১. সীলনিদ্দেসৱণ্ণনা

সীলসৰূপাদিকথাৱণ্ণনা

৬. এৱন্তি ৱুত্তপ্পকাৰেন. অনেকগুণসঙ্গাহকেনাতি অধিসীলসিক্খাদীনং, অঞ্ঞেসঞ্চ অনেকেসং গুণানং সঙ্গাহকেন. সীলসমাধিপঞ্ঞামুখেনাতি ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তিআদীসু (ধ. প. ২৭৭; থেৰগা. ৬৭৬; নেত্তি. ৫) ৱিয ৱিপস্সনামত্তাদিমুখেন সঙ্খেপতো অদেসেত্ৱা সীলসমাধিপঞ্ঞামুখেন দেসিতোপি, সত্ততিংসাযপি ৱা বোধিপক্খিযধম্মানং ৱিসুদ্ধিমগ্গন্তোগধত্তা তত্থ সীলসমাধিপঞ্ঞা মুখং পমুখং কত্ৱা দেসিতোপি. এতেন সীলসমাধিপঞ্ঞাসু অৱসেসবোধিপক্খিযধম্মানং সভাৱতো, উপকাৰতো চ অন্তোগধভাৱো দীপিতোতি ৱেদিতব্বং. অতিসঙ্খেপদেসিতোযেৱ হোতি সভাৱৱিভাগাদিতো অৱিভাৱিতত্তা. নালন্তি ন পৰিযত্তং ন সমত্থং. সব্বেসন্তি নাতিসঙ্খেপনাতিৱিত্থাৰৰুচীনম্পি, ৱিপঞ্চিতঞ্ঞুনেয্যানম্পি ৱা. সঙ্খেপদেসনা হি সংখিত্তৰুচীনং, উগ্ঘটিতঞ্ঞূনংযেৱ চ উপকাৰায হোতি, ন পনিতৰেসং. অস্স ৱিসুদ্ধিমগ্গস্স. পুচ্ছনট্ঠেন পঞ্হা, কিৰিযা কৰণং কম্মং, পঞ্হাৱ কম্মং পঞ্হাকম্মং, পুচ্ছনপযোগো.

কিং সীলন্তি সৰূপপুচ্ছা. কেনট্ঠেন সীলন্তি কেন অত্থেন সীলন্তি ৱুচ্চতি, ‘‘সীল’’ন্তি পদং কং অভিধেয্যং নিস্সায পৱত্তন্তি অত্থো. তযিদং সীলং সভাৱতো, কিচ্চতো, উপট্ঠানাকাৰতো, আসন্নকাৰণতো চ কথং জানিতব্বন্তি আহ ‘‘কানস্স লক্খণৰসপচ্চুপট্ঠানপদট্ঠানানী’’তি. পটিপত্তি নাম দিট্ঠানিসংসে এৱ হোতীতি আহ ‘‘কিমানিসংস’’ন্তি. কতিৱিধন্তি পভেদপুচ্ছা. ৱিভাগৱন্তানং হি সভাৱৱিভাৱনং ৱিভাগদস্সনমুখেনেৱ হোতীতি. ৱোদানং ৱিসুদ্ধি. সা চ সংকিলেসমলৱিমুত্তি. তং ইচ্ছন্তেন যস্মা উপাযকোসল্লত্থিনা অনুপাযকোসল্লং ৱিয সংকিলেসো জানিতব্বোতি আহ ‘‘কো চস্স সংকিলেসো’’তি.

তত্ৰাতি তস্মিং, তস্স ৱা পঞ্হাকম্মস্স. ৱিস্সজ্জনন্তি ৱিৱৰণং. পুচ্ছিতো হি অত্থো অৱিভাৱিতত্তা নিগূড়্হো মুট্ঠিযং কতো ৱিয তিট্ঠতি. তস্স ৱিৱৰণং ৱিস্সজ্জনং ৱিভূতভাৱকাৰণতো. পাণাতিপাতাদীহীতি এত্থ পাণোতি ৱোহাৰতো সত্তো, পৰমত্থতো জীৱিতিন্দ্ৰিযং. তস্স সৰসেনেৱ পতনসভাৱস্স অন্তৰে এৱ অতিৱ পাতনং অতিপাতো, সণিকং পতিতুং অদত্ৱা সীঘং পাতনন্তি অত্থো, অতিক্কম্ম ৱা সত্থাদীহি অভিভৱিত্ৱা পাতনং অতিপাতো, পাণঘাতো. আদিসদ্দেন অদিন্নাদানাদিং সঙ্গণ্হাতি. তেহি পাণাতিপাতাদীহি দুস্সীল্যকম্মেহি. ৱিৰমন্তস্সাতি সমাদানৱিৰতিৱসেন, সম্পত্তৱিৰতিৱসেন চ ওৰমন্তস্স. ৱত্তপটিপত্তিন্তি উপজ্ঝাযৱত্তাদিৱত্তকৰণং. চেতনাদযো ধম্মাতি সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং পাড়িৱসেন ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘ৱুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ চেতযতীতি চেতনা, অত্তনা সম্পযুত্তধম্মেহি সদ্ধিং আৰম্মণে অভিসন্দহতীতি অত্থো. চেতনায অনুকূলৱসেনেৱ হি তংসম্পযুত্তা ধম্মা আৰম্মণে পৱত্তন্তি. চেতনা কামং কুসলত্তিকসাধাৰণা, ইধ পন সীলচেতনা অধিপ্পেতাতি কত্ৱা ‘‘কুসলা’’তি ৱেদিতব্বা. চেতসি নিযুত্তং চেতসিকং, চিত্তসম্পযুত্তন্তি অত্থো. চেতনায সতিপি চেতসিকত্তে ‘‘চেতনা সীল’’ন্তি ৱিসুং গহিতত্তা তদঞ্ঞমেৱ ৱিৰতিঅনভিজ্ঝাদিকং চেতসিকং সীলং দট্ঠব্বং গোবলীবদ্দঞাযেন. সংৱৰণং সংৱৰো. যথা অকুসলা ধম্মা চিত্তে ন ওতৰন্তি, তথা পিদহনং. অৱীতিক্কমো ৱীতিক্কমস্স পটিপক্খভূতা অৱীতিক্কমৱসেন পৱত্তচিত্তচেতসিকা. তত্থ চেতনা সীলং নামাতিআদি যথাৱুত্তস্স সুত্তপদস্স ৱিৱৰণং. ৱিৰমন্তস্স চেতনাতি ৱিৰতিসম্পযুত্তং পধানভূতং চেতনমাহ. পূৰেন্তস্স চেতনাতি ৱত্তপটিপত্তিআযূহিনী. ৱিৰমন্তস্স ৱিৰতীতি ৱিৰতিযা পধানভাৱং গহেত্ৱা ৱুত্তং.

এত্থ হি যদা ‘‘তিৱিধা, ভিক্খৱে, কাযসঞ্চেতনা কুসলং কাযকম্ম’’ন্তিআদি (কথা. ৫৩৯) ৱচনতো পাণাতিপাতাদীনং পটিপক্খভূতা তব্বিৰতিৱিসিট্ঠা চেতনা তথাপৱত্তা পধানভাৱেন পাণাতিপাতাদিপটিৱিৰতিসাধিকা হোতি, তদা তংসম্পযুত্তা ৱিৰতিঅনভিজ্ঝাদযো চ চেতনাপক্খিকা ৱা, অব্বোহাৰিকা ৱাতি ইমমত্থং সন্ধায চেতনাসীলং ৱুত্তং. যদা পন পাণাতিপাতাদীহি সঙ্কোচং আপজ্জন্তস্স ততো ৱিৰমণাকাৰেন পৱত্তমানা চেতনাৱিসিট্ঠা ৱিৰতি, অনভিজ্ঝাদযো চ তত্থ তত্থ পধানভাৱেন কিচ্চসাধিকা হোন্তি, তদা তংসম্পযুত্তা চেতনা ৱিৰতিআদিপক্খিকা ৱা হোতি, অব্বোহাৰিকা ৱাতি ইমমত্থং সন্ধায চেতসিকসীলং ৱুত্তং.

ইদানি সুত্তে আগতনযেন কুসলকম্মপথৱসেন চেতনাচেতসিকসীলানি ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৱুত্তং. পজহন্তস্সাতি সমাদানৱসেন ‘‘ইতো পট্ঠায ন কৰিস্সামী’’তি সম্পত্তৱত্থুকানিপি অনজ্ঝাচৰণেন পজহন্তস্স. সত্ত কম্মপথচেতনাতি পাণাতিপাতাদিপহানসাধিকা পটিপাটিযা সত্ত কুসলকম্মপথচেতনা. অভিজ্ঝাদিৱসেন যং পৰদাৰগমনাদি কৰীযতি, তস্স পহাযকা অনভিজ্ঝাদযো সীলন্তি আহ ‘‘চেতসিকং সীলং নাম অনভিজ্ঝা…পে… সম্মাদিট্ঠিধম্মা’’তি. যথা হি অভিজ্ঝাব্যাপাদৱসেন মিচ্ছাচাৰপাণাতিপাতাদযো কৰীযন্তি, এৱং মিচ্ছাদিট্ঠিৱসেনাপি তে পুত্তমুখদস্সনাদিঅত্থং কৰীযন্তি. তেসঞ্চ পজহনকা অনভিজ্ঝাদযোতি. পাতিমোক্খসংৱৰো চাৰিত্তৱাৰিত্তৱিভাগং ৱিনযপৰিযাপন্নং সিক্খাপদসীলং. সতিসংৱৰো মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্ৰিযানং আৰক্খা, সা চ তথাপৱত্তা সতিযেৱ. ঞাণসংৱৰো পঞ্ঞা. খন্তিসংৱৰো অধিৱাসনা, সা চ তথাপৱত্তা অদোসপধানা খন্ধা, অদোসো এৱ ৱা. ৱীৰিযসংৱৰো কামৱিতক্কাদীনং ৱিনোদনৱসেন পৱত্তং ৱীৰিযং. পাতিমোক্খসংৱৰসতিসংৱৰাদীসু যং ৱত্তব্বং, তং পৰতো আৱি ভৱিস্সতি.

সোতানীতি তণ্হাদিট্ঠিঅৱিজ্জাদুচ্চৰিতঅৱসিট্ঠকিলেসসোতানি. ‘‘সোতানং সংৱৰং ব্ৰূমী’’তি ৱত্ৱা ‘‘পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যৰে’’তি ৱচনেন সোতানং সংৱৰো পিদহনং সমুচ্ছেদনং ঞাণন্তি ৱিঞ্ঞাযতি.

ইদমত্থিকতং মনসি কত্ৱা যেন ঞাণেন যোনিসো পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চযা পটিসেৱীযন্তি. তং পচ্চযপটিসেৱনম্পি ঞাণসভাৱত্তা এত্থেৱ ঞাণসংৱৰে এৱ সমোধানং সঙ্গহং গচ্ছতি. খমতি অধিৱাসেতীতি খমো. উপ্পন্নন্তি তস্মিং তস্মিং আৰম্মণে জাতং নিব্বত্তং. কামৱিতক্কন্তি কামূপসংহিতং ৱিতক্কং. নাধিৱাসেতীতি চিত্তং আৰোপেত্ৱা অব্ভন্তৰে ন ৱাসেতি. আজীৱপাৰিসুদ্ধিপীতি বুদ্ধপটিকুট্ঠং মিচ্ছাজীৱং পহায অনৱজ্জেন পচ্চযপৰিযেসনেন সিজ্ঝনকং আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলম্পি এত্থেৱ ৱীৰিযসংৱৰে এৱ সমোধানং গচ্ছতি ৱীৰিযসাধনত্তা. এত্থ চ যথা ঞাণং তণ্হাদিসোতানং পৱত্তিনিৱাৰণতো পিদহনট্ঠেন সংৱৰণতো সংৱৰো চ, পৰতো পৱত্তনকগুণানং আধাৰাদিভাৱতো সীলনট্ঠেন সীলং, এৱং খন্তি অনধিৱাসনেন উপ্পজ্জনককিলেসানং অধিৱাসনেন সংৱৰণতো সংৱৰো চ, খমনহেতু উপ্পজ্জনকগুণানং আধাৰাদিভাৱতো সীলনট্ঠেন সীলং, ৱীৰিযং ৱিনোদেতব্বানং পাপধম্মানং ৱিনোদনেন সংৱৰণতো সংৱৰো চ, ৱিনোদনহেতু উপ্পজ্জনকগুণানং আধাৰাদিভাৱতো সীলনট্ঠেন সীলন্তি ৱেদিতব্বং. যথা পন পাতিমোক্খসীলাদি তস্স তস্স পাপধম্মস্স পৱত্তিতুং অপ্পদানৱসেন সংৱৰণং পিদহনং, তং উপাদায সংৱৰো, এৱং অসমাদিন্নসীলস্স আগতৱত্থুতো ৱিৰমণম্পীতি আহ ‘‘যা চ পাপভীৰুকানং…পে… সংৱৰসীলন্তি ৱেদিতব্ব’’ন্তি. ন ৱীতিক্কমতি এতেনাতি অৱীতিক্কমো. তথাপৱত্তো কুসলচিত্তুপ্পাদো.

৭. অৱসেসেসু পন পঞ্হেসু. সমাধানং সণ্ঠপনং. দুস্সীল্যৱসেন হি পৱত্তা কাযকম্মাদযো সম্পতি, আযতিঞ্চ অহিতদুক্খাৱহা, ন সম্মা ঠপিতাতি অসণ্ঠপিতা ৱিপ্পকিণ্ণা ৱিসটা চ নাম হোন্তি, সুসীল্যৱসেন পন পৱত্তা তব্বিপৰিযাযতো সণ্ঠপিতা অৱিপ্পকিণ্ণা অৱিসটা চ নাম হোন্তি যথা তং ওক্খিত্তচক্খুতা অবাহুপ্পচালনাদি. তেনাহ ‘‘কাযকম্মাদীনং সুসীল্যৱসেন অৱিপ্পকিণ্ণতাতি অত্থো’’তি. এতেন সমাধিকিচ্চতো সীলনং ৱিসেসেতি. তস্স হি সমাধানং সম্পযুত্তধম্মানং অৱিক্খেপহেতুতা. ইদং কাযকম্মাদীনং সণ্ঠপনং সংযমনং. উপধাৰণং অধিট্ঠানং মূলভাৱো. তথা হিস্স আদিচৰণাদিভাৱো ৱুত্তো. তেন পথৱীধাতুকিচ্চতো সীলনং ৱিসেসিতং হোতি. সা হি সহজাতৰূপধম্মানং সন্ধাৰণৱসেন পৱত্ততি. ইদং পন অনৱজ্জধম্মানং মূলাধিট্ঠানভাৱেন. তেনাহ ‘‘কুসলানং ধম্মান’’ন্তিআদি. তত্থ কুসলধম্মা নাম সপুব্বভাগা মহগ্গতানুত্তৰা ধম্মা. অঞ্ঞে পন আচৰিযা. সিৰট্ঠোতি যথা সিৰসি ছিন্নে সব্বো অত্তভাৱো ৱিনস্সতি, এৱং সীলে ভিন্নে সব্বং গুণসৰীৰং ৱিনস্সতি. তস্মা তস্স উত্তমঙ্গট্ঠো সীলট্ঠো. ‘‘সিৰো সীস’’ন্তি ৱা ৱত্তব্বে নিৰুত্তিনযেন ‘‘সীল’’ন্তি ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযো. সীতলট্ঠো পৰিড়াহৱূপসমনট্ঠো. তেন ত-কাৰস্স লোপং কত্ৱা নিৰুত্তিনযেনেৱ ‘‘সীল’’ন্তি ৱুত্তন্তি দস্সেতি. তথা হিদং পযোগসম্পাদিতং সব্বকিলেসপৰিড়াহৱূপসমকৰং হোতি. এৱমাদিনাতি আদি-সদ্দেন সযন্তি অকুসলা এতস্মিং সতি অপৱিট্ঠা হোন্তীতি সীলং, সুপন্তি ৱা তেন ৱিহতুস্সাহানি সব্বদুচ্চৰিতানীতি সীলং, সব্বেসং ৱা কুসলধম্মানং পৱেসাৰহসালাতি সীলন্তি এৱমাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো.

