১০. আৰুপ্পনিদ্দেসৱণ্ণনা

পঠমাৰুপ্পৱণ্ণনা

২৭৫. উদ্দিট্ঠেসূতি ‘‘চত্তাৰো আৰুপ্পা’’তি এৱং উদ্দিট্ঠেসু, নিদ্ধাৰণে চেতং ভুম্মং. তেনেৱাহ ‘‘চতূসু আৰুপ্পেসূ’’তি. তত্থ ৰূপৱিৱেকেন অৰূপং, অৰূপমেৱ আৰুপ্পং ঝানং, ইধ পন তদত্থং কম্মট্ঠানং অধিপ্পেতং. তং ভাৱেতুকামো চতুত্থজ্ঝানং উপ্পাদেতীতি সম্বন্ধো. ৰূপাধিকৰণন্তি ৰূপহেতু. হেতুঅত্থো হি এত্থ অধিকৰণ-সদ্দো ‘‘কামাধিকৰণ’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ১.১৬৮-১৬৯) ৱিয. দণ্ডনট্ঠেন দণ্ডো, মুগ্গৰাদি. পৰপীড়াধিপ্পাযেন তস্স আদানং দণ্ডাদানং. সত্তানং সসনট্ঠেন সত্থং, আৱুধং. ভণ্ডনং কলহো. ৱিৰোধো ৱিগ্গহো. নানাৱাদো ৱিৱাদো. এতন্তি যথাৱুত্তং দণ্ডাদানাদিকং. সব্বসোতি অনৱসেসতো. আৰুপ্পে অৰূপভাৱে, আৰুপ্পে ৱা ভৱে. ৰূপানংযেৱাতি দিট্ঠাদীনৱানং ৰূপানংযেৱ, ন অৰূপানন্তি অধিপ্পাযো. নিব্বিদাযাতি ৱিক্খম্ভনৱসেন নিব্বিন্দনত্থায. ৱিৰাগাযাতি ৱিৰজ্জনত্থায. নিৰোধাযাতি নিৰুজ্ঝনত্থায. সব্বমেতং সমতিক্কমং সন্ধায ৱুত্তং. দণ্ডাদানাদীনন্তি আদি-সদ্দেন অদিন্নাদানাদিকং সব্বং ৰূপহেতুকং অনত্থং সঙ্গণ্হাতি, ন ইধ পাড়িযং আগতমেৱাতি দট্ঠব্বং. কৰজৰূপেতি যথাৱুত্তাদীনৱাধিকৰণভাৱযোগ্যং দস্সেতুং ৱুত্তং, ওড়াৰিকৰূপেতি অত্থো. আদীনৱন্তি দোসং. তস্সাতি ৰূপস্স. আলোকোতি ৱণ্ণৱিসেসো এৱাতি তত্থ পৱত্তং পটিভাগনিমিত্তং উগ্ঘাটেত্ৱা সিযা আকাসনিমিত্তং উগ্গহেতুং, ন পন পৰিচ্ছিন্নাকাসকসিণং উগ্ঘাটেত্ৱা. তস্স হি উগ্ঘাটনা নাম ৰূপনিমিত্তেনেৱ সিযাতি আহ ‘‘ঠপেত্ৱা পৰিচ্ছিন্নাকাসকসিণং নৱসূ’’তি. কেচি পন ‘‘আলোককসিণম্পি ঠপেত্ৱা অট্ঠসূ’’তি ৱদন্তি, তস্স পন ঠপনে কাৰণং ন দিস্সতি, কৰজৰূপং অতিক্কন্তং হোতি তস্স অনালম্বনতো.

যদি এৱং কস্মা ‘‘চতুত্থজ্ঝানৱসেনা’’তি ৱুত্তং. ননু পঠমজ্ঝানাদীনিপি তস্স অনালম্বনৱসেনেৱ পৱত্তন্তি পটিভাগনিমিত্তাৰম্মণত্তা? সচ্চমেতং, ওড়াৰিকঙ্গপ্পহানতো পন সন্তসভাৱেন আনেঞ্জপ্পত্তেন চতুত্থজ্ঝানেন অতিক্কন্তং সুট্ঠু অতিক্কন্তং নাম হোতীতি ‘‘চতুত্থজ্ঝানৱসেনা’’তি ৱুত্তং. কেচি ‘‘অস্সাসপস্সাসানং নিৰুজ্ঝনতো, কামধাতুসমতিক্কমনতো চা’’তি ৱদন্তি, তং অকাৰণং, ইতৰেসং চিত্তসমুট্ঠানৰূপানং সম্ভৱতো, হেট্ঠিমজ্ঝানানঞ্চ অকামধাতুসংৱত্তনীযতো. তপ্পটিভাগমেৱাতি কৰজৰূপপটিভাগমেৱ নিমিত্তগ্গাহসম্ভৱতো. সদিসঞ্চ নাম তং ন হোতি, তস্মা কিং তস্স সমতিক্কমনেনাতি অনুযোগং সন্ধায ‘‘কথং? যথা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ কথন্তি কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. যথাতি ওপম্মত্থে নিপাতো. লেখাচিত্তন্তি কাড়ৱণ্ণাদিনা কতপৰিকম্মায লেখায চিত্তং. ফলিতন্তৰন্তি ৱিৱৰং. দিস্ৱাতি দূৰতো দিস্ৱা. সমানৰূপসদ্দসমুদাচাৰন্তি সদিসৰূপসণ্ঠানসৰপ্পযোগং.

আৰম্মণৱসেনাতি ‘‘মম চক্খু সোভনং, মম কাযো থিৰো, মম পৰিক্খাৰা সুন্দৰা’’তি এৱং আৰম্মণকৰণৱসেন. কৰজৰূপসমঙ্গিকালোতি অত্তনো অত্তভাৱৰূপেন চেৱ আৰম্মণৰূপেন চ সমন্নাগতকালো. তম্পীতি কসিণৰূপস্সপি. সামিঅত্থে হি ইদং উপযোগৱচনং. ভযসন্তাসঅদস্সনকামতা ৱিয সমতিক্কমিতুকামতাতি যোজনা. ইদঞ্চ যথাৱুত্তানং নিব্বিদাৱিৰাগনিৰোধানং সাধাৰণৱচনং. তে হি তযো অপেক্খিত্ৱা ভযসন্তাসঅদস্সনকামতা ৱুত্তা. একো কিৰ সুনখো ৱনে সূকৰেন পহটমত্তো পলাতো, সো অৰূপদস্সনৱেলায ভত্তপচনউক্খলিং দূৰতো দিস্ৱা সূকৰসঞ্ঞায ভীতো উত্তসন্তো পলাযি, পিসাচভীৰুকো পুৰিসো ৰত্তিভাগে অপৰিচিতে দেসে মত্থকচ্ছিন্নং তালক্খন্ধং দিস্ৱা পিসাচসঞ্ঞায ভীতো উত্তসন্তো মুচ্ছিতো পপতি, তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘সূকৰা…পে… ৱেদিতব্বা’’তি.

২৭৬. এৱন্তি যথাৱুত্তং ওপম্মত্থং নিগমেন্তো আহ. সোতি যোগাৱচৰো. তস্মিং ঝানে আদীনৱং পস্সতীতি সম্বন্ধো. ৰূপন্তি কসিণৰূপং. সন্তৱিমোক্খতোতি অৰূপজ্ঝানতো. তানি হি ‘‘যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে আৰুপ্পা’’তিআদীসু (অ. নি. ৮.৭২; ১০.৯) সন্তৱিমোক্খাতি আগতা. সন্ততাসিদ্ধি চস্স অনুস্সুতিতো দট্ঠব্বা. যথেৱাতি এৱ-কাৰেন যেন পকাৰেন এতং ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানং দুৱঙ্গিকং, এৱং আৰুপ্পানিপীতি উপেক্খাচিত্তেকগ্গতাৱসেন দুৱঙ্গিকত্তং দস্সেতি, ন ততিযজ্ঝানে ৱিয দুৱঙ্গিকতামত্তং. ননু চেত্থাপি দুৱঙ্গিকতামত্তমেৱ ভূমিভেদতোতি? নাযং দোসো উপমোপমেয্যভাৱস্স ভিন্নাধিকৰণতো.

তত্থাতি তস্মিং ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানে. নিকন্তিন্তি অপেক্খং. পৰিযাদাযাতি আদীনৱদস্সনেন তস্মিং ঝানে খেপেত্ৱা, অনপেক্খো হুত্ৱাতি অত্থো. সন্ততো মনসিকৰণেনেৱ পণীততো, সুখুমতো চ মনসিকাৰো সিদ্ধো হোতীতি আহ ‘‘সন্ততো অনন্ততো মনসি কৰিত্ৱা’’তি. পত্থৰিত্ৱাতি পগেৱ ৱড্ঢিতং, তদা ৱড্ঢনৱসেন ৱা পত্থৰিত্ৱা. তেনাতি কসিণৰূপেন. উগ্ঘাটেতি কসিণন্তি ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানস্স আৰম্মণভূতং পথৱীকসিণাদিকসিণৰূপং অপনেতি. উগ্ঘাটনৱিধিং পন দস্সেন্তো ‘‘উগ্ঘাটেন্তো হী’’তিআদিমাহ. তত্থ সংৱেল্লেতীতি পটিসংহৰতি. অঞ্ঞদত্থূতি একংসেন. নেৱ উব্বট্টতীতি নেৱ উট্ঠহতি. ন ৱিৱট্টতীতি ন ৱিনিৱট্টতি. ইমস্সাতি ইমস্স কসিণৰূপস্স. অমনসিকাৰন্তি মনসি অকৰণং অচিন্তনং. মনসিকাৰঞ্চ পটিচ্চাতি ‘‘আকাসো আকাসো’’তি ভাৱনামনসিকাৰঞ্চ নিস্সায. ইদং ৱুত্তং হোতি – ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানস্স আৰম্মণভূতং কসিণৰূপং ন সব্বেন সব্বং মনসি কৰোতো, তেন চ ফুট্ঠোকাসং ‘‘আকাসো আকাসো’’তি মনসি কৰোতো যদা তং ভাৱনানুভাৱেন আকাসং হুত্ৱা উপট্ঠাতি, তদা সো কসিণং উগ্ঘাটেতি নাম, তঞ্চ তেন উগ্ঘাটিতং নাম হোতীতি. তেনাহ ‘‘কসিণুগ্ঘাটিমাকাসমত্তং পঞ্ঞাযতী’’তি. সব্বমেতন্তি তিৱিধম্পেতং একমেৱ পৰিযাযভাৱতো.

