৫. পঞ্চমৱগ্গো

(৪৩) ১. ৱিমুত্তিকথা

৪১৮. ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তন্তি? আমন্তা. যং কিঞ্চি ৱিমুত্তিঞাণং সব্বং তং ৱিমুত্তন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে…. ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তন্তি? আমন্তা. পচ্চৱেক্খণঞাণং ৱিমুত্তন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তন্তি? আমন্তা. গোত্ৰভুনো পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তন্তি? আমন্তা. সোতাপন্নস্স ঞাণং, সোতাপত্তিফলং পত্তস্স পটিলদ্ধস্স অধিগতস্স সচ্ছিকতস্স ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তন্তি? আমন্তা. সকদাগামিস্স ঞাণং, সকদাগামিফলং পত্তস্স পটিলদ্ধস্স অধিগতস্স সচ্ছিকতস্স ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তন্তি? আমন্তা. অনাগামিস্স ঞাণং, অনাগামিফলং পত্তস্স পটিলদ্ধস্স অধিগতস্স সচ্ছিকতস্স ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অৰহত্তসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তন্তি? আমন্তা. অৰহতো ঞাণং, অৰহত্তং পত্তস্স পটিলদ্ধস্স অধিগতস্স সচ্ছিকতস্স ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৪১৯. সোতাপত্তিফলসমঙ্গিস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তন্তি? আমন্তা. সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সকদাগামিফলসমঙ্গিস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তন্তি? আমন্তা. সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অনাগামিফলসমঙ্গিস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তন্তি? আমন্তা. অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অৰহত্তফলসমঙ্গিস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তন্তি? আমন্তা. অৰহত্তসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৪২০. সোতাপত্তিফলসমঙ্গিস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তং তঞ্চ ফলং পত্তস্স ঞাণন্তি? আমন্তা. সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তং তঞ্চ ফলং পত্তস্স ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সকদাগামিফলসমঙ্গিস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তং তঞ্চ ফলং পত্তস্স ঞাণন্তি? আমন্তা. সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তং তঞ্চ ফলং পত্তস্স ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অনাগামিফলসমঙ্গিস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তং তঞ্চ ফলং পত্তস্স ঞাণন্তি? আমন্তা. অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তং তঞ্চ ফলং পত্তস্স ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অৰহত্তফলসমঙ্গিস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তং তঞ্চ ফলং পত্তস্স ঞাণন্তি? আমন্তা. অৰহত্তসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তং তঞ্চ ফলং পত্তস্স ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

ৱিমুত্তিকথা নিট্ঠিতা.

৫. পঞ্চমৱগ্গো

(৪৪) ২. অসেখঞাণকথা

৪২১. সেখস্স অসেখং ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. সেখো অসেখং ধম্মং জানাতি পস্সতি, দিট্ঠং ৱিদিতং সচ্ছিকতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… ননু সেখো অসেখং ধম্মং ন জানাতি ন পস্সতি, অদিট্ঠং অৱিদিতং অসচ্ছিকতং ন উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, ন কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতীতি? আমন্তা. হঞ্চি সেখো অসেখং ধম্মং ন জানাতি ন পস্সতি, অদিট্ঠং অৱিদিতং অসচ্ছিকতং ন উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, ন কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘সেখস্স অসেখং ঞাণং অত্থী’’তি.

অসেখস্স অসেখং ঞাণং অত্থি, অসেখো অসেখং ধম্মং জানাতি পস্সতি, দিট্ঠং ৱিদিতং সচ্ছিকতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতীতি? আমন্তা. সেখস্স অসেখং ঞাণং অত্থি, সেখো অসেখং ধম্মং জানাতি পস্সতি, দিট্ঠং ৱিদিতং সচ্ছিকতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৪২২. সেখস্স অসেখং ঞাণং অত্থি, সেখো অসেখং ধম্মং ন জানাতি ন পস্সতি, অদিট্ঠং অৱিদিতং অসচ্ছিকতং ন উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, ন কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতীতি? আমন্তা. অসেখস্স অসেখং ঞাণং অত্থি, অসেখো অসেখং ধম্মং ন জানাতি ন পস্সতি, অদিট্ঠং অৱিদিতং অসচ্ছিকতং ন উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, ন কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

