৬. অসুভকম্মট্ঠাননিদ্দেসৱণ্ণনা
উদ্ধুমাতকাদিপদত্থৱণ্ণনা
১০২. ‘‘অৱিঞ্ঞাণকাসুভেসূ’’তি ইদং উদ্ধুমাতকাদীনং সভাৱদস্সনৱসেন ৱুত্তং. তস্মা ভূতকথনমত্তং দট্ঠব্বং, ন সৱিঞ্ঞাণকঅসুভস্স অকম্মট্ঠানভাৱতো. তথা হি ৱক্খতি ‘‘ন কেৱলং মতসৰীৰ’’ন্তিআদি (ৱিসুদ্ধি. ১.১২২). উদ্ধং জীৱিতপৰিযাদানাতি জীৱিতক্খযতো উপৰি মৰণতো পৰং. সমুগ্গতেনাতি উট্ঠিতেন. উদ্ধুমাতত্তাতি উদ্ধং উদ্ধং ধুমাতত্তা সূনত্তা. উদ্ধুমাতমেৱ উদ্ধুমাতকন্তি ক-কাৰেন পদৱড্ঢনমাহ অনত্থন্তৰতো যথা ‘‘পীতকং লোহিতক’’ন্তি. পটিক্কূলত্তাতি জিগুচ্ছনীযত্তা. কুচ্ছিতং উদ্ধুমাতং উদ্ধুমাতকন্তি কুচ্ছনত্থে ৱা অযং ক-কাৰোতি দস্সেতুং ৱুত্তং যথা ‘‘পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতী’’তি (মহাৱ. ২৮৫; পৰি. ৩২৫; দী. নি. ২.১৪৯; অ. নি. ৫.২১৩). তথাৰূপস্সাতি ‘‘ভস্তা ৱিয ৱাযুনা’’তিআদিনা যথাৰূপং ৱুত্তং, তথাৰূপস্স.
সেতৰত্তেহি পৰিভিন্নং ৱিমিস্সিতং নীলং ৱিনীলং, পুৰিমৱণ্ণৱিপৰিণামভূতং ৱা নীলং ৱিনীলং.
পৰিভিন্নট্ঠানেসু কাককঙ্কাদীহি. ৱিস্সন্দমানপুব্বন্তি ৱিস্সৱন্তপুব্বং, তহং তহং পগ্ঘৰন্তপুব্বন্তি অত্থো.
অপধাৰিতন্তি ৱিৱটং উগ্ঘাটিতং. খিত্তন্তি ছড্ডিতং, সোণসিঙ্গালাদীহি ৱিসুং কত্ৱা খাদনেন সৰীৰসঙ্ঘাততো লুঞ্চিত্ৱা তহং তহং ছড্ডিতং. ৱিৱিধং খিত্তন্তি ৱিক্খিত্তং.
পুৰিমনযেনাতি ‘‘ৱিৱিধং খিত্ত’’ন্তিআদিনা পুব্বে ৱুত্তনযেন. সত্থেন হনিত্ৱাতি ৱেৰীহি খগ্গকৰৱালাদিনা সত্থেন পহৰিত্ৱা. ৱুত্তনযেনাতি ‘‘অঞ্ঞেন হত্থ’’ন্তিআদিনা পুব্বে ৱুত্তনযেন.
অব্ভন্তৰতো নিক্খমন্তেহি কিমীহি পগ্ঘৰন্তকিমিকুলং পুড়ৱকন্তি আহ ‘‘কিমিপৰিপুণ্ণস্সা’’তি.
উদ্ধুমাতকাদীনি আমকসুসানাদীসু ছড্ডিতাসুভানি. নিস্সাযাতি পটিচ্চ তানিপি আৰব্ভ. নিমিত্তানন্তি উগ্গহপটিভাগনিমিত্তানং. এতানেৱ উদ্ধুমাতকাদীনেৱ নামানি.
উদ্ধুমাতককম্মট্ঠানৱণ্ণনা
১০৩. ভাৱেতুকামেনাতি উপ্পাদেতুকামেন. তেনাতি আচৰিযেন. অস্সাতি যোগিনো. অসুভনিমিত্তত্থাযাতি অসুভনিমিত্তস্স উগ্গণ্হনত্থায, অসুভে ৱা উগ্গহনিমিত্তস্স অত্থায. গমনৱিধানন্তি গমনৱিধি. যেন ৱিধিনা গন্তব্বং, সো ৱিধি. উগ্গহনিমিত্তস্স উপ্পন্নকালতো পট্ঠায পথৱীকসিণে ৱুত্তং পটিপজ্জনৱিধিং সন্ধাযাহ ‘‘অপ্পনাৱিধানপৰিযোসান’’ন্তি.
১০৪. তাৱদেৱাতি সুতক্খণেযেৱ. অতিত্থেন পুণ্ণনদীআদিং পক্খন্দন্তেন ৱিয অনুপৱিসন্তেন ৱিয. কেদাৰকোটিযাতি কেদাৰমৰিযাদায. ৱিসভাগৰূপন্তি খেত্তৰক্খিকাদিৱিসভাগৱত্থুৰূপং. সৰীৰন্তি উদ্ধুমাতককড়েৱৰং. অধুনামতন্তি অচিৰমতং উদ্ধুমাতকভাৱং অপ্পত্তং. তক্কযতীতি সম্ভাৱেতি ভাৰিযং কত্ৱা ন মঞ্ঞতি.
১০৫. ৰূপসদ্দাদীতি এত্থ অমনুস্সানং ৰূপেহি, সীহব্যগ্ঘাদীনং সদ্দাদীহি, অমনুস্সানম্পি ৱা ৰূপসদ্দাদীহি. তথা সীহব্যগ্ঘাদীনন্তি যথাৰহং যোজেতব্বং. অনিট্ঠাৰম্মণাভিভূতস্সাতি ভেৰৱাদিভাৱেন অনিট্ঠেহি আৰম্মণেহি অভিভূতস্স অজ্ঝোত্থটস্স. ন পটিসণ্ঠাতীতি ৱিদাহৱসেন আসযে ন তিট্ঠতি, উচ্ছড্ডেতব্বং হোতীতি অত্থো. অঞ্ঞোতি অমনুস্সাদীনং ৱসেন ৱা অঞ্ঞথা ৱা ৱুত্তপ্পকাৰতো অঞ্ঞো আবাধো হোতি. সোতি সঙ্ঘত্থেৰো, অভিঞ্ঞাতভিক্খু ৱা. যস্সানেন আৰোচিতং, সো. কতকম্মাতি কতথেয্যকম্মা. অকতকম্মাতি থেয্যকম্মং কাতুকামা. কতকম্মা পন ইধাধিপ্পেতা. তস্মা তেতি কতকম্মা চোৰা. সহ ওড্ঢেনাতি সহোড্ঢং, থেনেত্ৱা গহিযমানভণ্ডেন সদ্ধিন্তি অত্থো. যজমানোতি যঞ্ঞং যজন্তো যঞ্ঞসামিকো. ‘‘অদ্ধা ইমায পটিপত্তিযা জৰামৰণতো মুচ্চিস্সামী’’তি পীতিসোমনস্সং উপ্পাদেত্ৱা.
এৱং গমনৱিধানং একদেসেন ৱত্ৱা ইদানি অট্ঠকথাসু আগতনযেন তং দস্সেতুং ‘‘অট্ঠকথাসু ৱুত্তেন ৱিধিনা’’তিআদিমাহ. তত্থ উগ্গণ্হন্তোতি উগ্গণ্হনহেতু. একোতি অযং এক-সদ্দো অসহাযত্থো, ন অঞ্ঞাদিঅত্থোতি ‘‘অদুতিযো’’তি ৱুত্তং. যথা ৱণ্ণাদিতো ৱৱত্থানং একংসতো সমুদিতমেৱ ইচ্ছিতব্বং সব্বত্থকভাৱতো, ন তথা সন্ধিআদিতোতি দস্সনত্থং ‘‘ৱণ্ণতোপী’’তিআদিনা ছসু ঠানেসু সম্পিণ্ডনত্থো পি-সদ্দো গহিতো. পুন একো অদুতিযোতিআদি গহিতনিমিত্তস্স যোগিনো নিৱত্তিত্ৱা ৱসনট্ঠানগমনং সন্ধায ৱুত্তং. তব্ভাগিযঞ্ঞেৱাতি তপ্পক্খিযংযেৱ অসুভনিমিত্তমনসিকাৰসহিতমেৱ. আসনং পঞ্ঞপেতীতি নিসজ্জং কপ্পেতি. যং পন ‘‘অসুভনিমিত্তদিসাভিমুখে ভূমিপ্পদেসে’’তি (ৱিসুদ্ধি. ১.১১৩) ৱক্খতি, তম্পি ইমমেৱত্থং সন্ধায ৱুত্তং. ন হি কেৱলেন দিসাভিমুখভাৱেন কিঞ্চি ইজ্ঝতি.