‘‘নীৱৰণানি ৱিক্খম্ভন্তী’’তি কস্মা ৱুত্তং? ননু ৰূপাৱচৰপঠমজ্ঝানস্স উপচাৰক্খণেযেৱ নীৱৰণানি ৱিক্খম্ভিতানি, ততো পট্ঠায চস্স ন নেসং পৰিযুট্ঠানং. যদি সিযা, ঝানতো পৰিহাযেয্য? যং পনেকে ৱদন্তি ‘‘অত্থেৱ সুখুমানি অৰূপজ্ঝানৱিক্খম্ভনেয্যানি নীৱৰণানি, তানি সন্ধাযেতং ৱুত্ত’’ন্তি, তং তেসং মতিমত্তং. ন হি মহগ্গতকুসলেসু লোকুত্তৰকুসলেসু ৱিয ওধিসো পহানং নাম অত্থি. যো পন ৰূপাৱচৰেহি আৰুপ্পানং উড়াৰফলতাদিৱিসেসো, সো ভাৱনাৱিসেসেন সন্ততৰপণীততৰভাৱেন তেসুযেৱ পুৰিমপুৰিমেহি পচ্ছিমপচ্ছিমানং ৱিযাতি দট্ঠব্বং. ‘‘ৱিক্খম্ভন্তী’’তি পন ৱচনং ৱণ্ণভণনৱসেন ৱুত্তং. তথা হি অঞ্ঞত্থাপি হেট্ঠা পহীনানং উপৰি পহানং ৱুচ্চতি. যে পন ‘‘সব্বে কুসলা ধম্মা সব্বেসং অকুসলানং পটিপক্খাতি কত্ৱা এৱং ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি, তেহি দুতিযজ্ঝানূপচাৰাদীসু নীৱৰণৱিক্খম্ভনাৱচনস্স কাৰণং ৱত্তব্বং. সতি সন্তিট্ঠতীতি আকাসনিমিত্তাৰম্মণা সতি সম্মা সূপট্ঠিতা হুত্ৱা তিট্ঠতি. সতিসীসেন চেত্থ উপচাৰজ্ঝানানুগুণানং সদ্ধাপঞ্চমানং সকিচ্চযোগং দস্সেতি. উপচাৰেনাতি উপচাৰজ্ঝানেন. ইধাপীতি ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানং সন্ধায সম্পিণ্ডনং. তং হি উপেক্খাৱেদনাসম্পযুত্তং. সেসন্তি ‘‘সেসানি কামাৱচৰানী’’তিআদি. যং ইধ ৱত্তব্বমৱুত্তং, তং পন পথৱীকসিণনিদ্দেসে (ৱিসুদ্ধি. ১.৫১ আদযো) ৱুত্তনযানুসাৰেন ৱেদিতব্বন্তি আহ ‘‘পথৱীকসিণে ৱুত্তনযমেৱা’’তি.

এৱং যং তত্থ অৱিসিট্ঠং, তং অতিদিসিত্ৱা ইদানি ৱিসিট্ঠং দস্সেতুং ‘‘অযং পন ৱিসেসো’’তিআদিমাহ. যানপ্পুতোড়ি কুম্ভিমুখাদীনন্তি ওগুণ্ঠনসিৱিকাদিযানানং মুখং যানমুখং, পুতোড়িযা খুদ্দকদ্ৱাৰস্স মুখং পুতোড়িমুখং, কুম্ভিমুখন্তি পচ্চেকং মুখ-সদ্দো সম্বন্ধিতব্বো. আকাসংযেৱ যানমুখাদিপৰিচ্ছিন্নং. পৰিকম্মমনসিকাৰেনাতি পৰিকম্মভূতেন মনসিকাৰেন উপচাৰজ্ঝানেন. পৰিকম্মং অনুলোমং উপচাৰোতি চ অনত্থন্তৰঞ্হেতং. পেক্খমানো অৰূপাৱচৰজ্ঝানচক্খুনা.

২৭৭. সব্বাকাৰেনাতি ৰূপনিমিত্তং দণ্ডাদানসম্ভৱদস্সনাদিনা সব্বেন ৰূপধম্মেসু, পথৱীকসিণাদিৰূপনিমিত্তেসু, তদাৰম্মণজ্ঝানেসু চ দোসদস্সনাকাৰেন, তেসু এৱ ৱা ৰূপাদীসু নিকন্তিপ্পহানঅনাৱজ্জিতুকামতাদিনা. ৰূপজ্ঝানম্পি ৰূপন্তি ৱুচ্চতি উত্তৰপদলোপেন ‘‘ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতী’’তিআদীসু (ধ. স. ১৬০; ৱিভ. ৬২৫) যথা ৰূপভৱো ৰূপং. ৰূপীতি হি ৰূপজ্ঝানলাভীতি অত্থো. আৰম্মণম্পি কসিণৰূপং ৰূপন্তি ৱুচ্চতি পুৰিমপদলোপেন যথা ‘‘দেৱদত্তো দত্তো’’তি. ৰূপানি পস্সতীতি কসিণৰূপানি ঝানচক্খুনা পস্সতীতি অত্থো. তস্মাতি যস্মা উত্তৰপদলোপেন, পুৰিমপদলোপেন চ যথাক্কমং ৰূপজ্ঝানকসিণৰূপেসু ৰূপৱোহাৰো দিস্সতি, তস্মা. ৰূপে ৰূপজ্ঝানে তংসহগতা সঞ্ঞা ৰূপসঞ্ঞা. তদাৰম্মণস্স চাতি চ-সদ্দেন যথাৱুত্তং ৰূপাৱচৰজ্ঝানং সম্পিণ্ডেতি, তেন পাড়িযং ‘‘ৰূপসঞ্ঞান’’ন্তি সৰূপেকসেসেন নিদ্দেসো কতোতি দস্সেতি. ৱিৰাগাতি জিগুচ্ছনতো. নিৰোধাতি তপ্পটিবন্ধছন্দৰাগৱিক্খম্ভনেন নিৰোধনতো. ৱুত্তমেৱত্থং পাকটতৰং কাতুং ‘‘কিং ৱুত্তং হোতী’’তিআদি ৱুত্তং. তস্স সব্বাকাৰেন ৱিৰাগা অনৱসেসানং নিৰোধাতি এৱং ৱা এত্থ যোজনা কাতব্বা.

‘‘আৰম্মণে অৱিৰত্তস্স সঞ্ঞাসমতিক্কমো ন হোতী’’তি ইদং যস্মা ইমানি ঝানানি আৰম্মণাতিক্কমেন পত্তব্বানি, ন অঙ্গাতিক্কমেনাতি কত্ৱা ৱুত্তং. যস্মা পনেত্থ সঞ্ঞাসমতিক্কমো আৰম্মণসমতিক্কমেন ৱিনা ন হোতি, তস্মা ‘‘সমতিক্কন্তাসু চ সঞ্ঞাসু আৰম্মণং সমতিক্কন্তমেৱ হোতী’’তি আহ. অৱত্ৱা ৱুত্তোতি সম্বন্ধো. সমাপন্নস্সাতিআদীসু কুসলসঞ্ঞাৱসেন সমাপন্নগ্গহণং, ৱিপাকসঞ্ঞাৱসেন উপপন্নগ্গহণং, কিৰিযাসঞ্ঞাৱসেন দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰগ্গহণং. অৰহতো হি ঝানানি ৱিসেসতো দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰো. যদি সঞ্ঞাসমতিক্কমস্স অনুনিপ্ফাদিআৰম্মণসমতিক্কমো ৱিভঙ্গে চ অৱুত্তো, অথ কস্মা ইধ গহিতোতি অনুযোগং সন্ধাযাহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. আৰম্মণসমতিক্কমৱসেনাপি অযমত্থৱণ্ণনা কতা, ‘‘তদাৰম্মণস্স চেতং অধিৱচন’’ন্তিআদিনা ৱিভঙ্গে ৱিয সঞ্ঞাসমতিক্কমমেৱ অৱত্ৱাতি অধিপ্পাযো.

২৭৮. পটিঘাতেনাতি পটিহননেন ৱিসযীৱিসযসমোধানেন. অত্থঙ্গমাতিআদীসু পুৰিমং পুৰিমং পচ্ছিমস্স পচ্ছিমস্স অত্থৱচনং, তস্মা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমো ঝানসমঙ্গিকালে অনুপ্পত্তীতি তস্স ইধেৱ গহণে কাৰণং অনুযোগমুখেন দস্সেতুং ‘‘কামঞ্চেতা’’তিআদি ৱুত্তং. উস্সাহজননত্থং পটিপজ্জনকানং. এতাসং পটিঘসঞ্ঞানং. এত্থ পঠমাৰুপ্পকথাযং. ৱচনং অত্থঙ্গমৱসেন.