সেখস্স অসেখং ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. গোত্ৰভুনো পুগ্গলস্স সোতাপত্তিমগ্গে ঞাণং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স সোতাপত্তিফলে ঞাণং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সকদাগামিফল… অনাগামিফল… অৰহত্তসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স অৰহত্তে ঞাণং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৪২৩. ন ৱত্তব্বং – ‘‘সেখস্স অসেখং ঞাণং অত্থী’’তি? আমন্তা. ননু আযস্মা আনন্দো সেখো – ‘‘ভগৱা উড়াৰো’’তি জানাতি, ‘‘সাৰিপুত্তো থেৰো, মহামোগ্গল্লানো থেৰো উড়াৰো’’তি জানাতীতি? আমন্তা. হঞ্চি আযস্মা আনন্দো সেখো – ‘‘ভগৱা উড়াৰো’’তি জানাতি, ‘‘সাৰিপুত্তো থেৰো, মহামোগ্গল্লানো থেৰো উড়াৰো’’তি জানাতি, তেন ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘সেখস্স অসেখং ঞাণং অত্থী’’তি.

অসেখঞাণকথা নিট্ঠিতা.

৫. পঞ্চমৱগ্গো

(৪৫) ৩. ৱিপৰীতকথা

৪২৪. পথৱীকসিণং সমাপত্তিং [পথৱীকসিণসমাপত্তিং (সী. ক.)] সমাপন্নস্স ৱিপৰীতে ঞাণন্তি? আমন্তা. অনিচ্চে নিচ্চন্তি ৱিপৰিযেসোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… দুক্খে সুখন্তি…পে… অনত্তনি অত্তাতি…পে… অসুভে সুভন্তি ৱিপৰিযেসোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱিপৰীতে ঞাণন্তি? আমন্তা. অকুসলন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… ননু কুসলন্তি? আমন্তা. হঞ্চি কুসলং, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱিপৰীতে ঞাণ’’ন্তি.

অনিচ্চে নিচ্চন্তি ৱিপৰিযেসো, সো চ অকুসলোতি? আমন্তা. পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱিপৰীতে ঞাণং, তঞ্চ অকুসলন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… দুক্খে সুখন্তি…পে… অনত্তনি অত্তাতি…পে… অসুভে সুভন্তি ৱিপৰিযেসো, সো চ অকুসলোতি? আমন্তা. পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱিপৰীতে ঞাণং, তঞ্চ অকুসলন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৪২৫. পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱিপৰীতে ঞাণং, তঞ্চ অকুসলন্তি? আমন্তা. অনিচ্চে নিচ্চন্তি ৱিপৰিযেসো, সো চ কুসলোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱিপৰীতে ঞাণং, তঞ্চ অকুসলন্তি? আমন্তা. দুক্খে সুখন্তি…পে… অনত্তনি অত্তাতি…পে… অসুভে সুভন্তি ৱিপৰিযেসো, সো চ কুসলোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৪২৬. পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱিপৰীতে ঞাণন্তি? আমন্তা. অৰহা পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপজ্জেয্যাতি? আমন্তা. হঞ্চি অৰহা পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপজ্জেয্য, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱিপৰীতে ঞাণ’’ন্তি.

পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱিপৰীতে ঞাণং, অৰহা পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপজ্জেয্যাতি? আমন্তা. অত্থি অৰহতো ৱিপৰিযেসোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

অত্থি অৰহতো ৱিপৰিযেসোতি? আমন্তা. অত্থি অৰহতো সঞ্ঞাৱিপৰিযেসো চিত্তৱিপৰিযেসো দিট্ঠিৱিপৰিযেসোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

নত্থি অৰহতো সঞ্ঞাৱিপৰিযেসো চিত্তৱিপৰিযেসো দিট্ঠিৱিপৰিযেসোতি? আমন্তা. হঞ্চি নত্থি অৰহতো সঞ্ঞাৱিপৰিযেসো চিত্তৱিপৰিযেসো দিট্ঠিৱিপৰিযেসো, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অত্থি অৰহতো ৱিপৰিযেসো’’তি.

