৫. সেসকসিণনিদ্দেসৱণ্ণনা
আপোকসিণকথাৱণ্ণনা
৯১. যথাৱিত্থাৰিতস্স অত্থস্স অতিদেসোপি ৱিত্থাৰট্ঠানেযেৱ তিট্ঠতীতি আহ ‘‘ৱিত্থাৰকথা হোতী’’তি. আপোকসিণন্তি আপোকসিণজ্ঝানং, আপোকসিণকম্মট্ঠানং ৱা. সব্বং ৱিত্থাৰেতব্বন্তি পথৱীকসিণকম্মট্ঠানে ৱুত্তনযেন ৱিত্থাৰেতব্বং. এত্তকম্পীতি ‘‘কতে ৱা অকতে ৱাতি সব্বং ৱিত্থাৰেতব্ব’’ন্তি এত্তকম্পি অৱত্ৱা. সামুদ্দিকেন লোণুদকেন ভৰিতো জলাসযো লোণী. নীলাদিৱণ্ণসঙ্কৰপৰিহৰণত্থং ‘‘সুদ্ধৱত্থেন গহিত’’ন্তি ৱুত্তং. অঞ্ঞন্তি ভূমিং সম্পত্তং. তথাৰূপন্তি যাদিসং আকাসজং উদকং, তাদিসং. তেনাহ ‘‘ৱিপ্পসন্নং অনাৱিল’’ন্তি, যং পন উদকন্তি সম্বন্ধো. ‘‘ন ৱণ্ণো পচ্চৱেক্খিতব্বো’’তিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং পথৱীকসিণকথাযং ৱুত্তমেৱ. লক্খণং পন ইধ পগ্ঘৰণলক্খণং ৱেদিতব্বং.
ৱুত্তনযেনেৱাতি পথৱীকসিণভাৱনাযং ৱুত্তনযেনেৱ. তৰঙ্গুট্ঠানাদি, ফেণমিস্সতাদি চ ইধ কসিণদোসো. সোতি যোগাৱচৰো. তস্সাতি পটিভাগনিমিত্তস্স.
তেজোকসিণকথাৱণ্ণনা
৯২. সিনিদ্ধানি সিনেহৱন্তানি. সাৰদাৰূনি ন ফেগ্গুদাৰূনি. জালায চিৰট্ঠিতত্থং সিনিদ্ধসাৰদাৰুগ্গহণং. ঘটিকং ঘটিকং কত্ৱাতি খন্ধসো কৰিত্ৱা. আলিম্পেত্ৱাতি জালেত্ৱা. ঘনজালাযাতি অৱিৰড়ৱসেন পৱত্তঅগ্গিজালাযং.
পতনসদিসন্তি পতমানসদিসং. অকতে গণ্হন্তস্সাতি ৱুত্তনযেন যথা কসিণমণ্ডলং পঞ্ঞাযতি, এৱং অনভিসঙ্খতে কেৱলে তেজস্মিং নিমিত্তং গণ্হন্তস্স.