৮. ‘‘সীলনট্ঠেন সীল’’ন্তি পুব্বে সদ্দত্থুদ্ধাৰেন পকাসিতোপি ভাৱত্থো এৱাতি আহ ‘‘সীলনং লক্খণং তস্সা’’তি. ন হি তস্স চেতনাদিভেদভিন্নস্স অনৱসেসতো সঙ্গাহকো ততো অঞ্ঞো অত্থো অত্থি, যো লক্খণভাৱেন ৱুচ্চেয্য. ননু চ অনেকভেদসঙ্গাহকং সামঞ্ঞলক্খণং নাম সিযা, ন ৱিসেসলক্খণন্তি অনুযোগং মনসি কত্ৱা আহ ‘‘সনিদস্সনত্তং ৰূপস্স, যথা ভিন্নস্সনেকধা’’তি.

যথা হি নীলাদিৱসেন অনেকভেদভিন্নস্সাপি ৰূপাযতনস্স সনিদস্সনত্তং ৱিসেসলক্খণং তদঞ্ঞধম্মাসাধাৰণতো. ন অনিচ্চতাদি ৱিয, ৰুপ্পনং ৱিয ৱা সামঞ্ঞলক্খণং, এৱমিধাপি দট্ঠব্বং. কিং পনেতং সনিদস্সনত্তং নাম? দট্ঠব্বতা চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰভাৱো. তস্স পন ৰূপাযতনতো অনঞ্ঞত্তেপি অঞ্ঞেহি ধম্মেহি ৰূপাযতনং ৱিসেসেতুং অঞ্ঞং ৱিয কত্ৱা সহ নিদস্সনেন সনিদস্সনন্তি ৱুচ্চতি. ধম্মসভাৱসামঞ্ঞেন হি একীভূতেসু ধম্মেসু যো নানত্তকৰো সভাৱো, সো অঞ্ঞং ৱিয কত্ৱা উপচৰিতুং যুত্তো. এৱং হি অত্থৱিসেসাৱবোধো হোতীতি. অথ ৱা ‘‘সহ নিদস্সনেনা’’তি এত্থ তব্ভাৱত্থো সহ-সদ্দো যথা নন্দিৰাগসহগতাতি (সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৱ. ১৪; পটি. ম. ২.৩০).

দুস্সীল্যৱিদ্ধংসনৰসন্তি কাযিকঅসংৱৰাদিভেদস্স দুস্সীল্যস্স ৱিধমনকিচ্চং. অনৱজ্জৰসন্তি অগাৰয্হসম্পত্তিকং অগৰহিতব্বভাৱেন সম্পজ্জনকং, অৱজ্জপটিপক্খভাৱেন ৱা সম্পজ্জনকং. লক্খণাদীসূতি লক্খণৰসাদীসু ৱুচ্চমানেসু কিচ্চমেৱ, সম্পত্তি ৱা ৰসোতি ৱুচ্চতি, ন ৰসাযতনৰসাদীতি অধিপ্পাযো. কেচি পন ‘‘কিচ্চমেৱা’’তি অৱধাৰণং তস্স ইতৰৰসতো বলৱভাৱদস্সনত্থন্তি ৱদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং, কিচ্চমেৱ, সম্পত্তি এৱ ৱা ৰসোতি ইমস্স অত্থস্স অধিপ্পেতত্তা.

সোচেয্যপচ্চুপট্ঠানন্তি কাযাদীহি সুচিভাৱেন পচ্চুপট্ঠাতি. গহণভাৱন্তি গহেতব্বভাৱং. তেন উপট্ঠানাকাৰট্ঠেন পচ্চুপট্ঠানং ৱুত্তং, ফলট্ঠেন পন অৱিপ্পটিসাৰপচ্চুপট্ঠানং, সমাধিপচ্চুপট্ঠানং ৱা. সীলং হি সম্পতিযেৱ অৱিপ্পটিসাৰং পচ্চুপট্ঠাপেতি, পৰম্পৰায সমাধিং. ইমস্স পন আনিসংসফলস্স আনিসংসকথাযং ৱক্খমানত্তা ইধ অগ্গহণং দট্ঠব্বং. কেচি পন ফলস্স অনিচ্ছিতত্তা ইধ অগ্গহণন্তি ৱদন্তি, তদযুত্তং ফলস্স অনেকৱিধত্তা, লোকিযাদিসীলস্সাপি ৱিভজিযমানত্তা. তথা হি ৱক্খতি ‘‘নিস্সিতানিস্সিতৱসেনা’’তিআদি (ৱিসুদ্ধি. ১.১০). যথা পথৱীধাতুযা কম্মাদি দূৰকাৰণং, সেসভূতত্তযং আসন্নকাৰণং, যথা চ ৱত্থস্স তন্তৱাযতুৰিৱেমসলাকাদি দূৰকাৰণং, তন্তৱো আসন্নকাৰণং, এৱং সীলস্স সদ্ধম্মস্সৱনাদি দূৰকাৰণং, হিৰিওত্তপ্পমস্স আসন্নকাৰণন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘হিৰোত্তপ্পঞ্চ পনা’’তিআদি. হিৰোত্তপ্পে হীতিআদি তস্স আসন্নকাৰণভাৱসাধনং. তত্থ উপ্পজ্জতি সমাদানৱসেন, তিট্ঠতি অৱীতিক্কমৱসেনাতি ৱেদিতব্বং.

সীলানিসংসকথাৱণ্ণনা

৯. অৱিপ্পটিসাৰাদীতি এত্থ ৱিপ্পটিসাৰপটিপক্খো কুসলচিত্তুপ্পাদো অৱিপ্পটিসাৰো. সো পন ৱিসেসতো ‘‘লাভা ৱত মে, সুলদ্ধং ৱত মে, যস্স মে সুপৰিসুদ্ধং সীল’’ন্তি অত্তনো সীলস্স পচ্চৱেক্খণৱসেন পৱত্তোতি ৱেদিতব্বো. আদি-সদ্দেন পামোজ্জভোগসম্পত্তিকিত্তিসদ্দাদিং সঙ্গণ্হাতি. অৱিপ্পটিসাৰত্থানীতি অৱিপ্পটিসাৰপ্পযোজনানি. কুসলানীতি অনৱজ্জানি. অৱিপ্পটিসাৰানিসংসানীতি অৱিপ্পটিসাৰুদ্দযানি. এতেন অৱিপ্পটিসাৰো নাম সীলস্স উদ্দযমত্তং, সংৱড্ঢিতস্স ৰুক্খস্স ছাযাপুপ্ফসদিসং. অঞ্ঞো এৱ পনানেন নিপ্ফাদেতব্বো সমাধিআদিগুণোতি দস্সেতি.

সীলৱতো সীলসম্পদাযাতি পৰিসুদ্ধং পৰিপুণ্ণং কত্ৱা সীলস্স সম্পাদনেন সীলৱতো, তায এৱ সীলসম্পদায. অপ্পমাদাধিকৰণন্তি অপ্পমাদকাৰণা. ভোগক্খন্ধন্তি ভোগৰাসিং. কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতীতি ‘‘ইতিপি সীলৱা, ইতিপি কল্যাণধম্মো’’তি সুন্দৰো থুতিঘোসো উট্ঠহতি, লোকং পত্থৰতি. ৱিসাৰদোতি অত্তনি কিঞ্চি গৰহিতব্বং উপৱদিতব্বং অপস্সন্তো ৱিগতসাৰজ্জো নিব্ভযো. অমঙ্কুভূতোতি অৱিলক্খো. অসম্মূড়্হোতি ‘‘অকতং ৱত মে কল্যাণ’’ন্তিআদিনা (ম. নি. ৩.২৪৮) ৱিপ্পটিসাৰাভাৱতো, কুসলকম্মাদীনংযেৱ চ তদা উপট্ঠানতো অমূড়্হো পসন্নমানসো এৱ কালংকৰোতি. কাযস্স ভেদাতি উপাদিন্নক্খন্ধপৰিচ্চাগা, জীৱিতিন্দ্ৰিযস্স উপচ্ছেদা. পৰং মৰণাতি চুতিতো উদ্ধং. সুগতিন্তি সুন্দৰং গতিং. তেন মনুস্সগতিপি সঙ্গয্হতি. সগ্গন্তি দেৱগতিং. সা হি ৰূপাদীহি ৱিসযেহি সুট্ঠু অগ্গোতি সগ্গো, লোকিযতি এত্থ উড়াৰং পুঞ্ঞফলন্তি লোকোতি চ ৱুচ্চতি.

আকঙ্খেয্য চেতি যদি ইচ্ছেয্য. পিযো চ অস্সন্তি পিযাযিতব্বো পিযচক্খূহি পস্সিতব্বো পেমনিযো ভৱেয্যন্তি অত্থো. মনাপোতি সব্ৰহ্মচাৰীনং মনৱড্ঢনকো, তেসং ৱা মনেন পত্তব্বো, মেত্তচিত্তেন ফৰিতব্বোতি ৱুত্তং হোতি. গৰূতি গৰুট্ঠানিযো পাসাণছত্তসদিসো. ভাৱনীযোতি ‘‘অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি, পস্সং পস্সতী’’তি সম্ভাৱনীযো. সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰীতি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলেসু এৱ পৰিপূৰকাৰী অস্স, অনূনকাৰী পৰিপূৰণাকাৰেন সমন্নাগতো ভৱেয্য. ‘‘আদিনা নযেনা’’তি এতেন ‘‘অজ্ঝত্তং চেতোসমথমনুযুত্তো অনিৰাকতজ্ঝানো ৱিপস্সনায সমন্নাগতো ব্ৰূহেতা সুঞ্ঞাগাৰান’’ন্তি (ম. নি. ১.৬৫) এৱমাদিকে সীলথোমনসুত্তাগতে সত্তৰস সীলানিসংসে সঙ্গণ্হাতি.

ইদানি ন কেৱলমিমে এৱ অৱিপ্পটিসাৰাদযো, অথ খো অঞ্ঞেপি বহূ সীলানিসংসা ৱিজ্জন্তীতি তে দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ সাসনেতি ইমস্মিং সকললোকিযলোকুত্তৰগুণাৱহে সত্থুসাসনে. আচাৰকুলপুত্তানং যং সীলং ৱিনা পতিট্ঠা অৱট্ঠানং নত্থি, তস্স এৱং মহানুভাৱস্স সীলস্স আনিসংসানং পৰিচ্ছেদং পৰিমাণং কো ৱদে কো ৱত্তুং সক্কুণেয্যাতি অত্থো. এতেন সব্বেসংযেৱ লোকিযলোকুত্তৰানং গুণানং সীলমেৱ মূলভূতন্তি দস্সেত্ৱা ততো পৰম্পি মলৱিসোধনেন, পৰিড়াহৱূপসমনেন, সুচিগন্ধৱাযনেন, সগ্গনিব্বানাধিগমূপাযভাৱেন, সোভালঙ্কাৰসাধনতায ভযৱিধমনেন, কিত্তিপামোজ্জজনেন চ সীলসদিসং অঞ্ঞং সত্তানং হিতসুখাৱহং নত্থীতি দস্সেন্তো ‘‘ন গঙ্গা’’তিআদিকা গাথা অভাসি.

তত্থ সৰভূতি একা নদী, ‘‘যং লোকে সৰভূ’’তি ৱদন্তি. নিন্নগা ৱাচিৰৱতীতি ‘‘অচিৰৱতী’’তি এৱংনামিকা নদী, ৱাতি সব্বত্থ ৱা-সদ্দো অনিযমত্থো. তেন অৱুত্তা গোধাৱৰীচন্দভাগাদিকা সঙ্গণ্হাতি. পাণনট্ঠেন পাণীনং সত্তানং যং মলং সীলজলং ৱিসোধযতি, তং মলং ৱিসোধেতুং ন সক্কুণন্তি গঙ্গাদযো নদিযোতি পঠমগাথায ন-কাৰং আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. হাৰাতি মুত্তাহাৰা. মণযোতি ৱেড়ুৰিযাদিমণযো. অৰিযন্তি ৱিসুদ্ধং. সীলসমুট্ঠানো কিত্তিসদ্দো গন্ধো মনোহৰভাৱতো, দিসাসু অভিব্যাপনতো চ ‘‘সীলগন্ধো’’তি ৱুত্তো. সো হি পটিৱাতেপি পৱত্ততি. তেনাহ ভগৱা ‘‘সতঞ্চ গন্ধো পটিৱাতমেতী’’তি (ধ. প. ৫৪; অ. নি. ৩.৮০; মি. প. ৫.৪.১). দোসানং বলং নাম ৱত্থুজ্ঝাচাৰো, তং তেসং কাতুং অদেন্তং সীলং দোসানং বলং ঘাতেতীতি ৱেদিতব্বং.

সীলপ্পভেদকথাৱণ্ণনা

১০. ‘‘কতিৱিধ’’ন্তি এত্থ ৱিধ-সদ্দো কোট্ঠাসপৰিযাযো ‘‘একৱিধেন ৰূপসঙ্গহো’’তিআদীসু ৱিয, পকাৰত্থো ৱা, কতিপ্পকাৰং কিত্তকা সীলস্স পকাৰভেদাতি অত্থো. সীলনলক্খণেনাতি সীলনসঙ্খাতেন সভাৱেন.

চৰন্তি তেন সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতং উপগচ্ছন্তীতি চৰিত্তং, চৰিত্তমেৱ চাৰিত্তং. ৱাৰিততো তেন অত্তানং তাযন্তি ৰক্খন্তীতি ৱাৰিত্তং. অধিকো সমাচাৰো অভিসমাচাৰো, তত্থ নিযুত্তং, সো ৱা পযোজনং এতস্সাতি আভিসমাচাৰিকং. আদি ব্ৰহ্মচৰিযস্সাতি আদিব্ৰহ্মচৰিযং, তদেৱ আদিব্ৰহ্মচৰিযকং. ৱিৰমতি এতায, সযং ৱা ৱিৰমতি, ৱিৰমণং ৱা ৱিৰতি, ন ৱিৰতীতি অৱিৰতি. নিস্সযতীতি নিস্সিতং, ন নিস্সিতন্তি অনিস্সিতং. পৰিযন্তো এতস্স অত্থীতি পৰিযন্তং, কালেন পৰিযন্তং কালপৰিযন্তং, যথাপৰিচ্ছিন্নো ৱা কালো পৰিযন্তো এতস্সাতি কালপৰিযন্তং. যাৱ পাণনং জীৱনং কোটি এতস্সাতি আপাণকোটিকং. অত্তনো পচ্চযেহি লোকে নিযুত্তং, তত্থ ৱা ৱিদিতন্তি লোকিযং. লোকং উত্তৰতীতি লোকুত্তৰং.

পচ্চযতো, ফলতো চ মজ্ঝিমপণীতেহি নিহীনং, তেসং ৱা গুণেহি পৰিহীনন্তি হীনং. অত্তনো পচ্চযেহি পধানভাৱং নীতন্তি পণীতং. উভিন্নমেৱ ৱেমজ্ঝে ভৱং মজ্ঝিমং. অত্তাধিপতিতো আগতং অত্তাধিপতেয্যং. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. তণ্হায, দিট্ঠিযা ৱা পৰামট্ঠং পধংসিতন্তি পৰামট্ঠং. তপ্পটিক্খেপতো অপৰামট্ঠং. পটিপ্পস্সদ্ধকিলেসং পটিপ্পস্সদ্ধং. সিক্খাসু জাতং, সেক্খস্স ইদন্তি ৱা সেক্খং. পৰিনিট্ঠিতসিক্খাকিচ্চতায অসেক্খধম্মপৰিযাপন্নং অসেক্খং. তদুভযপটিক্খেপেন নেৱসেক্খনাসেক্খং. হানং ভজতি, হানভাগো ৱা এতস্স অত্থীতি হানভাগিযং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. অপ্পপৰিমাণত্তা পৰিযন্তৱন্তং, পাৰিসুদ্ধিৱন্তঞ্চ সীলং পৰিযন্তপাৰিসুদ্ধিসীলং. অনপ্পপৰিমাণত্তা অপৰিযন্তং, পাৰিসুদ্ধিৱন্তঞ্চ সীলং অপৰিযন্তপাৰিসুদ্ধিসীলং. সব্বসো পুণ্ণং, পাৰিসুদ্ধিৱন্তঞ্চ সীলং পৰিপুণ্ণপাৰিসুদ্ধিসীলং.

