১৪. চুদ্দসমৱগ্গো

(১৩৬) ১. কুসলাকুসলপটিসন্দহনকথা

৬৮৬. অকুসলমূলং পটিসন্দহতি কুসলমূলন্তি? আমন্তা. যা অকুসলস্স উপ্পাদায আৱট্টনা…পে… পণিধি, সাৱ কুসলস্স উপ্পাদায আৱট্টনা…পে… পণিধীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

অকুসলমূলং পটিসন্দহতি কুসলমূলং, ন ৱত্তব্বং – ‘‘যা অকুসলস্স উপ্পাদায আৱট্টনা…পে… পণিধি, সাৱ কুসলস্স উপ্পাদায আৱট্টনা…পে… পণিধী’’তি? আমন্তা. কুসলং অনাৱট্টেন্তস্স [অনাৱট্টন্তস্স (সী. পী. ক.), অনাৱজ্জন্তস্স (স্যা. কং.)] উপ্পজ্জতি …পে… অপ্পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… ননু কুসলং আৱট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. হঞ্চি কুসলং আৱট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতি, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অকুসলমূলং পটিসন্দহতি কুসলমূল’’ন্তি.

৬৮৭. অকুসলমূলং পটিসন্দহতি কুসলমূলন্তি? আমন্তা. অকুসলমূলং অযোনিসো মনসিকৰোতো উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. কুসলং অযোনিসো মনসিকৰোতো উপ্পজ্জতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… ননু কুসলং যোনিসো মনসিকৰোতো উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. হঞ্চি কুসলং যোনিসো মনসিকৰোতো উপ্পজ্জতি, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অকুসলমূলং পটিসন্দহতি কুসলমূল’’ন্তি.

অকুসলমূলং পটিসন্দহতি কুসলমূলন্তি? আমন্তা. কামসঞ্ঞায অনন্তৰা নেক্খম্মসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, ব্যাপাদসঞ্ঞায অনন্তৰা অব্যাপাদসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, ৱিহিংসাসঞ্ঞায অনন্তৰা অৱিহিংসাসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, ব্যাপাদস্স অনন্তৰা মেত্তা উপ্পজ্জতি, ৱিহিংসায অনন্তৰা কৰুণা উপ্পজ্জতি, অৰতিযা অনন্তৰা মুদিতা উপ্পজ্জতি, পটিঘস্স অনন্তৰা উপেক্খা উপ্পজ্জতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৬৮৮. কুসলমূলং পটিসন্দহতি অকুসলমূলন্তি? আমন্তা. যা কুসলস্স উপ্পাদায আৱট্টনা…পে… পণিধি, সাৱ অকুসলস্স উপ্পাদায আৱট্টনা…পে… পণিধীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

কুসলমূলং পটিসন্দহতি অকুসলমূলং, ন ৱত্তব্বং – ‘‘যা কুসলস্স উপ্পাদায আৱট্টনা…পে… পণিধি, সাৱ অকুসলস্স উপ্পাদায আৱট্টনা…পে… পণিধী’’তি? আমন্তা. অকুসলং অনাৱট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… অপ্পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… ননু অকুসলং আৱট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অকুসলং আৱট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতি, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘কুসলমূলং পটিসন্দহতি অকুসলমূল’’ন্তি.

৬৮৯. কুসলমূলং পটিসন্দহতি অকুসলমূলন্তি? আমন্তা. কুসলং যোনিসো মনসিকৰোতো উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. অকুসলং যোনিসো মনসিকৰোতো উপ্পজ্জতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… ননু অকুসলং অযোনিসো মনসিকৰোতো উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অকুসলং অযোনিসো মনসিকৰোতো উপ্পজ্জতি, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘কুসলমূলং পটিসন্দহতি অকুসলমূল’’ন্তি.

