থি মনুস্সেসু কম্মকাৰণা, অত্থি চ কাৰণিকাতি? আমন্তা. অত্থি নিৰযেসু কম্মকাৰণা, অত্থি চ কাৰণিকাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অত্থি নিৰযেসু কম্মকাৰণা, নত্থি চ কাৰণিকাতি? আমন্তা. অত্থি মনুস্সেসু কম্মকাৰণা, নত্থি চ কাৰণিকাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৮৬৭. অত্থি নিৰযেসু নিৰযপালাতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা –

‘‘ন ৱেস্সভূ নোপি চ পেত্তিৰাজা,

সোমো যমো ৱেস্সৱণো চ ৰাজা;

সকানি কম্মানি হনন্তি তত্থ, ইতো পণুন্নং [পণুণ্ণং (স্যা. ক.), পনুন্নং (সী.)] পৰলোকপত্ত’’ন্তি.

অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি নত্থি নিৰযেসু নিৰযপালাতি.

৮৬৮. নত্থি নিৰযেসু নিৰযপালাতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা পঞ্চৱিধবন্ধনং নাম কাৰণং কাৰেন্তি [কৰোন্তি (ম. নি. ৩.২৫০; অ. নি. ৩.৩৬)] – তত্তং অযোখীলং হত্থে গমেন্তি, তত্তং অযোখীলং দুতিযে হত্থে গমেন্তি, তত্তং অযোখীলং পাদে গমেন্তি, তত্তং অযোখীলং দুতিযে পাদে গমেন্তি, তত্তং অযোখীলং মজ্ঝেউৰস্মিং গমেন্তি; সো তত্থ দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদেতি; ন চ তাৱ কালং কৰোতি যাৱ ন তং পাপকম্মং ব্যন্তীহোতী’’তি [ম. নি. ৩.২৫০; অ. নি. ৩.৩৬]! অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অত্থি নিৰযেসু নিৰযপালাতি.

নত্থি নিৰযেসু নিৰযপালাতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা সংৱেসেত্ৱা কুঠাৰীহি [কুধাৰীহি (সব্বত্থ)] তচ্ছন্তি…পে… তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা উদ্ধম্পাদং অধোসিৰং ঠপেত্ৱা ৱাসীহি তচ্ছন্তি…পে… তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা ৰথে যোজেত্ৱা আদিত্তায পথৱিযা সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায [সঞ্জোতিভূতায (স্যা.)] সাৰেন্তিপি পচ্চাসাৰেন্তিপি…পে… তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা মহন্তং অঙ্গাৰপব্বতং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং আৰোপেন্তিপি ওৰোপেন্তিপি…পে… তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা উদ্ধম্পাদং অধোসিৰং গহেত্ৱা তত্তায লোহকুম্ভিযা পক্খিপন্তি আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায. সো তত্থ ফেণুদ্দেহকং পচ্চতি, সো তত্থ ফেণুদ্দেহকং পচ্চমানো সকিম্পি উদ্ধং গচ্ছতি, সকিম্পি অধো গচ্ছতি, সকিম্পি তিৰিযং গচ্ছতি. সো তত্থ দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদযতি, ন চ তাৱ কালং কৰোতি যাৱ ন তং পাপকম্মং ব্যন্তীহোতি. তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা মহানিৰযে পক্খিপন্তি! সো খো পন, ভিক্খৱে, মহানিৰযো –

‘‘চতুক্কণ্ণো চতুদ্ৱাৰো, ৱিভত্তো ভাগসো মিতো;

অযোপাকাৰপৰিযন্তো, অযসা পটিকুজ্জিতো.

‘‘তস্স অযোমযা ভূমি, জলিতা তেজসা যুতা;

সমন্তা যোজনসতং, ফৰিত্ৱা তিট্ঠতি সব্বদা’’তি [ম. নি. ৩.২৫০; অ. নি. ৩.৩৬; পে. ৱ. ৭১].

অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অত্থি নিৰযেসু নিৰযপালাতি.

নিৰযপালকথা নিট্ঠিতা.