১১. ৱুত্তনযেনাতি ‘‘সীলনট্ঠেন সীল’’ন্তিআদিনা (ৱিসুদ্ধি. ১.৭) হেট্ঠা ৱুত্তেন নযেন. ইদং কত্তব্বন্তি পঞ্ঞত্তসিক্খাপদপূৰণন্তি ইদং আভিসমাচাৰিকং কত্তব্বং পটিপজ্জিতব্বন্তি এৱং পঞ্ঞত্তস্স সিক্খাপদসীলস্স পূৰণং. সিক্খাপদসীলং হি পূৰেন্তো সিক্খাপদম্পি পূৰেতি পালেতি নাম. সিক্খা এৱ ৱা সিক্খিতব্বতো, পটিপজ্জিতব্বতো চ সিক্খাপদং. তস্স পূৰণন্তিপি যোজেতব্বং. ইদং ন কত্তব্বন্তি পটিক্খিত্তস্স অকৰণন্তি ইদং দুচ্চৰিতং ন কত্তব্বন্তি ভগৱতা পটিক্খিত্তস্স অকৰণং ৱিৰমণং. চৰন্তি তস্মিন্তি তস্মিং সীলে তংসমঙ্গিনো চৰন্তীতি সীলস্স অধিকৰণতং ৱিভাৱেন্তো তেসং পৱত্তিট্ঠানভাৱং দস্সেতি. তেনাহ ‘‘সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতায পৱত্তন্তী’’তি. ৱাৰিতন্তি ইদং ন কত্তব্বন্তি পটিক্খিত্তং অকপ্পিযং. তাযন্তীতি অকৰণেনেৱ তাযন্তি. তেনাতি ৱাৰিত্তসীলমাহ. ৱাৰেতি ৱা সত্থা এত্থ, এতেন ৱাতি ৱাৰিতং, সিক্খাপদং. তং অৱিকোপেন্তো তাযন্তি তেনাতি ৱাৰিত্তং. সদ্ধাৱীৰিযসাধনন্তি সদ্ধায, উট্ঠানৱীৰিযেন চ সাধেতব্বং. ন হি অসদ্ধো, কুসীতো চ ৱত্তপটিপত্তিং পৰিপূৰেতি, সদ্ধো এৱ সত্থাৰা পটিক্খিত্তে অণুমত্তেপি ৱজ্জে ভযদস্সাৱী সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসূতি আহ ‘‘সদ্ধাসাধনং ৱাৰিত্ত’’ন্তি.

অধিসীলসিক্খাপৰিযাপন্নত্তা অভিৱিসিট্ঠো সমাচাৰোতি অভিসমাচাৰোতি আহ ‘‘উত্তমসমাচাৰো’’তি. অভিসমাচাৰোৱ আভিসমাচাৰিকং, যথা ৱেনযিকোতি (অ. নি. ৮.১১; পাৰা. ৮) অধিপ্পাযো. অভিসমাচাৰো উক্কট্ঠনিদ্দেসতো মগ্গসীলং, ফলসীলঞ্চ, তং আৰব্ভ উদ্দিস্স তদত্থং তপ্পযোজনং পঞ্ঞত্তং আভিসমাচাৰিকং. সুপৰিসুদ্ধানি তীণি কাযকম্মানি, চত্তাৰি ৱচীকম্মানি, সুপৰিসুদ্ধো আজীৱোতি ইদং আজীৱট্ঠমকং. তত্থ কামং আজীৱহেতুকতো সত্তৱিধদুচ্চৰিততো ৱিৰতি সম্মাআজীৱোতি সোপি সত্তৱিধো হোতি, সম্মাজীৱতাসামঞ্ঞেন পন তং একং কত্ৱা ৱুত্তং. অথ ৱা তিৱিধকুহনৱত্থুসন্নিস্সযতো মিচ্ছাজীৱতো ৱিৰতিং একজ্ঝং কত্ৱা ৱুত্তো ‘‘আজীৱো সুপৰিসুদ্ধো’’তি. সেট্ঠচৰিযভাৱতো মগ্গো এৱ ব্ৰহ্মচৰিযন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং, তস্স. আদিভাৱভূতন্তি আদিম্হি ভাৱেতব্বতং নিপ্ফাদেতব্বতং ভূতং পত্তং আদিভাৱভূতং. কিঞ্চাপি দেসনানুক্কমেন সম্মাদিট্ঠি আদি, পটিপত্তিক্কমেন পন আজীৱট্ঠমকসীলং আদীতি. তস্স সম্পত্তিযাতি আভিসমাচাৰিকস্স সম্পজ্জনেন পৰিপূৰণেন আদিব্ৰহ্মচৰিযকং সম্পজ্জতি. যো হি লহুকানিপি অপ্পসাৱজ্জানি পৰিৱজ্জেতি, সো গৰুকানি মহাসাৱজ্জানি বহ্ৱাদীনৱানি পৰিৱজ্জেস্সতীতি ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি. সুত্তং পন এতমত্থং ব্যতিৰেকৱসেন ৱিভাৱেতি. তত্থ ধম্মন্তি সীলং. তং হি উপৰিগুণৱিসেসানং ধাৰণট্ঠেন ধম্মোতি ৱুচ্চতি.

ৱিৰতিসীলস্স ইতৰসীলেন সতিপি সম্পযোগাদিকে অসম্মিস্সকতাদস্সনত্থং ‘‘ৱেৰমণিমত্ত’’ন্তি ৱুত্তং.

‘‘নিস্সিতানিস্সিতৱসেনা’’তি এত্থ লব্ভমাননিস্সযং তাৱ দস্সেতুং ‘‘নিস্সযো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ তণ্হাচৰিতেন নিস্সযিতব্বতো তণ্হাৱ তণ্হানিস্সযো. তথা দিট্ঠিনিস্সযো. দিট্ঠিচৰিতো হি অসতিপি দিট্ঠিযা তণ্হাৱিৰহে দিট্ঠিনিস্সিতোৱ পৱত্ততি. দেৱোতি চতুমহাৰাজসক্কসুযামাদিপাকটদেৱমাহ. দেৱঞ্ঞতৰোতি অপাকটং. তণ্হং এৱ নিস্সিতন্তি তণ্হানিস্সিতং. তণ্হায নিস্সিতন্তি চ কেচি ৱদন্তি. তেসং ‘‘দ্ৱে নিস্সযা’’তিআদিনা ৱিৰুজ্ঝতি. সুদ্ধিদিট্ঠিযাতি ‘‘ইতি সংসাৰসুদ্ধি ভৱিস্সতী’’তি এৱং পৱত্তদিট্ঠিযা, লোকুত্তৰং সীলন্তি অধিপ্পাযো. তস্সেৱাতি লোকুত্তৰস্সেৱ সম্ভাৰভূতং কাৰণভূতং, ৱিৱট্টূপনিস্সযন্তি অত্থো.

কালপৰিচ্ছেদং কত্ৱাতি ‘‘ইমঞ্চ ৰত্তিং, ইমঞ্চ দিৱ’’ন্তিআদিনা (অ. নি. ৮.৪১) ৱিয কালৱসেন পৰিচ্ছেদং কত্ৱা. কালপৰিচ্ছেদং অকত্ৱা সমাদিন্নম্পি অন্তৰাৱিচ্ছিন্নং সম্পত্তৱিৰতিৱসেন যাৱজীৱং পৱত্তিতম্পি আপাণকোটিকং ন হোতীতি দস্সেতুং ‘‘যাৱজীৱং সমাদিযিত্ৱা তথেৱ পৱত্তিত’’ন্তি ৱুত্তং.

লাভযসঞাতিঅঙ্গজীৱিতৱসেনাতি লাভযসানং অনুপ্পন্নানং উপ্পাদনৱসেন, উপ্পন্নানং ৰক্খণৱসেন চেৱ ৱড্ঢনৱসেন চ ঞাতিঅঙ্গজীৱিতানং অৱিনাসনৱসেন. কিং সো ৱীতিক্কমিস্সতীতি যো ৱীতিক্কমায চিত্তম্পি ন উপ্পাদেতি, সো কাযৱাচাহি ৱীতিক্কমিস্সতীতি কিং ইদং, নত্থেতন্তি অত্থো. পটিক্খেপে হি অযং কিং-সদ্দো.

আৰম্মণভাৱেন ৱণো ৱিয আসৱে কামাসৱাদিকে পগ্ঘৰতীতি সম্পযোগভাৱাভাৱেপি সহাসৱেহীতি সাসৱং. তেভূমকধম্মজাতন্তি সীলং তপ্পৰিযাপন্নন্তি আহ ‘‘সাসৱং সীলং লোকিয’’ন্তি. ভৱৱিসেসা সম্পত্তিভৱা. ৱিনযোতি ৱিনযপৰিযত্তি, তত্থ ৱা আগতসিক্খাপদানি. পামোজ্জং তৰুণপীতি. যথাভূতঞাণদস্সনং সপচ্চযনামৰূপদস্সনং, তদধিট্ঠানা ৱা তৰুণৱিপস্সনা. নিব্বিদাতি নিব্বিদাঞাণং. তেন বলৱৱিপস্সনমাহ. ৱিৰাগো মগ্গো. ৱিমুত্তি অৰহত্তফলং. ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং পচ্চৱেক্খণা. কথাতি ৱিনযকথা. মন্তনাতি ৱিনযৱিচাৰণা. উপনিসাতি যথাৱুত্তকাৰণপৰম্পৰাসঙ্খাতো উপনিস্সযো. লোকুত্তৰং মগ্গফলচিত্তসম্পযুত্তং আজীৱট্ঠমকসীলং. তত্থ মগ্গসীলং ভৱনিস্সৰণাৱহং হোতি, পচ্চৱেক্খণঞাণস্স চ ভূমি, ফলসীলং পন পচ্চৱেক্খণাঞাণস্সেৱ ভূমি.

১২. হীনাধিমুত্তিৱসেন ছন্দাদীনম্পি হীনতা. পণীতাধিমুত্তিৱসেন পণীততা. তদুভযৱেমজ্ঝতাৱসেন মজ্ঝিমতা. যথেৱ হি কম্মং আযূহনৱসেন হীনাদিভেদভিন্নং হোতি, এৱং ছন্দাদযোপি পৱত্তিআকাৰৱসেন. সো চ নেসং পৱত্তিআকাৰো অধিমুত্তিভেদেনাতি দট্ঠব্বং. যসকামতাযাতি কিত্তিসিলোকাভিৰতিযা, পৰিৱাৰিচ্ছায ৱা. ‘‘কথং নাম মাদিসো ঈদিসং কৰেয্যা’’তি পাপজিগুচ্ছায অৰিযভাৱং নিস্সায. অনুপক্কিলিট্ঠন্তি অত্তুক্কংসনপৰৱম্ভনাহি, অঞ্ঞেহি চ উপক্কিলেসেহি অনুপক্কিলিট্ঠং. ভৱভোগত্থাযাতি ভৱসম্পত্তিঅত্থঞ্চেৱ ভোগসম্পত্তিঅত্থঞ্চ. অত্তনো ৱিমোক্খত্থায পৱত্তিতন্তি সাৱকপচ্চেকবোধিসত্তসীলমাহ. সব্বসত্তানং ৱিমোক্খত্থাযাতি সব্বসত্তানং সংসাৰবন্ধনতো ৱিমোচনত্থায. পাৰমিতাসীলং মহাবোধিসত্তসীলং. যা কৰুণূপাযকোসল্লপৰিগ্গহিতা মহাবোধিং আৰব্ভ পৱত্তা পৰমুক্কংসগতসোচেয্যসল্লেখা দেসকালসত্তাদিৱিকপ্পৰহিতা সীলপাৰমিতা.

অননুৰূপন্তি অসাৰুপ্পং. অত্তা এৱ গৰু অধিপতি এতস্সাতি অত্তগৰু, লজ্জাধিকো. অত্তাধিপতিতো আগতং অত্তাধিপতেয্যং. লোকো অধিপতি গৰু এতস্সাতি লোকাধিপতি, ওত্তপ্পাধিকো. ধম্মো নামাযং মহানুভাৱো একন্তনিয্যানিকো, সো চ পটিপত্তিযাৱ পূজেতব্বো. তস্মা ‘‘নং সীলসম্পদায পূজেস্সামী’’তি এৱং ধম্মমহত্তং পূজেতুকামেন.

পৰামট্ঠত্তাতি পৰাভৱৱসেন আমট্ঠত্তা. তণ্হাদিট্ঠিযো হি ‘‘ইমিনাহং সীলেন দেৱো ৱা ভৱিস্সামি দেৱঞ্ঞতৰো ৱা, ইমিনা মে সীলেন সংসাৰসুদ্ধি ভৱিস্সতী’’তি পৱত্তস্স সীলং পৰামসন্তিযো তং পৰাভৱং পাপেন্তি মগ্গস্স অনুপনিস্সযভাৱকৰণতো. পুথুজ্জনকল্যাণকস্সাতি পুথুজ্জনেসু কল্যাণকস্স. সো হি পুথুজ্জনোৱ হুত্ৱা কল্যাণেহি সীলাদীহি সমন্নাগতো. পৰামসনকিলেসানং ৱিক্খম্ভনতো, সমুচ্ছিন্দনতো চ তেহি ন পৰামট্ঠন্তি অপৰামট্ঠং. তস্স তস্স কিলেসদৰথস্স পটিপ্পস্সম্ভনতো ৱূপসমনতো পটিপ্পস্সদ্ধং.

কতপটিকম্মন্তি ৱুট্ঠানদেসনাহি যথাধম্মং কতপটিকাৰং. এৱং হি তং সীলং পটিপাকতিকমেৱ হোতি. তেনাহ ‘‘তং ৱিসুদ্ধ’’ন্তি. ‘‘কতপটিকম্ম’’ন্তি ইমিনা চ ‘‘ন পুনেৱং কৰিস্স’’ন্তি অধিট্ঠানম্পি সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. ‘‘অচ্ছমংসং নু খো, সূকৰমংসং নু খো’’তিআদিনা ৱত্থুম্হি ৱা, ‘‘পাচিত্তিযং নু খো, দুক্কটং নু খো’’তিআদিনা আপত্তিযা ৱা, ‘‘মযা তং ৱত্থু ৱীতিক্কন্তং নু খো, ন নু খো ৱীতিক্কন্ত’’ন্তিআদিনা অজ্ঝাচাৰে ৱা ৱেমতিকস্স সংসযাপন্নস্স. ৱিসোধেতব্বং যথাধম্মং পটিকম্মেন. ৱিমতি এৱ ৱেমতিকং, তস্মিং ৱেমতিকে সতি, ৱিমতিযা উপ্পন্নাযাতি অত্থো. ৱিমতি পটিৱিনেতব্বাতি সযং ৱা তং ৱত্থুং ৱিচাৰেত্ৱা, ৱিনযধৰে ৱা পুচ্ছিত্ৱা কঙ্খা ৱিনোদেতব্বা. নিক্কঙ্খেন পন কপ্পিযং চে কাতব্বং, অকপ্পিযং চে ছড্ডেতব্বং. তেনাহ ‘‘ইচ্চস্স ফাসু ভৱিস্সতী’’তি.

‘‘চতূহি অৰিযমগ্গেহী’’তিআদিনা মগ্গফলপৰিযাপন্নং সীলং মগ্গফলসম্পযুত্তং ৱুত্তং. সমুদাযেসু পৱত্তৱোহাৰা অৱযৱেসুপি পৱত্তন্তীতি. সেসন্তি সব্বং লোকিযসীলং.