কুসলমূলং পটিসন্দহতি অকুসলমূলন্তি? আমন্তা. নেক্খম্মসঞ্ঞায অনন্তৰা কামসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, অব্যাপাদসঞ্ঞায অনন্তৰা ব্যাপাদসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, অৱিহিংসাসঞ্ঞায অনন্তৰা ৱিহিংসাসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, মেত্তায অনন্তৰা ব্যাপাদো উপ্পজ্জতি, কৰুণায অনন্তৰা ৱিহিংসা উপ্পজ্জতি, মুদিতায অনন্তৰা অৰতি উপ্পজ্জতি, উপেক্খায অনন্তৰা পটিঘং উপ্পজ্জতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৬৯০. ন ৱত্তব্বং – ‘‘অকুসলমূলং পটিসন্দহতি কুসলমূলং, কুসলমূলং পটিসন্দহতি অকুসলমূল’’ন্তি? আমন্তা. ননু যস্মিংযেৱ ৱত্থুস্মিং ৰজ্জতি তস্মিঞ্ঞেৱ ৱত্থুস্মিং ৱিৰজ্জতি, যস্মিংযেৱ ৱত্থুস্মিং ৱিৰজ্জতি তস্মিঞ্ঞেৱ ৱত্থুস্মিং ৰজ্জতীতি? আমন্তা. হঞ্চি যস্মিঞ্ঞেৱ ৱত্থুস্মিং ৰজ্জতি তস্মিঞ্ঞেৱ ৱত্থুস্মিং ৱিৰজ্জতি, যস্মিঞ্ঞেৱ ৱত্থুস্মিং ৱিৰজ্জতি তস্মিঞ্ঞেৱ ৱত্থুস্মিং ৰজ্জতি, তেন ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অকুসলমূলং পটিসন্দহতি কুসলমূলং, কুসলমূলং পটিসন্দহতি অকুসলমূল’’ন্তি.

কুসলাকুসলপটিসন্দহনকথা নিট্ঠিতা.

১৪. চুদ্দসমৱগ্গো

(১৩৭) ২. সড়াযতনুপ্পত্তিকথা

৬৯১. সড়াযতনং অপুব্বং অচৰিমং মাতুকুচ্ছিস্মিং সণ্ঠাতীতি? আমন্তা. সব্বঙ্গপচ্চঙ্গী অহীনিন্দ্ৰিযো মাতুকুচ্ছিস্মিং ওক্কমতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

উপপত্তেসিযেন চিত্তেন চক্খাযতনং সণ্ঠাতীতি? আমন্তা. উপপত্তেসিযেন চিত্তেন হত্থা সণ্ঠন্তি, পাদা সণ্ঠন্তি, সীসং সণ্ঠাতি, কণ্ণো সণ্ঠাতি, নাসিকা সণ্ঠাতি, মুখং সণ্ঠাতি, দন্তা সণ্ঠন্তীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

উপপত্তেসিযেন চিত্তেন সোতাযতনং…পে… ঘানাযতনং…পে… জিৱ্হাযতনং সণ্ঠাতীতি? আমন্তা. উপপত্তেসিযেন চিত্তেন হত্থা সণ্ঠন্তি, পাদা সণ্ঠন্তি, সীসং সণ্ঠাতি, কণ্ণো সণ্ঠাতি, নাসিকা সণ্ঠাতি, মুখং সণ্ঠাতি, দন্তা সণ্ঠন্তীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৬৯২. মাতুকুচ্ছিগতস্স পচ্ছা চক্খাযতনং উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. মাতুকুচ্ছিস্মিং চক্খুপটিলাভায কম্মং কৰোতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… মাতুকুচ্ছিগতস্স পচ্ছা সোতাযতনং…পে… ঘানাযতনং…পে… জিৱ্হাযতনং উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. মাতুকুচ্ছিস্মিং জিৱ্হাপটিলাভায কম্মং কৰোতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

মাতুকুচ্ছিগতস্স পচ্ছা কেসা লোমা নখা দন্তা অট্ঠী উপ্পজ্জন্তীতি? আমন্তা. মাতুকুচ্ছিস্মিং অট্ঠিপটিলাভায কম্মং কৰোতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

ন ৱত্তব্বং – ‘‘মাতুকুচ্ছিগতস্স পচ্ছা কেসা লোমা নখা দন্তা অট্ঠী উপ্পজ্জন্তী’’তি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা –

‘‘পঠমং কললং হোতি, কললা হোতি অব্বুদং;

অব্বুদা জাযতে পেসি [পেসী (স্যা. কং. পী.)], পেসি নিব্বত্ততে [নিব্বত্ততী (সী. স্যা., সং. নি. ১.২৩৫), নিব্বত্ততি (পী. ক.)] ঘনো;

ঘনা পসাখা জাযন্তি, কেসা লোমা নখাপি চ.