কিং ৱা পসংসাকিত্তনেন, পটিঘসঞ্ঞানং পন অত্থঙ্গমো ইধেৱ ৱত্তব্বত্তা ৱুত্তোতি দস্সেতুং ‘‘অথ ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সভাৱধম্মস্স অভাৱো নাম পটিপক্খেন পহীনতায ৱা পচ্চযাভাৱেন ৱা. তেসু ৰূপজ্ঝানসমঙ্গিনো পটিঘসঞ্ঞানং অভাৱো পচ্চযাভাৱমত্তেন, ন পটিপক্খাধিগমেনাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদি. তত্থ তাতি পটিঘসঞ্ঞা. ৰূপাৱচৰন্তি ৰূপাৱচৰজ্ঝানং. সমাপন্নস্সাতি সমাপজ্জিত্ৱা ৱিহৰন্তস্স. কিঞ্চাপি ন সন্তীতি যোজনা. ন পহীনত্তা ন সন্তীতি ন তদা পটিঘসঞ্ঞা পহীনভাৱেন ন সন্তি নাম. তত্থ কাৰণমাহ ‘‘ন হি ৰূপৱিৰাগায ৰূপাৱচৰভাৱনা সংৱত্ততী’’তি. ননু চ পটিঘসঞ্ঞাপি অৰূপধম্মা এৱাতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘ৰূপাযত্তা চ এতাসং পৱত্তী’’তি. অযং পন ভাৱনাতি অৰূপভাৱনমাহ. ধাৰেতুন্তি অৱধাৰেতুং. ইধাতি অৰূপজ্ঝানে. আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰৱচনাদীহি আনেঞ্জতা. ‘‘যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে আৰুপ্পা’’তিআদিনা (অ. নি. ৮.৭২; ১০.৯) সন্তৱিমোক্খতা চ ৱুত্তা.

২৭৯. দোসদস্সনপুব্বকপটিপক্খভাৱনাৱসেন পটিঘসঞ্ঞানং সুপ্পহীনত্তা মহতাপি সদ্দেন অৰূপসমাপত্তিতো ন ৱুট্ঠাতি. তথা পন ন সুপ্পহীনত্তা সব্বৰূপাৱচৰসমাপত্তিতো ৱুট্ঠানং সিযা, পঠমজ্ঝানং পন অপ্পকম্পি সদ্দং ন সহতীতি তং সমাপন্নস্স সদ্দো কণ্টকোতি ৱুত্তং. আৰুপ্পভাৱনায অভাৱে চুতিতো উদ্ধং উপ্পত্তিৰহানং ৰূপসঞ্ঞাপটিঘসঞ্ঞানং যাৱ অত্তনো ৱিপাকপ্পৱত্তি, তাৱ অনুপ্পত্তিধম্মতাপাদনেন সমতিক্কমো, অত্থঙ্গমো চ ৱুত্তো. নানত্তসঞ্ঞাসু পন যা তস্মিং ভৱে ন উপ্পজ্জন্তি একন্তৰূপনিস্সিতা, তা অনোকাসতায ন উপ্পজ্জন্তি, ন আৰুপ্পভাৱনায নিৱাৰিতত্তা, অনিৱাৰিতত্তা চ কাচি উপ্পজ্জন্তি. তস্মা তাসং অমনসিকাৰো অনাৱজ্জনং অপচ্চৱেক্খণং, জৱনপটিপাদকেন ৱা ভৱঙ্গমনস্স অন্তো অকৰণং অপ্পৱেসনং ৱুত্তং.

তেন চ নানত্তসঞ্ঞামনসিকাৰহেতূনং ৰূপানং সমতিক্কমা সমাধিস্স থিৰভাৱং দস্সেতুং ‘‘সঙ্খেপতো’’তিআদি ৱুত্তং. অপিচ ইমেহি তীহি পদেহি আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা ৱণ্ণো কথিতো সোতূনং উস্সাহজননত্থং, পলোভনত্থঞ্চ. যে হি অকুসলা এৱংগাহিনো ‘‘সব্বস্সাদৰহিতে আকাসে পৱত্তিতসঞ্ঞায কো আনিসংসো’’তি, তে ততো মিচ্ছাগাহতো নিৱত্তেতুং তীহি পদেহি ঝানস্স আনিসংসো কথিতো. তং হি সুত্ৱা তেসং এৱং ভৱিস্সতি ‘‘এৱং সন্তা কিৰাযং সমাপত্তি এৱং পণীতা, হন্দস্সা নিব্বত্তনত্থং উস্সাহং কৰিস্সামী’’তি.

২৮০. অস্সাতি আকাসস্স. উপ্পাদো এৱ অন্তো উপ্পাদন্তো, তথা ৱযন্তো. সভাৱধম্মো হি অহুত্ৱা সম্ভৱতো, হুত্ৱা চ ৱিনস্সনতো উদযৱযপৰিচ্ছিন্নো. আকাসো পন অসভাৱধম্মত্তা তদুভযাভাৱতো অনন্তো ৱুত্তো. অজটাকাসপৰিচ্ছিন্নাকাসানং ইধ অনধিপ্পেতত্তা ‘‘আকাসোতি কসিণুগ্ঘাটিমাকাসো ৱুচ্চতী’’তি আহ. কসিণং উগ্ঘাটীযতি এতেনাতি কসিণুগ্ঘাটো, তদেৱ কসিণুগ্ঘাটিমং. মনসিকাৰৱসেনাপীতি ৰূপৱিৱেকমত্তগ্গহণেন পৰিচ্ছেদস্স অগ্গহণতো অনন্তফৰণাকাৰেন পৱত্তপৰিকম্মমনসিকাৰৱসেনাপি. অনন্তং ফৰতীতি অগ্গহিতপৰিচ্ছেদতায অনন্তং কত্ৱা পৰিকম্মসম্ফস্সপুব্বকেন ঝানসম্ফস্সেন ফুসতি. যথা ভিসগ্গমেৱ ভেসজ্জং, এৱং আকাসানন্তমেৱ আকাসানঞ্চং সংযোগপৰস্স ত-কাৰস্স চ-কাৰং কত্ৱা. ঝানস্স পৱত্তিট্ঠানভাৱতো আৰম্মণং অধিট্ঠানট্ঠেন ‘‘আযতনমস্সা’’তি ৱুত্তং, অধিট্ঠানট্ঠে আযতন-সদ্দস্স দস্সনতো. কাৰণাকৰসঞ্জাতিদেসনিৱাসত্থেপি আযতন-সদ্দো ইধ যুজ্জতেৱ.

ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনকথাৱণ্ণনা

২৮১. চিণ্ণো চৰিতো পগুণিকতো আৱজ্জনাদিলক্খণো ৱসীভাৱো এতেনাতি চিণ্ণৱসীভাৱো, তেন চিণ্ণৱসীভাৱেন. ৰূপাৱচৰসঞ্ঞং অনতিক্কমিত্ৱা অনধিগন্তব্বতো, তংসহগতসঞ্ঞামনসিকাৰসমুদাচাৰস্স হানভাগিযভাৱাৱহতো, তংসমতিক্কমেনেৱ তদঞ্ঞেসং সমতিক্কমিতব্বানং সমতিক্কমসিদ্ধিতো চ ৱুত্তং ‘‘আসন্নৰূপাৱচৰজ্ঝানপচ্চত্থিকা’’তি. ৱীথিপটিপন্নায ভাৱনায উপৰূপৰিৱিসেসাৱহভাৱতো, পণীতভাৱসিদ্ধিতো চ পঠমাৰুপ্পতো দুতিযাৰুপ্পং সন্ততৰসভাৱন্তি আহ ‘‘নো চ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনমিৱ সন্তা’’তি ৱক্খতি হি ‘‘সুপ্পণীততৰা হোন্তি, পচ্ছিমা পচ্ছিমা ইধা’’তি (ৱিসুদ্ধি. ১.২৯০). অনন্তং অনন্তন্তি কেৱলং ‘‘অনন্তং অনন্ত’’ন্তি ন মনসি কাতব্বং ন ভাৱেতব্বং, ‘‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণং, অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি পন মনসি কাতব্বং, ‘‘ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি ৱা.

তস্মিং নিমিত্তেতি তস্মিং পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণসঙ্খাতে ৱিঞ্ঞাণনিমিত্তে. চিত্তং চাৰেন্তস্সাতি ভাৱনাচিত্তং পৱত্তেন্তস্স. আকাসফুটে ৱিঞ্ঞাণেতি কসিণুগ্ঘাটিমাকাসং ফৰিত্ৱা পৱত্তে পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণে আৰম্মণভূতে. অপ্পেতীতি অপ্পনাৱসেন পৱত্ততি. সভাৱধম্মেপি আৰম্মণসমতিক্কমভাৱনাভাৱতো ইদং অপ্পনাপ্পত্তং হোতি চতুত্থাৰুপ্পং ৱিয. অপ্পনানযো পনেত্থ ৱুত্তনযেনেৱাতি এত্থ দুতিযাৰুপ্পজ্ঝানে পুৰিমভাগে তীণি, চত্তাৰি ৱা জৱনানি কামাৱচৰানি উপেক্খাৱেদনাসম্পযুত্তানেৱ হোন্তি. ‘‘চতুত্থং পঞ্চমং ৱা অৰূপাৱচৰ’’ন্তিআদিনা (ৱিসুদ্ধি. ১.২৭৬) পঠমাৰুপ্পজ্ঝানে ৱুত্তেন নযেন, অথ ৱা অপ্পনানযোতি সভাৱধম্মেপি আৰম্মণে ঝানস্স অপ্পনানযো আৰম্মণাতিক্কমভাৱনাৱসেন আৰুপ্পং অপ্পনং পাপুণাতি, ‘‘অপ্পনাপ্পত্তস্সেৱ হি ঝানস্স আৰম্মণসমতিক্কমনমত্তং তত্থ হোতী’’তি মৰণানুস্সতিনিদ্দেসে (ৱিসুদ্ধি. ১.১৭৭) ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বোতি অত্থো.