৪২৭. ন ৱত্তব্বং – পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱিপৰীতে ঞাণন্তি? আমন্তা. পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপজ্জন্তস্স সব্বেৱ পথৱীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে. তেন হি পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱিপৰীতে ঞাণন্তি.

পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱিপৰীতে ঞাণন্তি? আমন্তা. ননু পথৱী অত্থি, অত্থি চ কোচি পথৱিং পথৱিতো সমাপজ্জতীতি? আমন্তা. হঞ্চি পথৱী অত্থি, অত্থি চ কোচি পথৱিং পথৱিতো সমাপজ্জতি, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱিপৰীতে ঞাণ’’ন্তি.

পথৱী অত্থি, পথৱিং পথৱিতো সমাপজ্জন্তস্স ৱিপৰীতং হোতীতি? আমন্তা. নিব্বানং অত্থি, নিব্বানং নিব্বানতো সমাপজ্জন্তস্স ৱিপৰীতং হোতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… তেন হি ন ৱত্তব্বং – ‘‘পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱিপৰীতে ঞাণ’’ন্তি.

ৱিপৰীতকথা নিট্ঠিতা.

৫. পঞ্চমৱগ্গো

(৪৬) ৪. নিযামকথা

৪২৮. অনিযতস্স নিযামগমনায অত্থি ঞাণন্তি? আমন্তা. নিযতস্স অনিযামগমনায অত্থি ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

নিযতস্স অনিযামগমনায নত্থি ঞাণন্তি? আমন্তা. অনিযতস্স নিযামগমনায নত্থি ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

অনিযতস্স নিযামগমনায অত্থি ঞাণন্তি? আমন্তা. নিযতস্স নিযামগমনায অত্থি ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

নিযতস্স নিযামগমনায নত্থি ঞাণন্তি? আমন্তা. অনিযতস্স নিযামগমনায নত্থি ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

অনিযতস্স নিযামগমনায অত্থি ঞাণন্তি? আমন্তা. অনিযতস্স অনিযামগমনায অত্থি ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

অনিযতস্স অনিযামগমনায নত্থি ঞাণন্তি? আমন্তা. অনিযতস্স নিযামগমনায নত্থি ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৪২৯. অনিযতস্স নিযামগমনায অত্থি ঞাণন্তি? আমন্তা. অনিযতস্স নিযামগমনায অত্থি নিযামোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

অনিযতস্স নিযামগমনায অত্থি ঞাণন্তি? আমন্তা. অনিযতস্স নিযামগমনায অত্থি সতিপট্ঠানা… সম্মপ্পধানা… ইদ্ধিপাদা… ইন্দ্ৰিযা… বলা… বোজ্ঝঙ্গাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

অনিযতস্স নিযামগমনায নত্থি নিযামোতি? আমন্তা. হঞ্চি অনিযতস্স নিযামগমনায নত্থি নিযামো, নো ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অনিযতস্স নিযামগমনায অত্থি ঞাণ’’ন্তি.

অনিযতস্স নিযামগমনায নত্থি সতিপট্ঠানা…পে… বোজ্ঝঙ্গাতি? আমন্তা. হঞ্চি অনিযতস্স নিযামগমনায নত্থি বোজ্ঝঙ্গা, নো ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অনিযতস্স নিযামগমনায অত্থি ঞাণ’’ন্তি.

৪৩০. অনিযতস্স নিযামগমনায অত্থি ঞাণন্তি? আমন্তা. গোত্ৰভুনো পুগ্গলস্স সোতাপত্তিমগ্গে ঞাণং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স সোতাপত্তিফলে ঞাণং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে …পে… অৰহত্তসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স অৰহত্তে ঞাণং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৪৩১. ন ৱত্তব্বং – ‘‘অনিযতস্স নিযামগমনায অত্থি ঞাণ’’ন্তি? আমন্তা. ননু ভগৱা জানাতি – ‘‘অযং পুগ্গলো সম্মত্তনিযামং ওক্কমিস্সতি, ভব্বো অযং পুগ্গলো ধম্মং অভিসমেতু’’ন্তি? আমন্তা. হঞ্চি ভগৱা জানাতি – ‘‘অযং পুগ্গলো সম্মত্তনিযামং ওক্কমিস্সতি, ভব্বো অযং পুগ্গলো ধম্মং অভিসমেতুং,’’ তেন ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অনিযতস্স নিযামগমনায অত্থি ঞাণ’’ন্তি.