‘‘যঞ্চস্স ভুঞ্জতি মাতা, অন্নং পানঞ্চ ভোজনং;

তেন সো তত্থ যাপেতি, মাতুকুচ্ছিগতো নৰো’’তি [সং. নি. ১.২৩৫].

অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি মাতুকুচ্ছিগতস্স পচ্ছা কেসা লোমা নখা দন্তা অট্ঠী উপ্পজ্জন্তীতি.

সড়াযতনুপ্পত্তিকথা নিট্ঠিতা.

১৪. চুদ্দসমৱগ্গো

(১৩৮) ৩. অনন্তৰপচ্চযকথা

৬৯৩. চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স অনন্তৰা সোতৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. যা চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায আৱট্টনা…পে… পণিধি, সাৱ সোতৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায আৱট্টনা…পে… পণিধীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স অনন্তৰা সোতৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, ন ৱত্তব্বং – ‘‘যা চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায আৱট্টনা…পে… পণিধি, সাৱ সোতৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায আৱট্টনা…পে… পণিধীতি? আমন্তা. সোতৱিঞ্ঞাণং অনাৱট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… অপ্পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে…. ননু সোতৱিঞ্ঞাণং আৱট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতীতি, আমন্তা. হঞ্চি সোতৱিঞ্ঞাণং আৱট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতি, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স অনন্তৰা সোতৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতী’’তি.

৬৯৪. চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স অনন্তৰা সোতৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. চক্খুৱিঞ্ঞাণং ৰূপনিমিত্তং মনসিকৰোতো উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. সোতৱিঞ্ঞাণং ৰূপনিমিত্তং মনসিকৰোতো উপ্পজ্জতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

চক্খুৱিঞ্ঞাণং ৰূপাৰম্মণঞ্ঞেৱ ন অঞ্ঞাৰম্মণন্তি? আমন্তা. সোতৱিঞ্ঞাণং ৰূপাৰম্মণঞ্ঞেৱ ন অঞ্ঞাৰম্মণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণন্তি? আমন্তা. চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি সোতৱিঞ্ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি সোতৱিঞ্ঞাণন্তি? আমন্তা. ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি সোতৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি – অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? নত্থি. ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি – অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. হঞ্চি ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি – অত্থেৱ সুত্তন্তো, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি সোতৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি.

চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স অনন্তৰা সোতৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. তঞ্ঞেৱ চক্খুৱিঞ্ঞাণং তং সোতৱিঞ্ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৬৯৫. সোতৱিঞ্ঞাণস্স অনন্তৰা ঘানৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি…পে… ঘানৱিঞ্ঞাণস্স অনন্তৰা জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি…পে… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্স অনন্তৰা কাযৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. যা জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায আৱট্টনা…পে… পণিধি, সাৱ কাযৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায আৱট্টনা…পে… পণিধীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্স অনন্তৰা কাযৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, ন ৱত্তব্বং – ‘‘যা জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায আৱট্টনা…পে… পণিধি, সাৱ কাযৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায আৱট্টনা…পে… পণিধী’’তি? আমন্তা. কাযৱিঞ্ঞাণং অনাৱট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… অপ্পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… ননু কাযৱিঞ্ঞাণং আৱট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. হঞ্চি কাযৱিঞ্ঞাণং আৱট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতি, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্স অনন্তৰা কাযৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতী’’তি.

৬৯৬. জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্স অনন্তৰা কাযৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং ৰসনিমিত্তং মনসিকৰোতো উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. কাযৱিঞ্ঞাণং ৰসনিমিত্তং মনসিকৰোতো উপ্পজ্জতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং ৰসাৰম্মণঞ্ঞেৱ ন অঞ্ঞাৰম্মণন্তি? আমন্তা. কাযৱিঞ্ঞাণং ৰসাৰম্মণঞ্ঞেৱ ন অঞ্ঞাৰম্মণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

জিৱ্হঞ্চ পটিচ্চ ৰসে চ উপ্পজ্জতি জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণন্তি? আমন্তা. জিৱ্হঞ্চ পটিচ্চ ৰসে চ উপ্পজ্জতি কাযৱিঞ্ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

জিৱ্হঞ্চ পটিচ্চ ৰসে চ উপ্পজ্জতি কাযৱিঞ্ঞাণন্তি? আমন্তা. ‘‘জিৱ্হঞ্চ পটিচ্চ ৰসে চ উপ্পজ্জতি কাযৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি – অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? নত্থি. ‘‘জিৱ্হঞ্চ পটিচ্চ ৰসে চ উপ্পজ্জতি জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি – অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. হঞ্চি ‘‘জিৱ্হঞ্চ পটিচ্চ ৰসে চ উপ্পজ্জতি জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি – অত্থেৱ সুত্তন্তোতি, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘জিৱ্হঞ্চ পটিচ্চ ৰসে চ উপ্পজ্জতি কাযৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি.

জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্স অনন্তৰা কাযৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. তঞ্ঞেৱ জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং তং কাযৱিঞ্ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৬৯৭. ন ৱত্তব্বং – ‘‘পঞ্চৱিঞ্ঞাণা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সমনন্তৰা উপ্পজ্জন্তী’’তি? আমন্তা. ননু অত্থি কোচি নচ্চতি গাযতি ৱাদেতি, ৰূপঞ্চ পস্সতি, সদ্দঞ্চ সুণাতি, গন্ধঞ্চ ঘাযতি, ৰসঞ্চ সাযতি, ফোট্ঠব্বঞ্চ ফুসতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অত্থি কোচি নচ্চতি গাযতি ৱাদেতি, ৰূপঞ্চ পস্সতি, সদ্দঞ্চ সুণাতি, গন্ধঞ্চ ঘাযতি, ৰসঞ্চ সাযতি, ফোট্ঠব্বঞ্চ ফুসতি, তেন ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘পঞ্চৱিঞ্ঞাণা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সমনন্তৰা উপ্পজ্জন্তী’’তি.

অনন্তৰপচ্চযকথা নিট্ঠিতা.

১৪. চুদ্দসমৱগ্গো

(১৩৯) ৪. অৰিযৰূপকথা

৬৯৮. অৰিযৰূপং মহাভূতানং উপাদাযাতি? আমন্তা. অৰিযৰূপং কুসলন্তি? আমন্তা. মহাভূতা কুসলাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে …পে… মহাভূতা অব্যাকতাতি? আমন্তা. অৰিযৰূপং অব্যাকতন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অৰিযৰূপং মহাভূতানং উপাদাযাতি? আমন্তা. অৰিযৰূপং অনাসৱং অসংযোজনিযং অগন্থনিযং অনোঘনিযং অযোগনিযং অনীৱৰণিযং অপৰামট্ঠং অনুপাদানিযং অসংকিলেসিযন্তি? আমন্তা. মহাভূতা অনাসৱা…পে… অসংকিলেসিযাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… মহাভূতা সাসৱা সংযোজনিযা…পে… সংকিলেসিযাতি? আমন্তা. অৰিযৰূপং সাসৱং সংযোজনিযং…পে… সংকিলেসিযন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৬৯৯. ন ৱত্তব্বং – ‘‘অৰিযৰূপং মহাভূতানং উপাদাযা’’তি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘যং কিঞ্চি, ভিক্খৱে, ৰূপং চত্তাৰি মহাভূতানি চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযৰূপ’’ন্তি [ম. নি. ১.৩৪৭; অ. নি. ১১.১৫]! অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অৰিযৰূপং মহাভূতানং উপাদাযাতি.

অৰিযৰূপকথা নিট্ঠিতা.

১৪. চুদ্দসমৱগ্গো

(১৪০) ৫. অঞ্ঞো অনুসযোতিকথা

৭০০. অঞ্ঞো কামৰাগানুসযো অঞ্ঞং কামৰাগপৰিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. অঞ্ঞো কামৰাগো অঞ্ঞং কামৰাগপৰিযুট্ঠানন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… স্ৱেৱ কামৰাগো তং কামৰাগপৰিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. স্ৱেৱ কামৰাগানুসযো তং কামৰাগপৰিযুট্ঠানন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

অঞ্ঞো পটিঘানুসযো অঞ্ঞং পটিঘপৰিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. অঞ্ঞং পটিঘং অঞ্ঞং পটিঘপৰিযুট্ঠানন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… তঞ্ঞেৱ পটিঘং তং পটিঘপৰিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. স্ৱেৱ পটিঘানুসযো তং পটিঘপৰিযুট্ঠানন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