সমন্তা নিমিত্তুপলক্খণাতি উদ্ধুমাতকস্স সমন্তা পাসাণাদিনিমিত্তসল্লক্খণা. অসম্মোহত্থাতি উগ্গহনিমিত্তে উপট্ঠিতে উপ্পজ্জনকসম্মোহৱিগমত্থা. একাদসৱিধেনাতি ৱণ্ণাদিৱসেন একাদসৱিধেন. উপনিবন্ধনত্থোতি অসুভাৰম্মণে চিত্তং উপনেত্ৱা নিবন্ধনত্থো. ৱীথিসম্পটিপাদনত্থাতি কম্মট্ঠানৱীথিযা সম্মদেৱ পটিপাদনত্থা. পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু অধিগতং হোতীতি সম্বন্ধো.
১০৬. তস্মাতি যস্মা অসুভনিমিত্তস্স উগ্গণ্হনং অৰিযমগ্গপদট্ঠানস্স পঠমজ্ঝানস্স অধিগমুপাযো, যস্মা ৱা ‘‘অসুভনিমিত্তং উগ্গণ্হন্তো একো অদুতিযো গচ্ছতী’’তি ৱুত্তং, তস্মা. চিত্তসঞ্ঞত্তত্থাযাতি সৰীৰসভাৱসল্লক্খণেন, সংৱেগজননেন চ অত্তনো চিত্তস্স সঞ্ঞত্তিঅত্থং সঞ্ঞাপনত্থং. ‘‘চিত্তসঞ্ঞতত্থাযা’’তি ৱা পাঠো, কিলেসৱসেন অসংযতস্স চিত্তস্স সংযমনত্থং দমনত্থং, ন কম্মট্ঠানত্থন্তি অত্থো. কম্মট্ঠানসীসেনাতি কম্মট্ঠানেন সীসভূতেন, তং উত্তমঙ্গং পধানং কাৰণং কত্ৱা. মূলকম্মট্ঠানন্তি পকতিযা অত্তনা কালেন কালং পৰিহৰিযমানং বুদ্ধানুস্সতিআদিসব্বত্থককম্মট্ঠানং. ‘‘কম্মট্ঠানসীসেন গচ্ছামী’’তি তং অৱিস্সজ্জেত্ৱা. তেনাহ ‘‘তং মনসিকৰোন্তেনেৱা’’তি. সূপট্ঠিতভাৱসম্পাদনেনাতি মূলকম্মট্ঠানে সুট্ঠু উপট্ঠিতভাৱস্স সম্পাদনেন. এৱং হি সতি অসম্মুট্ঠা নাম হোতি. বহিদ্ধা পুথুত্তাৰম্মণে অপ্পৱত্তিত্ৱা কম্মট্ঠানেযেৱ পৱত্তমানং মানসং অবহিগতং নাম. তথাভূতেন চানেন ৰূপিন্দ্ৰিযানি অপ্পৱত্তকিচ্চানি কতানি হোন্তীতি আহ ‘‘মনচ্ছট্ঠানং…পে… গন্তব্ব’’ন্তি.
দ্ৱাৰং সল্লক্খেতব্বন্তি ৱিহাৰে পুৰত্থিমাদীসু দিসাসু অসুকদিসায ইদং দ্ৱাৰং, ততো এৱ তায দিসায সল্লক্খিতেন অসুকদ্ৱাৰেন নিক্খন্তোম্হীতি দ্ৱাৰং উপধাৰেতব্বং. ততোতি দ্ৱাৰসল্লক্খণতো পচ্ছা. যেন মগ্গেন গচ্ছতি সযং. নিমিত্তট্ঠানন্তি অসুভনিমিত্তস্স গণ্হনট্ঠানং. আহাৰং ছড্ডাপেয্যাতি ৱমনং কাৰাপেয্য. কণ্টকট্ঠানন্তি কণ্টকৱন্তং ঠানং.
১০৭. দিসা ৱৱত্থপেতব্বাতি সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিৱৰিতুং ‘‘একস্মিং হী’’তিআদি ৱুত্তং. খাযতীতি উপট্ঠাতি. কম্মনিযন্তি ভাৱনায কম্মক্খমং. উব্বাড়্হস্সাতি বাধিতস্স. ৱিধাৱতীতি নানাৰম্মণে ৱিসৰতি. উক্কম্মাতি উজুকং অনুৱাততো অপক্কম্ম. মতকড়েৱৰং পুথুজ্জনস্স যেভুয্যেন ভযতো উপট্ঠাতীতি আহ ‘‘অচ্চাসন্নে ভযমুপ্পজ্জতী’’তি. অনুপাদন্তি পাদসমীপং. যত্থ ঠিতস্স সুখেন ওলোকেতুং সক্কা, তং ওলোকেন্তস্স ফাসুকট্ঠানং.
১০৮. সমন্তাতি সমন্ততো. পুন সমন্তাতি সামন্তা সমীপে. কচ্ছকোতি কাড়কচ্ছকো, ‘‘পিলক্খো’’তিপি ৱদন্তি. কপীতনোতি পিপ্পলিৰুক্খো. সিন্দীতি খুদ্দকখজ্জুৰী. কৰমন্দাদযো পাকটা এৱ. সামাতি সামলতা. কাড়ৱল্লীতি কাড়ৱণ্ণা অপত্তিকা একা লতাজাতি. পূতিলতাতি জীৱনৱল্লি, যা ‘‘গলোচী’’তি ৱুচ্চতি.
১০৯. তং নিমিত্তকৰণাদি ইধেৱ যথাৱুত্তে পাসাণাদিনিমিত্তকৰণে এৱ অন্তোগধং পৰিযাপন্নং. সনিমিত্তং কৰোতীতি সহ নিমিত্তং কৰোতি, অসুভং পাসাণাদিনিমিত্তেন সহ কৰোতি ৱৱত্থপেতি. অথ ৱা অসুভনিমিত্তং, পাসাণাদিনিমিত্তঞ্চ সহ একজ্ঝং কৰোন্তো ৱৱত্থপেন্তো ‘‘সনিমিত্তং কৰোতী’’তি ৱুত্তো. সমানকালতাদীপকেন হি সহ-সদ্দেন অযং সমাসো যথা ‘‘সচক্কং দেহী’’তি. তযিদং নিমিত্তকৰণং অপৰাপৰং সল্লক্খণেন হোতি, ন একৱাৰমেৱাতি আহ ‘‘পুনপ্পুনং ৱৱত্থপেন্তো হি সনিমিত্তং কৰোতী’’তি. দ্ৱেতি পাসাণাসুভনিমিত্তানি. সমাসেত্ৱা সঙ্গহেত্ৱা একজ্ঝং কত্ৱা. সাৰম্মণন্তি অসুভাৰম্মণেন সদ্ধিং পাসাণাদিং সমানাৰম্মণং কৰোতি, সহ ৱা আৰম্মণং কৰোতি, একাৰম্মণং ৱিয উভযং আৰম্মণং কৰোতি, একজ্ঝং ৱিয চ অপৰাপৰং সল্লক্খেন্তো পাসাণাদিং, অসুভনিমিত্তঞ্চাতি দ্ৱযং আৰম্মণং কৰোতীতি অত্থো.
অত্তনিযোতি সকো. ৱণিতন্তি সূনং. সভাৱেন সৰসেনাতি উদ্ধুমাতকভাৱসঙ্খাতেন অত্তনো লক্খণেন, পৰেসং জিগুচ্ছুপ্পাদনসঙ্খাতেন অত্তনো কিচ্চেন চ, সভাৱো এৱ ৱা তথা নিপ্ফজ্জনতো ‘‘ৰসো’’তি ৱুত্তো.