ৱাযোকসিণকথাৱণ্ণনা
৯৩. ৱুত্তঞ্হেতন্তি এত্থ হি-সদ্দো হেতুঅত্থো, যস্মাতি অত্থো. তস্স ‘‘তস্মা’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. উচ্ছগ্গন্তি উচ্ছুখেত্তে যথাঠিতানং অগ্গং. এৰিতন্তি ৱাতেন চলিতং. সমেৰিতন্তি সব্বসো চলিতং. তস্মাতি যস্মা ‘‘ৱাযোকসিণং…পে… উপলক্খেতী’’তি এৱং ৱুত্তং অট্ঠকথাযং, তস্মা. সমসীসট্ঠিতন্তি উপৰি পত্তানং ৱসেন সমসীসং হুত্ৱা ঠিতং. ৱেড়ুং ৱা ৰুক্খং ৱাতি এত্থাপি ‘‘সমসীসং ঠিতং ঘনপত্তৱেড়ুং ৱা ঘনপত্তৰুক্খং ৱা’’তি আনেত্ৱা যোজেতব্বং. একঙ্গুলাদিপ্পমাণেসু কেসেসু ৰস্সভাৱতো, দীঘতৰেসু ওলম্বনতো, ৱিৰড়েসু অনুপ্পৱেসতো ৱাতপ্পহাৰো ন পঞ্ঞাযতীতি চতুৰঙ্গুলপ্পমাণগ্গহণং, ঘনগ্গহণঞ্চ কতং. এতস্মিং ঠানে পহৰতীতি সতিং ঠপেত্ৱাতি উচ্ছগ্গাদীনং পচলনাকাৰগ্গহণমুখেন তেসং পহাৰকে ৱাতসঙ্ঘাতে সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. তত্থ সতিং ঠপেত্ৱাতি তস্মিং কাযপদেসস্স সঙ্ঘট্টনৱসেন পৱত্তে ৱাযুপিণ্ডে সঙ্ঘট্টনাকাৰগ্গহণমুখেন সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. ‘‘উসুমৱট্টিসদিস’’ন্তি এতেন পুৰিমকসিণস্স ৱিয ইমস্সাপি নিমিত্তস্স সংৱিগ্গহতং দস্সেতি. ‘‘নিচ্চল’’ন্তি ইমিনা নিচ্চলভাৱোযেৱ উগ্গহনিমিত্ততো ইমস্স ৱিসেসোতি পটিভাগনিমিত্তস্সাপি উসুমৱট্টিসদিসতাৱ ৱিভাৱিতা হোতি.
নীলকসিণকথাৱণ্ণনা
৯৪. অঞ্জনৰাজিৱট্টাদি ৱণ্ণধাতুযা ৱা. তথাৰূপং মালাগচ্ছন্তি অৱিৰড়ৱিকসিতনীলৱণ্ণপুপ্ফসঞ্ছন্নং পুপ্ফগচ্ছং. ইতৰেনাতি অকতাধিকাৰেন. গিৰিকণ্ণিকগ্গহনেন নীলং গিৰিকণ্ণিকমাহ. কৰণ্ডপটলং সমুগ্গপিধানং. পত্তেহিযেৱাতি নীলুপ্পলাদীনং কেসৰৱণ্টানি অপনেত্ৱা কেৱলেহি পত্তেহিযেৱ. পূৰেতব্বন্তি নীলৱণ্ণং ৱত্থং গহেত্ৱা ভণ্ডিকং ৱিয বন্ধিত্ৱা যথা নীলমণ্ডলং হুত্ৱা পঞ্ঞাযতি, তথা চঙ্কোটকং ৱা কৰণ্ডপটলং ৱা পূৰেতব্বং. মুখৱট্টিযং ৱা অস্সাতি অস্স চঙ্কোটকস্স, কৰণ্ডপটলস্স ৱা মুখৱট্টিযং বন্ধিতব্বং. মণিতালৱণ্টং ইন্দনীলমণিমযং তালৱণ্টং.
পীতকসিণকথাৱণ্ণনা
৯৫. পীতকসিণে মালাগচ্ছন্তি ইক্কটাদিমালাগচ্ছং. হৰিতালং, মনোসিলা ৱা ধাতু. পত্তঙ্গপুপ্ফেহীতি পত্তঙ্গনামিকা পীতৱণ্ণপুপ্ফা একা গচ্ছজাতি, তস্স পুপ্ফেহি. আসনপূজন্তি চেতিযঙ্গণে কতং আসনপূজং. কণিকাৰপুপ্ফাদিনাতি আদি-সদ্দেন আকুলিকিঙ্কিৰাতপুপ্ফাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো.
লোহিতকসিণকথাৱণ্ণনা
৯৬. লোহিতমণি লোহিতঙ্গমণিআদি. লোহিতধাতু গেৰুকজাতিহিঙ্গুলিকাদি.
ওদাতকসিণকথাৱণ্ণনা
৯৭. ওদাতকসিণে মালাগচ্ছন্তি নন্দিযাৱত্তাদিমালাগচ্ছং. ধাতু কক্কটিমুত্তসেতিকাদি.