পকতিপীতি সভাৱোপি. সুখসীলো সখিলো সুখসংৱাসো. তেন পৰিযাযেনাতি পকতিঅত্থৱাচকত্থেন. একচ্চং অব্যাকতং সীলং ইধাধিপ্পেতসীলেন একসঙ্গহন্তি অকুসলস্সেৱাযুজ্জমানতং দস্সেতুং ‘‘তত্থ অকুসল’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তথা হি সেক্খত্তিকং ইধ গহিতং, ইধ ন উপনীতং কুসলত্তিকন্তি অধিপ্পাযো. ৱুত্তনযেনেৱাতি ৱুত্তেনেৱ নযেন কুসলত্তিকং অগ্গহেত্ৱা হীনত্তিকাদীনং পঞ্চন্নং তিকানং ৱসেন অস্স সীলস্স তিৱিধতা ৱেদিতব্বা.

১৩. যোধাতি যো ইধ. ৱত্থুৱীতিক্কমেতি আপত্তিযা ৱত্থুনো ৱীতিক্কমনে অজ্ঝাচাৰে. কামসঙ্কপ্পাদযো নৱ মহাৱিতক্কা মিচ্ছাসঙ্কপ্পা. এৱৰূপস্সাতি এদিসস্স. তস্স হি সীলৱন্তে অনুপসঙ্কমিত্ৱা দুস্সীলে সেৱন্তস্স ততো এৱ তেসং দিট্ঠানুগতিং আপজ্জনেন পণ্ণত্তিৱীতিক্কমে অদোসদস্সাৱিনো মিচ্ছাসঙ্কপ্পবহুলতায মনচ্ছট্ঠানি ইন্দ্ৰিযানি অৰক্খতো সীলং একংসেনেৱ হানভাগিযং হোতি, ন ঠিতিভাগিযং, কুতো ৱিসেসাদিভাগিযতা. সীলসম্পত্তিযাতি সীলপাৰিপূৰিযা চতুপাৰিসুদ্ধিসীলেন. অঘটন্তস্স উত্তৰীতি উত্তৰি ৱিসেসাধিগমায অৱাযমন্তস্স. ঠিতিভাগিযং সীলং ভৱতি অসমাধিসংৱত্তনিযত্তা. সম্পাদিতে হি সমাধিস্মিং সীলস্স সমাধিসংৱত্তনিযতা নিচ্ছিযতি. সমাধত্থাযাতি সমথৱসেন সমাধানত্থায. নিব্বিদন্তি ৱিপস্সনং. বলৱৱিপস্সনাদস্সনত্থং নিব্বিদাগহণং তাৱতাপি সীলস্স নিব্বেধভাগিযভাৱসিদ্ধিতো.

যানি চ সিক্খাপদানি নেসং ৰক্খিতব্বানীতি সম্বন্ধো, তানি পন অসাধাৰণপঞ্ঞত্তিতো অঞ্ঞানি. নেসন্তি ‘‘ৰক্খিতব্বানী’’তি পদং অপেক্খিত্ৱা কত্তৰি সামিৱচনং, তেহি ভিক্খূহীতি অত্থো. সতি ৱা উস্সাহেতি উস্সক্কিত্ৱা সীলানি ৰক্খিতুং উস্সাহে সতি. দসাতি সামণেৰেহি ৰক্খিতব্বসীলমাহ ঘটিকাৰাদীনং ৱিয. অট্ঠাতি নচ্চাদিমালাদিৱেৰমণিং একং কত্ৱা সব্বপচ্ছিমৱজ্জানি অট্ঠ.

অৱীতিক্কমোতি পঞ্চন্নং সীলানং অৱীতিক্কমো. পকতিসীলন্তি সভাৱসীলং. তত্ৰূপপত্তিনিযতং হি সীলং উত্তৰকুৰুকানং. মৰিযাদাচাৰিত্তন্তি তস্স তস্স সাৱজ্জস্স অকৰণে মৰিযাদভূতং, তত্থ তত্থ কুলাদীসু পুব্বপুৰিসেহি ঠপিতং চাৰিত্তং. কুলদেসপাসণ্ডধম্মো হি ‘‘আচাৰসীল’’ন্তি অধিপ্পেতং. তত্থ কুলধম্মো তাৱ ব্ৰাহ্মণাদীনং অমজ্জপানাদি, দেসধম্মো একচ্চজনপদৱাসীনং অহিংসনাদি, পাসণ্ডধম্মো তিত্থিযানং যমনিযমাদি. তিত্থিযমতং হি দিট্ঠিপাসেন, তণ্হাপাসেন চ ডেতি পৱত্ততি, পাসং ৱা বাধং অৰিযৱিনযস্স ডেতীতি ‘‘পাসণ্ড’’ন্তি ৱুচ্চতি. ‘‘পকতিযা সীলৱতী হোতী’’তি (দী. নি. ২.২০) ৱচনতো বোধিসত্তমাতু পঞ্চসিক্খাপদসীলং পৰিপুণ্ণমেৱ. ইদং পন উক্কংসগতং বোধিসত্তপিতৰিপি চিত্তুপ্পাদমত্তেনপি অসংকিলিট্ঠং ‘‘ধম্মতাসীল’’ন্তি ৱুত্তং. কামগুণূপসংহিতন্তি কামকোট্ঠাসেসু অস্সাদূপসংহিতং কামস্সাদগধিতং. ধম্মতাসীলন্তি ধম্মতায কাৰণনিযামেন আগতং সীলং. সীলপাৰমিং হি পৰমুক্কংসং পাপেত্ৱা কুচ্ছিগতস্স মহাবোধিসত্তস্স সীলতেজেন গুণানুভাৱেন বোধিসত্তমাতু সৰসেনেৱ পৰমসল্লেখপ্পত্তং সীলং হোতি. মহাকস্সপাদীনন্তি আদি-সদ্দেন ভদ্দাদিকে সঙ্গণ্হাতি. তে কিৰ সুচিৰং কালং সুপৰিসুদ্ধসীলা এৱ হুত্ৱা আগতা. তেনাহ ‘‘সুদ্ধসত্তান’’ন্তি. তাসু তাসু জাতীসূতি সীলৱৰাজমহিংসৰাজাদিজাতীসু. পুব্বে পুৰিমজাতিযং সিদ্ধো হেতু এতস্সাতি পুব্বহেতুকসীলং. ইদং পন পকতিসীলাদিসমাদানেন ৱিনা অৱীতিক্কমলক্খণং সম্পত্তৱিৰতিসঙ্গহং দট্ঠব্বং.

যং ভগৱতা এৱং ৱুত্তং সীলন্তি সম্বন্ধো. ইধাতি ৱক্খমানসীলপৰিপূৰকস্স পুগ্গলস্স সন্নিস্সযভূতসাসনপৰিদীপনং, অঞ্ঞসাসনস্স চ তথাভাৱপটিসেধনং. ৱুত্তং হেতং ‘‘ইধেৱ, ভিক্খৱে, সমণো…পে… সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেভি অঞ্ঞেহী’’তি (দী. নি. ২.২১৪; ম. নি. ১.১৩৯; অ. নি. ৪.২৪১). ভিক্খূতি তস্স সীলস্স পৰিপূৰকপুগ্গলপৰিদীপনং. পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতোতি ইদমস্স পাতিমোক্খসীলে পতিট্ঠিতভাৱপৰিদীপনং. ৱিহৰতীতি ইদমস্স তদনুৰূপৱিহাৰসমঙ্গিভাৱপৰিদীপনং. আচাৰগোচৰসম্পন্নোতি ইদং পাতিমোক্খসংৱৰস্স, উপৰিঅধিগন্তব্বগুণানঞ্চ উপকাৰকধম্মপৰিদীপনং. অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱীতি ইদং পাতিমোক্খতো অচৱনভাৱপৰিদীপনং. সমাদাযাতি সিক্খাপদানং অনৱসেসতো আদানপৰিদীপনং. সিক্খতীতি সিক্খায সমঙ্গিভাৱপৰিদীপনং. সিক্খাপদেসূতি সিক্খিতব্বধম্মপৰিদীপনং. যং পনেত্থ ৱত্তব্বং, তং পৰতো আৱি ভৱিস্সতি.

সোতি পাতিমোক্খসংৱৰসীলে পতিট্ঠিতভিক্খু. তেন যাদিসস্স ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলং ইচ্ছিতব্বং, তং দস্সেতি. চক্খুনাতি যতো সো সংৱৰো, তং দস্সেতি. ৰূপন্তি যত্থ সো সংৱৰো, তং দস্সেতি. দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহীতি সংৱৰস্স উপাযং দস্সেতি. যত্ৱাধিকৰণ…পে… অন্ৱাস্সৱেয্যুন্তি সংৱৰস্স পটিপক্খং তত্থ আদীনৱং দস্সেতি. সংৱৰায পটিপজ্জতীতি পগেৱ সতিযা উপট্ঠপেতব্বতং দস্সেতি. ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযন্তি সতিযা উপট্ঠাপনমেৱ চক্খুন্দ্ৰিযস্স আৰক্খাতি দস্সেতি. চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতীতি তথাভূতা সতিযেৱেত্থ সংৱৰোতি দস্সেতি. ৱীতিক্কমস্স ৱসেনাতি সম্বন্ধো. ছন্নং সিক্খাপদানন্তি ‘‘আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা অসন্তং অভূতং উত্তৰিমনুস্সধম্মং উল্লপতী’’তিআদিনা আগতানং ছন্নং পাৰাজিকাদিপটিসংযুত্তানং সিক্খাপদানং. সামন্তজপ্পনাদিনা তিৱিধেন কুহনৱত্থুনা ৱিম্হাপনং কুহনা. অত্তানং, দাযকং ৱা উক্খিপিত্ৱা যথা সো কিঞ্চি দদাতি, এৱং কথনং লপনা. নিমিত্তং ৱুচ্চতি পচ্চযদানসঞ্ঞুপ্পাদকং কাযৱচীকম্মং, তেন নিমিত্তেন চৰতি, নিমিত্তং ৱা কৰোতীতি নেমিত্তিকো, তস্স ভাৱো নেমিত্তিকতা. গন্ধাদযো ৱিয লাভায পৰেসং অক্কোসনাদিনা নিপিসতীতি নিপ্পেসো, নিপ্পেসোৱ নিপ্পেসিকো, তস্স ভাৱো নিপ্পেসিকতা. মহিচ্ছতায অত্তনা লদ্ধলাভেন পৰতো লাভপৰিযেসনা লাভেন লাভং নিজিগীসনতা. এৱমাদীনন্তি আদি-সদ্দেন অনুপ্পিযভাণিতাচাটুকম্যতাদিং সঙ্গণ্হাতি. পটিসঙ্খানেন পচ্চৱেক্খণায পৰিসুদ্ধো অসংকিলিট্ঠো পটিসঙ্খানপৰিসুদ্ধো. চত্তাৰো পচ্চযা পৰিভুঞ্জীযন্তি এতেনাতি চতুপচ্চযপৰিভোগো, তথাপৱত্তা অনৱজ্জচেতনা.

পাতিমোক্খসংৱৰসীলৱণ্ণনা

১৪. তত্ৰাতি তেসু পাতিমোক্খসংৱৰাদীসু. আদিতো পট্ঠাযাতি ‘‘ইধ ভিক্খূ’’তিআদিনা (ৱিভ. ৫০৮; দী. নি. ১.১৯৪) আগতদেসনায আদিতো পভুতি. ৱিনিচ্ছযকথাতি তত্থ সংসযৱিধমনেন ৱিনিচ্ছযাৱহা কথা. পঠমস্স অত্থস্স সব্বসাধাৰণত্তা অসাধাৰণং পব্বজিতাৱেণিকং পৰিযাযং দস্সেন্তো ‘‘ছিন্নভিন্নপটধৰাদিতায ৱা’’তি আহ. এৱং হিস্স পৰিপুণ্ণপাতিমোক্খসংৱৰযোগ্যতা দস্সিতা হোতি. ভিন্নপটধৰাদিভাৱো চ নাম দলিদ্দস্সাপি নিগ্গহিতস্স হোতীতি ততো ৱিসেসেতুং ‘‘সদ্ধাপব্বজিতো’’তি ৱত্ৱা পটিপত্তিযা যোগ্যভাৱদস্সনত্থং ‘‘কুলপুত্তো’’তি ৱুত্তং. আচাৰকুলপুত্তো ৱা হি পটিপজ্জিতুং সক্কোতি জাতিকুলপুত্তো ৱা. সিক্খাপদসীলন্তি চাৰিত্তৱাৰিত্তপ্পভেদং সিক্খাপদৱসেন পঞ্ঞত্তং সীলং. যোতি অনিযমনিদ্দেসো যো কোচি পুগ্গলো. নন্তি ৱিনযপৰিযাপন্নং সীলং. তন্তি পুগ্গলং. মোক্খেতি সহকাৰিকাৰণভাৱতো. অপাযে ভৱানি আপাযিকানি. আদি-সদ্দেন তদঞ্ঞং সব্বসংসাৰদুক্খং সঙ্গণ্হাতি. সংৱৰণং কাযৱচীদ্ৱাৰানং পিদহনং. যেন তে সংৱুতা পিহিতা হোন্তি, সো সংৱৰো. যস্মা পন সো সত্তন্নং আপত্তিক্খন্ধানং অৱীতিক্কমো ৱীতিক্কমপটিপক্খোতি কত্ৱা, তস্মা ৱুত্তং ‘‘কাযিকৱাচসিকস্স অৱীতিক্কমস্সেতং নাম’’ন্তি. পাতিমোক্খসংৱৰেন সংৱুতোতি পাতিমোক্খসংৱৰেন পিহিতকাযৱচীদ্ৱাৰো. তথাভূতো চ যস্মা তং উপেতো তেন চ সমঙ্গী নাম হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘উপগতো সমন্নাগতোতি অত্থো’’তি.

অপৰো নযো – কিলেসানং বলৱভাৱতো, পাপকিৰিযায সুকৰভাৱতো, পুঞ্ঞকিৰিযায চ দুক্কৰভাৱতো বহুক্খত্তুং অপাযেসু পতনসীলোতি পাতী, পুথুজ্জনো. অনিচ্চতায ৱা ভৱাদীসু কম্মৱেগক্খিত্তো ঘটিযন্তং ৱিয অনৱট্ঠানেন পৰিব্ভমনতো গমনসীলোতি পাতী, মৰণৱসেন ৱা তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে অত্তভাৱস্স পাতনসীলোতি পাতী, সত্তসন্তানো, চিত্তমেৱ ৱা. তং পাতিনং সংসাৰদুক্খতো মোক্খেতীতি পাতিমোক্খং. চিত্তস্স হি ৱিমোক্খেন সত্তো ‘‘ৱিমুত্তো’’তি ৱুচ্চতি. ৱুত্তং হি ‘‘চিত্তৱোদানা ৱিসুজ্ঝন্তী’’তি, ‘‘অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্ত’’ন্তি (মহাৱ. ২৮) চ. অথ ৱা অৱিজ্জাদিনা হেতুনা সংসাৰে পততি গচ্ছতি পৱত্ততীতি পাতী, ‘‘অৱিজ্জানীৱৰণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং সন্ধাৱতং সংসৰত’’ন্তি (সং. নি. ২.১২৪) হি ৱুত্তং. তস্স পাতিনো সত্তস্স তণ্হাদিসংকিলেসত্তযতো মোক্খো এতেনাতি পাতিমোক্খং. ‘‘কণ্ঠেকাড়ো’’তিআদীনং ৱিযস্স সমাসসিদ্ধি ৱেদিতব্বা. অথ ৱা পাতেতি ৱিনিপাতেতি দুক্খেতি পাতি, চিত্তং. ৱুত্তং হি ‘‘চিত্তেন নীযতি লোকো, চিত্তেন পৰিকস্সতী’’তি (সং. নি. ১.৬২). তস্স পাতিনো মোক্খো এতেনাতি পাতিমোক্খং, পততি ৱা এতেন অপাযদুক্খে, সংসাৰদুক্খে চাতি পাতী, তণ্হাদিসংকিলেসো. ৱুত্তং হি ‘‘তণ্হা জনেতি পুৰিসং (সং. নি. ১.৫৫-৫৭), তণ্হাদুতিযো পুৰিসো’’তি (ইতিৱু. ১৫, ১০৫; অ. নি. ৪.৯; মহানি. ১৯১; চূড়নি. পাৰাযনানুগীতিগাথানিদ্দেস) চ আদি. ততো পাতিতো মোক্খোতি পাতিমোক্খং. অথ ৱা পততি এত্থাতি পাতীনি, ছ অজ্ঝত্তিকবাহিৰানি আযতনানি. ৱুত্তং হি ‘‘ছসু লোকো সমুপ্পন্নো, ছসু কুব্বতি সন্থৱ’’ন্তি (সং. নি. ১.৭০; সু. নি. ১৭১). ততো ছঅজ্ঝত্তিকবাহিৰাযতনসঙ্খাততো পাতিতো মোক্খোতি পাতিমোক্খং. অথ ৱা পাতো ৱিনিপাতো অস্স অত্থীতি পাতী, সংসাৰো. ততো মোক্খোতি পাতিমোক্খং, অথ ৱা সব্বলোকাধিপতিভাৱতো ধম্মিস্সৰো ভগৱা ‘‘পতী’’তি ৱুচ্চতি. মুচ্চতি এতেনাতি মোক্খো, পতিনো মোক্খো তেন পঞ্ঞত্তত্তাতি পতিমোক্খো, পতিমোক্খো এৱ পাতিমোক্খং. সব্বগুণানং ৱা মূলভাৱতো উত্তমট্ঠেন পতি চ সো যথাৱুত্তেনত্থেন মোক্খো চাতি পতিমোক্খো, পতিমোক্খো এৱ পাতিমোক্খং. তথা হি ৱুত্তং ‘‘পাতিমোক্খন্তি মুখমেতং পমুখমেত’’ন্তি (মহাৱ. ১৩৫) ৱিত্থাৰো.