নিযামকথা নিট্ঠিতা.

৫. পঞ্চমৱগ্গো

(৪৭) ৫. পটিসম্ভিদাকথা

৪৩২. সব্বং ঞাণং পটিসম্ভিদাতি? আমন্তা. সম্মুতিঞাণং পটিসম্ভিদাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সম্মুতিঞাণং পটিসম্ভিদাতি? আমন্তা. যে কেচি সম্মুতিং জানন্তি, সব্বে তে পটিসম্ভিদাপত্তাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সব্বং ঞাণং পটিসম্ভিদাতি? আমন্তা. চেতোপৰিযাযে ঞাণং পটিসম্ভিদাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… চেতোপৰিযাযে ঞাণং পটিসম্ভিদাতি? আমন্তা. যে কেচি পৰচিত্তং জানন্তি, সব্বে তে পটিসম্ভিদাপত্তাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

সব্বং ঞাণং পটিসম্ভিদাতি? আমন্তা. সব্বা পঞ্ঞা পটিসম্ভিদাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সব্বা পঞ্ঞা পটিসম্ভিদাতি? আমন্তা. পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপন্নস্স অত্থি পঞ্ঞা, সা পঞ্ঞা পটিসম্ভিদাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… আপোকসিণং…পে… তেজোকসিণং…পে… ৱাযোকসিণং…পে… নীলকসিণং…পে… পীতকসিণং…পে… লোহিতকসিণং…পে… ওদাতকসিণং…পে… আকাসানঞ্চাযতনং…পে… ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং…পে… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স…পে… দানং দদন্তস্স…পে… চীৱৰং দদন্তস্স…পে… পিণ্ডপাতং দদন্তস্স…পে… সেনাসনং দদন্তস্স…পে… গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং দদন্তস্স অত্থি পঞ্ঞা, সা পঞ্ঞা পটিসম্ভিদাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৪৩৩. ন ৱত্তব্বং – ‘‘সব্বং ঞাণং পটিসম্ভিদা’’তি? আমন্তা. অত্থি লোকুত্তৰা পঞ্ঞা, সা পঞ্ঞা ন পটিসম্ভিদাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… তেন হি সব্বং ঞাণং পটিসম্ভিদাতি.

পটিসম্ভিদাকথা নিট্ঠিতা.

৫. পঞ্চমৱগ্গো

(৪৮) ৬. সম্মুতিঞাণকথা

৪৩৪. ন ৱত্তব্বং – ‘‘সম্মুতিঞাণং সচ্চাৰম্মণঞ্ঞেৱ ন অঞ্ঞাৰম্মণ’’ন্তি? আমন্তা. ননু পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপন্নস্স অত্থি ঞাণং, পথৱীকসিণঞ্চ সম্মুতিসচ্চম্হীতি? আমন্তা. হঞ্চি পথৱীকসিণং সমাপত্তিং সমাপন্নস্স অত্থি ঞাণং, পথৱীকসিণঞ্চ সম্মুতিসচ্চম্হি, তেন ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘সম্মুতিঞাণং সচ্চাৰম্মণঞ্ঞেৱ ন অঞ্ঞাৰম্মণ’’ন্তি.

ন ৱত্তব্বং – ‘‘সম্মুতিঞাণং সচ্চাৰম্মণঞ্ঞেৱ ন অঞ্ঞাৰম্মণ’’ন্তি? আমন্তা…পে… ননু আপোকসিণং…পে… তেজোকসিণং…পে… গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং দদন্তস্স অত্থি ঞাণং, গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰো চ সম্মুতিসচ্চম্হীতি? আমন্তা. হঞ্চি গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং দদন্তস্স অত্থি ঞাণং, গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰো চ সম্মুতিসচ্চম্হি, তেন ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘সম্মুতিঞাণং সচ্চাৰম্মণঞ্ঞেৱ ন অঞ্ঞাৰম্মণ’’ন্তি.