অঞ্ঞো মানানুসযো অঞ্ঞং মানপৰিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. অঞ্ঞো মানো অঞ্ঞং মানপৰিযুট্ঠানন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… স্ৱেৱ মানো তং মানপৰিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. স্ৱেৱ মানানুসযো তং মানপৰিযুট্ঠানন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

অঞ্ঞো দিট্ঠানুসযো অঞ্ঞং দিট্ঠিপৰিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. অঞ্ঞা দিট্ঠি অঞ্ঞং দিট্ঠিপৰিযুট্ঠানন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সাৱ দিট্ঠি তং দিট্ঠিপৰিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. স্ৱেৱ দিট্ঠানুসযো তং দিট্ঠিপৰিযুট্ঠানন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

অঞ্ঞো ৱিচিকিচ্ছানুসযো অঞ্ঞং ৱিচিকিচ্ছাপৰিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. অঞ্ঞা ৱিচিকিচ্ছা অঞ্ঞং ৱিচিকিচ্ছাপৰিযুট্ঠানন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সাৱ ৱিচিকিচ্ছা তং ৱিচিকিচ্ছাপৰিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. স্ৱেৱ ৱিচিকিচ্ছানুসযো তং ৱিচিকিচ্ছাপৰিযুট্ঠানন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

অঞ্ঞো ভৱৰাগানুসযো অঞ্ঞং ভৱৰাগপৰিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. অঞ্ঞো ভৱৰাগো অঞ্ঞং ভৱৰাগপৰিযুট্ঠানন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… স্ৱেৱ ভৱৰাগো তং ভৱৰাগপৰিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. স্ৱেৱ ভৱৰাগানুসযো তং ভৱৰাগপৰিযুট্ঠানন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

অঞ্ঞো অৱিজ্জানুসযো অঞ্ঞং অৱিজ্জাপৰিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. অঞ্ঞা অৱিজ্জা অঞ্ঞং অৱিজ্জাপৰিযুট্ঠানন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সাৱ অৱিজ্জা তং অৱিজ্জাপৰিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. স্ৱেৱ অৱিজ্জানুসযো তং অৱিজ্জাপৰিযুট্ঠানন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৭০১. ন ৱত্তব্বং – ‘‘অঞ্ঞো অনুসযো অঞ্ঞং পৰিযুট্ঠান’’ন্তি? আমন্তা. পুথুজ্জনো কুসলাব্যাকতে চিত্তে ৱত্তমানে ‘‘সানুসযো’’তি ৱত্তব্বোতি? আমন্তা. ‘‘পৰিযুট্ঠিতো’’তি ৱত্তব্বোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে. তেন হি অঞ্ঞো অনুসযো অঞ্ঞং পৰিযুট্ঠানন্তি. পুথুজ্জনো কুসলাব্যাকতে চিত্তে ৱত্তমানে ‘‘সৰাগো’’তি ৱত্তব্বোতি? আমন্তা. ‘‘পৰিযুট্ঠিতো’’তি ৱত্তব্বোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে. তেন হি অঞ্ঞো ৰাগো অঞ্ঞং পৰিযুট্ঠানন্তি.

অঞ্ঞো অনুসযোতিকথা নিট্ঠিতা.

১৪. চুদ্দসমৱগ্গো

(১৪১) ৬. পৰিযুট্ঠানং চিত্তৱিপ্পযুত্তন্তিকথা

৭০২. পৰিযুট্ঠানং চিত্তৱিপ্পযুত্তন্তি? আমন্তা. ৰূপং নিব্বানং চক্খাযতনং…পে… ফোট্ঠব্বাযতনন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… পৰিযুট্ঠানং চিত্তৱিপ্পযুত্তন্তি? আমন্তা. নত্থি সৰাগং চিত্তং সদোসং চিত্তং সমোহং চিত্তং…পে… অকুসলং চিত্তং সংকিলিট্ঠং চিত্তন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… ননু অত্থি সৰাগং চিত্তং সদোসং চিত্তং সমোহং চিত্তং…পে… অকুসলং চিত্তং সংকিলিট্ঠং চিত্তন্তি? আমন্তা. হঞ্চি অত্থি সৰাগং চিত্তং সদোসং চিত্তং সমোহং চিত্তং…পে… অকুসলং চিত্তং সংকিলিট্ঠং চিত্তং, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘পৰিযুট্ঠানং চিত্তৱিপ্পযুত্ত’’ন্তি.