১১০. ছব্বিধেন নিমিত্তং গহেতব্বন্তি ৱণ্ণাদিনা ছপ্পকাৰেন তাৱ উদ্ধুমাতকঅসুভনিমিত্তং গহেতব্বং. কেচি ‘‘কড়েৱৰস্স দীঘৰস্সাদিপ্পমাণেন সদ্ধিং সত্তৱিধেনা’’তি ৱদন্তি, তং অট্ঠকথাযং নত্থি. লিঙ্গতোতি এত্থ লিঙ্গং নাম ৱযো লিঙ্গং, ন থনমস্সুআদি ইত্থিপুৰিসলিঙ্গন্তি দস্সেন্তেন ‘‘ইত্থিলিঙ্গং ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. ঠিতস্স সত্তস্স ইদং সৰীৰন্তি সম্বন্ধো. উদ্ধুমাতকসণ্ঠানৱসেনেৱ, ন পাকতিকসণ্ঠানৱসেন. এতেন যদি তত্থ কোচি অনুদ্ধুমাতকভাৱপ্পত্তো পদেসো সিযা, সো ন গহেতব্বোতি দস্সেতি. ওড়াৰিকাৱযৱৱসেন ইদং সণ্ঠানৱৱত্থানং, ন সুখুমাৱযৱৱসেনাতি সীসসণ্ঠানাদিকং নৱৱিধমেৱ সণ্ঠানং গহিতং.
ইমিস্সা দিসাযাতি ইমিস্সা পুৰত্থিমায, দক্খিণপচ্ছিমউত্তৰায দিসায, অনুদিসায ৱা ঠিতোতি যোজনা. ইমস্মিং নাম ওকাসে হত্থাতি ইমস্মিং নাম ভূমিপ্পদেসে ইমস্স কড়েৱৰস্স হত্থা ঠিতাতি ৱৱত্থপেতব্বন্তি যোজনা.
অধো পাদতলেনাতিআদি নাভিযা হেট্ঠা অধো, ততো উদ্ধং উপৰীতি ইমস্স ৱৱত্থানস্স ৱসেন ৱুত্তং. হত্থপৰিচ্ছেদো হেট্ঠা অঙ্গুলিঅগ্গেন উপৰি অংসকূটসন্ধিনা তিৰিযং তচপৰিযন্তেন গহেতব্বো. এস নযো পাদপৰিচ্ছেদাদীসুপি. যত্তকং ৱা পন ঠানং গণ্হতীতি সচে সব্বং সৰীৰং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা গহেতুং ন সক্কোতি, পদেসো তস্স উদ্ধুমাতো, সো যত্তকং সৰীৰপ্পদেসং উদ্ধুমাতকৱসেন ঞাণেন পৰিগ্গণ্হাতি, তত্তকমেৱ যথাপৰিগ্গহিতমেৱ. ইদং ঈদিসন্তি ইদং হত্থাদিকং ঈদিসং এৱমাকাৰং. উদ্ধুমাতকন্তি যথাসভাৱতো পৰিচ্ছিন্দিতব্বং. ৱিসভাগে সৰীৰে আৰম্মণন্তি কম্মট্ঠানং পটিক্কূলাকাৰো ন উপট্ঠাতি ন খাযতি, সুভতো উপট্ঠহেয্য. তেনাহ ‘‘ৱিপ্ফন্দনস্সেৱ পচ্চযো হোতী’’তি, কিলেসপৰিপ্ফন্দনস্সেৱ নিমিত্তং হোতীতি অত্থো. উগ্ঘাটিতাপীতি উদ্ধুমাতভাৱপ্পত্তাপি, সব্বসো কুথিতসৰীৰাপীতি ৱা অত্থো. স্ৱাযমত্থো পঠমপাৰাজিকে (পাৰা. ৬৭ আদযো) ৱিনীতৱত্থূহি দীপেতব্বো.
১১১. আসেৱিতকম্মট্ঠানোতি অসুভকম্মট্ঠানে কতপৰিচযো. সোসানিকঙ্গাদীনং ৱসেন পৰিহতধুতঙ্গো. চতুধাতুৱৱত্থানৱসেন পৰিমদ্দিতমহাভূতো. সলক্খণতো ঞাণেন পৰিগ্গহিতসঙ্খাৰো. পচ্চযপৰিগ্গহৱসেন ৱৱত্থাপিতনামৰূপো. সলক্খণাৰম্মণিকৱিপস্সনায উক্কংসনেন সুঞ্ঞতানুপস্সনাবলেন উগ্ঘাটিতসত্তসঞ্ঞো. ৱিপস্সনায পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিসম্পাপনেন কতসমণধম্মো. ততো এৱ সব্বসো কুসলৱাসনায, কুসলভাৱনায চ পূৰণেন ৱাসিতৱাসনো ভাৱিতভাৱনো. ৱিৱট্টূপনিস্সযকুসলবীজেন সবীজো. ঞাণস্স পৰিপক্কভাৱেন ঞাণুত্তৰো. যথাৱুত্তায পটিপত্তিযা কিলেসানং তনুকৰণেন অপ্পকিলেসো. ওলোকিতোলোকিতট্ঠানেযেৱাতি উদ্ধুমাতকাদিঅসুভস্স যত্থ যত্থ ওলোকিতোলোকিতট্ঠানে এৱ, তাদিসস্স কালৱিসেসো, অসুভস্স পদেসৱিসেসো ৱা অপেক্খিতব্বো নত্থীতি অত্থো. নো চে এৱং উপট্ঠাতীতি এৱং যথাৱুত্তপুৰিসৱিসেসস্স ৱিয পটিভাগনিমিত্তং নো চে উপট্ঠাতি. এৱং ছব্বিধেনাতি এৱং ৱুত্তাকাৰেন ৱণ্ণাদিৱসেন ছব্বিধেন. পুনপীতি পি-সদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. তেন নিমিত্তগ্গহণৱিধিং সম্পিণ্ডেতি, ন পঞ্চৱিধতং. ছব্বিধেন হি পুব্বে নিমিত্তগ্গহণং ৱিহিতং.
১১২. অসীতিসতসন্ধিতোতি সব্বেপি সন্ধযো তদাপি অত্থেৱাতি দস্সনত্থং ৱত্ৱা উদ্ধুমাতভাৱেন যেভুয্যেন ন পঞ্ঞাযন্তি. যে পন পঞ্ঞাযন্তি, তে ৱৱত্থপেতব্বাতি দস্সেতুং ‘‘উদ্ধুমাতকে পনা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ তযো দক্খিণহত্থসন্ধীতি অংসকপ্পৰমণিবন্ধানং ৱসেন তযো দক্খিণহত্থসন্ধযো. তথা ৱামহত্থসন্ধযো. কটিজণ্ণুগোপ্ফকানং ৱসেন তযো দক্খিণপাদসন্ধযো. তথা ৱামপাদসন্ধযো. একো কটিসন্ধীতি কটিযা সদ্ধিং পিট্ঠিকণ্টকসন্ধিং সন্ধায ৱদতি. হত্থন্তৰন্তি দক্খিণহত্থদক্খিণপস্সানং, ৱামহত্থৱামপস্সানঞ্চ অন্তৰং ৱিৱৰং. পাদন্তৰন্তি উভিন্নং পাদানং ৱেমজ্ঝং. উদৰন্তৰন্তি নাভিট্ঠানসঞ্ঞিতং কুচ্ছিৱেমজ্ঝং, উদৰস্স ৱা অব্ভন্তৰং. কণ্ণন্তৰন্তি কণ্ণছিদ্দং. ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো, তেন নাসচ্ছিদ্দাদীনম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. অক্খীনং, মুখস্স চ ৱসেনাপি ৱিৱৰং লব্ভতেৱাতি দস্সেতুং ‘‘অক্খীনম্পী’’তিআদি ৱুত্তং. সমন্ততোতি এৱং সন্ধিআদিতো উদ্ধুমাতকং ৱৱত্থপেন্তস্স চে নিমিত্তং উপতিট্ঠতি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে, সমন্ততো ৱৱত্থপেতব্বন্তি ৱৱত্থাপনৱিধিং দস্সেতুং ‘‘সকলসৰীৰে’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ঞাণং চাৰেত্ৱাতি সব্বত্থকমেৱ সৰীৰং আৱজ্জেত্ৱা তত্থ পটিক্কূলাকাৰসহিতং উদ্ধুমাতকভাৱং আৰব্ভ নিৰন্তৰং ভাৱনাঞাণং পৱত্তেত্ৱা. যং ঠানন্তি এৱং পন ঞাণং চাৰেন্তস্স তস্মিং সৰীৰে যো পদেসো ৱিভূতো হুত্ৱা উদ্ধুমাতকাকাৰেন ৱিভূতভাৱেন উপট্ঠাতি. উদৰপৰিযোসানং উপৰিমসৰীৰং.