আলোককসিণকথাৱণ্ণনা
৯৮. তথা অসক্কোন্তেনাতি যথা সূৰিযালোকাদিৱসেন ওভাসনিমিত্তুপ্পাদনং ৱুত্তং, তস্স ওভাসমণ্ডলস্স ন চিৰট্ঠিতিতায তথা নিমিত্তুপ্পাদনং কাতুং অসক্কোন্তেন. ঘটমুখেন নিগ্গচ্ছনকওভাসস্স মহন্তভাৱতো ‘‘ঘটমুখং পিদহিত্ৱা’’তি ৱুত্তং. ভিত্তিমুখন্তি ভিত্তিঅভিমুখং. উট্ঠিতমণ্ডলসদিসন্তি ভিত্তিআদীসু উট্ঠিতপাকতিকআলোকমণ্ডলসদিসং. ঘনৱিপ্পসন্নং আলোকপুঞ্জসদিসন্তি ভগৱতো ব্যামপ্পভা ৱিয বহলো, ৱিপ্পসন্নো চ হুত্ৱা পুঞ্জভূতো আলোকো অত্থি চে, তংসদিসোতি অত্থো.
পৰিচ্ছিন্নাকাসকসিণকথাৱণ্ণনা
৯৯. ছিদ্দসদিসমেৱ হোতীতি যেহি ভিত্তিপৰিযন্তাদীহি পৰিচ্ছিন্নং, তং ছিদ্দং, তংসদিসং, তেনৱাকাৰেন উগ্গহনিমিত্তং উপট্ঠাতীতি অত্থো. ‘‘ৱড্ঢিযমানম্পি ন ৱড্ঢতী’’তি উগ্গহনিমিত্তস্স অৱড্ঢনীযতং দস্সেতুং ৱুত্তং. সব্বম্পি হি উগ্গহনিমিত্তং ৱড্ঢিযমানং ন ৱড্ঢতিযেৱ. সতিপি চ ৱড্ঢেতুকামতাযং ৱড্ঢনা ন সম্ভৱতি ভাৱনায পৰিদুব্বলত্তা. ভাৱনাৱসেন হি নিমিত্তৱড্ঢনা. পটিভাগনিমিত্তং পন তস্মিং উপ্পন্নে ভাৱনা থিৰাতি কত্ৱা ‘‘ৱড্ঢিযমানং ৱড্ঢতী’’তি ৱুত্তং.
কিঞ্চাপি পাড়িযং ‘‘পথৱীকসিণাদীনি ৰূপঝানাৰম্মণানি অট্ঠেৱ কসিণানি সৰূপতো আগতানি, ওদাতকসিণে পন আলোককসিণং, আকাসকসিণে চ পৰিচ্ছিন্নাকাসকসিণং অন্তোগধং কত্ৱা দেসনা কতা’’তি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘ইতি কসিণানি দসবলো, দস যানি অৱোচা’’তি. পকিণ্ণককথাপি ৱিঞ্ঞেয্যাতি পুব্বে ৱিয অসাধাৰণং তস্মিং তস্মিং কসিণে পটিনিযতমেৱ অত্থং অগ্গহেত্ৱা অসাধাৰণতো, সাধাৰণতো চ তত্থ তত্থ পকিণ্ণকং ৱিসটং অত্থং গহেত্ৱা পৱত্তা পকিণ্ণককথাপি ৱিজানিতব্বা.
পকিণ্ণককথাৱণ্ণনা
১০০. আদিভাৱোতি এত্থ আদি-সদ্দেন যস্স কস্সচি পথৱীপক্খিযস্স ৱত্থুনো নিম্মানাদিং সঙ্গণ্হাতি. ঠাননিসজ্জাদিকপ্পনং ৱাতি এত্থাপি ‘‘আকাসে ৱা উদকে ৱা’’তি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. পৰিত্তঅপ্পমাণনযেনাতি নীলাদিৱণ্ণং অনামসিত্ৱা পৰিত্তঅপ্পমাণনযেনেৱ. এৱমাদীনীতি আদি-সদ্দেন সৰীৰতো উদকধাৰানিম্মানাদিং সঙ্গণ্হাতি.
যদেৱ সো ইচ্ছতি তস্স ডহনসমত্থতাতি বহূসু কপ্পাসপিচুসাৰদাৰুআদীসু একজ্ঝং ৰাসিভূতেসু ঠিতেসু যং যদেৱ ইচ্ছতি, তস্স তস্সেৱ ডহনসমত্থতা. ইধ আদি-সদ্দেন অন্ধকাৰৱিধমনাদিং সঙ্গণ্হাতি.