২৮২. সব্বসোতি সব্বাকাৰেন পঠমাৰুপ্পে ‘‘আসন্নৰূপজ্ঝানপচ্চত্থিকতা, অসন্তসভাৱতা’’তি এৱমাদিনা সব্বেন দোসদস্সনাকাৰেন, তত্থ ৱা নিকন্তিপহানঅনাৱজ্জিতুকামতাদিআকাৰেন, সব্বং ৱা কুসলৱিপাককিৰিযাভেদতো অনৱসেসন্তি অত্থো. স্ৱাযমত্থো হেট্ঠা ৱুত্তনযেন ঞাতুং সক্কাতি আহ ‘‘সব্বসোতি ইদং ৱুত্তনযমেৱা’’তি. ঝানস্স আকাসানঞ্চাযতনতা বাহিৰত্থসমাসৱসেন হেট্ঠা ৱুত্তাতি আহ ‘‘পুব্বে ৱুত্তনযেন ঝানম্পি আকাসানঞ্চাযতন’’ন্তি. আৰম্মণস্স পন সমানাধিকৰণসমাসৱসেনাতি সন্দস্সেতুং ‘‘আৰম্মণম্পী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘পুৰিমনযেনেৱা’’তি ইদং ‘‘নাস্স অন্তো’’তিআদিনা ৱুত্তপদসিদ্ধিং সন্ধায ৱুত্তং. যথা অধিট্ঠানট্ঠেন, এৱং সঞ্জাতিদেসট্ঠেনপি আযতন-সদ্দেন ইধ অত্থো যুজ্জতীতি দস্সেতুং ‘‘তথা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সঞ্জাযতি এত্থাতি সঞ্জাতি, সঞ্জাতি এৱ দেসো সঞ্জাতিদেসো. ঝানং অপ্পৱত্তিকৰণেন. আৰম্মণং অমনসিকৰণেন. উভযম্পি ৱা উভযতা যোজেতব্বা. ঝানস্সপি হি অনাৱজ্জনং, জৱনপটিপাদকেন ৱা ভৱঙ্গমনস্স অন্তো অকৰণং অমনসিকৰণং, আৰম্মণস্স চ আৰম্মণকৰণৱসেন অপ্পৱত্তনং অপ্পৱত্তিকৰণন্তি অত্থস্স সম্ভৱতো একজ্ঝং কত্ৱা সামঞ্ঞনিদ্দেসেন, একসেসনযেন ৱা.

পুব্বে অনন্তস্স আকাসস্স আৰম্মণকৰণৱসেন পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণং অত্তনো ফৰণাকাৰেনেৱ ‘‘অনন্ত’’ন্তি মনসি কাতব্বত্তা ‘‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি ৱুত্তন্তি পুন ‘‘মনসিকাৰৱসেন ৱা অনন্ত’’ন্তি ৱুত্তং, সব্বসো মনসিকৰণৱসেনাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘অনৱসেসতো মনসি কৰোন্তো ‘অনন্ত’ন্তি মনসি কৰোতী’’তি. ঝানৱিভঙ্গেপি অযমেৱত্থো ৱুত্তোতি দস্সেন্তো ‘‘যং পন ৱিভঙ্গে ৱুত্ত’’ন্তিআদিমাহ. তস্সা পাড়িযা এৱং ৱা অত্থো ৱেদিতব্বো – তংযেৱ আকাসং ফুটং ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনৱিঞ্ঞাণেন মনসি কৰোতীতি. অযং পনত্থো যুত্তো ৱিয দিস্সতি, তংযেৱ আকাসং ৱিঞ্ঞাণেন ফুটং তেন গহিতাকাৰং মনসি কৰোতি. এৱং তং ৱিঞ্ঞাণং অনন্তং ফৰতীতি. যং হি আকাসং পঠমাৰুপ্পসমঙ্গী ৱিঞ্ঞাণেন অনন্তং ফৰতি, তং ফৰণাকাৰসহিতমেৱ ৱিঞ্ঞাণং মনসি কৰোন্তো দুতিযাৰুপ্পসমঙ্গী অনন্তং ফৰতীতি ৱুচ্চতি.

মনসিকাৰৱসেন অনন্তফৰণাকাৰেন ইধ অনন্ততা, ন আকাসস্স ৱিয উপ্পাদন্তাদিঅভাৱেনাতি ‘‘নাস্স অন্তোতি অনন্ত’’ন্তি এত্তকমেৱাহ. ‘‘ৰুড়্হীসদ্দো’’তি ইমিনা ‘‘ৱিঞ্ঞাণানঞ্চ’’ন্তি এতস্স পদস্স অত্থে ৱিঞ্ঞাণঞ্চ-সদ্দো নিৰুড়্হোতি দস্সেতি, যথাৱুত্তং ৱা ৱিঞ্ঞাণং দুতিযাৰুপ্পজ্ঝানেন অঞ্চীযতি ৱুত্তাকাৰেন আলম্বীযতীতি ৱিঞ্ঞাণঞ্চন্তি এৱম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সেসং ৱুত্তত্থমেৱাতি আহ ‘‘সেসং পুৰিমসদিসমেৱা’’তি.

আকিঞ্চঞ্ঞাযতনকথাৱণ্ণনা

২৮৩. ততিযাৰুপ্পকম্মট্ঠানে যং হেট্ঠা ৱুত্তসদিসং, তং ৱুত্তনযানুসাৰেন ৱেদিতব্বং, অপুব্বমেৱ ৱণ্ণযিস্সাম. তত্থ তস্সেৱাতি যং আৰব্ভ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং পৱত্তং, তস্সেৱ. কিং পন তন্তি আহ ‘‘আকাসানঞ্চাযতনৱিঞ্ঞাণস্সা’’তি. এতেন ততো অঞ্ঞং ততিযাৰুপ্পজ্ঝানস্স আৰম্মণং নত্থীতি দস্সেতি. ‘‘আৰম্মণভূতস্সা’’তি ইমিনা তস্স অনাৰম্মণভূতং দুতিযাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণং নিৱত্তেতি. অভাৱোতি নত্থিতা. সুঞ্ঞতাতি ৰিত্ততা. ৱিৱিত্তাকাৰোতি ৱিৱেকো. তীহি পদেহি পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণস্স অপগমমেৱ ৱদতি. ‘‘মনসি কাতব্বো’’তি ৱত্ৱা মনসিকাৰৱিধিং দস্সেতুং ‘‘তং ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অমনসিকৰিত্ৱাতি সব্বেন সব্বং মনসি অকত্ৱা অচিন্তেত্ৱা. ৱা-সদ্দো অনিযমত্থো, তেন তীসু পকাৰেসু একেনপি অত্থসিদ্ধীতি দস্সেতি.

তস্মিং নিমিত্তেতি তস্মিং পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণস্স অভাৱসঙ্খাতে ঝানুপ্পত্তিনিমিত্তে. আকাসে ফুটেতি আকাসং ফৰিত্ৱা পৱত্তে. ‘‘আকাসফুটে’’তি ৱা পাঠো. সুঞ্ঞৱিৱিত্তনত্থিভাৱেতি সুঞ্ঞভাৱে, ৱিৱিত্তভাৱে, নত্থিভাৱে চাতি যেন আকাৰেন ভাৱিতং, তস্স গহণত্থং ৱুত্তং. অথ ৱা সুঞ্ঞৱিৱিত্তনত্থিভাৱেতি সুঞ্ঞৱিৱিত্ততাসঙ্খাতে নত্থিভাৱে, তেন ৱিনাসাভাৱমেৱ দস্সেতি, ন পুৰে অভাৱাদিকে.

তস্মিং হি অপ্পনাচিত্তেতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনজ্ঝানসম্পযুত্তে অপ্পনাৱসেন পৱত্তে চিত্তে, তস্মিং ৱা পঠমাৰুপ্পস্স অপগমসঙ্খাতে নত্থিভাৱে যথাৱুত্তে অপ্পনাচিত্তে উপ্পন্নে. সো ভিক্খু অভাৱমেৱ পস্সন্তো ৱিহৰতীতি সম্বন্ধো. পুৰিসো কত্থচি গন্ত্ৱা আগন্ত্ৱা সুঞ্ঞমেৱ পস্সতি, নত্থিভাৱমেৱ পস্সতীতি যোজনা. তং ঠানন্তি তং সন্নিপাতট্ঠানং. ‘‘পৰিকম্মমনসিকাৰেন অন্তৰহিতে’’তি ইমিনা আৰম্মণকৰণাভাৱেন তস্স অন্তৰধানং ন নট্ঠত্তাতি দস্সেতি. তত্ৰিদং ওপম্মসংসন্দনং – যথা সো পুৰিসো তত্থ সন্নিপতিতং ভিক্খুসঙ্ঘং দিস্ৱা গতো, ততো সব্বেসু ভিক্খূসু কেনচিদেৱ কৰণীযেন অপগতেসু আগন্ত্ৱা তং ঠানং ভিক্খূহি সুঞ্ঞমেৱ পস্সতি, ন ভিক্খূনং ততোপি অপগতকাৰণং, এৱমযং যোগাৱচৰো পুব্বে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনজ্ঝানচক্খুনা পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণং দিস্ৱা পচ্ছা নত্থীতি পৰিকম্মমনসিকাৰেন তস্মিং অপগতে ততিযাৰুপ্পজ্ঝানচক্খুনা তস্স নত্থিভাৱমেৱ পস্সন্তো ৱিহৰতি, ন তস্স অপগমনকাৰণং ৱীমংসতি ঝানস্স তাদিসাভোগাভাৱতোতি. সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মাতি এত্থ যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তনযানুসাৰেন ৱেদিতব্বং.