ৱিনিচ্ছযকথাৱণ্ণনা
১১৩. ৱিনিচ্ছযকথাতি ৱিনিচ্ছযসহিতা অত্থৱণ্ণনা. যথাৱুত্তনিমিত্তগ্গাহৱসেনাতি ৱণ্ণাদিতো, সন্ধিআদিতো চ ৱুত্তপ্পকাৰউদ্ধুমাতকনিমিত্তগ্গহণৱসেন. সুট্ঠু নিমিত্তং গণ্হিতব্বন্তি যথা উগ্গহনিমিত্তং উপট্ঠহতি, এৱং সম্মদেৱ অসুভনিমিত্তং গহেতব্বং. ইদানি তমেৱ নিমিত্তস্স সুট্ঠু গহণাকাৰং উপদিসন্তো ‘‘সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৱা’’তিআদিমাহ. তত্থ এৱং পুনপ্পুনং কৰোন্তেনাতি যথা ‘‘ইমায পটিপদায জৰামৰণতো মুচ্চিস্সামী’’তি সঞ্জাতাদৰেন সতিসম্পজঞ্ঞঞ্চ সুট্ঠু উপট্ঠপেত্ৱা উদ্ধুমাতকঅসুভং পঠমং আৱজ্জিতং, এৱং পুনপ্পুনং তত্থ আৱজ্জনং কৰোন্তেন. সাধুকং উপধাৰেতব্বঞ্চেৱ ৱৱত্থপেতব্বঞ্চাতি সক্কচ্চং সতিযা সল্লক্খেতব্বঞ্চেৱ পঞ্ঞায নিচ্ছেতব্বঞ্চ. সতি হি ‘‘ধাৰণা’’তি নিদ্দিট্ঠা, ধাৰণঞ্চেত্থ সল্লক্খণং. পঞ্ঞা ‘‘পৱিচযো’’তি (ধ. স. ১৬) নিদ্দিট্ঠা, পৱিচযো চেত্থ নিচ্ছযোতি. অথ ৱা উপধাৰেতব্বন্তি সতিপুব্বঙ্গমায পঞ্ঞায উপলক্খেতব্বং. ন হি কদাচি সতিৰহিতা পঞ্ঞা অত্থি. ৱৱত্থপেতব্বন্তি পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমায সতিযা নিচ্ছিনিতব্বং. পঞ্ঞাসহিতা এৱ হি সতি ইধাধিপ্পেতা, ন তব্বিৰহিতা. অদ্ধক্খিঅপঙ্গাদিৱসেনাপি ওলোকনং অত্থীতি ‘‘উম্মীলেত্ৱা ওলোকেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. তেন পৰিব্যত্তমেৱ ওলোকনং দস্সেতি. এৱং পুনপ্পুনং কৰোন্তস্সাতি ৱুত্তপ্পকাৰেন চক্খুং উম্মীলেত্ৱা ওলোকনং, নিম্মীলেত্ৱা আৱজ্জনঞ্চ অপৰাপৰং অনেকৱাৰং কৰোন্তস্স. উগ্গহনিমিত্তন্তি উদ্ধুমাতকে উগ্গণ্হননিমিত্তং. সুগ্গহিতন্তি সুট্ঠু গহিতং. যথা ন ৱিনস্সতি ন পমুট্ঠং হোতি, এৱং গহিতং. একসদিসন্তি সমানসদিসং. সমানত্থো হি অযং এক-সদ্দো, যথা ‘‘অৰিযৱিনযেতি ৱা, সপ্পুৰিসৱিনযেতি ৱা, এসেসে একে একট্ঠে সমে সমভাগে তজ্জাতে তঞ্ঞে ৱা’’তি.
আগমনকালেতি ৱিহাৰতো সুসানং উদ্দিস্স আগমনকালে. ৱুত্তনযেনেৱাতি অতিদেসৱসেন দীপিতম্পি অত্থং ‘‘এককেনা’’তিআদিনা সৰূপতো দস্সেতি. তত্থ তদেৱ কম্মট্ঠানন্তি উদ্ধুমাতককম্মট্ঠানং. মূলকম্মট্ঠানন্তি একে, তদযুত্তং. উপট্ঠিতনিমিত্তং হি কম্মট্ঠানং ৱিস্সজ্জেত্ৱা কম্মট্ঠানন্তৰমনসিকাৰো ৰঞ্ঞো ৰজ্জং ছড্ডেত্ৱা ৱিদেসগমনং ৱিযাতি. আগতেনাতি অত্তনো ৱসনট্ঠানং আগতেন.
১১৪. অৱেলাযন্তি সঞ্ঝাৱেলাদিঅযুত্তৱেলাযং. বীভচ্ছন্তি ৱিৰূপং. ভেৰৱাৰম্মণন্তি ৱেতাড়সদিসং ভযানকং ৱিসযং. ৱিক্খিত্তচিত্তোতি ভীৰুকপুৰিসো ৱিয পিসাচাদিং দিস্ৱা চিত্তৱিক্খেপং পত্তো. উম্মত্তকো ৱিযাতি যক্খুম্মত্তকো ৱিয একচ্চো হোতি. ঝানৱিব্ভন্তকোতি ঝানতো ৱিচ্চুতকো সীলৱিব্ভন্তকমন্তৱিব্ভন্তকা ৱিয. সন্থম্ভেত্ৱাতি উপ্পন্নপৰিত্তাসৱূপসমনেন ৱিগতকম্পতায নিচ্চলো হুত্ৱা. সতিং সূপট্ঠিতন্তিআদি সন্থম্ভনস্স উপাযদস্সনং. মতসৰীৰং উট্ঠহিত্ৱা অনুবন্ধনকং নাম নত্থি অসতি তাদিসে মন্তপ্পযোগে. সোপি উদ্ধুমাতকাদিভাৱমপ্পত্তে অৱিনট্ঠৰূপে এৱ ইজ্ঝতি, তথা দেৱতাধিগ্গহো, ন এৱৰূপেতি অধিপ্পাযো. সঞ্ঞজোতি ভাৱনাপৰিকপ্পসঞ্ঞায জাতো. ততো এৱ সঞ্ঞাসম্ভৱো সঞ্ঞামত্তসমুট্ঠানো. তাসং ৱিনোদেত্ৱাতি নিমিত্তুপট্ঠাননিমিত্তং উপ্পন্নচিত্তসন্তাসং ৱুত্তপ্পকাৰেন ৱিনোদেত্ৱা ৱূপসমেত্ৱা. ‘‘ইদানি তৱ পৰিস্সমো সপ্ফলো জাতো’’তি হাসং পীতিং পমোদনং উপ্পাদেত্ৱা. চিত্তং সঞ্চৰাপেতব্বন্তি ভাৱনাচিত্তং পৱত্তেতব্বং মনসিকাতব্বং.
নিমিত্তগ্গাহন্তি নিমিত্তস্স উগ্গণ্হনং, উগ্গহনিমিত্তং. সম্পাদেন্তোতি সাধেন্তো নিপ্ফাদেন্তো. কম্মট্ঠানং উপনিবন্ধতীতি ভাৱনং যথাৱুত্তে নিমিত্তে উপনেন্তো নিবন্ধতি. যোগকম্মং হি যোগিনো সুখৱিসেসানং কাৰণভাৱতো ‘‘কম্মট্ঠান’’ন্তি অধিপ্পেতং, যোগকম্মস্স ৱা পৱত্তিট্ঠানতায যথাউপট্ঠিতনিমিত্তং কম্মট্ঠানং, তং ভাৱনাচিত্তে উপনিবন্ধতি. তং পনস্স উপনিবন্ধনং সন্ধায চিত্তং সঞ্চৰাপেতব্বং. এৱং ‘‘ৱিসেসমধিগচ্ছতী’’তি ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘তস্স হী’’তিআদিমাহ. তত্থ তস্সাতি যোগিনো, তস্স ৱা উদ্ধুমাতকাসুভস্স. মানসং চাৰেন্তস্সাতি ভাৱনাচিত্তং অপৰাপৰং পৱত্তেন্তস্স, উগ্গহনিমিত্তং পুনপ্পুনং মনসি কৰোন্তস্সাতি অত্থো.