ৱাযুগতিযা গমনং ৱাযুগতিগমনং, অতিসীঘগমনং. ইধ আদি-সদ্দেন যদিচ্ছিতদেসন্তৰং পাপুণনাদিং সঙ্গণ্হাতি.
সুৱণ্ণন্তি অধিমুচ্চনা সুৱণ্ণভাৱাধিট্ঠানং সেয্যথাপি আযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো (পাৰা. ৬১৯-৬২০) তিণণ্ডুপগপাসাদাদীনং. ৱুত্তনযেনাতি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণনযেন.
ৱণ্ণকসিণেসু তত্থ তত্থ আদি-সদ্দেন নীলোভাসনিম্মানাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. পথৱীপব্বতাদীতি আদি-সদ্দেন সমুদ্দাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো.
সব্বানেৱ দসপি কসিণানি. ইমং পভেদং লভন্তীতি ইমং ৱড্ঢনাদিৱিসেসং পাপুণন্তি. একোতি একচ্চো. সঞ্জানাতীতি ভাৱনাপঞ্ঞায সঞ্জানাতি. আদি-সদ্দেন ‘‘আপোকসিণ’’ন্তিআদিপাড়িং সঙ্গণ্হাতি.
উপৰিগগনতলাভিমুখং ‘‘পথৱীকসিণমেকো সঞ্জানাতী’’তি পাড়িপদানি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. তঞ্চ খো ৱড্ঢনৱসেন. তেনাহ ‘‘একচ্চো হি উদ্ধমেৱ কসিণং ৱড্ঢেতী’’তি. হেট্ঠাভূমিতলাভিমুখন্তিআদীসুপি এসেৱ নযো. পুব্বে ৱড্ঢনকালে পযোজনং অনপেক্খিত্ৱা ৱড্ঢেন্তানং ৱসেন ৱুত্তত্তা ইদানি ‘‘তেন তেন ৱা কাৰণেন এৱং পসাৰেতী’’তি আহ, কসিণং ৱড্ঢেতীতি অত্থো. যথা কিন্তি আহ ‘‘আলোকমিৱ দিব্বচক্খুনা ৰূপদস্সনকামো’’তি. উদ্ধঞ্চে ৰূপং দট্ঠুকামো উদ্ধং আলোকং পসাৰেতি, অধো চে ৰূপং দট্ঠুকামো অধো আলোকং পসাৰেতি, সমন্ততো চে ৰূপং দট্ঠুকামো সমন্ততো আলোকং পসাৰেতি, এৱমযং কসিণন্তি অত্থো.
একস্সাতি পথৱীকসিণাদীসু একেকস্স. অঞ্ঞভাৱানুপগমনত্থন্তি অঞ্ঞকসিণভাৱানুপগমনদীপনত্থং, ন অঞ্ঞং পথৱীআদি. ন হি উদকেন ঠিতট্ঠানে সসম্ভাৰপথৱী অত্থি. অঞ্ঞো কসিণসম্ভেদোতি আপোকসিণাদিনা সঙ্কৰো. সব্বত্থাতি সব্বেসু আপোকসিণাদীসু সেসকসিণেসু. একদেসে অট্ঠত্ৱা অনৱসেসেন ফৰণপ্পমাণস্স অগ্গহণতো ফৰণং অপ্পমাণং. তেনেৱ হি নেসং কসিণসমঞ্ঞা. তথা চাহ ‘‘তঞ্হী’’তিআদি. তত্থ চেতসা ফৰন্তোতি ভাৱনাচিত্তেন আলম্বনং কৰোন্তো. ভাৱনাচিত্তঞ্হি কসিণং পৰিত্তং ৱা ৱিপুলং ৱা একক্খণে সকলমেৱ মনসি কৰোতি, ন একদেসন্তি.