২০. ৱীসতিমৱগ্গো

(১৯৭) ৪. তিৰচ্ছানকথা

৮৬৯. অত্থি দেৱেসু তিৰচ্ছানগতাতি? আমন্তা. অত্থি তিৰচ্ছানগতেসু দেৱাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অত্থি দেৱেসু তিৰচ্ছানগতাতি? আমন্তা. দেৱলোকো তিৰচ্ছানযোনীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অত্থি দেৱেসু তিৰচ্ছানগতাতি? আমন্তা. অত্থি তত্থ কীটা পটঙ্গা মকসা মক্খিকা অহী ৱিচ্ছিকা সতপদী গণ্ডুপ্পাদাতি [গণ্ডুপাদাতি (স্যা. কং. পী.)]? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৮৭০. নত্থি দেৱেসু তিৰচ্ছানগতাতি? আমন্তা. ননু অত্থি তত্থ এৰাৱণো নাম হত্থিনাগো সহস্সযুত্তং দিব্বং যানন্তি? আমন্তা. হঞ্চি অত্থি তত্থ এৰাৱণো নাম হত্থিনাগো সহস্সযুত্তং দিব্বং যানং, তেন ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অত্থি দেৱেসু তিৰচ্ছানগতা’’তি.

৮৭১. অত্থি দেৱেসু তিৰচ্ছানগতাতি? আমন্তা. অত্থি তত্থ হত্থিবন্ধা অস্সবন্ধা [হত্থিভণ্ডা অস্সভণ্ডা (?)] যাৱসিকা কাৰণিকা ভত্তকাৰকাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে. তেন হি নত্থি দেৱেসু তিৰচ্ছানগতাতি.

তিৰচ্ছানকথা নিট্ঠিতা.

২০. ৱীসতিমৱগ্গো

(১৯৮) ৫. মগ্গকথা

৮৭২. পঞ্চঙ্গিকো মগ্গোতি? আমন্তা. ননু অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ৱুত্তো ভগৱতা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধীতি? আমন্তা. হঞ্চি অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ৱুত্তো ভগৱতা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি …পে… সম্মাসমাধি, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘পঞ্চঙ্গিকো মগ্গো’’তি.

পঞ্চঙ্গিকো মগ্গোতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা –

‘‘মগ্গানং অট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো, সচ্চানং চতুৰো পদা;

ৱিৰাগো সেট্ঠো ধম্মানং, দ্ৱিপদানঞ্চ চক্খুমা’’তি [ধ. প. ২৭৩ ধম্মপদে].

অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোতি.

৮৭৩. সম্মাৱাচা মগ্গঙ্গং, সা চ ন মগ্গোতি? আমন্তা. সম্মাদিট্ঠি মগ্গঙ্গং, সা চ ন মগ্গোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সম্মাৱাচা মগ্গঙ্গং, সা চ ন মগ্গোতি? আমন্তা. সম্মাসঙ্কপ্পো…পে… সম্মাৱাযামো…পে… সম্মাসতি…পে… সম্মাসমাধি মগ্গঙ্গং, সো চ ন মগ্গোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

সম্মাকম্মন্তো…পে… সম্মাআজীৱো মগ্গঙ্গং, সো চ ন মগ্গোতি? আমন্তা. সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি মগ্গঙ্গং, সো চ ন মগ্গোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

সম্মাদিট্ঠি মগ্গঙ্গং, সা চ মগ্গোতি? আমন্তা. সম্মাৱাচা মগ্গঙ্গং, সা চ মগ্গোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সম্মাদিট্ঠি মগ্গঙ্গং, সা চ মগ্গোতি? আমন্তা. সম্মাকম্মন্তো…পে… সম্মাআজীৱো মগ্গঙ্গং, সো চ মগ্গোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

সম্মাসঙ্কপ্পো…পে… সম্মাৱাযামো…পে… সম্মাসতি…পে… সম্মাসমাধি মগ্গঙ্গং, সো চ মগ্গোতি? আমন্তা. সম্মাৱাচা…পে… সম্মাকম্মন্তো…পে… সম্মাআজীৱো মগ্গঙ্গং, সো চ মগ্গোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৮৭৪. অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘পুব্বেৱ খো পনস্স কাযকম্মং ৱচীকম্মং আজীৱো সুপৰিসুদ্ধো হোতি; এৱমস্সাযং অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতী’’তি [ম. নি. ৩.৪৩১]! অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি পঞ্চঙ্গিকো মগ্গোতি.