অথ ৱা প-ইতি পকাৰে, অতী-তি অচ্চন্তত্থে নিপাতো, তস্মা পকাৰেহি অচ্চন্তং মোক্খেতীতি পাতিমোক্খং. ইদং হি সীলং সযং তদঙ্গৱসেন, সমাধিসহিতং পঞ্ঞাসহিতঞ্চ ৱিক্খম্ভনৱসেন, সমুচ্ছেদৱসেন চ অচ্চন্তং মোক্খেতি মোচেতীতি পাতিমোক্খং, পতি পতি মোক্খোতি ৱা পতিমোক্খো, তম্হা তম্হা ৱীতিক্কমদোসতো পচ্চেকং মোক্খোতি অত্থো, পতিমোক্খো এৱ পাতিমোক্খং. মোক্খোতি ৱা নিব্বানং, তস্স মোক্খস্স পটিবিম্বভূতোতি পতিমোক্খো. সীলসংৱৰো হি সূৰিযস্স অৰুণুগ্গমনং ৱিয নিব্বানস্স উদযভূতো তপ্পটিভাগো ৱিয যথাৰহং কিলেসনিব্বাপনতো, পতিমোক্খোযেৱ পাতিমোক্খং. অথ ৱা মোক্খং পতি ৱত্ততি, মোক্খাভিমুখন্তি ৱা পতিমোক্খং, পতিমোক্খমেৱ পাতিমোক্খন্তি এৱমেত্থ পাতিমোক্খ-সদ্দস্স অত্থো ৱেদিতব্বো. ইৰিযতীতি অত্তভাৱং পৱত্তেতি. ‘‘ৱিহৰতী’’তি ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰসীলে ঠিতস্স ভিক্খুনো ইৰিযাপথৱিহাৰো দস্সিতো. পাড়িযন্তি ঝানৱিভঙ্গপাড়িযং (ৱিভ. ৫০৮ আদযো).

তত্থ কামং সমণচাৰং, সমণগোচৰঞ্চ দস্সেতুং ‘‘আচাৰগোচৰসম্পন্নো’’তি ৱুত্তং, যথা পন মগ্গং আচিক্খন্তো ‘‘ৱামং মুঞ্চ, দক্খিণং গণ্হা’’তি ৱজ্জেতব্বপুব্বকং গহেতব্বং ৱদেয্য, যথা ৱা সসীসন্হানেন পহীনসেদমলজল্লিকস্স মালাগন্ধৱিলেপনাদিৱিভূসনসংৱিধানং যুত্তৰূপং, এৱং পহীনপাপধম্মস্স কল্যাণধম্মসমাযোগো যুত্তৰূপোতি ‘‘অত্থি আচাৰো, অত্থি অনাচাৰো’’তি দ্ৱযং উদ্দিসিত্ৱা অনাচাৰং তাৱ ৱিভজিতুং ‘‘তত্থ কতমো অনাচাৰো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ কাযিকো ৱীতিক্কমোতি তিৱিধং কাযদুচ্চৰিতং. ৱাচসিকো ৱীতিক্কমোতি চতুব্বিধং ৱচীদুচ্চৰিতং. কাযিকৱাচসিকোতি তদুভযং.

এৱং আজীৱট্ঠমকসীলস্স ৱীতিক্কমো দস্সিতো. ইদানি মানসং অনাচাৰং দস্সেতুং ‘‘সব্বম্পি দুস্সীল্যং অনাচাৰো’’তি ৱত্ৱা তত্থ একচ্চিযং দস্সেন্তো ‘‘ইধেকচ্চো ৱেড়ুদানেন ৱা’’তিআদিমাহ. তত্থ ৱেড়ুদানেনাতি পচ্চযুপ্পাদনত্থেন ৱেড়ুদানেন. পত্তদানাদীসুপি এসেৱ নযো. ৱেড়ূতি মনুস্সানং পযোজনাৱহো যো কোচি ৱেড়ুদণ্ডো. পত্তং গন্ধিকাদীনং গন্ধপলিৱেঠনাদিঅত্থং ৱা, তালনাড়িকেৰাদিপত্তং ৱা. পুপ্ফং যং কিঞ্চি মনুস্সানং পযোজনাৱহং. তথা ফলং. সিনানং সিৰীসচুণ্ণাদিন্হানিযচুণ্ণং. মত্তিকাপি এত্থেৱ সঙ্গহং গচ্ছতি. দন্তকট্ঠং যং কিঞ্চি মুখসোধনত্থং দন্তপোনং. চাটুকম্যতা অত্তানং দাসং ৱিয নীচট্ঠানে ঠপেত্ৱা পৰস্স খলিতৱচনং সণ্ঠপেত্ৱা পিযকামতায পগ্গয্হৱচনং. মুগ্গসূপ্যতাতি মুগ্গসূপসমতা সচ্চালিকেন জীৱিতকপ্পনং. যথা হি মুগ্গসূপে পচ্চন্তে বহূ মুগ্গা পচ্চন্তি, কতিপযা ন পচ্চন্তি, এৱং সচ্চালিকেন জীৱিতকপ্পনে বহু অলিকং হোতি, অপ্পকং সচ্চন্তি. পৰিভটতীতি পৰিভটো, পৰেসং দাৰকে পৰিহৰন্তো. পৰিভটস্স কম্মং পাৰিভট্যং, সা এৱ পাৰিভট্যতা, অলঙ্কৰণাদিনা কুলদাৰকপৰিহৰণস্সেতং নামং. তেসং তেসং গিহীনং গামন্তৰদেসন্তৰাদীসু সাসনপটিসাসনহৰণং জঙ্ঘপেসনিকং. অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেনাতি এতেসং ৱা ৱেড়ুদানাদীনং ৱেজ্জকম্মভণ্ডাগাৰিককম্মপিণ্ডপটিপিণ্ডকম্মসঙ্ঘুপ্পাদচেতিযুপ্পাদপট্ঠপনাদীনং ৱা মিচ্ছাজীৱেন জীৱিতকপ্পনককম্মানং যেন কেনচি. বুদ্ধপটিকুট্ঠেনাতি বুদ্ধেহি গৰহিতেন পটিসিদ্ধেন. মিচ্ছাজীৱেনাতি ন সম্মাআজীৱেন. অযং ৱুচ্চতি অনাচাৰোতি অযং সব্বোপি ‘‘অনাচাৰো’’তি কথীযতি. আচাৰনিদ্দেসো ৱুত্তপটিপক্খনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

গোচৰনিদ্দেসেপি পঠমং অগোচৰস্স ৱচনে কাৰণং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. গোচৰোতি পিণ্ডপাতাদীনং অত্থায উপসঙ্কমিতুং যুত্তট্ঠানং. অযুত্তট্ঠানং অগোচৰো. ৱেসিযা গোচৰো অস্সাতি ৱেসিযাগোচৰো, মিত্তসন্থৱৱসেন উপসঙ্কমিতব্বট্ঠানন্তি অত্থো. ৱেসিযা নাম ৰূপূপজীৱিনিযো, তা মিত্তসন্থৱৱসেন ন উপসঙ্কমিতব্বা, সমণভাৱস্স অন্তৰাযকৰত্তা, পৰিসুদ্ধাসযস্সাপি গৰহহেতুতো, তস্মা দক্খিণাদানৱসেন সতিং উপট্ঠপেত্ৱাৱ উপসঙ্কমিতব্বা. ৱিধৱা ৱুচ্চন্তি মতপতিকা, পৱুত্থপতিকা ৱা. থুল্লকুমাৰিকাতি মহল্লিকা অনিৱিট্ঠকুমাৰিযো, পণ্ডকাতি নপুংসকা. তে হি উস্সন্নকিলেসা অৱূপসন্তপৰিড়াহা লোকামিসসন্নিস্সিতকথাবহুলা, তস্মা ন উপসঙ্কমিতব্বা. ভিক্খুনিযো নাম উস্সন্নব্ৰহ্মচৰিযা. তথা ভিক্খূপি. তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিসভাগৱত্থুভাৱতো সন্থৱৱসেন উপসঙ্কমনে কতিপাহেনেৱ ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযো সিযা, তস্মা ন উপসঙ্কমিতব্বা. গিলানপুচ্ছনাদিৱসেন উপসঙ্কমনে সতোকাৰিনা ভৱিতব্বং. পানাগাৰন্তি সুৰাপানঘৰং. তং সোণ্ডজনেহি অৱিৱিত্তং হোতি. তত্থ তেহি সোণ্ডতাদিৱসেন ন উপসঙ্কমিতব্বং ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযকৰত্তা. সংসট্ঠো ৱিহৰতি ৰাজূহীতিআদীসু ৰাজানো নাম যে ৰজ্জমনুসাসন্তি. ৰাজমহামত্তা ৰাজিস্সৰিযসদিসায ইস্সৰিযমত্তায সমন্নাগতা. তিত্থিযাতি ৱিপৰীতদস্সনা বাহিৰকপৰিব্বাজকা. তিত্থিযসাৱকাতি তেসু দড়্হভত্তা পচ্চযদাযকা. অননুলোমিকেন সংসগ্গেনাতি তিস্সন্নং সিক্খানং অননুলোমিকেন পচ্চনীকভূতেন সংসগ্গেন সংসট্ঠো ৱিহৰতি, যেন ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযং ৱা সল্লেখপৰিহানিং ৱা পাপুণাতি.

ইদানি অপৰেনপি পৰিযাযেন অগোচৰং দস্সেতুং ‘‘যানি ৱা পন তানী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অস্সদ্ধানীতি বুদ্ধাদীসু সদ্ধাৱিৰহিতানি. ততো এৱ অপ্পসন্নানি, কম্মকম্মফলসদ্ধায ৱা অভাৱেন অস্সদ্ধানি. ৰতনত্তযপ্পসাদাভাৱেন অপ্পসন্নানি. অক্কোসকপৰিভাসকানীতি অক্কোসৱত্থূহি অক্কোসকানি চেৱ ভযদস্সনেন সন্তজ্জনকানি চ. অত্থং ন ইচ্ছন্তি অনত্থমেৱ ইচ্ছন্তীতি অনত্থকামানি. হিতং ন ইচ্ছন্তি অহিতমেৱ ইচ্ছন্তীতি অহিতকামানি. ফাসু ন ইচ্ছন্তি অফাসুংযেৱ ইচ্ছন্তীতি অফাসুককামানি. যোগক্খেমং নিব্ভযং ন ইচ্ছন্তি, অযোগক্খেমমেৱ ইচ্ছন্তীতি অযোগক্খেমকামানি. ভিক্খূনন্তি এত্থ সামণেৰানম্পি সঙ্গহো. ভিক্খুনীনন্তি এত্থ সিক্খমানসামণেৰীনং. সব্বেসং হি সাসনিকানং অনত্থকামতাদীপনপদমিদং ৱচনং. তথাৰূপানি কুলানীতি তাদিসানি খত্তিযকুলাদীনি. সেৱতীতি নিস্সায জীৱতি. ভজতীতি উপসঙ্কমতি. পযিৰুপাসতীতি পুনপ্পুনং উপগচ্ছতি. অযং ৱুচ্চতীতি অযং ৱেসিযাদিকো, ৰাজাদিকো, অস্সদ্ধকুলাদিকো চ তং তং সেৱন্তস্স তিপ্পকাৰোপি অযুত্তো গোচৰোতি অগোচৰো. এত্থ হি ৱেসিযাদিকো পঞ্চকামগুণনিস্সযতো অগোচৰো. যথাহ ‘‘কো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অগোচৰো পৰৱিসযো? যদিদং পঞ্চ কামগুণা’’তি (সং. নি. ৫.৩৭২). ৰাজাদিকো সমণধম্মস্স অনুপনিস্সযতো, লাভসক্কাৰাসনিৱিচক্কনিপ্পোথনদিট্ঠিৱিপত্তিহেতুতো চ. অস্সদ্ধকুলাদিকো সদ্ধাহানিচিত্তসন্তাসাৱহতো অগোচৰো.

গোচৰনিদ্দেসে ‘‘ন ৱেসিযাগোচৰো’’তিআদীনি ৱুত্তপটিপক্খৱসেন ৱেদিতব্বানি. ওপানভূতানীতি উদপানভূতানি ভিক্খুসঙ্ঘস্স, ভিক্খুনীসঙ্ঘস্স চ চতুমহাপথে খতপোক্খৰণী ৱিয যথাসুখং ওগাহনক্খমানি. কাসাৱপজ্জোতানীতি ভিক্খূনং, ভিক্খুনীনঞ্চ নিৱত্থপাৰুতকাসাৱানংযেৱ পভাহি একোভাসানি. ইসিৱাতপটিৱাতানীতি গেহং পৱিসন্তানং, নিক্খমন্তানঞ্চ ভিক্খুভিক্খুনীসঙ্খাতানং ইসীনং চীৱৰৱাতেন চেৱ সমিঞ্জনপসাৰণাদিজনিতসৰীৰৱাতেন চ পটিৱাতানি পৱাযিতানি ৱিনিদ্ধুতকিব্বিসানি ৱা.

ইদানি নিদ্দেসে আগতনযেনাপি আচাৰগোচৰে দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি আৰদ্ধং. এত্থাতি এতস্মিং পাতিমোক্খসীলনিদ্দেসে. ইমিনাপি নযেনাতি ইদানি ৱুচ্চমানৱিধিনাপি. সঙ্ঘগতোতি সঙ্ঘসন্নিপাতং গতো. অচিত্তীকাৰকতোতি অকতচিত্তীকাৰো, অকতগাৰৱোতি অত্থো. ঘট্টযন্তোতি সৰীৰেন, চীৱৰেন ৱা ঘংসন্তো. পুৰতোপি তিট্ঠতি অচিত্তীকাৰকতোতি সম্বন্ধিতব্বং. ঠিতকোপীতি উপৰি তিট্ঠন্তো ৱিয আসন্নতৰট্ঠানে ঠিতকোপি ভণতি. বাহাৱিক্খেপকোতি বাহুং ৱিক্খিপন্তো. অনুপাহনানন্তি অনাদৰে সামিৱচনং. সউপাহনোতি উপাহনাৰুড়্হো. থেৰে ভিক্খূ অনুপখজ্জাতি থেৰানং ভিক্খূনং ঠিতট্ঠানং অনুপৱিসিত্ৱা তেসং আসন্নতৰট্ঠানং উপগন্ত্ৱা. কট্ঠং পক্খিপতি অগ্গিকুণ্ডে. ৱোক্কম্মাতি পস্সতো অতিক্কমিত্ৱা. গূড়্হানি সভাৱতো পটিচ্ছন্নানি সাণিপাকাৰাদিনা পটিচ্ছাদিতানি. অনাপুচ্ছাতি অনাপুচ্ছিত্ৱা. অস্সাতি অনাচাৰস্স.