১০১. আনন্তৰিযকম্মসমঙ্গিনোতি পঞ্চসু আনন্তৰিযকম্মেসু যেন কেনচি সমন্নাগতা. নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিকাতি অহেতুকদিট্ঠি অকিৰিযদিট্ঠি নত্থিকদিট্ঠীতি তীসু মিচ্ছাদিট্ঠীসু যায কাযচি নিযতায মিচ্ছাদিট্ঠিযা সমন্নাগতা. উভতোব্যঞ্জনকপণ্ডকাতি উভতোব্যঞ্জনকা, পণ্ডকা চ. কামঞ্চেতে অহেতুকপটিসন্ধিকত্তা ৱিপাকাৱৰণেন সমন্নাগতা হোন্তি, তথাপি তিব্বকিলেসত্তা কিলেসাৱৰণেন সমন্নাগতা ৱুত্তা. অহেতুকদ্ৱিহেতুকপটিসন্ধিকাতি অহেতুকপটিসন্ধিকা, দ্ৱিহেতুকপটিসন্ধিকা চ. দুহেতুকপটিসন্ধিকানম্পি হি অৰিযমগ্গপটিৱেধো, ঝানপটিলাভো চ নত্থি, তস্মা তেপি ৱিপাকাৱৰণেন সমন্নাগতা এৱ.
অপচ্চনীকপটিপদাযন্তি মগ্গস্স অনুলোমপটিপদাযং সচ্চানুলোমিকাযং ৱিপস্সনাযং. অচ্ছন্দিকাতি ‘‘কত্তুকম্যতাছন্দৰহিতা’’তি সম্মোহৱিনোদনিযং ৱুত্তং, তম্পি নিব্বানাধিগমত্থমেৱ কত্তুকম্যতাছন্দং সন্ধায ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. উত্তৰকুৰুকাপি মনুস্সা মাৰাদযো ৱিয অচ্ছন্দিকট্ঠানং পৱিট্ঠা নিব্বুতিছন্দৰহিতত্তা. দুপ্পঞ্ঞাতি ভৱঙ্গপঞ্ঞায পৰিহীনা. ‘‘ভৱঙ্গপঞ্ঞায পৰিপুণ্ণাযপি যস্স ভৱঙ্গং লোকুত্তৰস্স পাদকং ন হোতি, সোপি দুপ্পঞ্ঞোযেৱা’’তি সম্মোহৱিনোদনিযং ৱুত্তং. যস্মিং হি ভৱঙ্গে ৱত্তমানে তংসন্ততিযং লোকুত্তৰং নিব্বত্ততি, তং তস্স পাদকং নাম হোতি.
কুসলেসু ধম্মেসূতি অনৱজ্জধম্মেসু, সুখৱিপাকধম্মেসু ৱা. ওক্কমিতুন্তি অধিগন্তুং. কসিণেযেৱাতি কসিণকম্মট্ঠানেযেৱ. এতেসন্তি কম্মাৱৰণসমন্নাগতাদীনং. তস্মাতি যস্মা এতে ৱিপাকন্তৰাযাদযো এৱং অত্থজানিকৰা, অনত্থহেতুভূতা চ, তস্মা. তিণ্ণমেৱ চেত্থ অন্তৰাযানং গহণং ইতৰস্স সপ্পটিকাৰত্তা, কম্মন্তৰাযপক্খিকত্তা ৱাতি দট্ঠব্বং. সপ্পুৰিসূপনিস্সযাদীহীতি আদি-সদ্দেন তজ্জং যোনিসোমনসিকাৰাদিং সঙ্গণ্হাতি. সদ্ধন্তি কম্মফলসদ্ধং, ৰতনত্তযসদ্ধঞ্চ. ছন্দন্তি ভাৱনানুযোগে তিব্বকত্তুকম্যতাসঙ্খাতং কুসলচ্ছন্দং. পঞ্ঞন্তি পাৰিহাৰিযপঞ্ঞং. ৱড্ঢেত্ৱাতি যথা ভাৱনা ইজ্ঝতি, তথা পৰিব্ৰূহেত্ৱা. যং পনেত্থ অত্থতো ন ৱিভত্তং, তং সুৱিঞ্ঞেয্যত্তা, হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা চ ন ৱিভত্তং.
সেসকসিণনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইতি পঞ্চমপৰিচ্ছেদৱণ্ণনা.