২৮৪. নত্থিতা পৰিযাযাসুঞ্ঞৱিৱিত্তভাৱাতি ‘‘নত্থী’’তি পদস্স অত্থং ৱদন্তেন সুঞ্ঞৱিৱিত্তপদানিপি গহিতানি. আমেডিতৱচনং পন ভাৱনাকাৰদস্সনং. ৱিভঙ্গেপি ইমস্স পদস্স অযমেৱত্থো ৱুত্তোতি দস্সেতুং ‘‘যম্পি ৱিভঙ্গে’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ তঞ্ঞেৱ ৱিঞ্ঞাণং অভাৱেতীতি যং পুব্বে ‘‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি মনসি কতং পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণং, তংযেৱাতি অত্থো. তংযেৱ হি আৰম্মণভূতং পঠমেন ৱিয ৰূপনিমিত্তং ততিযেনাৰুপ্পেনাভাৱেতীতি. খযতো সম্মসনন্তি ভঙ্গানুপস্সনমাহ. সা হি সঙ্খতধম্মানং ভঙ্গাভাৱমেৱ পস্সন্তী ‘‘ৱিঞ্ঞাণম্পি অভাৱেতী’’তিআদিনা ৱত্তব্বতং লভতীতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘খযতো সম্মসনং ৱিয ৱুত্ত’’ন্তি. অস্সাতি পাঠস্স. পুন অস্সাতি ৱিঞ্ঞাণস্স. অভাৱেতীতি অভাৱং কৰোতি. যথা ঞাণস্স ন উপতিট্ঠতি, এৱং কৰোতি অমনসিকৰণতো. ততো এৱ ৱিভাৱেতি ৱিগতভাৱং কৰোতি, ৱিনাসেতি ৱা যথা ন দিস্সতি, তথা কৰণতো. তেনেৱ অন্তৰধাপেতি তিৰোভাৱং গমেতি. ন অঞ্ঞথাতি ইমিস্সা পাড়িযা এৱমত্থো, ন ইতো অঞ্ঞথা অযুজ্জমানকত্তাতি অধিপ্পাযো.

অস্সাতি পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণাভাৱস্স. কিঞ্চনন্তি কিঞ্চিপি. সভাৱধম্মস্স অপ্পাৱসেসতা নাম ভঙ্গো এৱ সিযাতি আহ ‘‘ভঙ্গমত্তম্পি অস্স অৱসিট্ঠং নত্থী’’তি. সতি হি ভঙ্গমত্তেপি তস্স সকিঞ্চনতা সিযা. অকিঞ্চনন্তি চ ৱিঞ্ঞাণস্স কিঞ্চি পকাৰং অগ্গহেত্ৱা সব্বেন সব্বং ৱিভাৱনমাহ. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনকথাৱণ্ণনা

২৮৫. নো চ সন্তাতি যথা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তি সঙ্খাৰাৱসেসসুখুমভাৱপ্পত্তিযা সৱিসেসা সন্তা, এৱমযং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি নো চ সন্তা তদভাৱতো. যা অযং খন্ধেসু পচ্চযযাপনীযতায, ৰোগমূলতায চ ৰোগসৰিক্খতা, দুক্খতাসূলযোগাদিনা গণ্ডসৰিক্খতা, পীড়াজননাদিনা সল্লসৰিক্খতা চ, সা সঞ্ঞায সতি হোতি, নাসতীতি ৱুত্তং ‘‘সঞ্ঞা ৰোগো, সঞ্ঞা গণ্ডো, সঞ্ঞা সল্ল’’ন্তি. সা চেত্থ পটুকিচ্চা পঞ্চৱোকাৰভৱতো ওড়াৰিকসঞ্ঞা ৱেদিতব্বা. ন কেৱলং সঞ্ঞা এৱ, অথ খো ৱেদনাচেতনাদীনম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সঞ্ঞাসীসেন পন নিদ্দেসো কতো. এতং সন্তন্তি এতং অসন্তভাৱকৰৰোগাদিসৰিক্খসঞ্ঞাৱিৰহতো সন্তং. ততো এৱ পণীতং. কিং পন তন্তি আহ ‘‘নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞা’’তি? তদপদেসেন তংসম্পযুত্তজ্ঝানমাহ ‘‘আদীনৱ’’ন্তি. এত্থ ৰোগাদিসৰিক্খসঞ্ঞাদিসব্ভাৱোপি আদীনৱো দট্ঠব্বো, ন আসন্নৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনপচ্চত্থিকতাৱ. উপৰীতি চতুত্থাৰুপ্পে. সা ৱাতি সা এৱ. ৱত্তিতাতি পৱত্তিতা নিব্বত্তিতা ৱড়ঞ্জিতা.

তস্মিং নিমিত্তেতি তস্মিং ততিযাৰুপ্পসমাপত্তিসঙ্খাতে ঝাননিমিত্তে. মানসন্তি চিত্তং ‘‘মনো এৱ মানস’’ন্তি কত্ৱা, ভাৱনামনসিকাৰং ৱা. তং হি মনসি ভৱন্তি মানসন্তি ৱুচ্চতি. ঝানসম্পযুত্তধম্মানম্পি ঝানানুগুণতায সমাপত্তিপৰিযাযো লব্ভতীতি আহ ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিসঙ্খাতেসু চতূসু খন্ধেসূ’’তি, আৰম্মণভূতেসূতি অধিপ্পাযো.

২৮৬. যথাৱুত্তং আকিঞ্চঞ্ঞং আৰম্মণপচ্চযভাৱতো আযতনং কাৰণমস্সাতি ঝানং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং, আকিঞ্চঞ্ঞমেৱ আৰম্মণপচ্চযভূতং ঝানস্স কাৰণন্তি আৰম্মণং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনন্তি এৱং ৱা অত্থো দট্ঠব্বো. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৱুত্তনযানুসাৰেন ৱেদিতব্বং.

যায সঞ্ঞায ভাৱতোতি যাদিসায সঞ্ঞায অত্থিভাৱেন. যা হি সা পটুসঞ্ঞাকিচ্চস্স অভাৱতো সঞ্ঞাতিপি ন ৱত্তব্বা, সঞ্ঞাসভাৱানাতিৱত্তনতো অসঞ্ঞাতিপি ন ৱত্তব্বা, তস্সা ৱিজ্জমানত্তাতি অত্থো. তন্তি তং ঝানং. তং তাৱ দস্সেতুন্তি এত্থ তন্তি তং সসাপটিপদং, যথাৱুত্তসঞ্ঞং, তস্সা চ অধিগমুপাযন্তি অত্থো. নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি হি পুগ্গলাধিট্ঠানেন ধম্মং উদ্ধৰন্তেন সঞ্ঞাৱন্তমুখেন সঞ্ঞা উদ্ধটা, অঞ্ঞথা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনন্তি উদ্ধৰিতব্বং সিযা. সা পন পটিপদা যত্থ পৱত্ততি, যথা চ পৱত্ততি, তং দস্সেতুং ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সন্ততো মনসি কৰোতি, সঙ্খাৰাৱসেসসমাপত্তিং ভাৱেতী’’তি ৱুত্তং. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং হি চতুত্থাৰুপ্পভাৱনায পৱত্তিট্ঠানং, সঙ্খাৰাৱসেসসমাপত্তি পৱত্তিআকাৰোতি. যত্ৰ হি নামাতি যা নাম. নত্থিভাৱম্পীতি ৱিঞ্ঞাণস্স সুঞ্ঞতম্পি, এৱং সুখুমম্পীতি অধিপ্পাযো. সন্তাৰম্মণতাযাতি সন্তং আৰম্মণং এতিস্সাতি সন্তাৰম্মণা, তব্ভাৱো সন্তাৰম্মণতা, তায, ন ঝানসন্ততায. ন হি ততিযাৰুপ্পসমাপত্তি চতুত্থাৰুপ্পজ্ঝানতো সন্তা.

চোদকো ‘‘যং সন্ততো মনসি কৰোতি, ন তত্থ আদীনৱদস্সনং ভৱেয্য. অসতি চ আদীনৱদস্সনে সমতিক্কমো এৱ ন সিযা’’তি দস্সেন্তো ‘‘সন্ততো চে মনসি কৰোতি, কথং সমতিক্কমো হোতী’’তি আহ. ইতৰো ‘‘অসমাপজ্জিতুকামতাযা’’তি পৰিহাৰমাহ, তেন আদীনৱদস্সনম্পি অত্থেৱাতি দস্সেতি. সো হীতিআদিনা ৱুত্তমেৱত্থং পাকটতৰং কৰোতি. তত্থ যস্মিং ঝানে অভিৰতি, তত্থ আৱজ্জনসমাপজ্জনাদিপটিপত্তিযা ভৱিতব্বং. সা পনস্স ততিযাৰুপ্পে সব্বসো নত্থি, কেৱলং অঞ্ঞাভাৱতো আৰম্মণকৰণমত্তমেৱাতি দস্সেন্তো ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদিমাহ.