৪৩৫. সম্মুতিঞাণং সচ্চাৰম্মণঞ্ঞেৱ ন অঞ্ঞাৰম্মণন্তি? আমন্তা. তেন ঞাণেন দুক্খং পৰিজানাতি, সমুদযং পজহতি, নিৰোধং সচ্ছিকৰোতি, মগ্গং ভাৱেতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

সম্মুতিঞাণকথা নিট্ঠিতা.

৫. পঞ্চমৱগ্গো

(৪৯) ৭. চিত্তাৰম্মণকথা

৪৩৬. চেতোপৰিযাযে ঞাণং চিত্তাৰম্মণঞ্ঞেৱ ন অঞ্ঞাৰম্মণন্তি? আমন্তা. ননু অত্থি কোচি ‘‘সৰাগং চিত্তং সৰাগং চিত্ত’’ন্তি পজানাতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অত্থি কোচি ‘‘সৰাগং চিত্তং সৰাগং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘চেতোপৰিযাযে ঞাণং চিত্তাৰম্মণঞ্ঞেৱ ন অঞ্ঞাৰম্মণ’’ন্তি.

ননু অত্থি কোচি ৱীতৰাগং চিত্তং…পে… সদোসং চিত্তং… ৱীতদোসং চিত্তং… সমোহং চিত্তং… ৱীতমোহং চিত্তং… সংখিত্তং চিত্তং… ৱিক্খিত্তং চিত্তং… মহগ্গতং চিত্তং… অমহগ্গতং চিত্তং… সউত্তৰং চিত্তং… অনুত্তৰং চিত্তং… সমাহিতং চিত্তং… অসমাহিতং চিত্তং… ৱিমুত্তং চিত্তং…পে… অৱিমুত্তং চিত্তং ‘‘অৱিমুত্তং চিত্ত’’ন্তি পজানাতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অত্থি কোচি ‘‘অৱিমুত্তং চিত্তং অৱিমুত্তং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘চেতোপৰিযাযে ঞাণং চিত্তাৰম্মণঞ্ঞেৱ ন অঞ্ঞাৰম্মণ’’ন্তি.

৪৩৭. ফস্সাৰম্মণে ঞাণং ৱত্তব্বং – ‘‘চেতোপৰিযাযে ঞাণ’’ন্তি? আমন্তা. হঞ্চি ফস্সাৰম্মণে ঞাণং ৱত্তব্বং চেতোপৰিযাযে ঞাণং, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘চেতোপৰিযাযে ঞাণং চিত্তাৰম্মণঞ্ঞেৱ ন অঞ্ঞাৰম্মণ’’ন্তি. ৱেদনাৰম্মণে ঞাণং…পে… সঞ্ঞাৰম্মণে ঞাণং… চেতনাৰম্মণে ঞাণং… চিত্তাৰম্মণে ঞাণং… সদ্ধাৰম্মণে ঞাণং… ৱীৰিযাৰম্মণে ঞাণং… সতাৰম্মণে ঞাণং… সমাধাৰম্মণে ঞাণং… পঞ্ঞাৰম্মণে ঞাণং… ৰাগাৰম্মণে ঞাণং … দোসাৰম্মণে ঞাণং… মোহাৰম্মণে ঞাণং…পে… অনোত্তপ্পাৰম্মণে ঞাণং ৱত্তব্বং – ‘‘চেতোপৰিযাযে ঞাণ’’ন্তি? আমন্তা. হঞ্চি অনোত্তপ্পাৰম্মণে ঞাণং ৱত্তব্বং চেতোপৰিযাযে ঞাণং, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘চেতোপৰিযাযে ঞাণং চিত্তাৰম্মণঞ্ঞেৱ ন অঞ্ঞাৰম্মণ’’ন্তি.