পৰিযুট্ঠানং চিত্তৱিপ্পযুত্তন্তিকথা নিট্ঠিতা.

১৪. চুদ্দসমৱগ্গো

(১৪২) ৭. পৰিযাপন্নকথা

৭০৩. ৰূপৰাগো ৰূপধাতুং অনুসেতি, ৰূপধাতুপৰিযাপন্নোতি? আমন্তা. সমাপত্তেসিযো উপপত্তেসিযো দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰো, সমাপত্তেসিযেন চিত্তেন উপপত্তেসিযেন চিত্তেন দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰেন চিত্তেন সহগতো সহজাতো সংসট্ঠো সম্পযুত্তো একুপ্পাদো একনিৰোধো একৱত্থুকো একাৰম্মণোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… ননু ন সমাপত্তেসিযো ন উপপত্তেসিযো ন দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰো, ন সমাপত্তেসিযেন চিত্তেন ন উপপত্তেসিযেন চিত্তেন ন দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰেন চিত্তেন সহগতো সহজাতো সংসট্ঠো সম্পযুত্তো একুপ্পাদো একনিৰোধো একৱত্থুকো একাৰম্মণোতি? আমন্তা. হঞ্চি ন সমাপত্তেসিযো ন উপপত্তেসিযো ন দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰো…পে… একাৰম্মণো, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘ৰূপৰাগো ৰূপধাতুং অনুসেতি, ৰূপধাতুপৰিযাপন্নো’’তি…পে….

ৰূপৰাগো ৰূপধাতুং অনুসেতি, ৰূপধাতুপৰিযাপন্নোতি? আমন্তা. সদ্দৰাগো সদ্দধাতুং অনুসেতি, সদ্দধাতুপৰিযাপন্নোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… ৰূপৰাগো ৰূপধাতুং অনুসেতি, ৰূপধাতুপৰিযাপন্নোতি? আমন্তা. গন্ধৰাগো…পে… ৰসৰাগো…পে… ফোট্ঠব্বৰাগো ফোট্ঠব্বধাতুং অনুসেতি, ফোট্ঠব্বধাতুপৰিযাপন্নোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

সদ্দৰাগো সদ্দধাতুং অনুসেতি, ন ৱত্তব্বং – ‘‘সদ্দধাতুপৰিযাপন্নো’’তি? আমন্তা. ৰূপৰাগো ৰূপধাতুং অনুসেতি, ন ৱত্তব্বং – ‘‘ৰূপধাতুপৰিযাপন্নো’’তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… গন্ধৰাগো…পে… ৰসৰাগো…পে… ফোট্ঠব্বৰাগো ফোট্ঠব্বধাতুং অনুসেতি, ন ৱত্তব্বং – ‘‘ফোট্ঠব্বধাতুপৰিযাপন্নো’’তি? আমন্তা. ৰূপৰাগো ৰূপধাতুং অনুসেতি, ন ৱত্তব্বং – ‘‘ৰূপধাতুপৰিযাপন্নো’’তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৭০৪. অৰূপৰাগো অৰূপধাতুং অনুসেতি, অৰূপধাতুপৰিযাপন্নোতি? আমন্তা. সমাপত্তেসিযো উপপত্তেসিযো দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰো, সমাপত্তেসিযেন চিত্তেন উপপত্তেসিযেন চিত্তেন দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰেন চিত্তেন সহগতো সহজাতো সংসট্ঠো সম্পযুত্তো একুপ্পাদো একনিৰোধো একৱত্থুকো একাৰম্মণোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে…. ননু ন সমাপত্তেসিযো ন উপপত্তেসিযো ন দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰো, ন সমাপত্তেসিযেন চিত্তেন…পে… একাৰম্মণোতি? আমন্তা. হঞ্চি ন সমাপত্তেসিযো ন উপপত্তেসিযো…পে… একাৰম্মণো, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অৰূপৰাগো অৰূপধাতুং অনুসেতি, অৰূপধাতুপৰিযাপন্নো’’তি.