অপিচ ভিক্খূতিআদি সব্বস্সেৱ ভিক্খুনো আচাৰদস্সনৱসেন পৱত্তং অট্ঠকথাৱচনং, ন নিদ্দেসপাড়ি. সদ্ধাসীলসুতচাগাদিগুণহেতুকো গৰুভাৱো গৰুকৰণং ৱা গাৰৱো, সহ গাৰৱেনাতি সগাৰৱো. গৰুট্ঠানিযেসু গাৰৱসাৰজ্জাদিৱসেন পটিস্সাযনা পতিস্সা, সপ্পতিস্সৱপটিপত্তি. সহ পতিস্সাযাতি সপ্পতিস্সো. সৱিসেসং হিৰিমনতায, ওত্তপ্পিভাৱেন চ হিৰোত্তপ্পসম্পন্নো. সেখিযধম্মপাৰিপূৰিৱসেন সুনিৱত্থো সুপাৰুতো. পাসাদিকেনাতি পসাদাৱহেন, ইত্থম্ভূতলক্খণে চেতং কৰণৱচনং. এসেৱ নযো ইতো পৰেসুপি ছসু পদেসু. অভিক্কন্তেনাতি অভিক্কমেন. ইৰিযাপথসম্পন্নোতি সম্পন্নইৰিযাপথো. তেন সেসইৰিযাপথানম্পি পাসাদিকতমাহ. ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰোতি চক্খুন্দ্ৰিযাদীসু ছসু দ্ৱাৰেসু সুসংৱিহিতাৰক্খো. ভোজনে মত্তঞ্ঞূতি পৰিভুঞ্জিতব্বতো ভোজনসঞ্ঞিতে চতুব্বিধেপি পচ্চযে পৰিযেসনপটিগ্গহণপৰিভোগাদিৱসেন সব্বসো পমাণঞ্ঞূ. জাগৰিযমনুযুত্তোতি পুব্বৰত্তাপৰৰত্তং ভাৱনামনসিকাৰসঙ্খাতং জাগৰিযং সাতচ্চকাৰিতাৱসেন অনু অনু যুত্তো তত্থ যুত্তপযুত্তো. সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতোতিআদি যথাৱুত্তস্স আচাৰস্স সম্ভাৰদস্সনং. তত্থ অপ্পিচ্ছোতি নিইচ্ছো. সন্তুট্ঠোতি যথালাভাদিৱসেন সন্তোসেন তুট্ঠো. সক্কচ্চকাৰীতি আদৰকাৰী. গৰুচিত্তীকাৰবহুলোতি গৰুট্ঠানিযেসু গৰুকৰণবহুলো. অযং ৱুচ্চতি আচাৰোতি অযং সগাৰৱতাদি অত্থকামেহি আচৰিতব্বতো আচাৰো.

সীলাদীনং গুণানং উপনিস্সযভূতো উপনিস্সযগোচৰো. সতিসঙ্খাতো চিত্তস্স আৰক্খভূতো এৱ গোচৰো আৰক্খগোচৰো. কম্মট্ঠানসঙ্খাতো চিত্তস্স উপনিবন্ধনট্ঠানভূতো গোচৰো উপনিবন্ধগোচৰো. অপ্পিচ্ছতাদীহি দসহি ৱিৱট্টনিস্সিতায কথায ৱত্থুভূতেহি গুণেহি সমন্নাগতো দসকথাৱত্থুগুণসমন্নাগতো. ততো এৱ কল্যাণো সুন্দৰো মিত্তোতি কল্যাণমিত্তো. তস্স লক্খণং পৰতো আগমিস্সতি. অস্সুতং সুত্তগেয্যাদিং. সুণাতীতি সুতমযং ঞাণং উপ্পাদেতি. সুতং পৰিযোদাপেতীতি তমেৱ যথাসুতং অৱিসদতায অপৰিযোদাতং পুনপ্পুনং পৰিপুচ্ছনাদিনা ৱিসোধেতি নিজ্জটং নিগুম্বং কৰোতি. তত্থ চ যে কঙ্খট্ঠানিযা ধম্মা, তেসু সংসযং ছিন্দন্তো কঙ্খং ৱিতৰতি. কম্মকম্মফলেসু, ৰতনত্তযে চ সম্মাদিট্ঠিযা উজুকৰণেন দিট্ঠিং উজুং কৰোতি. ততো এৱ চ দুৱিধাযপি সদ্ধাসম্পদায চিত্তং পসাদেতি. অথ ৱা যথাসুতং ধম্মং পৰিযোদপেত্ৱা তত্থাগতে ৰূপাৰূপধম্মে পৰিগ্গহেত্ৱা সপচ্চযং নামৰূপং পৰিগ্গণ্হন্তো সত্তদিট্ঠিৱঙ্কৱিধমনেন দিট্ঠিং উজুং কৰোতি. ধম্মানং পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নতামত্তদস্সনেন তীসুপি অদ্ধাসু কঙ্খং ৱিতৰতি. ততো পৰং চ উদযব্বযঞাণাদিৱসেন ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰিযভূমিং ওক্কমন্তো অৱেচ্চপসাদেন ৰতনত্তযে চিত্তং পসাদেতি. তথাভূতোৱ তস্স কল্যাণমিত্তস্স অনুসিক্খনেন সদ্ধাদীহি গুণেহি ন হাযতি, অঞ্ঞদত্থু ৱড্ঢতেৱ. তেনাহ ‘‘যস্স ৱা’’তিআদি.

অন্তৰঘৰন্তি অন্তৰে অন্তৰে ঘৰানি এত্থ, তং এতস্সাতি ৱা ‘‘অন্তৰঘৰ’’ন্তি লদ্ধনামং গোচৰগামং পৱিট্ঠো. তত্থ ঘৰে ঘৰে ভিক্খাপৰিযেসনায ৱীথিং পটিপন্নো. ওক্খিত্তচক্খূতি হেট্ঠাখিত্তচক্খু. কিত্তকেন পন ওক্খিত্তচক্খু হোতীতি আহ ‘‘যুগমত্তদস্সাৱী’’তি. সুসংৱুতোতি সংযতো. যথা পনেত্থ সুসংৱুতো নাম হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘ন হত্থিং ওলোকেন্তো’’তিআদি ৱুত্তং.

যত্থাতি যেসু সতিপট্ঠানেসু. চিত্তং ভাৱনাচিত্তং. উপনিবন্ধতীতি উপনেত্ৱা নিবন্ধতি. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘যথা থম্ভে নিবন্ধেয্য, ৱচ্ছং দমং নৰো ইধ;

বন্ধেয্যেৱং সকং চিত্তং, সতিযাৰম্মণে দড়্হ’’ন্তি. (ৱিসুদ্ধি. ১.২১৭; দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৭৪; ম. নি. অট্ঠ. ১.১০৭; পাৰা. অট্ঠ. ২.১৬৫; পটি. ম. অট্ঠ. ২.১.১৬৩);

সতিপট্ঠানানং উপনিবন্ধগোচৰভাৱং দস্সেতুং ‘‘ৱুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সকো পেত্তিকো ৱিসযোতি অত্তনো পিতু সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তকো, তেন দিট্ঠো দস্সিতো চ ৱিসযো.

অণুপ্পমাণেসূতি পৰমাণুপ্পমাণেসু. অসঞ্চিচ্চআপন্নসেখিযঅকুসলচিত্তুপ্পাদাদিভেদেসূতি অসঞ্চিচ্চ আপন্নসেখিযেসু অকুসলচিত্তুপ্পাদাদিভেদেসূতি এৱং অসঞ্চিচ্চগ্গহণং সেখিযৱিসেসনং দট্ঠব্বং. সেখিযগ্গহণেন চেত্থ ৱত্তক্খন্ধকাদীসু (চূড়ৱ. ৩৫৬ আদযো) আগতৱত্তাদীনম্পি গহণং. তেপি হি সিক্খিতব্বট্ঠেন ‘‘সেখিযা’’তি ইচ্ছিতা. তথা হি মাতিকাযং পাৰাজিকাদীনং ৱিয সেখিযানং পৰিচ্ছেদো ন কতো. এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘অসঞ্চিচ্চ আপন্নসেখিযা’’তি অসঞ্চিচ্চগ্গহণং সমত্থিতং হোতি. ন হি মাতিকাযং আগতেসু পঞ্চসত্ততিযা সেখিযেসু নোসঞ্ঞাৱিমোক্খো নাম অত্থি, অসঞ্চিচ্চগ্গহণেনেৱ চেত্থ অসতিঅজাননানম্পি সঙ্গহো কতো. কেচি পনেত্থ অসিঞ্চিচ্চ আপন্নগ্গহণেন অচিত্তকাপত্তিযো গহিতাতি ৱদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং, গৰুকাপত্তীসুপি কাসঞ্চি অচিত্তকভাৱসব্ভাৱতো, অধিট্ঠানাৱিকম্মস্স, দেসনাৱিকম্মস্সেৱ ৱা সব্বলহুকস্স ৱজ্জস্স ইধাধিপ্পেতত্তা. তেনাহ ‘‘যানি তানি ৱজ্জানি অপ্পমত্তকানি ওৰমত্তকানি লহুকানি লহুসম্মতানী’’তিআদি. আদিসদ্দেন পাতিমোক্খসংৱৰৱিসুদ্ধত্থং অনতিক্কমনীযানং অনাপত্তিগমনীযানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ভযদস্সনসীলোতি পৰমাণুমত্তং ৱজ্জং অট্ঠসট্ঠিযোজনসতসহস্সুব্বেধসিনেৰুপব্বতসদিসং কত্ৱা দস্সনসভাৱো, সব্বলহুকং ৱা দুব্ভাসিতমত্তং পাৰাজিকসদিসং কত্ৱা দস্সনসভাৱো. যং কিঞ্চীতি মূলপঞ্ঞত্তিঅনুপঞ্ঞত্তিসব্বত্থপঞ্ঞত্তিপদেসপঞ্ঞত্তিআদিভেদং যং কিঞ্চি সিক্খিতব্বং পটিপজ্জিতব্বং পূৰেতব্বং সীলং. সম্মা আদাযাতি সম্মদেৱ সক্কচ্চং, সব্বসো চ আদিযিত্ৱা. অযং পন আচাৰগোচৰসম্পদা কিং পাতিমোক্খসীলে পৰিযাপন্না, উদাহু অপৰিযাপন্নাতি? পৰিযাপন্না. যদি এৱং কস্মা পুন ৱুত্তাতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘এত্থ চা’’তিআদি.

ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলৱণ্ণনা

১৫. ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলং পাতিমোক্খসংৱৰসীলস্স সম্ভাৰভূতং, তস্মিং সতিযেৱ ইচ্ছিতব্বন্তি ৱুত্তং ‘‘সোতি পাতিমোক্খসংৱৰসীলে ঠিতো ভিক্খূ’’তি. সম্পাদিতে হি এতস্মিং পাতিমোক্খসংৱৰসীলং সুগুত্তং সুৰক্খিতমেৱ হোতি, সুসংৱিহিতকণ্টকৱতি ৱিয সস্সন্তি. কাৰণৱসেনাতি অসাধাৰণকাৰণস্স ৱসেন. অসাধাৰণকাৰণৱসেন হি ফলং অপদিসীযতি, যথা যৱঙ্কুৰো ভেৰিসদ্দোতি. নিস্সযৱোহাৰেন ৱা এতং নিস্সিতৱচনং, যথা মঞ্চা উক্কুট্ঠিং কৰোন্তীতি. ৰূপন্তি ৰূপাযতনং. চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱাতি এত্থ যদি চক্খু ৰূপং পস্সেয্য, অঞ্ঞৱিঞ্ঞাণসমঙ্গিনোপি পস্সেয্যুং, ন চেতং অত্থি, কস্মা? অচেতনত্তা চক্খুস্স. তেনাহ ‘‘চক্খু ৰূপং ন পস্সতি অচিত্তকত্তা’’তি. অথ ৱিঞ্ঞাণং ৰূপং পস্সেয্য, তিৰোকুট্টাদিগতম্পি নং পস্সেয্য অপ্পটিঘভাৱতো, ইদম্পি নত্থি সব্বস্স ৱিঞ্ঞাণস্স দস্সনাভাৱতো. তেনাহ ‘‘চিত্তং ন পস্সতি অচক্খুকত্তা’’তি. তত্থ যথা চক্খুসন্নিস্সিতং ৱিঞ্ঞাণং পস্সতি, ন যং কিঞ্চি. তঞ্চ কেনচি কুট্টাদিনা অন্তৰিতে ন উপ্পজ্জতি, যত্থ আলোকস্স ৱিবন্ধো. যত্থ পন ন ৱিবন্ধো ফলিকগব্ভপটলাদিকে, তত্থ অন্তৰিতেপি উপ্পজ্জতেৱ. এৱং ৱিঞ্ঞাণাধিট্ঠিতং চক্খু পস্সতি, ন যং কিঞ্চীতি ৱিঞ্ঞাণাধিট্ঠিতং চক্খুং সন্ধাযেতং ৱুত্তং ‘‘চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা’’তি.

দ্ৱাৰাৰম্মণসঙ্ঘট্টেতি দ্ৱাৰস্স আৰম্মণেন সঙ্ঘট্টে সতি, চক্খুস্স ৰূপাৰম্মণে আপাথগতেতি অধিপ্পাযো. পসাদৱত্থুকেন চিত্তেনাতি চক্খুপসাদৱত্থুকেন তন্নিস্সায পৱত্তেন ৱিঞ্ঞাণেন, যং ‘‘চক্খুৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি ৱুচ্চতি. পস্সতীতি ওলোকেতি. চক্খুপসাদসন্নিস্সযে হি ৱিঞ্ঞাণে আলোকানুগ্গহিতং ৰূপাৰম্মণং সন্নিস্সযগুণেন ওভাসেন্তে তংসমঙ্গিপুগ্গলো ‘‘ৰূপং পস্সতী’’তি ৱুচ্চতি. ওভাসনঞ্চেত্থ আৰম্মণস্স যথাসভাৱতো ৱিভাৱনং, যং ‘‘পচ্চক্খতো গহণ’’ন্তি ৱুচ্চতি. উসুনা লক্খস্স ৱেধে সিজ্ঝন্তে তস্স সম্ভাৰভূতেন ধনুনা ৱিজ্ঝতীতি ৱচনং ৱিয ৱিঞ্ঞাণেন ৰূপদস্সনে সিজ্ঝন্তে চক্খুনা ৰূপং পস্সতীতি ঈদিসী সসম্ভাৰকথা নামেসা হোতি. সসম্ভাৰা কথা সসম্ভাৰকথা, দস্সনস্স কাৰণসহিতাতি অত্থো. সসম্ভাৰস্স ৱা দস্সনস্স কথা সসম্ভাৰকথা. তস্মাতি যস্মা কেৱলেন চক্খুনা, কেৱলেন ৱা ৱিঞ্ঞাণেন ৰূপদস্সনং নত্থি, তস্মা.