১১৫. ‘‘ৱীথিসম্পটিপাদনত্থা’’তি পদস্স ‘‘কম্মট্ঠানৱীথিযা সম্পটিপাদনত্থা’’তি অত্থং ৱত্ৱা তং পন কম্মট্ঠানৱীথিং, তস্সা চ সম্পটিপাদনৱিধিং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং ‘‘সচে হী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ কতিমীতি পক্খস্স কতমী, কিং দুতিযা, ততিযাদীসু ৱা অঞ্ঞতৰাতি অত্থো. তুণ্হীভূতেন গন্তুং ন ৱট্টতি পুচ্ছন্তানং চিত্তস্স অঞ্ঞথত্তপৰিহৰণত্থং. অপ্পসন্নানঞ্হি পসাদায, পসন্নানঞ্চ ভিয্যোভাৱায সাসনসম্পটিপত্তি. নস্সতীতি ন দিস্সতি, ন উপট্ঠাতীতি অত্থো. ‘‘আগন্তুকপটিসন্থাৰো কাতব্বো’’তি ইমিনা আগন্তুকৱত্তং একদেসেন দস্সিতন্তি ‘‘অৱসেসানিপী’’তি ৱত্ৱা আগন্তুকৱত্তং পৰিপুণ্ণং গহেতুং পুন আগন্তুকগ্গহণং কতং. গমিকৱত্তাদীনীতি আদি-সদ্দেন আৱাসিকঅনুমোদনপিণ্ডচাৰিকঅনুমোদনপিণ্ডচাৰিকআৰঞ্ঞিকসেনাসনৱচ্চকুটিৱত্তাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ৱত্তক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ৩৫৬) হি আগতানি মহাৱত্তানি ইধ ‘‘খন্ধকৱত্তানী’’তি ৱুত্তানি. তজ্জনীযকম্মকতাদিকালে পন পাৰিৱাসিকাদিকালে চ চৰিতব্বানি ইমস্স ভিক্খুনো অসম্ভৱতো ইধ নাধিপ্পেতানি. নিমিত্তং ৱা অন্তৰধাযতীতি সুসানে ঠিতং অসুভনিমিত্তং উদ্ধুমাতকভাৱাপগমেন অন্তৰধাযতি. তেনাহ ‘‘উদ্ধুমাতক’’ন্তিআদি. তস্মাতি তেন কাৰণেন, ইমস্স কম্মট্ঠানস্স দুল্লভত্তাতি অত্থো. নিসীদিত্ৱা পচ্চৱেক্খিতব্বোতি সম্বন্ধো.
নিমিত্তং গহেতুং গমনে ৱিয নিমিত্তং গহেত্ৱা নিৱত্তনেপি যথাসল্লক্খিতদিসাদিপচ্চৱেক্খণং যাৱ নিমিত্তৱিনাসা পৱত্তিতকিৰিযায অৱিচ্ছেদেন উপধাৰণত্থং. সতি হি তস্স নিৰন্তৰূপধাৰণে ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা নিসিন্নকালে কম্মট্ঠানস্স উপট্ঠিতাকাৰো সমথনিমিত্তস্স গহণে চিত্তস্স সমাহিতাকাৰো ৱিয পাকটো হুত্ৱা উপতিট্ঠেয্যাতি. তেনাহ ‘‘তস্সেৱং…পে… ৱীথিং পটিপজ্জতী’’তি. পুৰিমাকাৰেন নিমিত্তস্স পাকটভাৱেন উপট্ঠিতত্তা পুৰিমাকাৰেনেৱ কম্মট্ঠানমনসিকাৰো ভাৱনাৱীথিং পটিপজ্জতি.
১১৬. উদ্ধুমাতকং নাম অতিৱিয অসুচিদুগ্গন্ধজেগুচ্ছপটিক্কূলং বীভচ্ছং ভযানকঞ্চ, এৱৰূপে আৰম্মণে ভাৱনমনুযুঞ্জন্তস্স এৱং আবদ্ধপৰিকম্মস্স থিৰীভূতস্সেৱ যোগিনো অধিপ্পাযো সমিজ্ঝতীতি দস্সেতুং ‘‘আনিসংসদস্সাৱী’’তিআদি ৱুত্তং. এৱন্তি এৱমেৱ ৱুত্তপ্পকাৰেনেৱ আনিসংসদস্সাৱিনা. তং ৰক্খেয্যাতি ‘‘অদ্ধা ইমিনা সুখং জীৱিস্সামী’’তি অত্তনো জীৱিতং ৱিয তং মণিৰতনং ৰক্খেয্য. চতুধাতুকম্মট্ঠানিকোতিআদি নেসং কম্মট্ঠানানং সুলভতাদস্সনং. তত্থ চতুধাতুকম্মট্ঠানিকোতি চতুধাতুকম্মট্ঠানং ৱা তত্থ ৱা নিযুত্তো, চতুধাতুকম্মট্ঠানং ৱা পৰিহৰন্তো. ইতৰানীতি ৱুত্তাৱসিট্ঠানি অনুস্সতিব্ৰহ্মৱিহাৰাদীনি. তং নিমিত্তন্তি তং যথালদ্ধং উগ্গহনিমিত্তং. ‘‘ৰক্খিতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা ৰক্খণৱিধিং পুন দস্সেতুং ‘‘ৰত্তিট্ঠানে’’তিআদি ৱুত্তং.
১১৭. নানা কৰীযতি এতেনাতি নানাকৰণং, ভেদো. বীভচ্ছং ভেৰৱদস্সনং হুত্ৱা উপট্ঠাতি মনসিকাৰস্স অনুড়াৰতায, অনুপসন্ততায চ আৰম্মণস্স. তব্বিপৰিযাযতো ‘‘পটিভাগনিমিত্তং থূলঙ্গপচ্চঙ্গপুৰিসো ৱিয উপট্ঠাতী’’তি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. বহিদ্ধাতি গোচৰজ্ঝত্ততো বহিদ্ধা. কামানং অমনসিকাৰাতি অসুভভাৱনানুভাৱেন কামসঞ্ঞায দূৰসমুস্সাৰিতত্তা কামগুণে আৰব্ভ মনসিকাৰস্সেৱ অভাৱা. অমনসিকাৰাতি ৱা মনসিকাৰপটিপক্খহেতু. যায হি কামসঞ্ঞায ৱসেন সত্তা কামে মনসি কৰোন্তি, তস্সা পটিপক্খভূতা অসুভসঞ্ঞা কামানং অমনসিকাৰো, তন্নিমিত্তন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘ৱিক্খম্ভনৱসেন কামচ্ছন্দো পহীযতী’’তি. পটিভাগনিমিত্তাৰম্মণায হি অসুভসঞ্ঞায সদ্ধিং বলপ্পত্তো সমাধি উপ্পজ্জমানোৱ কামচ্ছন্দং ৱিক্খম্ভেতি, অনুৰোধমূলকো আঘাতো মূলকাৰণে ৱিক্খম্ভিতে ৱিক্খম্ভিতোযেৱ হোতীতি আহ ‘‘অনুনয…পে… পহীযতী’’তি. ন হি কদাচি পহীনানুনযস্স ব্যাপাদো সম্ভৱতি. যথাৱুত্তঅসুভসঞ্ঞাসহগতা হি পীতি সাতিসযা পৱত্তমানাৱ ব্যাপাদং ৱিক্খম্ভেন্তী পৱত্ততি. তথা আৰদ্ধৱীৰিযতাযাতি যথা উপচাৰজ্ঝানং উপ্পজ্জতি, তথা কম্মট্ঠানমনসিকাৰৱসেন পগ্গহিতৱীৰিযতায. ৱীৰিযঞ্হি পগ্গণ্হন্তস্স সম্মাসঙ্কপ্পো মিচ্ছাসঙ্কপ্পং ৱিয সৱিপ্ফাৰতায থিনমিদ্ধং ৱিক্খম্ভেন্তমেৱ উপ্পজ্জতি.