অৰূপৰাগো অৰূপধাতুং অনুসেতি, অৰূপধাতুপৰিযাপন্নোতি? আমন্তা. সদ্দৰাগো সদ্দধাতুং অনুসেতি, সদ্দধাতুপৰিযাপন্নোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অৰূপৰাগো অৰূপধাতুং অনুসেতি, অৰূপধাতুপৰিযাপন্নোতি? আমন্তা. গন্ধৰাগো…পে… ৰসৰাগো…পে… ফোট্ঠব্বৰাগো ফোট্ঠব্বধাতুং অনুসেতি, ফোট্ঠব্বধাতুপৰিযাপন্নোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

সদ্দৰাগো সদ্দধাতুং অনুসেতি, ন ৱত্তব্বং – ‘‘সদ্দধাতুপৰিযাপন্নো’’তি? আমন্তা. অৰূপৰাগো অৰূপধাতুং অনুসেতি, ন ৱত্তব্বং – ‘‘অৰূপধাতুপৰিযাপন্নো’’তি, ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… গন্ধৰাগো…পে… ৰসৰাগো…পে… ফোট্ঠব্বৰাগো ফোট্ঠব্বধাতুং অনুসেতি, ন ৱত্তব্বং – ‘‘ফোট্ঠব্বধাতুপৰিযাপন্নো’’তি? আমন্তা. অৰূপৰাগো অৰূপধাতুং অনুসেতি, ন ৱত্তব্বং – ‘‘অৰূপধাতুপৰিযাপন্নো’’তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৭০৫. ন ৱত্তব্বং – ‘‘ৰূপৰাগো ৰূপধাতুং অনুসেতি ৰূপধাতুপৰিযাপন্নো, অৰূপৰাগো অৰূপধাতুং অনুসেতি অৰূপধাতুপৰিযাপন্নো’’তি? আমন্তা. ননু কামৰাগো কামধাতুং অনুসেতি, কামধাতুপৰিযাপন্নোতি? আমন্তা. হঞ্চি কামৰাগো কামধাতুং অনুসেতি কামধাতুপৰিযাপন্নো, তেন ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘ৰূপৰাগো ৰূপধাতুং অনুসেতি ৰূপধাতুপৰিযাপন্নো, অৰূপৰাগো অৰূপধাতুং অনুসেতি অৰূপধাতুপৰিযাপন্নো’’তি.

পৰিযাপন্নকথা নিট্ঠিতা.

১৪. চুদ্দসমৱগ্গো

(১৪৩) ৮. অব্যাকতকথা

৭০৬. দিট্ঠিগতং অব্যাকতন্তি? আমন্তা. ৱিপাকাব্যাকতং কিৰিযাব্যাকতং ৰূপং নিব্বানং চক্খাযতনং…পে… ফোট্ঠব্বাযতনন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… দিট্ঠিগতং অব্যাকতন্তি? আমন্তা. দিট্ঠিগতসম্পযুত্তো ফস্সো অব্যাকতোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… দিট্ঠিগতং অব্যাকতন্তি? আমন্তা. দিট্ঠিগতসম্পযুত্তা ৱেদনা…পে… সঞ্ঞা…পে… চেতনা…পে… চিত্তং অব্যাকতন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

দিট্ঠিগতসম্পযুত্তো ফস্সো অকুসলোতি? আমন্তা. দিট্ঠিগতং অকুসলন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… দিট্ঠিগতসম্পযুত্তা ৱেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং অকুসলন্তি? আমন্তা. দিট্ঠিগতং অকুসলন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৭০৭. দিট্ঠিগতং অব্যাকতন্তি? আমন্তা. অফলং অৱিপাকন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… ননু সফলং সৱিপাকন্তি? আমন্তা. হঞ্চি সফলং সৱিপাকং, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘দিট্ঠিগতং অব্যাকত’’ন্তি.

দিট্ঠিগতং অব্যাকতন্তি? আমন্তা. ননু মিচ্ছাদিট্ঠিপৰমানি ৱজ্জানি [অঙ্গুত্তৰনিকাযে] ৱুত্তানি ভগৱতাতি? আমন্তা. হঞ্চি মিচ্ছাদিট্ঠিপৰমানি ৱজ্জানি ৱুত্তানি ভগৱতা, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘দিট্ঠিগতং অব্যাকত’’ন্তি.

দিট্ঠিগতং অব্যাকতন্তি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি খো, ৱচ্ছ, অকুসলা [অকুসলং (ম. নি. ২.১৯৪)], সম্মাদিট্ঠি কুসলা’’ [কুসলং (ম. নি. ২.১০৪)] তি [ম. নি. ২.১৯৪]! অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৱত্তব্বং – ‘‘দিট্ঠিগতং অব্যাকত’’ন্তি.