সমতিক্কমিত্ৱাৱ গচ্ছতীতি তেসং সিপ্পীনং জীৱিকং তিণাযপি অমঞ্ঞমানো তে ৱীতিৱত্ততিযেৱ. সোতি যোগাৱচৰো. তন্তি ততিযাৰুপ্পসমাপত্তিং. পুব্বে ৱুত্তনযেনাতি ‘‘সন্তা ৱতাযং সমাপত্তী’’তিআদিনা ৱুত্তেন নযেন সন্ততো মনসি কৰোন্তো. তন্তি যায নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী নাম হোতি, সঙ্খাৰাৱসেসসমাপত্তিং ভাৱেতীতি ৱুচ্চতি, তং সঞ্ঞং পাপুণাতীতি যোজনা. সঞ্ঞাসীসেন হি দেসনা. পৰমসুখুমন্তি উক্কংসগতসুখুমভাৱং. সঙ্খাৰাৱসেসসমাপত্তিন্তি উক্কংসগতসুখুমতায সঙ্খাৰানং সেসতামত্তং সমাপত্তিং. তেনাহ ‘‘অচ্চন্তসুখুমভাৱপ্পত্তসঙ্খাৰ’’ন্তি. অন্তমতিচ্চ অচ্চন্তং. যতো সুখুমতমং নাম নত্থি, তথাপৰমুক্কংসগতসুখুমসঙ্খাৰন্তি অত্থো. পঠমজ্ঝানূপচাৰতো পট্ঠায হি তচ্ছন্তিযা ৱিয পৱত্তমানায ভাৱনায অনুক্কমেন সঙ্খাৰা তত্থ অন্তিমকোট্ঠাসতং পাপিতা, ততো পৰং নিৰোধো এৱ, ন সঙ্খাৰপ্পৱত্তীতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘সঙ্খাৰাৱসেসসমাপত্তী’’তি.

২৮৭. যং তং চতুক্খন্ধং. অত্থতোতি কুসলাদিৱিসেসৱিসিট্ঠপৰমত্থতো. ৱিসেসতো অধিপঞ্ঞাসিক্খায অধিট্ঠানভূতং ইধাধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘ইধ সমাপন্নস্স চিত্তচেতসিকা ধম্মা অধিপ্পেতা’’তি. ওড়াৰিকায সঞ্ঞায অভাৱতোতি যদিপি চতুত্থাৰুপ্পৱিপাকসঞ্ঞায চতুত্থাৰুপ্পকুসলসঞ্ঞা ওড়াৰিকা, তথা ৱিপস্সনামগ্গফলসঞ্ঞাহি, তথাপি ওড়াৰিকসুখুমতা নাম উপাদাযুপাদায গহেতব্বাতি পঞ্চৱোকাৰভৱপৰিযাপন্নায ৱিয চতুৱোকাৰেপি হেট্ঠা তীসু ভূমীসু সঞ্ঞায ৱিয ওড়াৰিকায অভাৱতো. সুখুমাযাতি সঙ্খাৰাৱসেসসুখুমভাৱপ্পত্তিযা সুখুমায সঞ্ঞায ভাৱতো ৱিজ্জমানত্তা. নেৱসঞ্ঞাতি এত্থ ন-কাৰো অভাৱত্থো, নাসঞ্ঞন্তি এত্থ ন-কাৰো অঞ্ঞত্থো, অ-কাৰো অভাৱত্থোৱ, অসঞ্ঞং অনসঞ্ঞঞ্চাতি অত্থো. পৰিযাপন্নত্তাতি একদেসভাৱেন অন্তোগধত্তা. এত্থাতি চতুত্থাৰুপ্পে. দুতিযে অত্থৱিকপ্পে নেৱসঞ্ঞাতি এত্থ ন-কাৰো অঞ্ঞত্থো. তথা নাসঞ্ঞাতি এত্থ ন-কাৰো, অ-কাৰো চ অঞ্ঞত্থো এৱাতি তেন দ্ৱযেন সঞ্ঞাভাৱো এৱ দস্সিতোতি ধম্মাযতনপৰিযাপন্নতায আযতনভাৱো ৱুত্তোৱাতি ‘‘অধিট্ঠানট্ঠেনা’’তি ৱুত্তং নিস্সযপচ্চযভাৱতো.

কিং পন কাৰণং, যেনেত্থ সঞ্ঞাৱ এদিসী জাতাতি অনুযোগং সন্ধাযাহ ‘‘ন কেৱল’’ন্তিআদি. সঞ্ঞাসীসেনাযং দেসনা কতা ‘‘নানত্তকাযা নানত্তসঞ্ঞিনো’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩৪১, ৩৫৯; অ. নি. ৯.২৪) ৱিযাতি দট্ঠব্বং. এৱং এস অত্থোতি কঞ্চি ৱিসেসং উপাদায সভাৱতো অত্থীতি ৱত্তব্বস্সেৱ ধম্মস্স কঞ্চি ৱিসেসং উপাদায নত্থীতি ৱত্তব্বতাসঙ্খাতো অত্থো.

অতিথোকম্পি যং তেলমত্থি ভন্তেতি আহ অকপ্পিযভাৱং উপাদায, তদেৱ নত্থি, ভন্তে, তেলন্তি আহ নাড়িপূৰণং উপাদায. তেনাহ ‘‘তত্থ যথা’’তিআদি.

যদি আৰম্মণসঞ্জাননং সঞ্ঞাকিচ্চং, তং সঞ্ঞা সমানা কথমযং কাতুং ন সক্কোতীতি আহ ‘‘দহনকিচ্চমিৱা’’তিআদি. সঙ্খাৰাৱসেসসুখুমভাৱপ্পত্তিযা এৱ হেসা পটুসঞ্ঞাকিচ্চং কাতুং ন সক্কোতি, ততো এৱ চ ঞাণস্স সুগয্হাপি ন হোতি. তেনাহ ‘‘নিব্বিদাজননম্পি কাতুং ন সক্কোতী’’তি. অকতাভিনিৱেসোতি অকতৱিপস্সনাভিনিৱেসো অপ্পৱত্তিতসম্মসনচাৰো. পকতিৱিপস্সকোতি পকতিযা ৱিপস্সকো. খন্ধাদিমুখেন ৱিপস্সনং অভিনিৱিসিত্ৱা দ্ৱাৰালম্বনেহি সদ্ধিং দ্ৱাৰপ্পৱত্তধম্মানং ৱিপস্সকো সক্কুণেয্য তব্বিসযউদযব্বযঞাণং উপ্পাদেতুং, যথা পন সক্কোতি, তং দস্সেতুং ‘‘সোপী’’তিআদি ৱুত্তং. কলাপসম্মসনৱসেনেৱাতি চতুত্থাৰুপ্পচিত্তুপ্পাদপৰিযাপন্নে ফস্সাদিধম্মে অৱিনিব্ভুজ্জ একতো গহেত্ৱা কলাপতো সমূহতো সম্মসনৱসেন নযৱিপস্সনাসঙ্খাতকলাপসম্মসনৱসেন. ফস্সাদিধম্মে ৱিনিব্ভুজ্জিত্ৱা ৱিসুং ৱিসুং সৰূপতো গহেত্ৱা অনিচ্চাদিৱসেন সম্মসনং অনুপদধম্মৱিপস্সনা. এৱং সুখুমত্তং গতা যথা ধম্মসেনাপতিনাপি নাম অনুপদং ন ৱিপস্সনেয্যাতি অত্থো.

থেৰস্সাতি অঞ্ঞতৰস্স থেৰস্স. অঞ্ঞাহিপীতি এত্থ অযমপৰা উপমা – একো কিৰ ব্ৰাহ্মণো অঞ্ঞতৰং পুৰিসং মনুঞ্ঞং মত্তিকভাজনং গহেত্ৱা ঠিতং দিস্ৱা যাচি ‘‘দেহি মে ইমং ভাজন’’ন্তি. সো সুৰাসিত্ততং সন্ধায ‘‘নায্যো সক্কা দাতুং, সুৰা এত্থ অত্থী’’তি আহ. ব্ৰাহ্মণো অত্তনো সমীপে ঠিতং পুৰিসং উদ্দিস্স আহ ‘‘তেন হি ইমস্স পাতুং দেহী’’তি. ইতৰো ‘‘নত্থয্যো’’তি আহ. তত্থ যথা ব্ৰাহ্মণস্স অযোগ্যভাৱং উপাদায ‘‘অত্থী’’তিপি ৱত্তব্বং, পাতব্বতায তত্থ অভাৱতো ‘‘নত্থী’’তিপি ৱত্তব্বং জাতং, এৱং ইধাপীতি দট্ঠব্বং.

কস্মা পনেত্থ যথা হেট্ঠা ‘‘অনন্তো আকাসো, অনন্তং ৱিঞ্ঞাণং, নত্থি কিঞ্চী’’তি তত্থ তত্থ ভাৱনাকাৰো গহিতো, এৱং কোচি ভাৱনাকাৰো ন গহিতোতি? কেচি তাৱ আহু – ‘‘ভাৱনাকাৰো নাম সোপচাৰস্স ঝানস্স যথাসকং আৰম্মণে পৱত্তিআকাৰো, আৰম্মণঞ্চেত্থ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনধম্মা. তে পন গয্হমানা একস্স ৱা পুব্বঙ্গমধম্মস্স ৱসেন গহেতব্বা সিযুং, সব্বে এৱ ৱা. তত্থ পঠমপক্খে ৱিঞ্ঞাণস্স গহণং আপন্নন্তি ‘ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি মনসিকাৰে চতুত্থাৰুপ্পস্স ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনভাৱো আপজ্জতি. দুতিযপক্খে পন সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনধম্মাৰম্মণতায ঝানস্স ‘আকিঞ্চঞ্ঞং আকিঞ্চঞ্ঞ’ন্তি মনসিকাৰে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনতা ৱা সিযা, অভাৱাৰম্মণতা ৱা. সব্বথা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনভাৱো ন লব্ভতী’’তি. তদিদমকাৰণং তথা ঝানস্স অপ্পৱত্তনতো. ন হি চতুত্থাৰুপ্পভাৱনা ৱিঞ্ঞাণমাকিঞ্চঞ্ঞং ৱা আমসন্তী পৱত্ততি, কিঞ্চৰহি? ততিযাৰুপ্পস্স সন্ততং.