ফস্সাৰম্মণে ঞাণং ন ৱত্তব্বং – ‘‘চেতোপৰিযাযে ঞাণ’’ন্তি? আমন্তা. ফস্সপৰিযাযে ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… ৱেদনাৰম্মণে ঞাণং…পে… সঞ্ঞাৰম্মণে ঞাণং…পে… অনোত্তপ্পাৰম্মণে ঞাণং ন ৱত্তব্বং – ‘‘চেতোপৰিযাযে ঞাণ’’ন্তি? আমন্তা. অনোত্তপ্পপৰিযাযে ঞাণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৪৩৮. ন ৱত্তব্বং – ‘‘চেতোপৰিযাযে ঞাণং চিত্তাৰম্মণঞ্ঞেৱ ন অঞ্ঞাৰম্মণ’’ন্তি? আমন্তা. ননু চেতোপৰিযাযে ঞাণন্তি? আমন্তা. হঞ্চি চেতোপৰিযাযে ঞাণং, তেন ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘চেতোপৰিযাযে ঞাণং চিত্তাৰম্মণঞ্ঞেৱ ন অঞ্ঞাৰম্মণ’’ন্তি.

চিত্তাৰম্মণকথা নিট্ঠিতা.

৫. পঞ্চমৱগ্গো

(৫০) ৮. অনাগতঞাণকথা

৪৩৯. অনাগতে ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতং মূলতো জানাতি, হেতুতো জানাতি, নিদানতো জানাতি, সম্ভৱতো জানাতি, পভৱতো জানাতি, সমুট্ঠানতো জানাতি, আহাৰতো জানাতি, আৰম্মণতো জানাতি, পচ্চযতো জানাতি, সমুদযতো জানাতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

অনাগতে ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতং হেতুপচ্চযতং জানাতি, আৰম্মণপচ্চযতং জানাতি, অধিপতিপচ্চযতং জানাতি, অনন্তৰপচ্চযতং জানাতি, সমনন্তৰপচ্চযতং জানাতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

অনাগতে ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. গোত্ৰভুনো পুগ্গলস্স সোতাপত্তিমগ্গে ঞাণং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে…. সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স সোতাপত্তিফলে ঞাণং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

সকদাগামি…পে… অনাগামি …পে… অৰহত্তসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স অৰহত্তে ঞাণং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৪৪০. ন ৱত্তব্বং – ‘‘অনাগতে ঞাণং অত্থী’’তি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘পাটলিপুত্তস্স খো, আনন্দ, তযো অন্তৰাযা ভৱিস্সন্তি – অগ্গিতো ৱা উদকতো ৱা মিথুভেদা ৱা’’তি [মহাৱ. ২৮৬; দী. নি. ২.১৫২; উদা. ৭৬]! অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অনাগতে ঞাণং অত্থীতি.

অনাগতঞাণকথা নিট্ঠিতা.

৫. পঞ্চমৱগ্গো

(৫১) ৯. পটুপ্পন্নকথা

৪৪১. পটুপ্পন্নে [পচ্চুপ্পন্নে (সী. স্যা.)] ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. তেন ঞাণেন তং ঞাণং জানাতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… তেন ঞাণেন তং ঞাণং জানাতীতি? আমন্তা. তেন ঞাণেন তং ঞাণং ‘‘ঞাণ’’ন্তি জানাতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… তেন ঞাণেন তং ঞাণং ‘‘ঞাণ’’ন্তি জানাতীতি? আমন্তা. তং ঞাণং তস্স ঞাণস্স আৰম্মণন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