ৱিপ্পটিসাৰো পচ্ছানুতাপো, তপ্পটিপক্খতো অৱিপ্পটিসাৰো দৰথপৰিড়াহাভাৱেন চিত্তস্স নিব্বুততা. তস্স অৱিপ্পটিসাৰস্স পচ্চযভূতং সীলং, তংসহগতা তদুপনিস্সযা চ পীতিপস্সদ্ধিসুখাদযো সভাৱতো, হেতুতো চ সন্তসভাৱা, তেসং অনুযুঞ্জনেন অৱূপসন্তসভাৱং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীযতীতি আহ ‘‘অৱিপ্পটিসাৰকৰসন্তধম্মানুযোগৱসেন উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীযতী’’তি. ভাৱনায হি পুব্বেনাপৰং ৱিসেসং আৱহন্তিযা যং সাতিসযং সুখং লব্ভতি, তং অনুপসন্তসভাৱং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং ৱিক্খম্ভেন্তমেৱ উপ্পজ্জতি. অধিগতৱিসেসস্সাতি যথাধিগতস্স ভাৱনাৱিসেসস্স. পচ্চক্খতাযাতি পটিপজ্জন্তস্স যোগিনো পচ্চক্খভাৱতো ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ৱত সো ভগৱা, যো এৱৰূপিং সম্মাপটিপত্তিং দেসেতী’’তি পটিপত্তিদেসকে সত্থৰি. পটিপত্তিযন্তি পটিপজ্জমানজ্ঝানপটিপত্তিযং. পটিপত্তিফলেতি তায সাধেতব্বে লোকিযলোকুত্তৰফলে. ৱিচিকিচ্ছা পহীযতি ধম্মন্ৱযৱিচাৰাহিতবলেন ৱিচাৰবলেন. ইতি পঞ্চ নীৱৰণানি পহীযন্তীতি এৱং পটিভাগনিমিত্তপটিলাভসমকালমেৱ হেট্ঠা পৱত্তভাৱনানুভাৱনিপ্ফন্নেহি সমাধিআদীহি কামচ্ছন্দাদীনি পঞ্চ নীৱৰণানি ৱিক্খম্ভনৱসেন পহীযন্তি. ন হি পটিপক্খেন ৱিনা পহাতব্বস্স পহানং সম্ভৱতি, পটিপক্খা চ সমাধিআদযো কামচ্ছন্দাদীনং. যথাহ পেটকে ‘‘সমাধি কামচ্ছন্দস্স পটিপক্খো’’তিআদি.
তেনেৱ চ ‘‘ইমেহি তেসং নীৱৰণানং পহান’’ন্তি পহানপৰিদীপনমুখেন ঝানঙ্গানি সৰূপতো দস্সেতুং ‘‘তস্মিঞ্ঞেৱ চা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ তস্মিঞ্ঞেৱ চাতি যং তং যথাউপট্ঠিতং উগ্গহনিমিত্তং ভিন্দিত্ৱা ৱিয উপট্ঠিতং, তস্স পটিচ্ছন্নভূতং পটিভাগনিমিত্তং, তস্মিঞ্ঞেৱ নিমিত্তে. চেতসোতি অত্তনা সম্পযুত্তচিত্তস্স. অভিনিৰোপনলক্খণোতি আৰোপনলক্খণো, অপ্পনাসভাৱোতি অত্থো. নিমিত্তানুমজ্জনং পটিভাগনিমিত্তে অনুৱিচৰণং. আৰম্মণে হি ভমৰস্স পদুমস্সূপৰি অনুপৰিব্ভমনং ৱিয ৱিচাৰস্স অনুৱিচাৰণাকাৰেন পৱত্তি অনুমজ্জনকিচ্চং. ৱিসেসো এৱ অধিগন্তব্বতো ৱিসেসাধিগমো, পটিলদ্ধো চ সো ৱিসেসাধিগমো চাতি পটি…পে… গমো, তপ্পচ্চযা তংহেতুকা পটিলদ্ধৱিসেসাধিগমপচ্চযা পীতি. পীতিমনস্স পীতিসহিতচিত্তস্স. পস্সদ্ধিসম্ভৱতোতি কাযচিত্তপস্সদ্ধীনং সংসিজ্ঝনতো. ‘‘পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতী’’তি হি ৱুত্তং. পস্সদ্ধিনিমিত্তং পস্সদ্ধিহেতুকং সুখং ‘‘পস্সদ্ধকাযো সুখং ৱেদিযতী’’তি ৱচনতো. সুখনিমিত্তা সুখপচ্চযা একগ্গতা. ‘‘সুখিনো চিত্তং সমাধিযতী’’তি (দী. নি. ১.৪৬৬; অ. নি. ৩.৯৬; ১১.১২) হি ৱুত্তং. ইতি ঝানঙ্গানি পাতুভৱন্তীতি এৱং এতানি ৱিতক্কাদীনি ঝানঙ্গানি তস্মিংযেৱ নিমিত্তে উপ্পজ্জন্তি. পঠমজ্ঝানপটিবিম্বভূতন্তি পঠমজ্ঝানস্স পটিচ্ছন্নভূতং. তঙ্খণঞ্ঞেৱ পটিভাগনিমিত্তপটিলাভসমকালমেৱ উপচাৰজ্ঝানম্পি নিব্বত্ততি, ন নীৱৰণপ্পহানমেৱাতি অধিপ্পাযো.
ৱিনীলকাদিকম্মট্ঠানৱণ্ণনা
১১৮. ৱিনীলকাদীসুপি কম্মট্ঠানেসু. লক্খণং ৱুত্তন্তি যং তং নিমিত্তগ্গহণলক্খণং ৱুত্তং. ৱুত্তনযেনেৱাতি উদ্ধুমাতকে ৱুত্তনযেনেৱ. সহ ৱিনিচ্ছযেন, অধিপ্পাযেন চাতি সৱিনিচ্ছযাধিপ্পাযং. তং সব্বং লক্খণং ৱেদিতব্বন্তি সম্বন্ধো.
কবৰকবৰৱণ্ণন্তি যেভুয্যেন সবলৱণ্ণং. উস্সদৱসেনাতি ৰত্তসেতনীলৱণ্ণেসু উস্সদস্স ৱণ্ণস্স ৱসেন.
সন্নিসিন্নন্তি নিচ্চলভাৱেনেৱ সব্বসো থিৰতং.
চোৰাটৱিযন্তি চোৰেহি পৰিযুট্ঠিতঅৰঞ্ঞে. যত্থাতি যস্মিং আঘাতনে. ছিন্নপুৰিসট্ঠানেতি ছিন্নপুৰিসৱন্তে ঠানে. নানাদিসাযং পতিতম্পীতি ছিন্নং হুত্ৱা সৰীৰস্স খণ্ডদ্ৱযং ৱিসুং দিসাসু পতিতম্পি. একাৱজ্জনেনাতি একসমন্নাহাৰেন. আপাথমাগচ্ছতীতি একজ্ঝং আপাথং আগচ্ছতি. ৱিস্সাসং আপজ্জতীতি অজেগুচ্ছিতং উপগচ্ছেয্য সেয্যথাপি ছৱডাহকো. সহত্থা অপৰামসনে জিগুচ্ছা সণ্ঠাতিযেৱাতি আহ ‘‘কত্তৰযট্ঠিযা ৱা দণ্ডকেন ৱা…পে… উপনামেতব্ব’’ন্তি. ৱিচ্ছিদ্দকভাৱপঞ্ঞাযনত্থং একঙ্গুলন্তৰকৰণং. উপনামেতব্বন্তি উপনেতব্বং.
খাযিতসদিসমেৱাতি খাযিতাসুভসদিসমেৱ. অঙ্গুলঙ্গুলন্তৰন্তি ৱিৱিধং খিত্তং সৰীৰাৱযৱং অঙ্গুলন্তৰং অঙ্গুলন্তৰং. কত্ৱা ৱাতি কত্তৰযট্ঠিযা ৱা দণ্ডকেন ৱা সযং কত্ৱা ৱা.
লদ্ধপ্পহাৰানন্তি লদ্ধাৱুধপ্পহাৰানং মুখতোতি সম্বন্ধো. মুখতোতি পহাৰাদিমুখতো. পগ্ঘৰমানকালেতি লোহিতং পগ্ঘৰমানকালে. লোহিতকং লব্ভতীতি যোজনা.
তন্তি পুড়ৱকং. তেসূতি সোণাদিসৰীৰেসু. অট্ঠিকন্তি অট্ঠিকঅসুভং নানপ্পকাৰতো ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. পুৰিমনযেনেৱাতি পুব্বে উদ্ধুমাতকে ৱুত্তনযেনেৱ.