যদি এৱং, কস্মা পাড়িযং ‘‘সন্ত’’ন্তি ন গহিতন্তি? কিঞ্চাপি ন গহিততং সুত্তে (দী. নি. ২.১২৯; সং. নি. ২.১৫২), ৱিভঙ্গে (ৱিভ. ৬০৬ আদযো) পন গহিতমেৱ. যথাহ – ‘‘তঞ্ঞেৱ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সন্ততো মনসি কৰোতি, সঙ্খাৰাৱসেসসমাপত্তিং ভাৱেতী’’তি (ৱিভ. ৬১৯). অথ কস্মা ৱিভঙ্গে ৱিয সুত্তে ভাৱনাকাৰো ন গহিতোতি? ৱেনেয্যজ্ঝাসযতো, দেসনাৱিলাসতো চ. যে হি ৱেনেয্যা যথা হেট্ঠা তীসু আৰুপ্পেসু ‘‘অনন্তো আকাসো, অনন্তং ৱিঞ্ঞাণং, নত্থি কিঞ্চী’’তি ভাৱনাকাৰো গহিতো, এৱং অগ্গহিতে এৱ তস্মিং তমত্থং পটিৱিজ্ঝন্তি, তেসং ৱসেন সুত্তে তথা দেসনা কতা, সুত্তন্তগতিকাৱ অভিধম্মে সুত্তন্তভাজনীযে (ৱিভ. ৬০৫ আদযো) উদ্দেসদেসনা. যে পন ৱেনেয্যা ৱিভজিত্ৱা ৱুত্তেযেৱ তস্মিং তমত্থং পটিৱিজ্ঝন্তি, তেসং ৱসেন ৱিভঙ্গে ভাৱনাকাৰো ৱুত্তো. ধম্মিস্সৰো পন ভগৱা সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মানং দেসেতব্বপ্পকাৰং জানন্তো কত্থচি ভাৱনাকাৰং গণ্হাতি, কত্থচি ভাৱনাকাৰং ন গণ্হাতি. সা চ দেসনা যাৱদেৱ ৱেনেয্যৱিনযত্থাতি অযমেত্থ দেসনাৱিলাসো. সুত্তন্তদেসনা ৱা পৰিযাযকথাতি তত্থ ভাৱনাকাৰো ন গহিতো, অভিধম্মদেসনা পন নিপ্পৰিযাযকথাতি তত্থ ভাৱনাকাৰো গহিতোতি এৱম্পেত্থ ভাৱনাকাৰস্স গহণে, অগ্গহণে চ কাৰণং ৱেদিতব্বং.

অপৰে পন ভণন্তি – ‘‘চতুত্থাৰুপ্পে ৱিসেসদস্সনত্থং সুত্তে ভাৱনাকাৰস্স অগ্গহণং, স্ৱাযং ৱিসেসো অনুপুব্বভাৱনাজনিতো. সা চ অনুপুব্বভাৱনা পহানক্কমোপজনিতা পহাতব্বসমতিক্কমেন ঝানানং অধিগন্তব্বতো. তথা হি কামাদিৱিৱেকৱিতক্কৱিচাৰৱূপসমপীতিৱিৰাগসোমনস্সত্থঙ্গমমুখেন ৰূপাৱচৰজ্ঝানানি দেসিতানি, ৰূপসঞ্ঞাদিসমতিক্কমমুখেন অৰূপজ্ঝানানি. ন কেৱলঞ্চ ঝানানিযেৱ, অথ খো সব্বম্পি সীলং, সব্বাপি পঞ্ঞা পটিপক্খধম্মপ্পহানৱসেনেৱ সম্পাদেতব্বতো পহাতব্বধম্মসমতিক্কমদস্সনমুখেনেৱ দেসনা আৰুড়্হা. তথা হি ‘‘পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো’’তিআদিনা (দী. নি. ১.৮, ১৯৪) সীলসংৱৰো, ‘‘চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.২১৩; ম. নি. ১.৪১১, ৪২১; ৩.১৫, ৭৫) ইন্দ্ৰিযসংৱৰো, ‘‘নেৱ দৱায ন মদাযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৩, ৪২২; ২.২৪; ৩.৭৫; সং. নি. ২.৬৩; অ. নি. ৬.৫৮; মহানি. ২০৬; ৱিভ. ৫১৮) ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা, ‘‘ইধ ভিক্খু মিচ্ছাজীৱং পহায সম্মাআজীৱেন জীৱিকং কপ্পেতী’’তিআদিনা (সং. নি. ৫.৮) আজীৱপাৰিসুদ্ধি, ‘‘অভিজ্ঝং লোকে পহায ৱিগতাভিজ্ঝেন চেতসা’’তিআদিনা (দী. নি. ১.২১৭; ম. নি. ১.৪১২, ৪২৫; ৩.১৬, ৭৫) জাগৰিযানুযোগো, ‘‘অনিচ্চসঞ্ঞা ভাৱেতব্বা অস্মিমানসমুগ্ঘাতায, অনিচ্চসঞ্ঞিনো, মেঘিয, অনত্তসঞ্ঞা সণ্ঠাতি, অনত্তসঞ্ঞী অস্মিমানসমুগ্ঘাতং গচ্ছতি, আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তিআদিনা পঞ্ঞা পটিপক্খধম্মপ্পহানৱসেনেৱ দেসিতা. তস্মা ঝানানি দেসেন্তো ভগৱা ‘‘ৱিৱিচ্চেৱ কামেহী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.২২৬; সং. নি. ২.১৫২; অ. নি. ৪.১২৩) পহাতব্বধম্মসমতিক্কমদস্সনমুখেনেৱ দেসেসি. তেন ৱুত্তং ‘‘কামাদিৱিৱেকৱিতক্কৱিচাৰৱূপসমপীতিৱিৰাগসোমনস্সত্থঙ্গমমুখেন ৰূপাৱচৰজ্ঝানানি দেসিতানি, ৰূপসঞ্ঞাদিসমতিক্কমমুখেন অৰূপজ্ঝানানী’’তি. তত্থ যথা ৰূপাৱচৰং পঠমং ঝানং ভাৱনাৱিসেসাধিগতেহি ৱিতক্কাদীহি ৱিয সদ্ধাদীহিপি তিক্খৱিসদসূৰসভাৱেহি ধম্মেহি সমন্নাগতত্তা কামচ্ছন্দাদীনং নীৱৰণানং, তদেকট্ঠানঞ্চ পাপধম্মানং ৱিক্খম্ভনতো উত্তৰিমনুস্সধম্মভাৱপ্পত্তং কামাৱচৰধম্মেহি সণ্হসুখুমং, সন্তং, পণীতঞ্চ হোতি; দুতিযজ্ঝানাদীনি পন ভাৱনাৱিসেসেন ওড়াৰিকঙ্গপ্পহানতো ততো সাতিসযং সণ্হসুখুমসণ্হসুখুমতৰাদিভাৱপ্পত্তানি হোন্তি. তথা অৰূপাৱচৰং পঠমজ্ঝানং ৰূপৱিৰাগভাৱনাভাৱেন পৱত্তমানং আৰম্মণসন্ততাযপি অঙ্গসন্ততাযপি পাকতিকপৰিত্তধম্মেহি ৱিয সব্বৰূপাৱচৰধম্মেহি সন্তসুখুমভাৱপ্পত্তং হোতি. আৰম্মণসন্তভাৱেনাপি হি তদাৰম্মণধম্মা সন্তসভাৱা হোন্তি, সেয্যথাপি লোকুত্তৰধম্মাৰম্মণা ধম্মা.

সতিপি ধম্মতো, মহগ্গতভাৱেনাপি চ অভেদে ৰূপাৱচৰচতুত্থতো আৰুপ্পং অঙ্গতোপি সন্তমেৱ, যতস্স সন্তৱিমোক্খতা ৱুত্তা. দুতিযাৰুপ্পাদীনি পন পঠমাৰুপ্পাদিতো অঙ্গতো, আৰম্মণতো চ সন্তসন্ততৰসন্ততমভাৱপ্পত্তানি তথা ভাৱনাৱিসেসসমাযোগতো, স্ৱাযং ভাৱনাৱিসেসো পঠমজ্ঝানূপচাৰতো পট্ঠায তংতংপহাতব্বসমতিক্কমনৱসেন তস্স তস্স ঝানস্স সন্তসুখুমভাৱং আপাদেন্তো চতুত্থাৰুপ্পে সঙ্খাৰাৱসেসসুখুমভাৱং পাপেতি. যতো চতুত্থাৰুপ্পং যথা অনুপদধম্মৱিপস্সনাৱসেন ৱিপস্সনায আৰম্মণভাৱং উপগন্ত্ৱা পকতিৱিপস্সকস্সাপি নিব্বিদুপ্পত্তিযা পচ্চযো ন হোতি সঙ্খাৰাৱসেসসুখুমভাৱপ্পত্তিতো, তথা সযং ততিযাৰুপ্পধম্মেসু পৱত্তমানং তে যাথাৱতো ৱিভাৱেতুং ন সক্কোতি, যথা তদঞ্ঞজ্ঝানানি অত্তনো আৰম্মণং. কেৱলং পন আৰব্ভ পৱত্তিমত্তমেৱস্স তত্থ হোতি, তযিদং আৰম্মণভাৱেনাপি নাম ৱিভূতাকাৰতায ঠাতুং অপ্পহোন্তং আৰম্মণকৰণে কিং পহোতি. তস্মা তদস্স অৱিভূতকিচ্চতং দিস্ৱা সত্থা হেট্ঠা তীসু ঠানেসু ভাৱনাকাৰং ৱত্ৱা তাদিসো ইধ ন লব্ভতীতি দীপেতুং চতুত্থাৰুপ্পদেসনাযং সুত্তে ভাৱনাকাৰং পৰিযাযদেসনত্তা ন কথেসি.