তং ঞাণং তস্স ঞাণস্স আৰম্মণন্তি? আমন্তা. তেন ফস্সেন তং ফস্সং ফুসতি, তায ৱেদনায তং ৱেদনং ৱেদেতি, তায সঞ্ঞায তং সঞ্ঞং সঞ্জানাতি, তায চেতনায তং চেতনং চেতেতি, তেন চিত্তেন তং চিত্তং চিন্তেতি, তেন ৱিতক্কেন তং ৱিতক্কং ৱিতক্কেতি, তেন ৱিচাৰেন তং ৱিচাৰং ৱিচাৰেতি, তায পীতিযা তং পীতিং পিযাযতি, তায সতিযা তং সতিং সৰতি, তায পঞ্ঞায তং পঞ্ঞং পজানাতি, তেন খগ্গেন তং খগ্গং ছিন্দতি, তেন ফৰসুনা তং ফৰসুং তচ্ছতি, তায কুধাৰিযা তং কুধাৰিং তচ্ছতি, তায ৱাসিযা তং ৱাসিং তচ্ছতি, তায সূচিযা তং সূচিং সিব্বেতি, তেন অঙ্গুলগ্গেন তং অঙ্গুলগ্গং পৰামসতি, তেন নাসিকগ্গেন তং নাসিকগ্গং পৰামসতি, তেন মত্থকেন তং মত্থকং পৰামসতি, তেন গূথেন তং গূথং ধোৱতি, তেন মুত্তেন তং মুত্তং ধোৱতি, তেন খেড়েন তং খেড়ং ধোৱতি, তেন পুব্বেন তং পুব্বং ধোৱতি, তেন লোহিতেন তং লোহিতং ধোৱতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে …পে….

৪৪২. ন ৱত্তব্বং – ‘‘পটুপ্পন্নে ঞাণং অত্থী’’তি? আমন্তা. ননু সব্বসঙ্খাৰে অনিচ্চতো দিট্ঠে তম্পি ঞাণং অনিচ্চতো দিট্ঠং হোতীতি? আমন্তা. হঞ্চি সব্বসঙ্খাৰে অনিচ্চতো দিট্ঠে তম্পি ঞাণং অনিচ্চতো দিট্ঠং হোতি, তেন ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘পটুপ্পন্নে ঞাণং অত্থী’’তি.

পটুপ্পন্নঞাণকথা [পচ্চুপ্পন্নকথা (সী.)] নিট্ঠিতা.

৫. পঞ্চমৱগ্গো

(৫২) ১০. ফলঞাণকথা

৪৪৩. সাৱকস্স ফলে ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. সাৱকো ফলস্স কতং পঞ্ঞাপেতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্ব…পে….

সাৱকস্স ফলে ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. অত্থি সাৱকস্স ফলপৰোপৰিযত্তি ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তি পুগ্গলপৰোপৰিযত্তীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

সাৱকস্স ফলে ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. অত্থি সাৱকস্স খন্ধপঞ্ঞত্তি আযতনপঞ্ঞত্তি ধাতুপঞ্ঞত্তি সচ্চপঞ্ঞত্তি ইন্দ্ৰিযপঞ্ঞত্তি পুগ্গলপঞ্ঞত্তীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

সাৱকস্স ফলে ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. সাৱকো জিনো সত্থা সম্মাসম্বুদ্ধো সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৱী ধম্মস্সামী ধম্মপ্পটিসৰণোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

সাৱকস্স ফলে ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. সাৱকো অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা অসঞ্জাতস্স মগ্গস্স সঞ্জনেতা অনক্খাতস্স মগ্গস্স অক্খাতা মগ্গঞ্ঞূ মগ্গৱিদূ মগ্গকোৱিদোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৪৪৪. ন ৱত্তব্বং – ‘‘সাৱকস্স ফলে ঞাণং অত্থী’’তি? আমন্তা. সাৱকো অঞ্ঞাণীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… তেন হি সাৱকস্স ফলে ঞাণং অত্থীতি…পে….

ফলঞাণকথা নিট্ঠিতা.

পঞ্চমৱগ্গো.

তস্সুদ্দানং –

ৱিমুত্তিঞাণং ৱিমুত্তং, সেখস্স অসেখং ঞাণং, ৱিপৰীতে ঞাণং, অনিযতস্স নিযামগমনায অত্থি ঞাণং, সব্বং ঞাণং পটিসম্ভিদাতি, সম্মুতিঞাণং, চেতোপৰিযাযে ঞাণং, অনাগতে ঞাণং, পটুপ্পন্নে ঞাণং, সাৱকস্স ফলে ঞাণন্তি.

মহাপণ্ণাসকো.

তস্সাপি উদ্দানং –

সত্তুপলদ্ধিং, উপহৰতো, বলং, গিহিস্স অৰহা চ, ৱিমুত্তিপঞ্চমন্তি.