১১৯. তন্তি অট্ঠিকং. ন উপট্ঠাতীতি সভাৱতো ন উপট্ঠাতি, পটিক্কূলৱসেন ন উপট্ঠাতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ওদাতকসিণসম্ভেদো হোতী’’তি. অট্ঠিকে পঠমৱযাদিসংলক্খণং ন সক্কাতি ‘‘লিঙ্গন্তি ইধ হত্থাদীনং নাম’’ন্তি ৱুত্তং. অট্ঠিকসঙ্খলিকা পন ‘‘অযং দহৰস্স, অযং যোব্বনে ঠিতস্স, অযং অৱযৱেহি ৱুদ্ধিপত্তিস্সা’’তি এৱং ৱযৱসেন ৱৱত্থপেতুং সক্কুণেয্যাৱ, অব্যাপিতায পন ন গহিতন্তি ৱেদিতব্বং. যদিপি অট্ঠিকসঙ্খলিকাযং সন্ধিতো ৱৱত্থাপনং লব্ভতি, অট্ঠিকে পন ন লব্ভতীতি তস্স অনিযতভাৱদীপনত্থং কমৱিলঙ্ঘনং কত্ৱা ‘‘তস্স তস্স অট্ঠিনো নিন্নট্ঠানথলট্ঠানৱসেনা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ নিন্নট্ঠানং নাম অট্ঠিনো ৱিনতপ্পদেসো. থলট্ঠানং উন্নতপ্পদেসো. ঘটিতঘটিতট্ঠানৱসেনাতি অনুপগতন্হাৰুবন্ধানং, ইতৰেসঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সংকিলিট্ঠসংকিলিট্ঠট্ঠানৱসেন. অন্তৰৱসেনাতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অন্তৰৱসেন, সুসিৰৱসেন চ. সব্বত্থেৱাতি সকলায অট্ঠিসঙ্খলিকায, সব্বস্মিং ৱা অট্ঠিকে.
১২০. এত্থাতি এতস্মিং অট্ঠিকাসুভে. যুজ্জমানৱসেন সল্লক্খেতব্বন্তি যং নিমিত্তগ্গহণং যত্থ যুজ্জতি, তং তত্থ উগ্গণ্হনত্থং নিমিত্তগ্গহণৱসেন উপলক্খেতব্বং. সকলাযাতি অনৱসেসভাগায পৰিপুণ্ণাৱযৱায. সম্পজ্জতি নিমিত্তুপট্ঠানৱসেন. তেসূতি অট্ঠিকসঙ্খলিকট্ঠিকেসু. ৱুত্তং অট্ঠকথাযং. তন্তি ‘‘একসদিসমেৱা’’তি ৱচনং. একস্মিং অট্ঠিকে যুত্তন্তি ইদং যথা ৱিনীলকাদীসু উভিন্নং নিমিত্তানং যথাৰহং ৱণ্ণৱিসেসতো, পৰিপুণ্ণাপৰিপুণ্ণতো, সৱিৱৰাৱিৱৰতো, চলাচলতো চ ৱিসেসো লব্ভতি, ন এৱমেতস্সাতি কত্ৱা ৱুত্তং, ন পন সব্বেন সব্বং ৱিসেসাভাৱতো. তেনেৱাহ ‘‘একট্ঠিকেপি চা’’তিআদি. তত্থ বীভচ্ছেনাতি সুৱিভূতঅট্ঠিৰূপত্তা অট্ঠিভাৱেনেৱ ৱিৰূপেন. ভযানকেনাতি তেনেৱ পাকতিকসত্তানং ভযাৱহেন. পীতিসোমনস্সজনকেনাতি সণ্হমট্ঠভাৱেন উপট্ঠানতো, ভাৱনায চ সৱিসেসত্তা পীতিযা, সোমনস্সস্স চ উপ্পাদকেন. তেনেৱাহ ‘‘উপচাৰাৱহত্তা’’তি.
ইমস্মিং ওকাসেতি উগ্গহপটিভাগনিমিত্তানং ৱুত্তট্ঠানে. দ্ৱাৰং দত্ৱা ৱাতি ‘‘পটিক্কূলভাৱেযেৱ দিট্ঠে নিমিত্তং নাম হোতী’’তি এত্তকে এৱ অট্ঠত্ৱা অনন্তৰমেৱ ‘‘দুৱিধং ইধ নিমিত্ত’’ন্তিআদিনা উগ্গহপটিভাগনিমিত্তানি ৱিভজিত্ৱা ৱচনেন যথাৱুত্তস্স নিমিত্তৱিভাগস্স দ্ৱাৰং দত্ৱাৱ ৱুত্তং. নিব্বিকপ্পন্তি ‘‘সুভ’’ন্তি ৱিকপ্পেন নিব্বিকপ্পং, অসুভন্ত্ৱেৱাতি অত্থো. ৱিচাৰেত্ৱাতি ‘‘একস্মিং অট্ঠিকে যুত্ত’’ন্তিআদিনা ৱিচাৰেত্ৱা.
মহাতিস্সত্থেৰস্সাতি চেতিযপব্বতৱাসীমহাতিস্সত্থেৰস্স. নিদস্সনানীতি দন্তট্ঠিকমত্তদস্সনেন সকলস্সাপি তস্সা ইত্থিযা সৰীৰস্স অট্ঠিসঙ্ঘাতভাৱেন উপট্ঠানাদীনি এত্থ অট্ঠিককম্মট্ঠানে উগ্গহপটিভাগনিমিত্তানং ৱিসেসৱিভাৱনানি উদাহৰণানি.
সুভগুণোতি সৱাসনানং কিলেসানং পহীনত্তা সুপৰিসুদ্ধগুণো. দসসতলোচনেনাতি সহস্সক্খেন দেৱানমিন্দেন. সো হি একাসনেনেৱ সহস্সঅত্থানং ৱিচাৰণসমত্থেন পঞ্ঞাচক্খুনা সমন্নাগতত্তা ‘‘সহস্সক্খো’’তি ৱুচ্চতি. থুতকিত্তীতি ‘‘যো ধীৰো সব্বধি দন্তো’’তিআদিনা (মহাৱ. ৫৮) অভিত্থুতকিত্তিসদ্দো.
পকিণ্ণককথাৱণ্ণনা
১২১. উজুপটিপক্খেন পহীনভাৱং সন্ধাযাহ ‘‘সুৱিক্খম্ভিতৰাগত্তা’’তি. অসুভপ্পভেদোতি উদ্ধুমাতকাদিঅসুভৱিভাগো. সৰীৰসভাৱপ্পত্তিৱসেনাতি সৰীৰস্স অত্তনো সভাৱূপগমনৱসেন. সৰীৰঞ্হি ৱিনস্সমানং অঞ্ঞৰূপেন ঠিতস্স ৰক্খসস্স ৱিয সভাৱপ্পত্তিৱসেনেৱ ৱিনস্সতি. ৰাগচৰিতভেদৱসেনাতি ৰাগচৰিতৱিভাগৱসেন. যদি সৰীৰসভাৱপ্পত্তিৱসেন অযমসুভপ্পভেদো ৱুত্তো, মহাসতিপট্ঠানাদীসু (দী. নি. ২.৩৭২ আদযো; ম. নি. ১.১০৫ আদযো) কথং নৱপ্পভেদোতি? সো সৰসতো এৱ সভাৱপ্পত্তিৱসেন ৱুত্তো, অযং পন পৰূপক্কমেনাপি. তত্থ চ ইধাগতেসু দসসু অসুভেসু একচ্চানেৱ গহিতানি, অট্ঠিকঞ্চ পঞ্চৱিধা ৱিভত্তং. তানি চ ৱিপস্সনাৱসেন, ইমানি সমথৱসেনাতি পাকটোযং ভেদোতি.