দিট্ঠিগতং অব্যাকতন্তি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিস্স খো অহং, পুণ্ণ, দ্ৱিন্নং গতীনং অঞ্ঞতৰং গতিং ৱদামি – নিৰযং ৱা তিৰচ্ছানযোনিং ৱা’’তি [ম. নি. ২.৭৯]! অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৱত্তব্বং – ‘‘দিট্ঠিগতং অব্যাকত’’ন্তি.

৭০৮. ন ৱত্তব্বং – ‘‘দিট্ঠিগতং অব্যাকত’’ন্তি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘‘সস্সতো লোকো’তি খো, ৱচ্ছ, অব্যাকতমেতং, ‘অসস্সতো লোকো’তি খো, ৱচ্ছ, অব্যাকতমেতং, ‘অন্তৱা লোকো’তি খো, ৱচ্ছ, অব্যাকতমেতং, ‘অনন্তৱা লোকো’তি খো, ৱচ্ছ…পে… ‘তং জীৱং তং সৰীৰ’ন্তি খো, ৱচ্ছ…পে… ‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’ন্তি খো, ৱচ্ছ…পে… ‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি খো, ৱচ্ছ…পে… ‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি খো, ৱচ্ছ…পে… ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি খো, ৱচ্ছ…পে… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি খো, ৱচ্ছ, অব্যাকতমেত’’ন্তি [সং. নি. ৪.৪১৬, থোকং পন ৱিসদিসং]! অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি দিট্ঠিগতং অব্যাকতন্তি.

দিট্ঠিগতং অব্যাকতন্তি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স, ভিক্খৱে, পুৰিসপুগ্গলস্স যঞ্চেৱ কাযকম্মং যথাদিট্ঠিসমত্তং সমাদিন্নং, যঞ্চ ৱচীকম্মং…পে… যঞ্চ মনোকম্মং, যা চ চেতনা, যা চ পত্থনা, যো চ পণিধি, যে চ সঙ্খাৰা, সব্বে তে ধম্মা অনিট্ঠায অকন্তায অমনাপায অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তী’’তি [অ. নি. ১.৩০৬]! অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৱত্তব্বং – ‘‘দিট্ঠিগতং অব্যাকত’’ন্তি.

অব্যাকতকথা নিট্ঠিতা.

১৪. চুদ্দসমৱগ্গো

(১৪৪) ৯. অপৰিযাপন্নকথা

৭০৯. দিট্ঠিগতং অপৰিযাপন্নন্তি? আমন্তা. মগ্গো ফলং নিব্বানং, সোতাপত্তিমগ্গো সোতাপত্তিফলং, সকদাগামিমগ্গো সকদাগামিফলং, অনাগামিমগ্গো অনাগামিফলং, অৰহত্তমগ্গো অৰহত্তফলং, সতিপট্ঠানং সম্মপ্পধানং ইদ্ধিপাদো ইন্দ্ৰিযং বলং বোজ্ঝঙ্গোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৭১০. ন ৱত্তব্বং – ‘‘দিট্ঠিগতং অপৰিযাপন্ন’’ন্তি? আমন্তা. পুথুজ্জনো ‘‘কামেসু ৱীতৰাগো’’তি ৱত্তব্বোতি? আমন্তা. ‘‘ৱিগতদিট্ঠিযো’’তি ৱত্তব্বোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে. তেন হি দিট্ঠিগতং অপৰিযাপন্নন্তি.

অপৰিযাপন্নকথা নিট্ঠিতা.

চুদ্দসমৱগ্গো.

তস্সুদ্দানং –

অকুসলমূলং পটিসন্দহতি কুসলমূলং, কুসলমূলং পটিসন্দহতি অকুসলমূলং, সড়াযতনং ছৱিঞ্ঞাণকাযা, অৰিযৰূপং মহাভূতানং উপাদায, স্ৱেৱ অনুসযো তং পৰিযুট্ঠানং, পৰিযুট্ঠানং চিত্তৱিপ্পযুত্তং, যথাধাতু তঞ্ঞেৱ অনুসেতি, দিট্ঠিগতং অব্যাকতং, দিট্ঠিগতং অপৰিযাপন্নন্তি.