৮৭৫. পঞ্চঙ্গিকো মগ্গোতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘যস্মিং খো, সুভদ্দ, ধম্মৱিনযে অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ন উপলব্ভতি, সমণোপি তত্থ ন উপলব্ভতি, দুতিযোপি তত্থ সমণো ন উপলব্ভতি, ততিযোপি তত্থ সমণো ন উপলব্ভতি, চতুত্থোপি তত্থ সমণো ন উপলব্ভতি. যস্মিঞ্চ খো, সুভদ্দ, ধম্মৱিনযে অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো উপলব্ভতি, সমণোপি তত্থ উপলব্ভতি, দুতিযোপি…পে… ততিযোপি…পে… চতুত্থোপি তত্থ সমণো উপলব্ভতি. ইমস্মিং খো, সুভদ্দ, ধম্মৱিনযে অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো উপলব্ভতি. ইধেৱ, সুভদ্দ, সমণো, ইধ দুতিযো সমণো, ইধ ততিযো সমণো, ইধ চতুত্থো সমণো. সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেভি অঞ্ঞেহী’’তি [দী. নি. ২.২১৪]! অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোতি.

মগ্গকথা নিট্ঠিতা.

২০. ৱীসতিমৱগ্গো

(১৯৯) ৬. ঞাণকথা

৮৭৬. দ্ৱাদসৱত্থুকং ঞাণং লোকুত্তৰন্তি? আমন্তা. দ্ৱাদস লোকুত্তৰঞাণানীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… দ্ৱাদস লোকুত্তৰঞাণানীতি? আমন্তা. দ্ৱাদস সোতাপত্তিমগ্গাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… দ্ৱাদস সোতাপত্তিমগ্গাতি? আমন্তা. দ্ৱাদস সোতাপত্তিফলানীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… দ্ৱাদস সকদাগামিমগ্গা…পে… অনাগামিমগ্গা…পে… অৰহত্তমগ্গাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… দ্ৱাদস অৰহত্তমগ্গাতি? আমন্তা. দ্ৱাদস অৰহত্তফলানীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৮৭৭. ন ৱত্তব্বং – ‘‘দ্ৱাদসৱত্থুকং ঞাণং লোকুত্তৰ’’ন্তি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চ’’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞেয্য’ন্তি মে, ভিক্খৱে…পে… পৰিঞ্ঞাতন্তি মে, ভিক্খৱে…পে… ‘ইদং দুক্খসমুদযং [দুক্খসমুদযো (স্যা. কং. পী.)] অৰিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৱে…পে… ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং পহাতব্ব’ন্তি মে, ভিক্খৱে…পে… পহীনন্তি মে, ভিক্খৱে…পে… ‘ইদং দুক্খনিৰোধং [দুক্খনিৰোধা (স্যা. কং. পী.)] অৰিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৱে…পে… ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং সচ্ছিকাতব্ব’ন্তি মে, ভিক্খৱে…পে… সচ্ছিকতন্তি মে, ভিক্খৱে…পে… ‘ইদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৱে…পে… ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং ভাৱেতব্ব’ন্তি মে, ভিক্খৱে…পে… ভাৱিতন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি…পে… আলোকো উদপাদী’’তি [মহাৱ. ১৫; সং. নি. ৫.১০৮১; পটি. ম. ২.৩০]! অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি দ্ৱাদসৱত্থুকং ঞাণং লোকুত্তৰন্তি.

ঞাণকথা নিট্ঠিতা.

ৱীসতিমৱগ্গো.

তস্সুদ্দানং –

মাতুঘাতকো আনন্তৰিকো পিতুঘাতকো আনন্তৰিকো অৰহন্তঘাতকো আনন্তৰিকো ৰুহিৰুপ্পাদকো আনন্তৰিকো সঙ্ঘভেদকো আনন্তৰিকো, নত্থি পুথুজ্জনস্স ঞাণং, নত্থি নিৰযেসু নিৰযপালা, অত্থি দেৱেসু তিৰচ্ছানগতা, পঞ্চঙ্গিকো মগ্গো, দ্ৱাদসৱত্থুকং ঞাণং লোকুত্তৰন্তি.

চতুত্থো পণ্ণাসকো.

তস্সুদ্দানং –

নিগ্গহো, পুঞ্ঞসঞ্চযো, অট্ঠাসি, অতীতেন চ মাতুঘাতকো.