ইমেসং পন দস্সনম্পি অসুভভাৱসামঞ্ঞেন সতিপি অৱিসেসতো ৰাগচৰিতানং সপ্পাযভাৱে যং ৱুত্তং ‘‘ৰাগচৰিতভেদৱসেন চা’’তি, তং ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘ৱিসেসতো’’তিআদি ৱুত্তং. সূনভাৱেন সুসণ্ঠিতম্পি সৰীৰং দুস্সণ্ঠিতমেৱ হোতীতি উদ্ধুমাতকসৰীৰে সণ্ঠানৱিপত্তিং দীপেতীতি আহ ‘‘সৰীৰসণ্ঠানৱিপত্তিপ্পকাসনতো’’তি. সণ্ঠানসম্পত্তিযং ৰত্তো সণ্ঠানৰাগী, তস্স সপ্পাযং সণ্ঠানৰাগস্স ৱিক্খম্ভনুপাযভাৱতো. কাযো এৱ কাযৱণো, তত্থ পটিবদ্ধস্স নিস্সিতস্স. সুসিৰভাৱপ্পকাসনতোতি সুসিৰস্স ৱিৱৰস্স অত্থিভাৱপ্পকাসনতো. সৰীৰে ঘনভাৱৰাগিনোতি সৰীৰে অঙ্গপচ্চঙ্গানং থিৰভাৱং পটিচ্চ উপ্পজ্জনকৰাগৱতো. ৱিক্খেপপ্পকাসনতোতি সোণসিঙ্গালাদীহি ইতো চিতো চ ৱিক্খেপস্স পকাসনতো অঙ্গপচ্চঙ্গলীলাৰাগিনো সপ্পাযং. ঈদিসানং কিৰ অনৱট্ঠিতৰূপানং অৱযৱানং কো লীড়াৱিলাসোতি ৱিৰাগসম্ভৱতো. সঙ্ঘাতভেদৱিকাৰপ্পকাসনতোতি সঙ্ঘাতস্স অঙ্গপচ্চঙ্গানং সংহতভাৱস্স সুসম্বন্ধতায ভেদো এৱ ৱিকাৰো সঙ্ঘাতভেদৱিকাৰো, তস্স পকাসনতো. লোহিতং মক্খিতং হুত্ৱা পটিক্কূলভাৱো লোহিতমক্খিতপটিক্কূলভাৱো, তস্স পকাসনতো. মমত্তৰাগিনোতি ‘‘মম অয’’ন্তি উপ্পজ্জনকৰাগৱতো. দন্তসম্পত্তিৰাগিনোতি দন্তসম্পত্তিযং ৰজ্জনসীলস্স.
কস্মা পনেত্থ উদ্ধুমাতকাদিকে পঠমজ্ঝানমেৱ উপ্পজ্জতি, ন দুতিযাদীনীতি অনুযোগং মনসি কত্ৱা আহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. অপৰিসণ্ঠিতজলাযাতি সোতৱসেন পৱত্তিযা সমন্ততো অট্ঠিতজলায অসন্নিসিন্নসলিলায. অৰিত্তবলেনাতি পাজনদণ্ডবলেন. দুব্বলত্তা আৰম্মণস্সাতি পটিক্কূলভাৱেন অত্তনি চিত্তং ঠপেতুং অসমত্থভাৱো আৰম্মণস্স দুব্বলতা. পটিক্কূলে হি আৰম্মণে সৰসতো চিত্তং পৱত্তিতুং ন সক্কোতি, অভিনিৰোপনলক্খণেন পন ৱিতক্কেন অভিনিৰোপিযমানমেৱ চিত্তং একগ্গতং লভতি. ন ৱিনা ৱিতক্কেনাতি ৱিতক্কৰহিতানি দুতিযাদিজ্ঝানানি তত্থ পতিট্ঠং ন লভন্তি. তেনাহ ‘‘ৱিতক্কবলেনেৱা’’তিআদি.
যদি পটিক্কূলভাৱতো উদ্ধুমাতাদিআৰম্মণে দুতিযাদিজ্ঝানানি ন পৱত্তন্তি, এৱং সন্তে পঠমজ্ঝানেনাপি তত্থ ন উপ্পজ্জিতব্বং. ন হি তত্থ পীতিসোমনস্সানং সম্ভৱো যুত্তোতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘পটিক্কূলেপি চ এতস্মি’’ন্তিআদি. তত্থ আনিসংসদস্সাৱিতানীৱৰণসন্তাপৰোগৱূপসমানং যথাক্কমং পুপ্ফচ্ছড্ডক, ৱমনৱিৰেচনউপমা যোজেতব্বা.
১২২. যথাৱুত্তকাৰণেন দসধা ৱৱত্থিতম্পি সভাৱতো একৱিধমেৱাতি দস্সেতুং ‘‘দসৱিধম্পি চেত’’ন্তিআদিং ৱত্ৱা স্ৱাযং সভাৱো যথা অৱিঞ্ঞাণকেসু, এৱং সৱিঞ্ঞাণকেসুপি লব্ভতেৱ. তস্মা তত্থাপি যোনিসোমনসিকাৰৱতো ভাৱনা ইজ্ঝতেৱাতি দস্সেন্তো ‘‘তদেতং ইমিনা লক্খণেনা’’তিআদিমাহ. এত্থাতি এতস্মিং জীৱমানকসৰীৰে. অলঙ্কাৰেনাতি পটিজগ্গনপুব্বকেন অলঙ্কৰণেন. ন পঞ্ঞাযতি পচুৰজনস্সাতি অধিপ্পাযো. অতিৰেকতিসতঅট্ঠিকসমুস্সযং দন্তট্ঠিকেহি সদ্ধিং, তেহি পন ৱিনা ‘‘তিমত্তানি অট্ঠিসতানী’’তি (ৱিসুদ্ধি. ১.১৯০) কাযগতাসতিযং ৱক্খতি. ছিদ্দাৱছিদ্দন্তি খুদ্দানুখুদ্দছিদ্দৱন্তং. মেদকথালিকা মেদভৰিতভাজনং. নিচ্চুগ্ঘৰিতপগ্ঘৰিতন্তি নিচ্চকালং উপৰি, হেট্ঠা চ ৱিস্সৱন্তং. ৱেমত্তন্তি নানত্তং. নানাৱত্থেহীতি নানাৱণ্ণেহি ৱত্থেহি. হিৰিযা লজ্জায কোপনতো ৱিনাসনতো হিৰিকোপিনং, উচ্চাৰপস্সাৱমগ্গং. যাথাৱসৰসন্তি যথাভূতং সভাৱং. যাথাৱতো ৰসীযতি ঞাযতীতি হি ৰসো, সভাৱো. ৰতিন্তি অভিৰতিং অভিৰুচিং. অত্তসিনেহসঙ্খাতেন ৰাগেন ৰত্তা অত্তসিনেহৰাগৰত্তা. ৱিহঞ্ঞমানেনাতি ইচ্ছিতালাভেন ৱিঘাতং আপজ্জন্তেন.
কিংসুকন্তি পালিভদ্দকং, পলাসোতি কেচি, সিম্বলীতি অপৰে. অতিলোলুপোতি অতিৱিয লোলসভাৱো. অদুন্তি এতং. নন্তি কেসাদিসৰীৰকোট্ঠাসং. মুচ্ছিতাতি মোহিতা, মুচ্ছাপাপিকায ৱা তণ্হায ৱসেন মুচ্ছং পত্তা. সভাৱন্তি পটিক্কূলভাৱং.
উক্কৰূপমোতি উচ্চাৰপস্সাৱট্ঠানসমো, ৱচ্চকূপসমো ৱা. চক্খুভূতেহীতি চক্খুং পত্তেহি পটিলদ্ধপঞ্ঞাচক্খুকেহি, লোকস্স ৱা চক্খুভূতেহি. অল্লচম্মপটিচ্ছন্নোতি অল্লচম্মপৰিযোনদ্ধো.
দব্বজাতিকেনাতি উত্তৰিমনুস্সধম্মে পটিলদ্ধুং ভব্বৰূপেন. যত্থ যত্থ সৰীৰে, সৰীৰস্স ৱা যত্থ যত্থ কোট্ঠাসে. নিমিত্তং গহেত্ৱাতি অসুভাকাৰস্স সুট্ঠু সল্লক্খণৱসেন যথা উগ্গহনিমিত্তং উপ্পজ্জতি, এৱং উগ্গণ্হনৱসেন নিমিত্তং গহেত্ৱা, উগ্গহনিমিত্তং উপ্পাদেত্ৱাতি অত্থো. কম্মট্ঠানং অপ্পনং পাপেতব্বন্তি যথালদ্ধে উগ্গহনিমিত্তে কম্মং কৰোন্তেন পটিভাগনিমিত্তং উপ্পাদেত্ৱা উপচাৰজ্ঝানে ঠিতেন তমেৱ ভাৱনং উস্সুক্কাপেন্তেন অসুভকম্মট্ঠানং অপ্পনং পাপেতব্বং. অধিগতপ্পনো হি পঠমজ্ঝানে ঠিতো তমেৱ ঝানং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো নচিৰস্সেৱ সব্বাসৱে খেপেতীতি.
অসুভকম্মট্ঠাননিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইতি ছট্ঠপৰিচ্ছেদৱণ্ণনা.