ইত্থিপুৰিসনিমিত্তং ৱাতি এত্থ ইত্থিসন্তাননিস্সিতৰূপমুখেন গয্হমানং সণ্ঠানং থনমংসাৱিসদতা নিম্মস্সুমুখতা কেসবন্ধনৱত্থগ্গহণং অৱিসদট্ঠানগমনাদি চ সব্বং ‘‘ইত্থী’’তি সঞ্জাননস্স কাৰণভাৱতো ইত্থিনিমিত্তং. ৱুত্তৱিপৰিযাযতো পুৰিসনিমিত্তং ৱেদিতব্বং. সুভনিমিত্তাদিকং ৱাতি এত্থ ৰাগুপ্পত্তিহেতুভূতো ইট্ঠাকাৰো সুভনিমিত্তং. আদি-সদ্দেন পটিঘনিমিত্তাদীনং সঙ্গহো. সো পন দোসুপ্পত্তিআদিহেতুভূতো অনিট্ঠাদিআকাৰো ৱেদিতব্বো. কামঞ্চেত্থ পাড়িযং অভিজ্ঝাদোমনস্সাৱ সৰূপতো আগতা, উপেক্খানিমিত্তস্সাপি পন সঙ্গহো ইচ্ছিতব্বো, অসমপেক্খনেন উপ্পজ্জনকমোহস্সাপি অসংৱৰভাৱতো. তথা হি ৱক্খতি ‘‘মুট্ঠসচ্চং ৱা অঞ্ঞাণং ৱা’’তি. উপেক্খানিমিত্তন্তি চেত্থ অঞ্ঞাণুপেক্খায ৱত্থুভূতং আৰম্মণং, তঞ্চস্স অসমপেক্খনৱসেন ৱেদিতব্বং. এৱং সঙ্খেপতো ৰাগদোসমোহানং কাৰণং ‘‘সুভনিমিত্তাদিক’’ন্তি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘কিলেসৱত্থুভূতং নিমিত্ত’’ন্তি. দিট্ঠমত্তেযেৱ সণ্ঠাতীতি ‘‘দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং ভৱিস্সতী’’তি (উদা. ১০) সুত্তে ৱুত্তনযেন ৱণ্ণাযতনে চক্খুৱিঞ্ঞাণেন, ৱীথিচিত্তেহি চ গহিতমত্তেযেৱ তিট্ঠতি, ন ততো পৰং কিঞ্চি সুভাদিআকাৰং পৰিকপ্পেতি. পাকটভাৱকৰণতোতি পৰিব্যত্তভাৱকৰণতো ৱিভূতভাৱকৰণতো. ৱিসভাগৱত্থুনো হি হত্থাদিঅৱযৱেসু সুভাদিতো পৰিকপ্পেন্তস্স অপৰাপৰং তত্থ উপ্পজ্জমানা কিলেসা পৰিব্যত্তা হোন্তীতি তে তেসং অনুব্যঞ্জনা নাম. তে পন যস্মা তথা তথা সন্নিৱিট্ঠানং ভূতুপাদাযৰূপানং সন্নিৱেসাকাৰো. ন হি তং মুঞ্চিত্ৱা পৰমত্থতো হত্থাদি নাম কোচি অত্থি. তস্মা ৱুত্তং ‘‘হত্থপাদ…পে… আকাৰং ন গণ্হাতী’’তি. কিং পন গণ্হাতীতি আহ ‘‘যং তত্থ ভূতং, তদেৱ গণ্হাতী’’তি. যং তস্মিং সৰীৰে ৱিজ্জমানং কেসলোমাদি ভূতুপাদাযমত্তং ৱা, তদেৱ যাথাৱতো গণ্হাতি. তত্থ অসুভাকাৰগহণস্স নিদস্সনং দস্সেন্তো ‘‘চেতিযপব্বতৱাসী’’তিআদিনা মহাতিস্সত্থেৰৱত্থুং আহৰি.

তত্থ সুমণ্ডিতপসাধিতাতি সুট্ঠু মণ্ডিতা পসাধিতা চ. আভৰণাদীহি আহাৰিমেহি মণ্ডনং. সৰীৰস্স উচ্ছাদনাদিৱসেন পটিসঙ্খৰণং পসাধনন্তি ৱদন্তি, আভৰণেহি, পন ৱত্থালঙ্কাৰাদীহি চ অলঙ্কৰণং পসাধনং. ঊনট্ঠানপূৰণং মণ্ডনং. ৱিপল্লত্থচিত্তাতি ৰাগৱসেন ৱিপৰীতচিত্তা. ওলোকেন্তোতি থেৰো কম্মট্ঠানমনসিকাৰেনেৱ গচ্ছন্তো সদ্দকণ্টকত্তা পুব্বভাগমনসিকাৰস্স হসিতসদ্দানুসাৰেন ‘‘কিমেত’’ন্তি ওলোকেন্তো. অসুভসঞ্ঞন্তি অট্ঠিকসঞ্ঞং. অট্ঠিককম্মট্ঠানং হি থেৰো তদা পৰিহৰতি. অৰহত্তং পাপুণীতি থেৰো কিৰ তস্সা হসন্তিযা দন্তট্ঠিদস্সনেনেৱ পুব্বভাগভাৱনায সুভাৱিতত্তা পটিভাগনিমিত্তং, সাতিসযঞ্চ উপচাৰজ্ঝানং লভিত্ৱা যথাঠিতোৱ তত্থ পঠমজ্ঝানং অধিগন্ত্ৱা তং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা মগ্গপৰম্পৰায আসৱক্খযং পাপুণি. পুব্বসঞ্ঞং অনুস্সৰীতি পুব্বকং যথাৰদ্ধং কালেন কালং অনুযুঞ্জিযমানং অট্ঠিককম্মট্ঠানং অনুস্সৰি সমন্নাহৰি. অনুমগ্গন্তি অনুপথং তস্সা পদানুপদং. থেৰস্স কিৰ ভাৱনায পগুণভাৱতো দন্তট্ঠিদস্সনেনেৱ তস্সা সকলসৰীৰং অট্ঠিকসঙ্ঘাতভাৱেন উপট্ঠাসি. ন তং ‘‘ইত্থী’’তি ৱা ‘‘পুৰিসো’’তি ৱা সঞ্জানি. তেনাহ ‘‘নাভিজানামি…পে… মহাপথে’’তি.

‘‘যস্স চক্খুন্দ্ৰিযাসংৱৰস্স হেতূ’’তি ৱত্ৱা পুন ‘‘তস্স চক্খুন্দ্ৰিযস্স সতিকৱাটেন পিদহনত্থাযা’’তি ৱুত্তং, ন অসংৱৰস্সাতি. যদিদং যং চক্খুন্দ্ৰিযাসংৱৰস্স হেতু অভিজ্ঝাদিঅন্ৱাস্সৱনং দস্সিতং, তং অসংৱুতচক্খুন্দ্ৰিযস্সেৱ হেতু পৱত্তং দস্সিতন্তি কত্ৱা ৱুত্তং. চক্খুদ্ৱাৰিকস্স হি অভিজ্ঝাদিঅন্ৱাস্সৱনস্স তংদ্ৱাৰিকৱিঞ্ঞাণস্স ৱিয চক্খুন্দ্ৰিযং পধানকাৰণং. চক্খুন্দ্ৰিযস্স অসংৱুতত্তে সতি তে অন্ৱাস্সৱন্তীতি অসংৱৰিযমানচক্খুন্দ্ৰিযহেতুকো সো অসংৱৰো তথা ৱুত্তোতি. যত্ৱাধিকৰণন্তি হি যস্স চক্খুন্দ্ৰিযস্স কাৰণাতি অত্থো. কীদিসস্স চ কাৰণাতি? অসংৱুতস্স, কিঞ্চ অসংৱুতং? যস্স চক্খুন্দ্ৰিযাসংৱৰস্স হেতু অভিজ্ঝাদযো অন্ৱাস্সৱন্তি, তস্স সংৱৰাযাতি অযমেত্থ যোজনা.

জৱনক্খণে পন সচে দুস্সীল্যং ৱাতিআদি পুন অৱচনত্থং ইধেৱ সব্বং ৱুত্তন্তি ছসু দ্ৱাৰেসু যথাসম্ভৱং ৱেদিতব্বং. ন হি পঞ্চদ্ৱাৰে কাযৱচীদুচ্চৰিতসঙ্খাতং দুস্সীল্যং অত্থি, তস্মা দুস্সীল্যাসংৱৰো মনোদ্ৱাৰৱসেন, সেসাসংৱৰো ছদ্ৱাৰৱসেন যোজেতব্বো. মুট্ঠসচ্চাদীনং হি সতিপটিপক্খাকুসলধম্মাদিভাৱতো সিযা পঞ্চদ্ৱাৰে উপ্পত্তি, ন ত্ৱেৱ কাযিকৱাচসিকৱীতিক্কমভূতস্স দুস্সীল্যস্স তত্থ উপ্পত্তি, পঞ্চদ্ৱাৰিকজৱনানং অৱিঞ্ঞত্তিজনকত্তা. দুস্সীল্যাদযো চেত্থ পঞ্চ অসংৱৰা সীলসংৱৰাদীনং পঞ্চন্নং সংৱৰানং পটিপক্খভাৱেন ৱুত্তা. তস্মিং সতীতি তস্মিং অসংৱৰে সতি.

যথা কিন্তি যেন পকাৰেন জৱনে উপ্পজ্জমানো অসংৱৰো ‘‘চক্খুন্দ্ৰিযে অসংৱৰো’’তি ৱুচ্চতি, তং নিদস্সনং কিন্তি অত্থো. যথাতিআদিনা নগৰদ্ৱাৰে অসংৱৰে সতি তংসম্বন্ধানং ঘৰাদীনং অসংৱুততা ৱিয জৱনে অসংৱৰে সতি তংসম্বন্ধানং দ্ৱাৰাদীনং অসংৱুততাতি এৱং অঞ্ঞাসংৱৰে অঞ্ঞাসংৱুততা সামঞ্ঞমেৱ নিদস্সেতি, ন পুব্বাপৰসামঞ্ঞং, অন্তোবহিসামঞ্ঞং ৱা. সতি ৱা দ্ৱাৰভৱঙ্গাদিকে পুন উপ্পজ্জমানং জৱনং বাহিৰং ৱিয কত্ৱা নগৰদ্ৱাৰসমানং ৱুত্তং, ইতৰঞ্চ অন্তোনগৰে ঘৰাদিসমানং. পচ্চযভাৱেন হি পুৰিমনিপ্ফন্নং জৱনকালে অসন্তম্পি ভৱঙ্গাদি চক্খাদি ৱিয ফলনিপ্ফত্তিযা সন্তংযেৱ নাম হোতি. ন হি ধৰমানংযেৱ ‘‘সন্ত’’ন্তি ৱুচ্চতি. ‘‘বাহিৰং ৱিয কত্ৱা’’তি চ পৰমত্থতো জৱনস্স বাহিৰভাৱে, ইতৰস্স চ অব্ভন্তৰভাৱে অসতিপি ‘‘পভস্সৰমিদং, ভিক্খৱে, চিত্তং, তঞ্চ খো আগন্তুকেহি উপক্কিলিট্ঠ’’ন্তিআদি (অ. নি. ১.৪৯) ৱচনতো আগন্তুকভূতস্স কদাচি কদাচি উপ্পজ্জমানস্স জৱনস্স বাহিৰভাৱো, তব্বিধুৰসভাৱস্স ইতৰস্স অব্ভন্তৰভাৱো একেন পৰিযাযেন হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং. জৱনে ৱা অসংৱৰে উপ্পন্নে ততো পৰং দ্ৱাৰভৱঙ্গাদীনং অসংৱৰহেতুভাৱাপত্তিতো. অসংৱৰস্স হি উপ্পত্তিযা দ্ৱাৰভৱঙ্গাদীনং তস্স হেতুভাৱো পঞ্ঞাযতীতি. নগৰদ্ৱাৰসদিসেন জৱনেন পৱিসিত্ৱা দুস্সীল্যাদিচোৰানং দ্ৱাৰভৱঙ্গাদীসু মুসনং কুসলভণ্ডৱিনাসনং কথিতং. যস্মিং হি দ্ৱাৰে অসংৱৰো উপ্পজ্জতি, সো তত্থ দ্ৱাৰাদীনং সংৱৰূপনিস্সযভাৱং উপচ্ছিন্দন্তোযেৱ পৱত্ততীতি. দ্ৱাৰভৱঙ্গাদীনং জৱনেন সহ সম্বন্ধো একসন্ততিপৰিযাপন্নতো দট্ঠব্বো.

এত্থ চ চক্খুদ্ৱাৰে ৰূপাৰম্মণে আপাথগতে নিযমিতাদিৱসেন কুসলাকুসলজৱনে সত্তক্খত্তুং উপ্পজ্জিত্ৱা ভৱঙ্গং ওতিণ্ণে তদনুৰূপমেৱ মনোদ্ৱাৰিকজৱনে তস্মিংযেৱাৰম্মণে সত্তক্খত্তুংযেৱ উপ্পজ্জিত্ৱা ভৱঙ্গং ওতিণ্ণে পুন তস্মিংযেৱ দ্ৱাৰে তদেৱাৰম্মণং নিস্সায ‘‘ইত্থী পুৰিসো’’তিআদিনা ৱৱত্থপেন্তং পসাদৰজ্জনাদিৱসেন সত্তক্খত্তুং জৱনং জৱতি. এৱং পৱত্তমানং জৱনং সন্ধায ‘‘জৱনে দুস্সীল্যাদীসু উপ্পন্নেসু তস্মিং অসংৱৰে সতি দ্ৱাৰম্পি অগুত্ত’’ন্তিআদি ৱুত্তং.

তস্মিং পন জৱনে. সীলাদীসূতি সীলসংৱৰসতিসংৱৰঞাণসংৱৰখন্তিসংৱৰৱীৰিযসংৱৰেসু উপ্পন্নেসু. যথা হি পগেৱ সতিআৰক্খং অনুপট্ঠপেন্তস্স দুস্সীল্যাদীনং উপ্পত্তি, এৱং পগেৱ সতিআৰক্খং উপট্ঠপেন্তস্স সীলাদীনং উপ্পত্তি ৱেদিতব্বা. সদ্দাদীসুপি যথাৰহং নিমিত্তানুব্যঞ্জনানি ৱেদিতব্বানি. সোতৱিঞ্ঞাণেন হি সদ্দং সুত্ৱা ‘‘ইত্থিসদ্দো’’তি ৱা ‘‘পুৰিসসদ্দো’’তি ৱা ইট্ঠানিট্ঠাদিকং ৱা কিলেসৱত্থুভূতং নিমিত্তং ন গণ্হাতি, সুতমত্তে এৱ সণ্ঠাতি. যো চ গীতসদ্দাদিকস্স কিলেসানং অনু অনু ব্যঞ্জনতো ‘‘অনুব্যঞ্জন’’ন্তি লদ্ধৱোহাৰো মন্দতাৰাদিৱসেন ৱৱত্থিতো ছজ্জাদিভেদভিন্নো আকাৰো, তম্পি ন গণ্হাতীতি. এৱং গন্ধাদীসুপি যথাৰহং ৱত্তব্বং. মনোদ্ৱাৰে পন সাৱজ্জনভৱঙ্গং মনোদ্ৱাৰং তস্মিং দ্ৱাৰে ধম্মাৰম্মণে আপাথগতে তং জৱনমনসাৱ ৱিঞ্ঞায ৱিজানিত্ৱাতিআদিনা যোজেতব্বং. কিলেসো অনুবন্ধো এতস্সাতি কিলেসানুবন্ধো, সো এৱ নিমিত্তাদিগাহো, ততো পৰিৱজ্জনলক্খণং কিলেসানুবন্ধনিমিত্তাদিগ্গাহপৰিৱজ্জনলক্খণং. আদি-সদ্দেন অনুব্যঞ্জনং সঙ্গণ্হাতি.

আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলৱণ্ণনা

১৬. ৱুত্তেতি ইধেৱ উদ্দেসৱসেন পুব্বে ৱুত্তে. তথা হি ‘‘আজীৱহেতু পঞ্ঞত্তানং ছন্নং সিক্খাপদান’’ন্তি পদুদ্ধাৰং কত্ৱা তানি পাড়িৱসেনেৱ দস্সেতুং ‘‘যানি তানী’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ যানি তানি এৱং পঞ্ঞত্তানি ছ সিক্খাপদানীতি সম্বন্ধো. আজীৱহেতূতি জীৱিকনিমিত্তং, ‘‘এৱাহং পচ্চযেহি অকিলমন্তো জীৱিস্সামী’’তি অধিপ্পাযেন. আজীৱকাৰণাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. পাপিচ্ছোতি পাপিকায অসন্তগুণসম্ভাৱনিচ্ছায সমন্নাগতো. ইচ্ছাপকতোতি ইচ্ছায অপকতো উপদ্দুতো, অভিভূতো ৱা. অসন্তন্তি অৱিজ্জমানং. অভূতন্তি অনুপ্পন্নং. অনুপ্পন্নত্তা হি তস্স তং অসন্তন্তি পুৰিমস্স পচ্ছিমং কাৰণৱচনং. উত্তৰিমনুস্সধম্মন্তি উত্তৰিমনুস্সানং উক্কট্ঠপুৰিসানং ধম্মং, মনুস্সধম্মতো ৱা উত্তৰি উক্কট্ঠং. উল্লপতীতি উগ্গতাযুকো লপতি. সীলং হি ভিক্খুনো আযু, তং তস্স তথালপনসমকালমেৱ ৱিগচ্ছতি. তেনাহ ‘‘আপত্তি পাৰাজিকস্সা’’তি পাৰাজিকসঙ্খাতা আপত্তি অস্স, পাৰাজিকসঞ্ঞিতস্স ৱা ৱীতিক্কমস্স আপজ্জনং উল্লপনন্তি অত্থো. সঞ্চৰিত্তং সমাপজ্জতীতি সঞ্চৰণভাৱং আপজ্জতি, ইত্থিযা ৱা পুৰিসমতিং, পুৰিসস্স ৱা ইত্থিমতিং আৰোচেতীতি অধিপ্পাযো. ‘‘ইমেসং ছন্নং সিক্খাপদানং ৱীতিক্কমস্স ৱসেনা’’তি সম্বন্ধো হেট্ঠা দস্সিতো এৱ.

কুহনাতিআদীসূতি হেট্ঠা উদ্দিট্ঠপাড়িযাৱ পদুদ্ধাৰো. অযং পাড়ীতি অযং ৱিভঙ্গে (ৱিভ. ৮৬১) আগতা নিদ্দেসপাড়ি.

১৭. চীৱৰাদিপচ্চযা লব্ভন্তীতি লাভা. তে এৱ সক্কচ্চং আদৰৱসেন দিয্যমানা সক্কাৰা. পত্থটযসতা কিত্তিসদ্দো. তং লাভঞ্চ সক্কাৰঞ্চ কিত্তিসদ্দঞ্চ. সন্নিস্সিতস্সাতি এত্থ তণ্হানিস্সযো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘পত্থযন্তস্সা’’তি. অসন্তগুণদীপনকামস্সাতি অসন্তে অত্তনি অৱিজ্জমানে সদ্ধাদিগুণে সম্ভাৱেতুকামস্স. অসন্তগুণসম্ভাৱনতালক্খণা, পটিগ্গহণে চ অমত্তঞ্ঞুতালক্খণা হি পাপিচ্ছতা. ইচ্ছায অপকতস্সাতি পাপিকায ইচ্ছায সম্মাআজীৱতো অপেতো কতোতি অপকতো. তথাভূতো চ আজীৱূপদ্দৱেন উপদ্দুতোতি কত্ৱা আহ ‘‘উপদ্দুতস্সাতি অত্থো’’তি.

কুহনমেৱ পচ্চযুপ্পাদনস্স ৱত্থূতি কুহনৱত্থু. তিৱিধম্পেতং তত্থ আগতং তস্স নিস্সযভূতায ইমায পাড়িযা দস্সেতুন্তি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. তদত্থিকস্সেৱাতি তেহি চীৱৰাদীহি অত্থিকস্সেৱ. পটিক্খিপনেনাতি চীৱৰাদীনং পটিক্খিপনহেতু. অস্সাতি ভৱেয্য. পটিগ্গহণেন চাতি চ-সদ্দেন পুব্বে ৱুত্তং পটিক্খিপনং সমুচ্চিনোতি.

ভিয্যোকম্যতন্তি বহুকামতং. যন্তি কিৰিযাপৰামসনং, তস্মা ‘‘ধাৰেয্যা’’তি এত্থ যদেতং সঙ্ঘাটিং কত্ৱা ধাৰণং, এতং সমণস্স সাৰুপ্পন্তি যোজনা. পাপণিকানীতি আপণতো ছড্ডিতানি. নন্তকানীতি অন্তৰহিতানি চোড়খণ্ডানি. উচ্চিনিত্ৱাতি উঞ্ছনেন চিনিত্ৱা সঙ্গহেত্ৱা. উঞ্ছাচৰিযাযাতি উঞ্ছাচৰিযায লদ্ধেন. গিলানস্স পচ্চযভূতা ভেসজ্জসঙ্খাতা জীৱিতপৰিক্খাৰা গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰা. পূতিমুত্তন্তি পুৰাণস্স, অপুৰাণস্স চ সব্বস্স গোমুত্তস্সেতং নামং. পূতিমুত্তেনাতি পূতিভাৱেন মুত্তেন পৰেহি ছড্ডিতেন, পূতিভূতেন ৱা গোমুত্তেন. ধুতৱাদোতি পৰেসম্পি ধুতগুণৱাদী. সম্মুখীভাৱাতি সম্মুখতো ৱিজ্জমানত্তা, লব্ভমানতাযাতি অত্থো.

অত্তানং উত্তৰিমনুস্সধম্মাধিগমস্স সামন্তে কত্ৱা জপ্পনং সামন্তজপ্পনং. মহেসক্খোতি মহানুভাৱো, উত্তৰিমনুস্সধম্মাধিগমেনাতি অধিপ্পাযো. ‘‘মিত্তো’’তি সামঞ্ঞতো ৱত্ৱা পুন তং ৱিসেসেতি ‘‘সন্দিট্ঠো সম্ভত্তো’’তি. দিট্ঠমত্তো হি মিত্তো সন্দিট্ঠো. দড়্হভত্তিকো সম্ভত্তো. সহাযোতি সহ আযনকো, সখাতি অত্থো. সত্তপদিনো হি ‘‘সখা’’তি ৱুচ্চন্তি. ৱিহাৰো পাকাৰপৰিচ্ছিন্নো সকলো আৱাসো. অড্ঢযোগো দীঘপাসাদো, গৰুড়সণ্ঠানপাসাদোতিপি ৱদন্তি. পাসাদো চতুৰস্সপাসাদো. হম্মিযং মুণ্ডচ্ছদনপাসাদো. কূটাগাৰং দ্ৱীহি কণ্ণিকাহি কত্তব্বপাসাদো. অট্টো পটিৰাজূনম্পি পটিবাহনযোগ্যো চতুপঞ্চভূমকো পটিস্সযৱিসেসো. মাড়ো এককূটসঙ্গহিতো অনেককোণৱন্তো পটিস্সযৱিসেসো. উদ্দণ্ডো অগব্ভিকা একদ্ৱাৰা দীঘসালাতি ৱদন্তি. অপৰে পন ভণন্তি – ৱিহাৰো নাম দীঘমুখপাসাদো. অড্ঢযোগো একপস্সেন ছদনকসেনাসনং. তস্স কিৰ একপস্সে ভিত্তি উচ্চতৰা হোতি, ইতৰপস্সে নীচা, তেন তং একপস্সছদনকং হোতি. পাসাদো আযতচতুৰস্সপাসাদো. হম্মিযং মুণ্ডচ্ছদনং চন্দিকঙ্গণযুত্তং. গুহা কেৱলা পব্বতগুহা. লেণং দ্ৱাৰবদ্ধং. কূটাগাৰং যো কোচি কণ্ণিকাবদ্ধপাসাদো. অট্টো বহলভিত্তিগেহং. যস্স গোপানসিযো অগ্গহেত্ৱা ইট্ঠকাহি এৱ ছদনং হোতি. অট্টালকাকাৰেন কৰীযতীতিপি ৱদন্তি. মাড়ো ৱট্টাকাৰেন কতসেনাসনং. উদ্দণ্ডো একো পটিস্সযৱিসেসো. যো ‘‘ভণ্ডসালা, উদোসিত’’ন্তিপি ৱুচ্চতি. উপট্ঠানসালা সন্নিপতনট্ঠানং.

কুচ্ছিতৰজভূতায পাপিচ্ছতায নিৰত্থকং কাযৱচীৱিপ্ফন্দনিগ্গণ্হনং কোৰজং, তং এতস্স অত্থীতি কোৰজিকো, কোহঞ্ঞেন সংযতকাযো, অতিৱিয, অভিণ্হং ৱা কোৰজিকো কোৰজিককোৰজিকো. অতিপৰিসঙ্কিতোতি কেচি. অতিৱিয কুহো কুহককুহকো, সাতিসযৱিম্হাপকোতি অত্থো. অতিৱিয লপো লপনকো লপকলপকো. মুখসম্ভাৱিকোতি কোৰজিককোৰজিকাদিভাৱেন পৱত্তৱচনেহি অত্তনো মুখমত্তেন অঞ্ঞেহি সম্ভাৱিকো. সো এৱৰূপো এৱৰূপতায এৱ অত্তানং পৰং ৱিয কত্ৱা ‘‘অযং সমণো’’তিআদীনি কথেতি. গম্ভীৰন্তিআদি তস্সা কথায উত্তৰিমনুস্সধম্মপটিবদ্ধতায ৱুত্তং.

সম্ভাৱনাধিপ্পাযকতেনাতি ‘‘কথং নু খো মং জনো ‘অৰিযো’তি ৱা ‘ৱিসেসলাভী’তি ৱা সম্ভাৱেয্যা’’তি ইমিনা অধিপ্পাযেন কতেন. গমনং সণ্ঠপেতীতি ৱিসেসলাভীনং গমনং ৱিয অত্তনো গমনং সক্কচ্চং ঠপেতি, সতো সম্পজানোৱ গচ্ছন্তো ৱিয হোতি. পণিধাযাতি ‘‘অৰহাতি মং জানন্তূ’’তি চিত্তং সণ্ঠপেত্ৱা, পত্থেত্ৱা ৱা. সমাহিতো ৱিযাতি ঝানসমাধিনা সমাহিতো ৱিয. আপাথকজ্ঝাযীতি মনুস্সানং আপাথট্ঠানে সমাধিসমাপন্নো ৱিয নিসীদন্তো আপাথকে জনস্স পাকটট্ঠানে ঝাযী. ইৰিযাপথসঙ্খাতন্তি ইৰিযাপথসণ্ঠপনসঙ্খাতং.

পচ্চযপটিসেৱনসঙ্খাতেনাতি অযোনিসো উপ্পাদিতানং পচ্চযানং পটিসেৱনন্তি এৱং কথিতেন, তেন ৱা পচ্চযপটিসেৱনেন সঙ্খাতব্বেন কথিতব্বেন. অঞ্ঞং ৱিয কত্ৱা অত্তনো সমীপে ভণনং সামন্তজপ্পিতং. আ-কাৰস্স ৰস্সত্তং কত্ৱা ‘‘অট্ঠপনা’’তি ৱুত্তং. কুহনং কুহো, তস্স অযনা পৱত্তি কুহাযনা, কুহস্স ৱা পুগ্গলস্স অযনা গতি কিৰিযা কুহাযনা. কুহেতি, কুহেন ৱা ইতোতি কুহিতো, কুহকো.

পুট্ঠস্সাতি ‘‘কো তিস্সো, কো ৰাজপূজিতো’’তি পুট্ঠস্স. উদ্ধং কত্ৱাতি উক্খিপিত্ৱা ৱিভৱসম্পত্তিআদিনা পগ্গহেত্ৱা.

উন্নহনাতি উদ্ধং উদ্ধং বন্ধনা পলিৱেঠনা. দ্ৱে কিৰ ভিক্খূ একং গামং পৱিসিত্ৱা আসনসালায নিসীদিত্ৱা একং কুমাৰিকং পক্কোসিংসু. তায আগতায তত্ৰেকো একং পুচ্ছি ‘‘অযং, ভন্তে, কস্স কুমাৰিকা’’তি? ‘‘অম্হাকং উপট্ঠাযিকায তেলকন্দৰিকায ধীতা, ইমিস্সা মাতা মযি গেহং গতে সপ্পিং দদমানা ঘটেনেৱ দেতি, অযম্পি মাতা ৱিয ঘটেন দেতী’’তি (ৱিভ. অট্ঠ. ৮৬২) উক্কাচেসি. ইমং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘তেলকন্দৰিকৱত্থু চেত্থ ৱত্তব্ব’’ন্তি.

ধম্মানুৰূপা ৱাতি মত্তাৱচনানুৰূপং ৱা. মত্তাৱচনং হি ‘‘ধম্মো’’তি ৱুচ্চতি. যথাহ ‘‘সুভাসিতং উত্তমমাহু সন্তো, ধম্মং ভণে নাধম্মং তং দুতিয’’ন্তি (সং. নি. ১.২১৩; সু. নি. ৪৫২). তেন বহুং ৱিপ্পলপনমাহ, সচ্চতো ৱা অঞ্ঞা সুভাসিতা ৱাচা ‘‘ধম্মো’’তি ৱেদিতব্বো. মুগ্গসূপসদিসকম্মো পুগ্গলো মুগ্গসূপ্যো. তেনাহ ‘‘অযং পুগ্গলো মুগ্গসূপ্যোতি ৱুচ্চতী’’তি. পৰিভটস্স কম্মং পাৰিভট্যং, তদেৱ পাৰিভট্যতা.

নিমিত্তেন চৰন্তো, জীৱন্তো ৱা নিমিত্তকো, তস্স ভাৱো নেমিত্তিকতা. অত্তনো ইচ্ছায পকাসনং ওভাসো. কো পন সোতি? ‘‘অজ্জ ভিক্খূনং পচ্চযা দুল্লভা জাতা’’তিআদিকা পচ্চযপটিসংযুত্তকথা. ইচ্ছিতৱত্থুস্স সমীপে কথনং সামন্তজপ্পা.

অক্কোসনভযেনাপি দদেয্যাতি দসহি অক্কোসৱত্থূহি অক্কোসনং. তথা ৱম্ভনাদযো. উপেক্খনা উপাসকানং দাযকাদিভাৱতো বহি ছড্ডনা. খিপনাতি খেপৱচনং. তং পন অৱহসিত্ৱা ৱচনং হোতীতি আহ ‘‘উপ্পণ্ডনা’’তি. পাপনাতি অদাযকত্তস্স, অৱণ্ণস্স ৱা পতিট্ঠাপনং. পৰেসং পিট্ঠিমংসখাদনসীলো পৰপিট্ঠিমংসিকো, তস্স ভাৱো পৰপিট্ঠিমংসিকতা. অব্ভঙ্গন্তি অব্ভঞ্জনং. নিপিসিত্ৱা গন্ধমগ্গনা ৱিযাতি অনিপ্পিসিতে অলব্ভমানস্স গন্ধস্স নিপিসনে লাভো ৱিয পৰগুণে অনিপ্পিসিতে অলব্ভমানানং পচ্চযানং নিপিসনেন লাভো দট্ঠব্বোতি.

নিকত্তুং অপ্পেন লাভেন বহুকং ৱঞ্চেত্ৱা গহেতুং ইচ্ছনং নিজিগীসনং, তস্স ভাৱো নিজিগীসনতা. তস্সেৱ ইচ্ছনস্স পৱত্তিআকাৰো, তংসহজাতং ৱা গৱেসনকম্মং.

অঙ্গন্তি হত্থপাদাদিঅঙ্গানি উদ্দিস্স পৱত্তং ৱিজ্জং. নিমিত্তন্তি নিমিত্তসত্থং. উপ্পাতন্তি উক্কাপাতদিসাডাহ-ভূমিচালাদিউপ্পাতপটিবদ্ধৱিজ্জং. সুপিনন্তি সুপিনসত্থং. লক্খণন্তি ইত্থিপুৰিসানং লক্খণজাননসত্থং. মূসিকচ্ছিন্নন্তি ