২৩. পঞ্ঞাভাৱনানিসংসনিদ্দেসৱণ্ণনা

আনিসংসপকাসনাৱণ্ণনা

৮৫৪. অনেকসতানিসংসা সাৱকবোধিআদিৱিপুলোদাতগুণৱিসেসাৱহত্তা. ৱিত্থাৰতোতি নযদস্সনং অকত্ৱা ‘‘অযম্পি পঞ্ঞাভাৱনায আনিসংসো, অযম্পী’’তি অনুপদদস্সনৱসেন ৱিত্থাৰতো পকাসেতুং ন সুকৰং অতিবহুভাৱতো. অস্সাতি পঞ্ঞাভাৱনায. নানাকিলেসৱিদ্ধংসনন্তি সক্কাযদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাদিৱসেন নানাৱিধানং কিলেসধম্মানং তদঙ্গাদিৱসেন পজহনং. অৰিযফলৰসানুভৱনন্তি সোতাপত্তিফলাদিফলসুখপটিসংৱেদনং.

নানাকিলেসৱিদ্ধংসনকথাৱণ্ণনা

৮৫৫. ‘‘অৰিযফলৰসানুভৱন’’ন্তি এতেনেৱ কিলেসানং পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানং দীপীযতীতি ‘‘অৰিযমগ্গক্খণে’’তি ৱিসেসৱচনং, তব্ভাৱভাৱতো ৱা. সিদ্ধে হি সমুচ্ছেদপ্পহানে পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানং সিদ্ধমেৱ হোতীতি.

ভীমৱেগানুপতিতাতি সকলং লোকং ভিন্দন্তেন ৱিয ভীমেন ভযানকেন ৱেগেন সহসা পতিতা. সিলুচ্চযেতি পব্বতে সেলপুথুলে. সতেজুজ্জলমণ্ডলোতি সৰদকালসমিদ্ধেন অত্তনো তেজসা সমুজ্জলদুদ্দিক্খমণ্ডলো. ৱধবন্ধনাদিদুগ্গতিপৰিপক্কিলেসাদিজাতিআদিসব্বানত্থৱিধাযকং. সন্দিট্ঠিকন্তি পচ্চক্খভূতং. জঞ্ঞাতি জানেয্য. ইধাতি ইমিস্সং পঞ্ঞাভাৱনাযং.

ফলসমাপত্তিকথাৱণ্ণনা

৮৫৬. অৰিযস্স মগ্গস্স ফলং অৰিযফলং, অৰিযঞ্চ তং ৱিসুদ্ধত্তা ফলঞ্চাতিপি অৰিযফলং, তস্স ৰসো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিমুত্তিসুখং, অনুভৱনং নিব্বানাৰম্মণস্স তস্স পটিসেৱনং. তত্ৰাতি তেসু দ্ৱীসু আকাৰেসু. অস্সাতি অৰিযফলস্স.

৮৫৭. সংযোজনেসু পহীনেসু সব্বেপি কিলেসা পহীনাযেৱ হোন্তীতি সংযোজনানংযেৱ গহণং. সংযোজনপ্পহানমত্তমেৱ অৰিযমগ্গস্স ফলং নাম, ন অঞ্ঞং কিঞ্চি অত্থন্তৰং ৱিপাকভূতন্তি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘ফলং নাম ন কোচি অঞ্ঞো ধম্মো অত্থী’’তি. কে পনেতং ৱদন্তীতি? অন্ধকাদযো. তে হি ‘‘অৰহত্তং অৰহত্তন্তি, আৱুসো, ৱুচ্চতি…পে… মোহক্খযো’’তি (সং. নি. ৪.৩১৫) সুত্তপদস্স অত্থং অঞ্ঞথা গহেত্ৱা নিপ্পৰিযাযতো ‘‘অৰহত্তং নাম কিঞ্চি নত্থি, কিলেসপ্পহানমেৱ তথা ৱোহৰীযতী’’তি ৱদন্তা সেসফলেপি পটিক্খিপন্তি. ইদং সুত্তম্পীতি পটিসম্ভিদামগ্গপাড়িমাহ. পকট্ঠো উক্কট্ঠো যোগোতি পযোগো, অৰিযমগ্গো, পযোগনিমিত্তং জাতকিলেসানং পটিপ্পস্সদ্ধি পযোগপটিপ্পস্সদ্ধি. যা পন অৰিযমগ্গস্স ভাৱিতত্তা লব্ভমানাপি যস্সা ৱিপাকপঞ্ঞায নিপ্পজ্জমানায নিপ্পজ্জতি, সা পটিপ্পস্সদ্ধিযং নিপ্ফাদেতব্বাযং পঞ্ঞাতি পটিপ্পস্সদ্ধিপঞ্ঞাতি ৱুত্তা. সম্মাদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠিযা ৱুট্ঠাতীতি সম্মাদিট্ঠিযা উজুৱিপচ্চনীকদস্সনৱসেন ৱত্ৱা তদঞ্ঞতোপি ৱুট্ঠানং দস্সেতুং ‘‘তদনুৱত্তককিলেসেহী’’তি ৱুত্তং, তস্সা মিচ্ছাদিট্ঠিযা সম্পযোগতো, উপনিস্সযতো চ অনুৱত্তককিলেসেহি. তেন তদেকট্ঠপ্পহানমাহ. খন্ধেহীতি তদনুৱত্তকক্খন্ধেহি, তায মিচ্ছাদিট্ঠিযা সম্পযুত্তক্খন্ধেহি চেৱ তপ্পচ্চযা আযতিং উপ্পজ্জনক্খন্ধেহি চাতি অত্থো. বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহীতি যথাৱুত্তকিলেসক্খন্ধেহি বহিদ্ধাভূতেহি ৱিপস্সনায গোচৰভূতেহি সব্বসঙ্খাৰনিমিত্তেহি.

এৱং মগ্গকিচ্চং দস্সেত্ৱা ইদানি তস্স ৱসেন ফলং দস্সেতুং ‘‘তম্পযোগপটিপ্পস্সদ্ধত্তা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ তম্পযোগপটিপ্পস্সদ্ধত্তাতি তস্স অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৱুট্ঠানাদিপযোগস্স পটিপ্পস্সদ্ধত্তা. মগ্গো হি নিমিত্ততো, পৱত্ততো চ ৱুট্ঠহন্তো কিলেসে পজহতীতি অত্তনো খণে তং পযোগং কৰোতি নাম, ফলক্খণে পনস্স সো পযোগো পটিপ্পস্সদ্ধো ৱূপসন্তো নাম হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘তম্পযোগপটিপ্পস্সদ্ধত্তা’’তি. উপ্পজ্জতীতি মগ্গানন্তৰং দ্ৱিক্খত্তুং ৱা তিক্খত্তুং ৱা উপ্পজ্জতি. ফলসমাপত্তিকালে পন বহুক্খত্তুং, নিৰোধা ৱুট্ঠহন্তস্স দ্ৱিক্খত্তুং উপ্পজ্জতি. সব্বম্পি যথাৱুত্তপযোগপটিপ্পস্সদ্ধিনিমিত্তং উপ্পজ্জনতো ‘‘তম্পযোগপটিপ্পস্সদ্ধত্তা উপ্পজ্জতী’’তি ৱুত্তং. মগ্গস্সেতং ফলন্তি যথাৱুত্তা ৱিপাকা সম্মাদিট্ঠি নাম, এতং অৰিযমগ্গস্স ফলন্তি ৱেদিতব্বং. ৱিত্থাৰেতব্বন্তি ‘‘সোতাপত্তিমগ্গক্খণে অভিনিৰোপনট্ঠেন সম্মাসঙ্কপ্পো মিচ্ছাসঙ্কপ্পা’’তিআদিনা (পটি. ম. ১.৬৩) সঙ্কপ্পাদিৱসেন, সেসমগ্গৱসেন চ ৱিত্থাৰতো ৱেদিতব্বং.

চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি, ইমে ধম্মা অপ্পমাণাৰম্মণাতি অপ্পমাণাৰম্মণতায মগ্গেহি নিব্বিসেসতায. তথা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঙ্খাতো মহগ্গতো ধম্মো নিৰোধতো ৱুট্ঠানৱেলাযং অপ্পমাণস্স ধম্মস্স অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযোতি অৰিযফলস্স অনন্তৰপচ্চযতায চ দীপনাতি এৱমাদীনিপি এত্থ অৰিযফলস্স সভাৱধম্মভাৱেন অত্থিতায সাধকানি, ন যথাদস্সিতপটিসম্ভিদামগ্গপাড়িযেৱাতি অধিপ্পাযো.

৮৫৮. ফলসমাপত্তিযন্তি ফলপৱত্তিসঙ্খাতায সমাপত্তিযং. অস্সাতি অৰিযফলস্স. সৰূপকত্তুকাৰণাকাৰট্ঠিতিৱুট্ঠানানন্তৰৱসেন ইদং পঞ্হাকম্মং.

৮৫৯. অৰিযফলস্স নিৰোধে অপ্পনাতি অৰিযস্স ফলঝানস্স নিব্বানে আৰম্মণভূতে অপ্পনাকাৰেন পৱত্তি.

৮৬০. সব্বেপি পুথুজ্জনাতি ঝানসমাপত্তিলাভিনোপি পুথুজ্জনা ন সমাপজ্জন্তি, পগেৱ ইতৰে. অৰিযা সব্বেপি ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জন্তীতি কামং সামঞ্ঞজোতনা, সা পন ৱিসেসনিৱিট্ঠাযেৱ হোতি. অধিগতত্তাতি পন হেতুকিত্তনং. উপৰিমানম্পি হেট্ঠিমায লোকিযসমাপত্তিযা ৱিয সমাপজ্জনং সাধেন্তং ৱিয ঠিতন্তি তং নিৱত্তেন্তো ‘‘উপৰিমা পনা’’তিআদিমাহ. তত্থ উপৰিমাতি সকদাগামিআদযো. হেট্ঠিমন্তি সোতাপত্তিফলাদিং. ন সমাপজ্জন্তি সতিপি অধিগতত্তে. কস্মাতি চে? কাৰণমাহ ‘‘পুগ্গলন্তৰভাৱূপগমনেন পটিপ্পস্সদ্ধত্তা’’তি. এতেন উপৰিমো অৰিযো হেট্ঠিমং ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতি অত্তনা অধিগতত্তা, যথা তং লোকিযসমাপত্তিন্তি, এৱং পৱত্তং হেতুং ব্যভিচাৰেতি. ন হি লোকিযজ্ঝানেসু পুগ্গলন্তৰভাৱূপগমনং নাম অত্থি ৱিসেসাভাৱতো. ইধ পন অসমুগ্ঘাটিতকম্মকিলেসনিৰোধনেন পুথুজ্জনেহি ৱিয সোতাপন্নস্স, সোতাপন্নাদীহি সকদাগামিআদীনং পুগ্গলন্তৰভাৱূপগমনং অত্থি. যতো হেট্ঠিমা হেট্ঠিমা ফলধম্মা উপৰূপৰি মগ্গধম্মেহি নিৱত্তিতা পটিপক্খেহি ৱিয অভিভূতা অপ্পৱত্তিধম্মতংযেৱ আপন্না. তেনাহ ‘‘পটিপ্পস্সদ্ধত্তা’’তি.

অপিচ কুসলকিৰিযপৱত্তি নাম অঞ্ঞাদিসী, ৱিপাকপৱত্তি চ অঞ্ঞাদিসী, অনন্তৰফলত্তা চ লোকুত্তৰকুসলানং হেট্ঠিমতো উপৰিমো ভৱন্তৰগতো ৱিয হোতি. তংতংফলৱসেনেৱ হি অৰিযানং সোতাপন্নাদিনামলাভো. তে সচে অঞ্ঞফলসমঙ্গিনোপি হোন্তি, সোতাপন্নাদিনামম্পি তেসং অৱট্ঠিতং সিযা, তেন তেন ঝানেন গহিতপটিসন্ধিকো ৱিযাতি তস্স তস্স অৰিযস্স তং তং ফলং ভৱঙ্গসদিসন্তি ন উপৰিমস্স হেট্ঠিমফলসমঙ্গিতায লেসোপি সম্ভৱতি, কুতো তস্স সমাপজ্জনন্তি দট্ঠব্বং. হেট্ঠিমা চ উপৰিমন্তি হেট্ঠিমা চ সোতাপন্নাদযো অৰিযা উপৰিমং সকদাগামিফলাদিং ন সমাপজ্জন্তীতি সম্বন্ধো. তত্থ কাৰণমাহ ‘‘অনধিগতত্তা’’তি. ন হি অনধিগতসমাপত্তিং সমাপজ্জিতুং সক্কা.

‘‘অত্তনো অত্তনোযেৱ পন ফলং সমাপজ্জন্তী’’তি ইমিনা সব্বেপি অৰিযা অত্তনো অত্তনো ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জন্তীতি অত্থে আপন্নে তত্থ কেসঞ্চি মতিভেদং দস্সেতুং ‘‘কেচি পনা’’তিআদি ৱুত্তং. এতে হি সমাধিস্মিং পৰিপূৰকাৰিনোতি যস্মা হি তে ‘‘উপৰিমা দ্ৱে’’তি ৱুত্তা অনাগামিনো, অৰহন্তো চ সমাধিস্মিং পৰিপূৰকাৰিনো, ইতৰে পন সীলেসু পৰিপূৰকাৰিনো, তস্মা দ্ৱে এৱ ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জন্তীতি. ন হি সমাধিপাৰিপূৰিযা ৱিনা সমাপত্তিৱড়ঞ্জনং সম্ভৱতীতি অধিপ্পাযো. তন্তি ‘‘সমাধিস্মিং পৰিপূৰকাৰিনো’’তি তেহি ৱুত্তকাৰণং. অকাৰণমেৱাতি অযুত্তিযেৱ. কস্মাতি চে? আহ ‘‘পুথুজ্জনস্সাপী’’তিআদি. তস্সত্থো – সব্বসো অসমুচ্ছিন্নকিলেসস্স পুথুজ্জনস্সাপি অত্তনা পটিলদ্ধলোকিযসমাপত্তিসমাপজ্জনং লব্ভতি, কিমঙ্গং পন সমুচ্ছিন্নেকচ্চকিলেসানং হেট্ঠিমানং অৰিযানং, তস্মা তেসং সমাধিস্মিং অপৰিপূৰকাৰিতা অত্তনো ফলসমাপত্তিং অসমাপজ্জনস্স অকাৰণন্তি. যুত্তিচিন্তা নাম পাড়িঅনাৰুড়্হে অত্থে যুত্তা, অযং পনত্থো পাড়িআৰুড়্হোতি কাৰণাপদেসে অনাদৰকৰণমুখেন পাড়িং দস্সেন্তো ‘‘কিঞ্চেত্থা’’তিআদিমাহ. সোতাপত্তিমগ্গপটিলাভত্থাযাতি সোতাপত্তিমগ্গস্স সমধিগমায. সোতাপত্তিফলসমাপত্তত্থাযাতি সোতাপত্তিফলসমাপত্তিযা সমাপজ্জনত্থং. এস নযো সেসেসুপি.

এত্থ চ ‘‘সুঞ্ঞতৱিহাৰসমাপত্তত্থায অনিমিত্তৱিহাৰসমাপত্তত্থাযা’’তিআদিনা সৰূপতো উদ্ধটত্তা ততো পুব্বে আগতা মগ্গফলৱাৰা অপ্পণিহিতৱসেন ৱুত্তা. তত্থ অনত্তানুপস্সনামুখেন, অনিচ্চানুপস্সনামুখেন চ পৱত্তানং ফলসমাপত্তীনং পুৰেচৰা গোত্ৰভুধম্মা নৱদসভাৱেন ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. ‘‘সোতাপত্তিফলসমাপত্তত্থাযা’’তিআদিনা পন চতূসুপি ফলেসু একসদিসং দেসনায আগতত্তা সোতাপন্নসকদাগামিনোপি অত্তনো ফলং সমাপজ্জন্তীতি ৱিঞ্ঞাযতি. মগ্গানন্তৰফলৱসেন তং ৱুত্তন্তি চ ন সক্কা ৱত্তুং ৱিপস্সনাৱসেন দসন্নং গোত্ৰভুধম্মানং দস্সনৱসেন দেসনায আৰদ্ধত্তা, মগ্গৱাৰেনেৱ চ তদত্থসিদ্ধিতো. ন চ মগ্গানন্তৰং ফলং ‘‘ফলসমাপত্তী’’তি ৱুচ্চতি ৱিসুং পৰিকম্মাভাৱতো. তস্মা ফলসমাপত্তিৱচনেনেৱ সোতাপন্নাদীনম্পি ফলসমাপত্তিসমাপজ্জনং সিদ্ধং. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি.

৮৬১. পযোজনম্পি তদত্থায পটিপত্তিযা কাৰণং হোতি তন্নিমিত্তং পটিপজ্জনতোতি ‘‘কস্মা সমাপজ্জন্তী’’তি কাৰণং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰত্থ’’ন্তি পযোজনং ৱিস্সজ্জিতং. কস্মাতি ৱা সম্পদানে নিস্সক্কৱচনং, কিস্সাতি ৱুত্তং হোতি. দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰত্থন্তি দিট্ঠেৱ ধম্মে কিলেসদৰথপৰিড়াহৱূপসমেন সন্তেন সুখৱিহাৰেন ৱিহৰণত্থং. সতিপি ৱিপাকভাৱে পৰিকম্মেন ৱিনা অনুপ্পজ্জনতো ফলসমাপত্তিধম্মানং তস্স তস্স অৰিযস্স ৰুচিৱসেনেৱ পৱত্তি, যতো নেসং সাধিপতিতাতি আহ ‘‘অদ্ধান…পে… সমাপজ্জন্তী’’তি.

৮৬২. দ্ৱীহি আকাৰেহীতি দ্ৱীহি কাৰণেহি. যথা হি লোকিযজ্ঝানানং সমধিগমো সম্পযোগসমঙ্গিভাৱেন সিজ্ঝমানো পহানঙ্গসমতিক্কমমুখেন ৱুচ্চতি তথা সমধিগন্তব্বত্তা, এৱং ফলসমাপত্তিপি নিব্বানমনসিকাৰেন সিজ্ঝমানা তদঞ্ঞাৰম্মণামনসিকাৰমুখেন ৱুচ্চতি সব্বসঙ্খাৰতো ৱিনিৱট্টিতমানসতাৱসেন সমিজ্ঝনতো. তেনাহ ‘‘নিব্বানতো’’তিআদি. উদযব্বযঞাণাদিঞাণপৰম্পৰৱসেন হি সব্বফলচিত্তং সঙ্খাৰতো সব্বসো নিব্বিন্নৱিৰত্তচিত্তস্স ততো ৱিনিস্সটনিব্বানাৰম্মণং পৱত্ততি. এৱং পৱত্তমানঞ্চ তং নিব্বানতো অঞ্ঞস্স আৰম্মণস্স অমনসিকাৰা, নিব্বানস্স চ মনসিকাৰা পৱত্ততীতি ৱুচ্চতি.

অনিমিত্তায চেতোৱিমুত্তিযাতি অনিমিত্তৱিমোক্খদ্ৱযায ফলসমাপত্তিযা, অনিচ্চানুপস্সনামুখেন ৱা সমাপজ্জিতব্বায ফলসমাপত্তিযা. সমাপত্তিযাতি সমাপজ্জনত্থায. সব্বনিমিত্তানন্তি ৰূপাদিসব্বসঙ্খাৰনিমিত্তানং. অমনসিকাৰোতি আদীনৱতো দিস্ৱা ৱিস্সট্ঠতায অনাৱজ্জনং অসমন্নাহাৰো. অনিমিত্তায চ ধাতুযা মনসিকাৰোতি সব্বসঙ্খাৰনিমিত্তাভাৱতো অনিমিত্তায. কেহিচি পচ্চযেহি ন সঙ্খতত্তা চ অসঙ্খতাতি লদ্ধনামায অসঙ্খতায ধাতুযা ফলসমাপত্তিসহজাতেন মনসিকাৰেন মনসিকৰণং, তস্সা ৱা ধাতুযা ফলসমাপত্তিচিত্তসঙ্খাতে মনসিকৰণং.

৮৬৩. উদযব্বযাদিৱসেনাতি উদযব্বযভঙ্গভযতুপট্ঠানাদিৱসেন পৱত্তনকানং নৱন্নম্পি ঞাণানং ব্যাপাৰং ৱদতি. তেনাহ ‘‘পৱত্তানুপুব্বৱিপস্সনস্সা’’তি. সঙ্খাৰাৰম্মণগোত্ৰভুঞাণানন্তৰন্তি সঙ্খাৰাৰম্মণস্স ‘‘ৱোদান’’ন্তি লদ্ধনামস্স গোত্ৰভুঞাণস্স অনন্তৰং. কস্মা পনেত্থ গোত্ৰভুঞাণং মগ্গঞাণপুৰেচাৰিকং ৱিয নিব্বানাৰম্মণং ন হোতীতি? ফলধম্মানং অনিয্যানিকভাৱতো. অৰিযমগ্গধম্মা এৱ হি নিয্যানিকা. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘কতমে ধম্মা নিয্যানিকা? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না’’তি (ধ. স. ১২৯৫, ১৬০৯). তস্মা একন্তেন নিয্যানিকসভাৱস্স উভতোৱুট্ঠানভাৱেন পৱত্তমানস্স মগ্গঞাণস্স অনন্তৰপচ্চযভূতেন ঞাণেন নিমিত্ততো ৱুট্ঠিতেনেৱ ভৱিতব্বন্তি তস্স নিব্বানাৰম্মণতা যুত্তা, ন পন অৰিযমগ্গস্স ভাৱিতত্তা তস্স ৱিপাকভাৱেন পৱত্তমানানং কিলেসানং অসমুচ্ছিন্দনতো অনিয্যানিকত্তা অৱুট্ঠানসভাৱানং ফলঞাণানং পুৰেচাৰিকঞাণস্স কদাচিপি নিব্বানাৰম্মণতা উভযত্থ অনুলোমঞাণানং অতুল্যাকাৰতো. অৰিযমগ্গৱীথিযঞ্হি অনুলোমঞাণানি অনিব্বিদ্ধপুব্বানং থূলথূললোভক্খন্ধাদীনং সাতিসযং পদালনেন লোকিযঞাণেসু উক্কংসপাৰমিপ্পত্তানি মগ্গঞাণানুগুণানি উপ্পজ্জন্তি. ফলসমাপত্তিৱীথিযং পন তানি তেন তেন মগ্গেন তেসং তেসং কিলেসানং সমুচ্ছিন্নত্তা তত্থ কিলেসৱিক্খম্ভনে নিৰুস্সুক্কানি কেৱলং অৰিযানং ফলসমাপত্তিসুখসমঙ্গিভাৱস্স পৰিকম্মমত্তানি হুত্ৱা উপ্পজ্জন্তীতি ন তেসং কুতোচি ৱুট্ঠানসম্ভৱো, যতো নেসং পৰিযোসানঞাণং সঙ্খাৰনিমিত্তৱুট্ঠানতো নিব্বানাৰম্মণং সিযা.

এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘সেক্খস্স অত্তনো ফলসমাপত্তিৱড়ঞ্জনত্থায উদযব্বযাদিৱসেন সঙ্খাৰে সম্মসন্তস্স ৱিপস্সনাঞাণানুপুব্বিযা ফলমেৱ উপ্পজ্জতি, ন মগ্গো’’তি ইদঞ্চ অট্ঠকথাৱচনং সমত্থিতং হোতি. তেনাহ ‘‘সেক্খস্সাপি ফলমেৱ উপ্পজ্জতি, ন মগ্গো’’তি. নিব্বানাৰম্মণে অপ্পনজ্ঝানৱসেন যথাপৰিচ্ছিন্নকালং নিৰন্তৰং ফলচিত্তস্সেৱ পৱত্তনং সমাপজ্জনং ফলসমাপত্তীতি আহ ‘‘ফলসমাপত্তিৱসেন নিৰোধে চিত্তং অপ্পেতী’’তি. যদি অনুপুব্বৱিপস্সনানং ৱসেন ফলসমাপত্তিসমাপজ্জনং, তেন নীহাৰেন সেক্খস্স উপৰিমগ্গেনাপি ভৱিতব্বন্তি অনুযোগং সন্ধাযাহ ‘‘ফলসমাপত্তিনিন্নতাযা’’তিআদি. তেন অঞ্ঞোযেৱ ৱিপস্সনাচাৰো অৰিযমগ্গাৱহো, অঞ্ঞো ফলসমাপত্তিআৱহোতি দস্সেতি, স্ৱাযং ৱিপস্সনায ৱিভাগো ৱুত্তো এৱ. যে পনাতি অভযগিৰিৱাসিনো সন্ধাযাহ. তে হি মগ্গফলৱিপস্সনায আলোড়েত্ৱা ৱদন্তি. তেনেৱ হি ‘‘এৱং সতী’’তিআদি ৱুত্তং. অৰহা পচ্চেকবুদ্ধো ভৱিস্সতি যদি ইতৰত্থাপি ৱিপস্সনা তদত্থায সংৱত্তেয্যাতি অধিপ্পাযো. পাড়িৱসেনেৱ চ পটিক্খিত্তন্তি ‘‘দস গোত্ৰভুধম্মা ৱিপস্সনাৱসেন উপ্পজ্জন্তী’’তি মগ্গত্থা ফলত্থা ৱিপস্সনা ৱিসুং কত্ৱা পৱত্তপাড়িৱসেনেৱ তেসং ৱচনং পটিক্খিত্তন্তিপি ন গহেতব্বং, অঞ্ঞথা ‘‘দস গোত্ৰভুধম্মা’’তি ৱচনং ৱিৰুজ্ঝেয্যাতি. ইদমেৱ পন গহেতব্বন্তি ৱুত্তস্সেৱত্থস্স নিগমনং. ফলঞ্চস্সাতিআদি মহগ্গতৱিপাকানং ৱিয লোকুত্তৰৱিপাকানঞ্চ কুসলসৰিক্খতাদস্সনং. ঝানতো সৰিক্খতাদস্সনেনেৱ চেত্থ বোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গৱসেনাপি সৰিক্খতা দস্সিতাযেৱাতি ৱেদিতব্বং.

৮৬৪. ঠিতিযাতি পবন্ধট্ঠিতিযা. যথাপৰিচ্ছিন্নকালঞ্হি সমাপত্তিযা পবন্ধৱসেনাৱট্ঠানং ইধ ঠিতীতি. ‘‘চন্দে ৱা সূৰিযে ৱা এত্তকং ঠানং গতে ৱুট্ঠহিস্সামী’’তি কালাৱধিগ্গহণৱসেন সমাপজ্জনং চিত্তস্স অভিসঙ্খৰণং অভিসঙ্খাৰো.

৮৬৫. সব্বানেৱেতানীতি ৰূপনিমিত্তাদিসব্বানেৱ এতানি একতো কামং ন মনসি কৰোতি অসম্ভৱতো. সব্বসঙ্গাহিকৱসেনাতি অনৱসেসপৰিযাদানৱসেন. সমুদাযসদ্দা হি অৱযৱেসুপি পৱত্তন্তি, অৱযৱব্যতিৰেকেন চ সমুদাযো ন লব্ভতীতি অৱযৱগতম্পি কিচ্চং সমুদাযৱসেন ৱুত্তং. তস্মাতি সব্বেসং সঙ্খাৰনিমিত্তানং একতো মনসিকাৰাভাৱতো. যস্মা ভৱঙ্গচিত্তে উপ্পন্নে ফলসমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতো নাম হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘যং ভৱঙ্গস্সা’’তিআদি. ভৱঙ্গস্স আৰম্মণং নাম কম্মাদি. মনসি কৰোতোতি ভৱঙ্গসহগতেন মনসিকাৰেন মনসি কৰোতো, তং ৱা আৰম্মণং ভৱঙ্গমনসি কৰোতো.

৮৬৬. ফলস্স ফলমেৱ ৱা অনন্তৰং হোতি পুৰিমস্স পুৰিমস্স পচ্ছিমং পচ্ছিমং. ভৱঙ্গং ৱা সব্বপচ্ছিমস্স. ফলানন্তৰং মগ্গৱীথিযং, ফলসমাপত্তিযঞ্চ. ‘‘যেন ফলেন নিৰোধা ৱুট্ঠানং হোতী’’তি ইদং ফলুপ্পত্তিযা নিৰোধা ৱুট্ঠানভাৱতো ৱুত্তং. তন্তি নিৰোধাৱুট্ঠানভাৱেন ৱুত্তং অনাগামিফলং ৱা অগ্গফলং ৱা. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনানন্তৰন্তি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনস্স কুসলস্স, কিৰিযস্স ৱা অনন্তৰং সতিপি সত্তাহাতিক্কমে ৱিজাতিযেন অন্তৰিকত্তা.

পটিপ্পস্সদ্ধদৰথন্তি সব্বসো পস্সদ্ধকিলেসদৰথং. অমতাৰম্মণন্তি নিব্বানাৰম্মণং. সুভন্তি অসোভনতায কিলেসস্সাপি অভাৱতো সোভনং. তণ্হাসঙ্খাতং লোকামিসং ৱন্তং ছড্ডিতং এতেনাতি ৱন্তলোকামিসং. ৱূপসন্তকিলেসতায, সুসন্ততায চ সন্তং. যেন ধম্মেন যোগতো সমণো নাম হোতি, তস্স অৰিযমগ্গসঙ্খাতস্স সামঞ্ঞস্স ফলন্তি সামঞ্ঞফলং.

ওজৱন্তেনাতি সভাৱসম্পন্নেন. সুচিনাতি কিলেসাসুচিৱিৰহতো পৰিসুদ্ধেন. সুখেনাতি অনুত্তৰসুখেন. অভিসন্দিতন্তি সব্বসো লূখভাৱাপগমনেন সিনেহিতং. সাতাতিসাতেনাতি মহগ্গতসাততো, লোকুত্তৰকুসলসাততো চ অতিৱিয সাতেন মধুৰেন. মগ্গসুখতোপি হি ফলসুখং সন্ততৰতায পণীততৰং. অমতেন সম্মোদিতং. ‘‘মধুং ৱিযা’’তি ইমিনা সাতাতিসাততংযেৱ ৱিভাৱেতি.

তস্স অৰিযস্স ফলস্স ৰসভূতং সাৰভূতং তং সুখং পঞ্ঞং ভাৱেত্ৱা যস্মা পণ্ডিতো ৱিন্দতি পটিলভতীতি যোজনা.

নিৰোধসমাপত্তিকথাৱণ্ণনা

৮৬৭. তত্ৰাতি তস্মিং ‘‘নিৰোধসমাপত্তিযা সমাপজ্জনসমত্থতা’’তি সংখিত্তৱচনে. ইদং সৰূপাদিৱসেন পঞ্হাকম্মং. কত্থাতি কস্মিং ভৱে.

৮৬৮. অনুপুব্বনিৰোধৱসেনাতি ৱিপস্সনানুগতা অট্ঠ সমাপত্তিযো আৰোহন্তেন তংতংপটিপক্খনিৰোধমুখেন তিণ্ণং সঙ্খাৰানং অনুপুব্বতো নিৰোধৱসেন. যথাপৰিচ্ছিন্নকালং যা চিত্তচেতসিকানং অপ্পৱত্তি, অযং নিৰোধসমাপত্তীতি অত্থো. কে সমাপজ্জন্তি, কে ন সমাপজ্জন্তীতি কামং সমাপজ্জনসমত্থা পধানতায পঠমং পুচ্ছিতা, তব্বিস্সজ্জনং পন গৰুভাৱতো পচ্ছা ৱিস্সজ্জেতুং অসমাপজ্জনকে তাৱ দস্সেন্তো ‘‘সব্বেপি…পে… ন সমাপজ্জন্তী’’তি আহ যথা ‘‘ৱামং মুঞ্চ, দক্খিণং গণ্হা’’তি. তত্থ ‘‘সব্বেপী’’তি ইদং পুথুজ্জনাদীনং তিণ্ণং ৱিসেসনং. তে হি অট্ঠন্নং সমাপত্তীনং লাভিনোপি অলাভিনো ৱিয সমাধিস্মিং অপৰিপূৰকাৰিতায নিৰোধং সমাপজ্জিতুং ন সক্কোন্তি. কামচ্ছন্দাদিসমুচ্ছিন্দনেন হি সমাধিস্মিং পৰিপূৰকাৰিতা, ন ঝানাধিগমমত্তেন. অনাগামিনো, অৰহন্তোতি এত্থ সুক্খৱিপস্সকা চ অনাগামিনো, সুক্খৱিপস্সকা চ অৰহন্তোতি সুক্খৱিপস্সকসদ্দো পচ্চেকং যোজেতব্বো. উভযেপি চেতে সতিপি ৱিপস্সনাবলে সমাধিবলস্স অভাৱতো নিৰোধং ন সমাপজ্জন্তি. অনুপুব্বৱিহাৰসম্ভৱতঞ্ঞেৱেত্থ সমাধিবলং ইচ্ছিতব্বং. পুৰিমকা পন তযো সতিপি সমাধিবলে ৱিপস্সনাবলস্স অভাৱতো, অপৰিপুণ্ণত্তা চ সমাপজ্জিতুং ন সক্কোন্তি. অপৰিপুণ্ণতা চস্স সঙ্খাৰানং ন সম্মা পৰিমদ্দিতত্তা. অট্ঠ সমাপত্তি…পে… সমাপজ্জন্তী’’তি ৱত্ৱা তত্থ কাৰণং পাড়িৱসেনেৱ দস্সেতুং ‘‘দ্ৱীহি বলেহী’’তিআদি ৱুত্তং. তযো চ সঙ্খাৰানন্তি এত্থ তযোতি সামিঅত্থে পচ্চত্তৱচনং, তিণ্ণন্তি অত্থো. ঞাণচৰিযাহীতি ঞাণপ্পৱত্তীহি. নিৰোধসমাপত্তিযাতি নিৰোধসমাপজ্জনায ঞাণং. অযঞ্চ সম্পদাতি অযং বলদ্ৱযসমন্নাগমাদিকা যথাৱুত্তনিৰোধসমাপত্তিআৱহা সম্পত্তি. অনাগামিখীণাসৱেতি অনাগামিনো চেৱ খীণাসৱে চ.

৮৬৯. সমথবলন্তি কামচ্ছন্দাদিকে পচ্চনীকধম্মে সমেতীতি সমথো, সো এৱ পটিপক্খেহি অকম্পিযট্ঠেন বলং. অনিচ্চাদিৱসেন ৱিৱিধেহি আকাৰেহি পস্সতীতি ৱিপস্সনা, সা এৱ ৱুত্তনযেন বলন্তি ৱিপস্সনাবলং. নেক্খম্মৱসেনাতিআদীসু কামচ্ছন্দৱিক্খম্ভনস্স নেক্খম্মসঙ্কপ্পস্স, অলোভপধানস্স ৱা তথাপৱত্তকুসলচিত্তুপ্পাদস্স ৱসেন চিত্তস্স একগ্গতাসঙ্খাতো যো অৱিক্খেপো, তং সমথবলং. ব্যাপাদৱিক্খম্ভনস্স অব্যাপাদৱিতক্কস্স, অদোসপধানস্স ৱা তথাপৱত্তকুসলচিত্তুপ্পাদস্স ৱসেনেৱ. থিনমিদ্ধৱিক্খম্ভিকায ৱিভূতং কত্ৱা মনসিকৰণেন উপট্ঠিতআলোকসঞ্ঞায ৱসেন. উদ্ধচ্চৱিক্খম্ভনস্স অৱিক্খেপস্স সমাধানস্স ৱসেন. সকলমিচ্ছাৱিতক্কৱিক্খম্ভনস্স সিখাপত্তআনাপানস্সতিসিদ্ধপটিনিস্সগ্গানুপস্সিঅস্সাসপস্সাসানং ৱসেন চিত্তস্স একগ্গতাসঙ্খাতো যো অৱিক্খেপো, তং সমথবলন্তি অত্থযোজনা.

এৱং উপচাৰস্স ঝানস্স ৱসেন সমথবলং দস্সেত্ৱা ইদানি তং অট্ঠন্নং সমাপত্তীনং ৱসেন পটিপক্খেহি অনভিভৱনীযতায চ বলপ্পত্তিৱসেন দস্সেতুং ‘‘পঠমজ্ঝানেনা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ নীৱৰণেতি নীৱৰণনিমিত্তং নীৱৰণপচ্চযা. ন কম্পতি ঝানসমঙ্গিপুগ্গলো, ঝানসম্পযুত্তসমাধি ৱা. সো হি ৱিসেসতো ইধ ‘‘সমথবল’’ন্তি অধিপ্পেতো. তথা হি কেনট্ঠেন সমথবলন্তি বলট্ঠো পুচ্ছিতো. উদ্ধচ্চেতি উদ্ধচ্চনিমিত্তং. উদ্ধচ্চসহগতকিলেসেতি উদ্ধচ্চেন সম্পযুত্তমোহঅহিৰিকাদিকিলেসহেতু. খন্ধেতি উদ্ধচ্চসম্পযুত্তচতুক্খন্ধনিমিত্তং. ন কম্পতীতিআদীনি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানি. কম্পনং ৱা ঠানাপগমো. চলনং পৰিব্ভমনং. ৱেধনং সন্ধাৱনং. উদ্ধচ্চে ন কম্পতি, উদ্ধচ্চসহগতকিলেসে ন চলতি, উদ্ধচ্চসহগতক্খন্ধে ন ৱেধতীতি ৱা যোজেতব্বং. উদ্ধচ্চগ্গহণঞ্চেত্থ সমথস্স উজুপটিপক্খতায তদভিভৱেন বলপ্পত্তিদস্সনত্থং. তেনেতং অট্ঠন্নম্পি সমাপত্তীনং সাধাৰণতো কিচ্চাতিসযদস্সনং দট্ঠব্বং. ইদং সমথবলন্তি যাযং নেক্খম্মাদিৱসেন লদ্ধায চিত্তেকগ্গতায নীৱৰণাদীহি অকম্পনীযতা, তানি চ অভিভৱিত্ৱা অৱট্ঠানং, ইদং সমথবলং.

ইদানি ৱিপস্সনাবলং নিদ্দিসন্তো যস্মা ৱিপস্সনা সঙ্খেপতো সত্তহি অনুপস্সনাহি সঙ্গহিতা, তস্মা ততো ততো সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায তাসং ৱসেন অনুপস্সনা কাতব্বা, তত্তকেনেৱ চেত্থ অনুপস্সনাকিচ্চং পৰিপুণ্ণং হোতীতি ‘‘অনিচ্চানুপস্সনা ৱিপস্সনাবলং…পে… পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ৱিপস্সনাবল’’ন্তি সৰূপতো দস্সেত্ৱা পুন তা হেট্ঠা ৱুত্তনযেন ৱিসযৱিভাগেন দস্সেতুং ‘‘ৰূপে অনিচ্চানুপস্সনা’’তিআদি ৱুত্তং. ইধাপি পটিপক্খেহি অনভিভৱনীযতাৱ বলট্ঠোতি দস্সেতুং ‘‘কেনট্ঠেন ৱিপস্সনাবল’’ন্তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ অৱিজ্জাযাতি দ্ৱাদসসু অকুসলচিত্তুপ্পাদেসু অৱিজ্জানিমিত্তং. অৱিজ্জাসহগতকিলেসেতি অৱিজ্জায সম্পযুত্তলোভদোসাদিকিলেসৱত্থুনিমিত্তং. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. অৱিজ্জগ্গহণঞ্চেত্থ ৱিপস্সনায উজুপটিপক্খতায তদভিভৱেন বলপ্পত্তিদস্সনত্থং. তেনেতং সত্তন্নম্পি অনুপস্সনানং সাধাৰণতো কিচ্চাতিসযদস্সনং দট্ঠব্বং. ইদং ৱিপস্সনাবলন্তি যাযং অনিচ্চানুপস্সনাদিৱসেন লদ্ধস্স ৱিপস্সনাঞাণস্স নিচ্চসঞ্ঞাদিনিমিত্তং অকম্পনীযতা, তা চ অভিভৱিত্ৱা অৱট্ঠানং, ইদং ৱিপস্সনাবলং.

ৱিতক্কৱিচাৰা ৱচীসঙ্খাৰা ৱাচং সঙ্খৰোন্তি পৱত্তেন্তীতি কত্ৱা. তেনাহ ‘‘পুব্বে খো, আৱুসো ৱিসাখ, ৱিতক্কেত্ৱা ৱিচাৰেত্ৱা পচ্ছা ৱাচং ভিন্দতি, তস্মা ৱিতক্কৱিচাৰা ৱচীসঙ্খাৰো’’তি (ম. নি. ১.৪৬৩; সং. নি. ৪.৩৪৮). তে পন দুতিযজ্ঝানে ৱূপসন্তা হোন্তীতি আহ ‘‘দুতিযজ্ঝানং…পে… পটিপ্পস্সদ্ধা হোন্তী’’তি. কাযেন সঙ্খৰীযন্তীতি কাযসঙ্খাৰা, অস্সাসপস্সাসা. তথা হি ৱুত্তং ‘‘অস্সাসপস্সাসা খো, আৱুসো ৱিসাখ, কাযিকা এতে ধম্মা কাযপ্পটিবদ্ধা, তস্মা অস্সাসপস্সাসা কাযসঙ্খাৰো’’তি (ম. নি. ১.৪৬৩; সং. নি. ৪.৩৪৮). তে পন যস্মা চতুত্থজ্ঝানে ৱূপসন্তা হোন্তি, তস্মা আহ ‘‘চতুত্থজ্ঝানং…পে… পটিপ্পস্সদ্ধা হোন্তী’’তি. চিত্তেন সঙ্খৰীযন্তীতি চিত্তসঙ্খাৰা, সঞ্ঞা ৱেদনা. তথা হি ৱুত্তং ‘‘সঞ্ঞা চ ৱেদনা চ চেতসিকা এতে ধম্মা চিত্তপ্পটিবদ্ধা, তস্মা সঞ্ঞা চ ৱেদনা চ চিত্তসঙ্খাৰো’’তি (সং. নি. ১.৪৬৩; সং. নি. ৪.৩৪৮). তে পন যস্মা নিৰোধং সমাপন্নস্স ৱূপসমন্তি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিত…পে… পটিপ্পস্সদ্ধা হোন্তী’’তি.

ঞাণচৰিযাসু ৱিৱট্টানুপস্সনাগ্গহণেনেৱ তস্স আদিভূতা সেসানুপস্সনাপি গহিতাৱ হোন্তি তদৱিনাভাৱতো. মগ্গো ঞাণচৰিযা, ফলসমাপত্তি ঞাণচৰিযাতি মগ্গফলসমাপত্তীনং ঞাণচৰিযাভাৱৱচনং মগ্গফলধম্মানং ঞাণপধানত্তা, ঞাণেন ৱা ইন্দ্ৰিযাধিপতিহেতুমগ্গপচ্চযাদিৱসেন সাতিসযপচ্চযভূতেন সেসা মগ্গফলধম্মা চৰিতা পৱত্তিতাতি কত্ৱা তথা ৱুত্তং. সমাধিচৰিযাসুপি এসেৱ নযো. ইমাহি সোড়সহীতি অট্ঠন্নং অনুপস্সনানং, অট্ঠন্নঞ্চ মগ্গফলঞাণানং ৱসেন ইমাহি সোড়সহি ঞাণপৱত্তীহি.

নৱহি সমাধিচৰিযাহীতি অট্ঠ সমাপত্তিযো অট্ঠ সমাধিচৰিযা, তাসং উপচাৰসমাধি উপচাৰসমাধিভাৱনাসামঞ্ঞেন একা সমাধিচৰিযাতি এৱং নৱহি সমাধিচৰিযাহি. তেনাহ ‘‘পঠমজ্ঝানং সমাধিচৰিযা’’তিআদি. পঠমজ্ঝানপটিলাভত্থায ৱিতক্কো চাতিআদি নানাৱজ্জনুপচাৰৱসেন ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং, উপৰিসমাপত্তীনম্পি উপচাৰস্স তথেৱ ৱুত্তত্তা. ন হি একাৱজ্জনে চতুত্থজ্ঝানাদিউপচাৰে পীতিআদযো সম্ভৱন্তি. এত্থ চ ‘‘পঠমজ্ঝানপটিলাভত্থাযা’’তিআদিৱচনেন উপচাৰসমাধিস্সাপি পাৰিপূৰী ইচ্ছিতব্বাতি দস্সেতি. কিং পনেত্থ সমথবলসমাধিচৰিযানং নানত্তং, কিং ৱা ৱিপস্সনাবললোকিযঞাণচৰিযানং? যথা সমথবলেপি ‘‘নেক্খম্মৱসেনা’’তিআদিনা উপচাৰসমাধিনা সদ্ধিং অট্ঠসু সমাপত্তীসু অপ্পনাসমাধিযেৱ ৱুত্তো, তথা সমাধিচৰিযাসু, ৱিপস্সনাবললোকিযঞাণচৰিযাসু চ ৱিপস্সনাৱ ৱুত্তাতি? কিঞ্চাপি ৱুত্তা, ৱিৱট্টানুপস্সনা পন পুৰেচৰঞাণাদিৱিপস্সনাবলে অৱুত্তা এৱ ঞাণচৰিযাসু ৱুত্তা. অপিচ পটিপক্খেহি অকম্পিযট্ঠো বলট্ঠো, পঞ্চন্নং ৱসীভাৱানং ৱসেন সুচিণ্ণতা চৰিযট্ঠো, এতেনেৱ সমথবলসমাধিচৰিযানম্পি নানত্তং সংৱণ্ণিতন্তি দট্ঠব্বং.

ৱসীভাৱতা পঞ্ঞাতি এত্থ ৱসো এতস্স অত্থীতি ৱসী, তস্স ভাৱো ৱসীভাৱো, সা এৱ ৱসীভাৱতা. ‘‘ৱসিযো’’তি পন পাড়িযং ইত্থিলিঙ্গৱসেন ৱুত্তত্তা তাযো দস্সেতুং ‘‘ৱসীতি পঞ্চ ৱসিযো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ঝানং আৱজ্জন্তস্স নিৰন্তৰং ঝানঙ্গেসু চিত্তপ্পৱত্তনসমত্থতা আৱজ্জনৱসী. সমাপজ্জিতুকামস্স সীঘং ঝানং সমাপজ্জনসমত্থতা সমাপজ্জনৱসী. অচ্ছৰামত্তং ৱা কতিপযচ্ছৰামত্তং ৱা খণং ঝানং ঠপেতুং সমত্থতা অধিট্ঠানৱসী. তথেৱ লহুং ৱুট্ঠাতুং সমত্থতা ৱুট্ঠানৱসী. পচ্চৱেক্খণৱসী পন আৱজ্জনৱসিযা এৱ সিজ্ঝতি. পচ্চৱেক্খণজৱনানেৱ হি তত্থ আৱজ্জনানন্তৰানীতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন হেট্ঠা আগতো এৱ. অযঞ্চ ৱসীভাৱো সমাধিচৰিযানং ৱসেন ৱুত্তো. ঞাণচৰিযাসু পন লোকুত্তৰানং ঞাণচৰিযানং ৱসীভাৱাপাদনকিচ্চং নাম নত্থি. পটিপক্খস্স সুৱিহতত্তা সভাৱসিদ্ধো তত্থ ৱসীভাৱো, লোকিযানং পন পগুণবলৱভাৱাপাদনেন ৱসীভাৱো লব্ভতেৱ.

৮৭০. উক্কট্ঠনিদ্দেসোতি অনৱসেসনিদ্দেসো. চুদ্দসহি ঞাণচৰিযাহি হোতি অগ্গমগ্গফলানং অনধিগতত্তাতি. যদি এৱন্তি যদি উক্কট্ঠনিদ্দেসৱসেন ‘‘সোড়সহি ঞাণচৰিযাহী’’তি ৱুত্তং, ততো অৱকংসৱসেনপি ইচ্ছিতব্বং, এৱং সন্তে কিং ন হোতি নিৰোধসমাপজ্জনন্তি অধিপ্পাযো. পঞ্চ কামগুণা ৱত্থুভূতা এতস্স সন্তীতি পঞ্চকামগুণিকো, কামৰাগো. অপ্পহীনত্তা অসমুচ্ছিন্নত্তা. ন হি কামৰাগস্স ৱিক্খম্ভনপ্পহানমত্তং নিৰোধস্স অধিট্ঠানং ভৱিতুং সক্কোতি. তস্মাতি সমাধিপাৰিপন্থিকস্স কামৰাগস্স সুপহীনত্তা. এতেন কামং মগ্গফলঞাণচৰিযা লোকিযঞাণসমাধিচৰিযা ৱিয নিৰোধসমাপজ্জনে সৰূপেন ন ৱিনিযুজ্জন্তি তদা অপ্পৱত্তনতো, তস্স তস্স পন পটিপক্খস্স সমুচ্ছিন্দনেন বলচৰিযানং ৱিসেসপচ্চযতায নিৰোধসমাপত্তিযা অধিট্ঠানং হোতীতি দস্সেতি. এসাতি অনাগামী. ইদঞ্হি ‘‘নিৰোধা ৱুট্ঠহন্তস্সা’’তিআদিৱচনং অনাগামিনোৱ নিৰোধা ৱুট্ঠানং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনকুসল’’ন্তি (পট্ঠা. ১.১.৪১৭) ৱচনতো, অঞ্ঞথা ‘‘নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনকিৰিযা’’তি (পট্ঠা. ১.১.৪১৭) ৱুচ্চেয্য.

৮৭১. ‘‘পঞ্চৱোকাৰভৱে’’তি কস্মা ৱুত্তং, ননু চতুৱোকাৰভৱেপি অৰূপজ্ঝানৱসেন যথাৰহং অনুপুব্বসমাপত্তি লব্ভতীতি? কামং লব্ভতি, সা পন ‘‘অনুপুব্বসমাপত্তী’’তি ন ৱুচ্চতি একদেসভাৱতো. অট্ঠসমাপত্তিৱসেনেৱ চ ‘‘অনুপুব্বসমাপত্তী’’তি ৱুচ্চতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পঠমজ্ঝানাদীনং উপ্পত্তি নত্থী’’তি. ৱত্থুস্স অভাৱাতি হদযৱত্থুনো অভাৱাতি ৱদন্তি, কৰজকাযসঙ্খাতস্স পন ৱত্থুনো অভাৱাতি অত্থো. যদি হি আৰুপ্পে নিৰোধং সমাপজ্জেয্য, চিত্তচেতসিকানং, অঞ্ঞস্স চ কস্সচি অভাৱতো অপঞ্ঞত্তিকোৱ ভৱেয্য অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বুতসদিসো. কিঞ্চাযং উপাদায নিৰোধং সমাপন্নোতি ৱুচ্চেয্য, কিং ৱা এতায ৱত্থুচিন্তায. অঙ্গৱেকল্লতোৱ নত্থি আৰুপ্পে নিৰোধসমাপত্তিসমাপজ্জনং.

৮৭২. সঙ্খাৰানং পৱত্তিভেদেতি সঙ্খতধম্মানং খণে খণে উপ্পজ্জনে, ভিজ্জনে চ, তেসং ৱা কুসলাদিভেদভিন্নে যথাৰহং তীহি দুক্খতাহি উপদ্দুতে পৱত্তিৱিভাগে. চিত্তচেতসিকৱিগমেহি ৰূপধম্মেসু লব্ভমানাপি সঙ্খাৰদুক্খতা অব্বোহাৰিকতং আপজ্জতি. উক্কণ্ঠিত্ৱাতি নিব্বিন্দিত্ৱা. নিব্বানং পত্ৱাতি অনুপাদিসেসনিব্বানং পত্ৱা ৱিয. সুখন্তি নিদ্দুক্খং.

৮৭৩. সমথৱিপস্সনাৱসেনাতি যুগনদ্ধানং ৱিয অঞ্ঞমঞ্ঞূপকাৰিতায সহিতানং ৱসেন. উস্সক্কিত্ৱাতি উক্কংসং পত্ৱা যাৱ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনা, যাৱ চ অনুলোমঞাণা আৰুহিত্ৱা. নিৰোধযতোতি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জিত্ৱা তং নিৰোধেন্তস্স. অঞ্ঞস্স কস্সচিপি চিত্তস্স অনুপ্পজ্জনেন এৱমস্সা নিৰোধসমাপত্তিযা সমাপজ্জনং হোতি. ‘‘যো হী’’তিআদিনা ‘‘সমথৱিপস্সনাৱসেনা’’তি ৱুত্তমেৱত্থং ব্যতিৰেকমুখেন ৱিৱৰতি. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং পত্ৱা তিট্ঠতি তদুদ্ধং সুদ্ধসমথৱিপস্সনায অভাৱতো. যো ৱিপস্সনাৱসেনেৱ উস্সক্কতি সচে অৰিযো ফলসমাপত্তত্থিকো, সো অত্তনো ফলসমাপত্তিং পত্ৱা তিট্ঠতি. অথ পুথুজ্জনো, সেখো ৱা মগ্গত্থিকো তায চে ৱিপস্সনায মগ্গং পত্ৱা ফলে ঠিতো, সোপি ফলসমাপত্তিং পত্ৱা তিট্ঠতিচ্চেৱ ৱুচ্চতি. সোতি উভযৱসেন পটিপন্নো. তন্তি নিৰোধসমাপত্তিং.

৮৭৪. যেন ফলদ্ৱযসমন্নাগমাদিনা নিৰোধং সমাপজ্জিতুং সমত্থো হোতি, সো ৱিধি পগেৱ ৱিভাৱিতোতি সমাপজ্জনাকাৰমেৱ দস্সেন্তো ‘‘কতভত্তকিচ্চো’’তিআদিমাহ. তঞ্হি সব্বাসম্পি ভাৱনানং সাধাৰণং পুব্বকিচ্চং. তত্থ সঙ্খাৰেতি তস্মিং পঠমজ্ঝানে, পঠমজ্ঝানচিত্তুপ্পাদে ৱা সঙ্খাৰে.

‘‘ৱিপস্সতী’’তি ৱুত্তং, কীদিসী পনেত্থ ৱিপস্সনা ইচ্ছিতব্বাতি তং নিদ্ধাৰণত্থং ‘‘ৱিপস্সনা পনেসা’’তিআদিনা তমেৱ ৱিপস্সনং তিধা ভিন্দিত্ৱা দস্সেতি. মন্দা চে ৱিপস্সনা, দন্ধাভিঞ্ঞং মগ্গং সাধেতি. তিক্খা চে, খিপ্পাভিঞ্ঞন্তি অযং মন্দতিক্খতায ৱিসেসো. লক্খণপ্পত্তা পন ৱিপস্সনা মগ্গস্স পচ্চযো হোতিযেৱাতি ইমমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সঙ্খাৰ…পে… হোতিযেৱা’’তি. তিক্খাৱ ৱট্টতি সঙ্খাৰাৰম্মণেপি সতি সব্বসঙ্খাৰেহি ৱিৱট্টনাকাৰেনেৱ পৱত্তনতো, মগ্গো ৱিয ৱিসঙ্খাৰগতস্স ফলস্স পচ্চযভাৱতো চ. তেনাহ ‘‘মগ্গভাৱনাসদিসা’’তি. যস্মা অতিমন্দা সমথাদিকা সঙ্খাৰানং নিৰোধনে অসমত্থা সমথনিট্ঠা হোতি, অতিতিক্খা ঞাণাদিকা সাতিসযং সঙ্খাৰেসু দোসদস্সনে ফলসমাপত্তিনিট্ঠা হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘নাতিমন্দনাতিতিক্খা ৱট্টতী’’তি. এস নিৰোধসমাপজ্জনকো. তে সঙ্খাৰেতি তে পঠমজ্ঝানসঙ্খাৰে.

‘‘তথেৱা’’তি ইমিনা ‘‘নাতিমন্দায নাতিতিক্খাযা’’তি ইমমত্থং আকড্ঢতি. এস নযো সেসেসুপি. ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায তত্থ সঙ্খাৰে তথেৱ ৱিপস্সতী’’তি ৱত্তব্বং, হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা পন তং অৱত্ৱা ‘‘চতুব্বিধং পুব্বকিচ্চং কৰোতি’’চ্চেৱ ৱুত্তন্তি কেচি, তং তেসং মতিমত্তং. ৱিপস্সনাচাৰতো হি সমাধিচাৰো, তস্মা সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায পুব্বকিচ্চং কাতব্বং. তথা হি পৰতোপি ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায ইমং পুব্বকিচ্চং কত্ৱা’’তিআদিং (ৱিসুদ্ধি. ২.৮৭৯) ৱক্খতি, ন পন ‘‘তত্থ সঙ্খাৰে তথেৱ ৱিপস্সিত্ৱা’’তি. নানাবদ্ধঅৱিকোপনন্তি অত্তনা অসম্বদ্ধস্স পৰিক্খাৰস্স অৱিনাসনং. যথা তং ন ৱিনস্সতি, তথা অধিট্ঠানং. সঙ্ঘপটিমাননন্তি সঙ্ঘস্স পটিমাননাৱজ্জনং. সত্থুপক্কোসনন্তি সত্থু পক্কোসনাৱজ্জনং. অদ্ধানপৰিচ্ছেদন্তি জীৱিতদ্ধানপৰিচ্ছেদং পুব্বকিচ্চং কৰোতীতি সম্বন্ধো.

৮৭৫. অধিট্ঠাতব্বন্তি চিত্তং উপ্পাদেতব্বং. তথা চিত্তুপ্পাদনমেৱ হেত্থ অধিট্ঠানং.

চিত্তজৰূপাদীনং অনুপ্পজ্জনতো, পচ্ছাজাতপচ্চযাদিউপত্থম্ভাভাৱতো চ সত্তাহমেৱ তথা সৰীৰং পৱত্ততি, ততো পৰং কিলমতীতি সত্তাহমেৱ পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা নিৰোধং সমাপজ্জন্তীতি ৱদন্তি.

সমাপত্তিৱসেনেৱাতি নিৰোধসমাপত্তিৱসেনেৱ. নং অগ্গিআদিঅন্তৰাযং ৰক্খতি সমাপন্নকো অধিট্ঠানৱসেনাতি অধিপ্পাযো. আযস্মতো সঞ্জীৱস্সাতিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ইদ্ধিকথাযং (ৱিসুদ্ধি. ২.৩৭৪) ৱুত্তমেৱ.

৮৭৬. এতস্সাতি নিৰোধং সমাপজ্জন্তস্স, নিৰোধসমাপজ্জনস্স ৱা. তস্মিং সমযেতি তস্মিং তস্স ভিক্খুনো উপসঙ্কমনসমযে ৱুট্ঠাতিযেৱ. কালপৰিচ্ছেদসদিসঞ্হেতং.

এৱং গৰুকাতি অগ্গিআদীহিপি অনভিভৱনীযং নিৰোধং সমাপন্নং সমাপত্তিতো ৱুট্ঠাপনতো এৱং গৰুকা হি সঙ্ঘস্স আণা নাম, তস্মা অত্তনো হিতসুখং আকঙ্খন্তেন জীৱিতহেতুপি সঙ্ঘস্স আণা ন অতিক্কমিতব্বাতি অধিপ্পাযো.

৮৭৭. ন পক্কোসতি ‘‘সত্থা তং, আৱুসো, আমন্তেতী’’তি. ‘‘ৱুট্ঠহিস্সামী’’তি আৱজ্জিতব্বন্তি সম্বন্ধো.

৮৭৮. জীৱিতদ্ধানস্সাতি অত্তনো জীৱিতকালস্স জীৱিতপ্পৱত্তিযা. আযু এৱ আযুসঙ্খাৰা. ‘‘আযুউস্মাৱিঞ্ঞাণানী’’তি চ ৱদন্তি, তে চস্স পকতিচিত্তস্সেৱ আৰম্মণং হোন্তি. অন্তোনিৰোধে মৰণং নত্থি চৰিমভৱঙ্গেন মীযনতো. আৱজ্জিত্ৱাৱ সমাপজ্জিতব্বং ‘‘সহসা মৰণং মা অহোসী’’তি. সহসা হি মৰণে অঞ্ঞব্যাকৰণভিক্খুওৱাদদানসাসনানুভাৱদীপনানং অনিস্সৰো সিযা, অনাগামিনো ৱা অগ্গমগ্গানধিগমো সিযা. অৱসেসন্তি নানাবদ্ধঅৱিকোপনাদিতিৱিধম্পি পুব্বকিচ্চং. ৱুত্তং অট্ঠকথাযং.

৮৭৯. কিঞ্চাপি ‘‘একং ৱা দ্ৱে ৱা’’তি অনিযমেত্ৱা ৱিয ৱুত্তং, দ্ৱে ৱাৰে এৱ পন নিযমতো ৱদন্তি. চিত্তৱাৰেতি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনচিত্তৱাৰে. নিৰোধং ফুসতীতি অচিত্তকভাৱমেৱাহ. নিৰোধস্স পযোগত্তাতি চিত্তনিৰোধায পযোগভাৱতো, বলদ্ৱযসম্ভৰণাদিপযোগস্স চিত্তনিৰোধত্তাতি অত্থো. সমথৱিপস্সনাবলসমন্নাগমো, ঞাণসমাধিচৰিযাৱসীভাৱো চেত্থ অঞ্ঞমঞ্ঞানতিৱত্তনৱসেনেৱ ইচ্ছিতব্বোতি আহ ‘‘দ্ৱে সমথৱিপস্সনাধম্মে যুগনদ্ধে কত্ৱা’’তি. অনুপুব্বনিৰোধস্স পযোগোতি পঠমজ্ঝানাদীনং, তদনুপস্সনানঞ্চ অনুপুব্বতো নিৰোধনস্সাযং পযোগো. ইদং ৱুত্তনযেন অট্ঠসমাপত্তিআৰোহনং ন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা সমাপজ্জনস্স. তস্মা দ্ৱিন্নং চিত্তানং উপৰি চিত্তানি ন পৱত্তন্তীতি যোজনা.

পৰতো অচিত্তকো ভৱিতুং ন সক্কোতীতি সকলং যথাপৰিচ্ছিন্নকালং অচিত্তকো ভৱিতুং ন সক্কোতি. তঞ্চ খো সঙ্ঘপটিমাননসত্থুপক্কোসনঅদ্ধানপৰিচ্ছেদাৱজ্জনানং অকৰণেন, ন নানাবদ্ধঅৱিকোপনস্স. তস্স হি অকৰণেন কদাচি কেৱলং তাদিসস্স পৰিক্খাৰস্স অৱিনাসো ন সিযা, ন নিৰোধসমাপত্তিৱিবন্ধো. অযঞ্চ অত্থো মহানাগত্থেৰৱত্থুনা ৱিভাৱিতো এৱ. এৱং সন্তে তীহি আকাৰেহি নিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠানং হোতীতি আপজ্জতি, তস্মা তং ন সাৰতো পচ্চেতব্বং. পটিনিৱত্তিত্ৱা পুন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনেযেৱ পতিট্ঠাতীতি ইমিনা সমাপত্তিযা ৱিবন্ধে জাতে এৱং হোতীতি দস্সেতি, অৱিবন্ধেনেৱ পন যথাপৰিচ্ছিন্নকালৱীতিক্কমনে ফলচিত্তুপ্পত্তিযা ৱুট্ঠানং হোতি. এৱঞ্চ কত্ৱা গম্ভীৰকন্দৰোৰুড়্হতত্তপাসাণক্কন্তপুৰিসনিদস্সনম্পি সমত্থিতং হোতীতি কেচি ৱদন্তি. অপৰে পন ‘‘পুব্বকিচ্চস্স অকতত্তা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপন্নমত্তোৱ ‘পটিনিৱত্তিত্ৱা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে পতিট্ঠাতী’তি ৱুত্তত্তা সঙ্ঘপটিমাননাদিএকচ্চপুব্বকিচ্চাকৰণে অঙ্গৱেকল্লতো নিৰোধসমাপত্তিসমাপজ্জনং ন ইজ্ঝতেৱা’’তি ৱদন্তি. ৱত্তসদিসঞ্হেতং নিৰোধসমাপত্তিযা, যদিদং পুব্বকিচ্চকৰণং. তস্মা তত্থ যং গৰুতৰং, তস্স অকৰণং সমাপজ্জনং ৱিবন্ধতীতি অপৰে. ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং. ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে পতিট্ঠাতী’’তি চ ইদং পুন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনস্স সমাপজ্জিতব্বত্তা ৱুত্তং. সমাপজ্জিত্ৱা হি ৱুট্ঠায পুব্বকিচ্চস্স কাতব্বত্তা.

যথা পনাতিআদি কতপুব্বকিচ্চতাসামঞ্ঞেন উপমাসংসন্দনং.

৮৮০. অস্সাতি নিৰোধসমাপত্তিযা. ‘‘কালপৰিচ্ছেদৱসেনা’’তিআদিনা চতূহি আকাৰেহি নিৰোধসমাপত্তিযা ঠানং দস্সেতি.

৮৮২. ৱিৱেকনিন্নন্তি নিস্সৰণৱিৱেকনিন্নং, পগেৱ সঙ্খাৰৱিমুখতায, ফলচিত্তুপ্পত্তিযা চাতি ৱেদিতব্বং.

৮৮৩. ঊসঙ্খাৰত্তযপটিপ্পস্সদ্ধিযা, অৱসেসচেতসিকৱিঞ্ঞাণাভাৱেন ৰূপধম্মমত্তাৱসেসতায চ মতনিৰোধসমাপন্নানং অৱিসেসং গহেত্ৱা পুচ্ছা ‘‘মতস্স চ সমাপন্নস্স চ কো ৱিসেসো’’তি. কামং নেসং সঙ্খাৰত্তযপটিপ্পস্সদ্ধিআদীহি অৱিসেসো, ৰূপধম্মমত্তাৱসেসতায পন আযুউস্মাইন্দ্ৰিযানং অপগমানপগমনং ৱিসেসোতি দস্সেতুং ‘‘য্ৱায’’ন্তিআদি ৱুত্তং.

৮৮৪. সভাৱতোতি সভাৱধম্মতো, পৰমত্থতোতি অত্থো. পৰমত্থতো হি ৱিজ্জমানানং সঙ্খতাদিভাৱেন ৱত্তব্বতং লভতি, ন অৱিজ্জমানং. সমাপজ্জন্তস্স ৱসেনাতি যস্মা সমাপজ্জন্তস্স অৰিযপুগ্গলস্স সমথৱিপস্সনাধম্মে যুগনদ্ধে কত্ৱা অট্ঠ সমাপত্তিযো আৰোহন্তস্স অনুক্কমেন সঙ্খাৰানং পটিপ্পস্সম্ভনপযোগনিব্বত্তিযা নিৰোধসমাপত্তি নিপ্ফন্না নাম হোতি, তস্মা তং পযোগনিব্বত্তিং উপাদায ‘‘নিপ্ফন্না’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি.

সঙ্খাৰৱূপসমতো, সন্তধম্মসমন্ৱযতো চ সন্তং. অৰিযেহি এৱ নিসেৱিতব্বত্তা অৰিযনিসেৱিতং. তিস্সন্নম্পি দুক্খতানং নিব্বুতভাৱতো নিব্বানমিতি সঙ্খং উপাগতং. অৰিযং পঞ্ঞন্তি সুৱিসুদ্ধং মগ্গফলপঞ্ঞং. ইমিস্সাপীতি নিৰোধসমাপত্তিযা. সমাপত্তিসমত্থতাতি সমাপজ্জনসমত্থতা.

আহুনেয্যভাৱাদিসিদ্ধিকথাৱণ্ণনা

৮৮৫. আহুনেয্যভাৱাদিসিদ্ধীতি আহুনেয্যপাহুনেয্যদক্খিণেয্যঅঞ্জলিকৰণীযঅনুত্তৰপুঞ্ঞক্খেত্তভাৱসিদ্ধি. অৱিসেসেনাতি দস্সনমগ্গপঞ্ঞাদিৱিসেসেন ৱিনা, এতিস্সা লোকুত্তৰপঞ্ঞায. আনেত্ৱা হুনিতব্বন্তি আহুনং, দূৰতোপি আনেত্ৱা দাতব্বদানং, তং পটিগ্গহেতুং যুত্তোতি আহুনেয্যো. পাহুনং ৱুচ্চতি আগন্তুকদানং, তং পটিগ্গহেতুং যুত্তোতি পাহুনেয্যো. দক্খিণং অৰহতীতি দক্খিণেয্যো, অঞ্জলিকৰণং অঞ্জলিকম্মং, তং অৰহতীতি অঞ্জলিকৰণীযো. অনুত্তৰং উত্তমং সত্তানং পুঞ্ঞৱিৰুহনট্ঠানন্তি অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সাতি অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰো পন হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ.

৮৮৬. মন্দায ৱিপস্সনায আগতোতি অতিক্খায ৱিপস্সনায ৱসেন পঠমমগ্গপঞ্ঞং ভাৱেত্ৱা সোতাপন্নভাৱং আগতো. সদ্ধাদীনং মুদূনং ইন্দ্ৰিযানং ৱসেন মুদিন্দ্ৰিযোপি সমানো. সত্তক্খত্তুপৰমোতি সত্তক্খত্তুং পৰমা ভৱূপপত্তি অত্তভাৱগ্গহণং, ততো পৰং অট্ঠমং ভৱং নাদিযতীতি সত্তক্খত্তুপৰমো. সংসৰিত্ৱাতি পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন অপৰাপৰং গন্ত্ৱা. দুক্খস্সন্তং কৰোতীতি ৱট্টদুক্খস্স পৰিযন্তং পৰিযোসানং কৰোতি. অযং কালেন দেৱলোকস্স, কালেন মনুস্সলোকস্সাতি মিস্সকস্স ভৱস্স ৱসেন ‘‘সত্তসুগতিভৱে সংসৰিত্ৱা’’তি ৱুত্তো. কুলতো কুলং গচ্ছতীতি কোলংকোলো. সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযতো পট্ঠায হি নীচকুলে উপপত্তি নাম নত্থি, মহাভোগকুলেসুযেৱ নিব্বত্ততীতি অত্থো. দ্ৱে ৱা তীণি ৱা কুলানীতি দেৱমনুস্সৱসেন দ্ৱে ৱা তযো ৱা ভৱে. ইতি অযম্পি মিস্সকভৱেনেৱ কথিতো. দেসনামত্তমেৱ চেতং ‘‘দ্ৱে ৱা তীণি ৱা’’তি. যাৱ ছট্ঠভৱা সংসৰন্তোপি কোলংকোলোৱ হোতি. অত্তভাৱগ্গহণসঙ্খাতং একংযেৱ খন্ধবীজং এতস্স অত্থীতি একবীজী. ‘‘মানুসকং ভৱ’’ন্তি ইদম্পি দেসনামত্তং. ‘‘দেৱভৱং নিব্বত্তেতী’’তিপি ৱত্তুং ৱট্টতিযেৱ. কো পনেতেসং ইমং পভেদং নিযমেতীতি? তিণ্ণং মগ্গানং ৱিপস্সনা. সচে হি উপৰি তিণ্ণং মগ্গানং ৱিপস্সনা বলৱতী হোতি, একবীজী নাম হোতি. ততো মন্দায কোলংকোলো, ততো মন্দতৰায সত্তক্খত্তুপৰমো.

৮৮৭. পটিসন্ধিৱসেন সকিং আগচ্ছতীতি সকদাগামী. সকিদেৱাতি একৱাৰংযেৱ. ‘‘ইমং লোকং আগন্ত্ৱা’’তি ইমিনা পঞ্চসু সকদাগামীসু চত্তাৰো ৱজ্জেত্ৱা একোৱ গহিতো. একচ্চো হি ইধ সকদাগামিফলং পত্ৱা ইধেৱ পৰিনিব্বাতি, একচ্চো ইধ পত্ৱা দেৱলোকে পৰিনিব্বাতি, একচ্চো দেৱলোকে পত্ৱা তত্থেৱ পৰিনিব্বাতি, একচ্চো দেৱলোকে পত্ৱা ইধূপপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাতি. ইমে চত্তাৰোপি ইধ ন গহিতা. যো পন ইধ পত্ৱা দেৱলোকে যাৱতাযুকং ৱসিত্ৱা পুন ইধূপপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাতি, অযং ইধ গহিতো.

৮৮৮. পটিসন্ধিৱসেন ইধ অনাগমনতো অনাগামী. ইন্দ্ৰিযৱেমত্ততাৱসেনাতি সদ্ধাদীনং ৱিমুত্তিপৰিপাচকইন্দ্ৰিযানং পৰোপৰিযত্তেন. পঞ্চধা ইধ ৱিহায নিট্ঠো হোতীতি সো অনাগামী অন্তৰাপৰিনিব্বাযিআদিভাৱেন পঞ্চপকাৰেন ইমং লোকং পজহিত্ৱা পৰিনিব্বাযনকো হোতি. আযুৱেমজ্ঝস্স অন্তৰাযেৱ কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বাযনতো অন্তৰাপৰিনিব্বাযী. উপহচ্চাতি ৱা উপগন্ত্ৱা কালকিৰিযং. অপ্পযোগেনাতি অধিমত্তপযোগেন ৱিনা অপ্পকসিৰেনেৱ তিক্খিন্দ্ৰিযতায সুখেনেৱ. সপ্পযোগেনাতি এত্থ ৱুত্তৱিপৰিযাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. উদ্ধং ৱা হি ভাৱেন উদ্ধমস্স তণ্হাসোতং, ৱট্টসোতং ৱাতি উদ্ধংসোতো. উদ্ধং ৱা গন্ত্ৱা পটিলভিতব্বতো উদ্ধমস্স মগ্গসোতন্তি উদ্ধংসোতো. পটিসন্ধিৱসেন অকনিট্ঠভৱং গচ্ছতীতি অকনিট্ঠগামী.

যত্থুপপন্নোতি অৱিহাদীসু যত্থ যত্থ উপপন্নো. ইমেসং পন অনাগামীনং পভেদজাননত্থং উদ্ধংসোতঅকনিট্ঠগামিচতুক্কং ৱেদিতব্বং – যো হি অৱিহতো পট্ঠায চত্তাৰো দেৱলোকে সোধেত্ৱা অকনিট্ঠং গন্ত্ৱা পৰিনিব্বাতি, অযং উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী নাম. যো পন হেট্ঠা তযো দেৱলোকে সোধেত্ৱা সুদস্সীদেৱলোকে ঠত্ৱা পৰিনিব্বাতি, অযং উদ্ধংসোতো নঅকনিট্ঠগামী নাম. যো ইতো অকনিট্ঠমেৱ গন্ত্ৱা পৰিনিব্বাতি, অযং নউদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী নাম. যো পন হেট্ঠা চতূসু দেৱলোকেসু তত্থ তত্থেৱ পৰিনিব্বাতি, অযং নউদ্ধংসোতো নঅকনিট্ঠগামী নাম. এতে পন অৱিহেসু উপপন্নসমনন্তৰা আযুৱেমজ্ঝং অপ্পত্ৱা, পত্ৱা চ পৰিনিব্বাযনৱসেন তযো অন্তৰাপৰিনিব্বাযিনো, একো উপহচ্চপৰিনিব্বাযী, একো উদ্ধংসোতোতি পঞ্চ. তে অসঙ্খাৰসসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযিৱিভাগেন দস হোন্তি. তথা অতপ্পসুদস্সসুদস্সীসূতি চত্তাৰো দসকা চত্তালীসং. অকনিট্ঠে পন উদ্ধংসোতো নত্থি. তযো অন্তৰাপৰিনিব্বাযিনো, একো উপহচ্চপৰিনিব্বাযীতি চত্তাৰো. তে অসঙ্খাৰসসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযিৱিভাগেন অট্ঠাতি অট্ঠচত্তালীসং অনাগামিনো.

সোতাপন্না পন পটিপদাভেদেন চত্তাৰো সত্তক্খত্তুপৰমা, চত্তাৰো কোলংকোলা, চত্তাৰো একবীজিনোতি সদ্ধাধুৰেন পটিপন্না দ্ৱাদস, তথা পঞ্ঞাধুৰেনাতি চতুৱীসতি.

সকদাগামিনো সুঞ্ঞতৱিমোক্খেন ৱিমুত্তা পটিপদাৱসেন চত্তাৰো, তথা অনিমিত্তঅপ্পণিহিতৱিমোক্খেহীতি দ্ৱাদস.

৮৮৯. তথা অৰহন্তো. তে পন দ্ৱাদস পঞ্ঞাৱিমুত্তা, দ্ৱাদস উভতোভাগৱিমুত্তা, দ্ৱাদস তেৱিজ্জা, দ্ৱাদস ছড়ভিঞ্ঞা, দ্ৱাদস পটিসম্ভিদাপ্পত্তাতি সমসট্ঠি হোন্তি. এৱমেতে সদ্ধিং পচ্চেকসম্বুদ্ধসম্মাসম্বুদ্ধেহি ছচত্তালীসাধিকসতং অৰিযা. যস্মা তেসং অৰিযভাৱসিদ্ধি অৰিযায পঞ্ঞাভাৱনায, তেন ৱুত্তং ‘‘আহুনেয্যভাৱাদিসিদ্ধিপি ইমিস্সা লোকুত্তৰপঞ্ঞাভাৱনায আনিসংসো’’তি. লোকিযৱিজ্জাভিঞ্ঞাহি ৱিনাপি উভতোভাগৱিমুত্ততা হোতীতি উভতোভাগৱিমুত্তো ৱিসুং গহিতো. যং সন্ধায ৱুত্তন্তি যং চতুত্থমগ্গপঞ্ঞাভাৱনং সন্ধায হেট্ঠা সঙ্খেপতো গাথাৱণ্ণনাযং ৱুত্তং, তং পন ৱুত্তাকাৰং নিগমনৱসেন দস্সেতুং ‘‘মগ্গক্খণে’’তিআদি ৱুত্তং. কামং চতূসুপি মগ্গক্খণেসু তং জটং ৱিজটেতি নাম, ফলক্খণেসুপি যথাৰহং ৱিজটিতজটো, অগ্গফলক্খণেযেৱ পন সব্বসো ৱিজটিতজটো, ততো পৰং ৱিজটেতব্বায জটায অভাৱতো. তেনেত্থ হেট্ঠা হেট্ঠিমমগ্গপঞ্ঞাভাৱনানিসংসস্স ৱুত্তত্তাৱ চতুত্থমগ্গপঞ্ঞাভাৱনাৱসেন অত্থো ৱুত্তো.

ৰতিন্তি অভিৰতিং, অভিৰুচিন্তি অত্থো. তত্থাতি অৰিযায পঞ্ঞাভাৱনায.

৮৯০. ইমিস্সা গাথাযাতি ইমিস্সং গাথাযং. গাথা হি অত্তনো অত্থভূতস্স ৱিসুদ্ধিমগ্গস্স আধাৰভাৱেন ৱুত্তা, সামিৱচনং ৱা এতং অত্থস্স তংসম্বন্ধিভাৱতো.

পঞ্ঞাভাৱনানিসংসনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইতি তেৱীসতিমপৰিচ্ছেদৱণ্ণনা.

নিগমনকথাৱণ্ণনা

৮৯১. ইমিস্সা দানি গাথাযাতিআদীনং গাথানং অত্থো হেট্ঠা ৱুত্তো এৱ. স্ৱাযং ‘‘ৱিসুদ্ধিমগ্গং ভাসিস্স’’ন্তি এৱং পটিঞ্ঞাতো ৱিসুদ্ধিমগ্গো এত্তাৱতা ভাসিতো হোতীতি সম্বন্ধো.

৮৯২. তত্থাতিআদীসু অযং পদসম্বন্ধেন সদ্ধিং সঙ্খেপত্থো – তেসং ‘‘সীলে পতিট্ঠাযা’’তিগাথাযং ৱুত্তানং সীলাদিপ্পভেদানং অত্থানং পঞ্চন্নম্পি মহানিকাযানং অট্ঠকথানযে অট্ঠকথাতন্তিযং তত্থ তত্থ ৱুত্তো যো ৱিনিচ্ছযো, যেভুয্যেন তং সব্বং সমাহৰিত্ৱা সমানেত্ৱা নিকাযন্তৰস্স নিকাযগতৱাদদোসসঙ্কৰেহি মুত্তো সো নিচ্ছযো যস্মা পকাসিতো, তস্মা ৱিসুদ্ধিকামেহি যোগীহি এতস্মিং ৱিসুদ্ধিমগ্গে আদৰো কৰণীযোযেৱাতি.

নিগমনগাথাযো

এত্তাৱতা চ –

সুৱিসুদ্ধসমাচাৰো, ৱিসুদ্ধনযমণ্ডিতং;

ৱিসুদ্ধিমগ্গং লোকস্স, যদচ্চন্তৱিসুদ্ধিযা.

অভাসি কৰুণাৱেগ-সমুস্সাহিতমানসো;

মহেসি ৱিপুলোদাত-ৱিসুদ্ধিমতিপাটৱো.

তস্স অত্থং পকাসেতুং, কথামগ্গং পুৰাতনং;

নিস্সায যা সমাৰদ্ধা, অত্থসংৱণ্ণনা মযা.

আযাচিতো সিদ্ধগাম-পৰিৱেণনিৱাসিনা;

থেৰেন দাঠনাগেন, সুদ্ধাচাৰেন ধীমতা.

সা এসা পৰমত্থানং, তত্থ তত্থ যথাৰহং;

নিধানতো পৰমত্থ-মঞ্জূসা নাম নামতো.

সম্পত্তা পৰিনিট্ঠানং, অনাকুলৱিনিচ্ছযা;

অট্ঠাসীতিপ্পমাণায, পাড়িযা ভাণৱাৰতো.

ইতি তং সঙ্খৰোন্তেন, যং তং অধিগতং মযা;

পুঞ্ঞং তস্সানুভাৱেন, লোকনাথস্স সাসনে.

ওগাহেত্ৱা ৱিসুদ্ধায, সীলাদিপটিপত্তিযা;

সব্বেপি দেহিনো হোন্তু, ৱিমুত্তিৰসভাগিনো.

চিৰং তিট্ঠতু লোকস্মিং, সম্মাসম্বুদ্ধসাসনং;

তস্মিং সগাৰৱা নিচ্চং, হোন্তু সব্বেপি পাণিনো.

সম্মা ৱস্সতু কালেন, দেৱো ৰাজা মহীপতি;

সদ্ধম্মনিৰতো লোকং, ধম্মেনেৱ পসাসতূতি.

বদৰতিত্থৱিহাৰৱাসিনা আচৰিযধম্মপালেন কতা

পৰমত্থমঞ্জূসা নাম ৱিসুদ্ধিমগ্গমহাটীকা সমত্তা.

ৱিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা সমত্তা.