যস্মা পন সাৰম্মণস্স ধম্মস্স আৰম্মণে পৱত্তিআকাৰো অত্থেৱাতি অতিসুখুমভাৱপ্পত্তং তং দস্সেতুং ‘‘তংযেৱ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সন্ততো মনসি কৰোতী’’তি (ৱিভ. ৬১৯) ৱিভঙ্গে ৱুত্তং যথাধম্মসাসনভাৱতো, পুব্বভাগৱসেন ৱা ৱিভঙ্গে ‘‘সন্ততো মনসি কৰোতী’’তি ৱুত্তং তদা যোগিনো তস্স ৱিভূতভাৱতো. অপ্পনাৱসেন পন সুত্তে ভাৱনাকাৰো ন গহিতো অৱিভূতভাৱতো. কম্মট্ঠানং হি কিঞ্চি আদিতো অৱিভূতং হোতি, যথা তং? বুদ্ধানুস্সতিআদি. কিঞ্চি মজ্ঝে, যথা তং? আনাপানস্সতি. কিঞ্চি উভযত্থ, যথা তং? উপসমানুস্সতিআদি. চতুত্থাৰুপ্পকম্মট্ঠানং পন পৰিযোসানে অৱিভূতং ভাৱনায মত্থকপ্পত্তিযং আৰম্মণস্স অৱিভূতভাৱতো. তস্মা চতুত্থাৰুপ্পে ইমং ৱিসেসং দস্সেতুং সত্থাৰা সুত্তে ভাৱনাকাৰো ন গহিতো, ন সব্বেন সব্বং অভাৱতোতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং.

পকিণ্ণককথাৱণ্ণনা

২৮৮. অসদিসৰূপোতি দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণঅসীতিঅনুব্যঞ্জনব্যামপ্পভাকেতুমালাদীহি ৰূপগুণেহি অঞ্ঞেহি অসাধাৰণৰূপকাযো, সভাৱত্থো ৱা ৰূপ-সদ্দো ‘‘যং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপ’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.৪০০; ম. নি. ১.১৩৩; ৱিভ. ২০৩) ৱিয. তস্মা অসদিসৰূপোতি অসদিসসভাৱো, তেন দসবলচতুৱেসাৰজ্জাদিগুণৱিসেসসমাযোগদীপনতো সত্থু ধম্মকাযসম্পত্তিযাপি অসদিসতা দস্সিতা হোতি. ইতীতি এৱং ৱুত্তপ্পকাৰেন. তস্মিন্তি আৰুপ্পে. পকিণ্ণককথাপি ৱিঞ্ঞেয্যাতি পুব্বে ৱিয অসাধাৰণং তত্থ তত্থ ঝানে পতিনিযতমেৱ অত্থং অগ্গহেত্ৱা সাধাৰণভাৱতো তত্থ তত্থেৱ পকিণ্ণকং ৱিসটং অত্থং গহেত্ৱা পৱত্তা পকিণ্ণককথাপি ৱিজানিতব্বা.

২৮৯. ৰূপনিমিত্তাতিক্কমতোতি কসিণৰূপসঙ্খাতস্স পটিভাগনিমিত্তস্স অতিক্কমনতো. আকাসাতিক্কমতোতি কসিণুগ্ঘাটিমাকাসস্স অতিক্কমনতো. আকাসে পৱত্তিতৱিঞ্ঞাণাতিক্কমতোতি পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণস্স অতিক্কমনতো, ন দুতিযাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণাতিক্কমনতো. তদতিক্কমতো হি তস্সেৱ ৱিভাৱনং হোতি. দুতিযাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণৱিভাৱনে হি তদেৱ অতিক্কন্তং সিযা, ন তস্স আৰম্মণং, ন চ আৰম্মণে দোসং দিস্ৱা অনাৰম্মণস্স ৱিভাৱনাতিক্কমো যুজ্জতি. পাড়িযঞ্চ ‘‘ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সতো সমাপজ্জতি…পে… সতো ৱুট্ঠহিত্ৱা তংযেৱ ৱিঞ্ঞাণং অভাৱেতী’’তি ৱুত্তং, ন ৱুত্তং ‘‘তংযেৱ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং অভাৱেতী’’তি, ‘‘তংযেৱ অভাৱেতী’’তি ৱা. ‘‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জা’’তি এত্থ পন দ্ৱযং ৱুত্তং আৰম্মণঞ্চ ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনঞ্চ. তস্মিং দ্ৱযে যেন কেনচি, যতো ৱা ৱুট্ঠিতো, তেনেৱ পধাননিদ্দিট্ঠেন তং-সদ্দস্স সম্বন্ধে আপন্নে ‘‘অযঞ্চ আৰম্মণাতিক্কমভাৱনা’’তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনস্স নিৱত্তনত্থং ৱিঞ্ঞাণৱচনং. তস্মা পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণস্সেৱ অভাৱনাতিক্কমো ৱুত্তো.

২৯০. এৱং সন্তেপীতি অঙ্গাতিক্কমে অসতিপি. সুপ্পণীততৰাতি সুট্ঠু পণীততৰা, সুন্দৰা পণীততৰা চাতি ৱা অত্থো. সতিপি চতুন্নং পাসাদতলানং, সাটিকানঞ্চ তব্ভাৱতো, পমাণতো চ সমভাৱে উপৰূপৰি পন কামগুণানং, সুখসম্ফস্সাদীনঞ্চ ৱিসেসেন পণীততৰাদিভাৱো ৱিয এতাসং চতুন্নং সমাপত্তীনং আৰুপ্পভাৱতো, অঙ্গতো চ সতিপি সমভাৱে ভাৱনাৱিসেসসিদ্ধো পন সাতিসযো উপৰূপৰি পণীততৰাদিভাৱোতি ইমমত্থং দস্সেতি ‘‘যথা হী’’তিআদিনা.

২৯১. নিস্সিতোতি নিস্সায ঠিতো. দুট্ঠিতাতি ন সম্মা ঠিতা, দুক্খং ৱা ঠিতা. তন্নিস্সিতন্তি তেন নিস্সিতং, ঠানন্তি অত্থো. তন্নিস্সিতন্তি ৱা তং মণ্ডপলগ্গং পুৰিসং নিস্সায ঠিতং পুৰিসন্তি অত্থো. মণ্ডপলগ্গঞ্হি অনিস্সায তেন ৱিনাভূতে ৱিৱিত্তে বহি ওকাসে ঠানং ৱিয আকাসলগ্গৱিঞ্ঞাণস্স ৱিৱেকে তদপগমে ততিযাৰুপ্পস্স ঠানন্তি.

২৯২. আৰম্মণং কৰোতেৱ, অঞ্ঞাভাৱেন তং ইদন্তি ‘‘আসন্নৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনপচ্চত্থিকৰূপাসন্নাকাসাৰম্মণৱিঞ্ঞাণাপগমাৰম্মণং, নো চ সন্ত’’ন্তি চ দিট্ঠাদীনৱম্পি তং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং ইদং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনজ্ঝানং অঞ্ঞস্স তাদিসস্স আৰম্মণভাৱযোগ্যস্স অভাৱেন অলাভেন আৰম্মণং কৰোতি এৱ. ‘‘সব্বদিসম্পতি’’ন্তি ইদং জনস্স অগতিকভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং. ৱুত্তিন্তি জীৱিকং. ৱত্ততীতি জীৱতি.

২৯৩. আৰুড়্হোতিআদীসু অযং সঙ্খেপত্থো – যথা কোচি পুৰিসো অনেকপোৰিসং দীঘনিস্সেণিং আৰুড়্হো তস্স উপৰিমপদে ঠিতো তস্সা নিস্সেণিযা বাহুমেৱ ওলুব্ভতি অঞ্ঞস্স অলাভতো, যথা চ পংসুপব্বতস্স, মিস্সকপব্বতস্স ৱা অগ্গকোটিং আৰুড়্হো তস্স মত্থকমেৱ ওলুব্ভতি, যথা চ গিৰিং সিলাপব্বতং আৰুড়্হো পৰিপ্ফন্দমানো অঞ্ঞাভাৱতো অত্তনো জণ্ণুকমেৱ ওলুব্ভতি, তথা এতং চতুত্থাৰুপ্পজ্ঝানং তং ততিযাৰুপ্পং ওলুব্ভিত্ৱা পৱত্ততীতি. যং পনেত্থ অত্থতো অৱিভত্তং, তং উত্তানমেৱ.

আৰুপ্পনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইতি দসমপৰিচ্ছেদৱণ্ণনা.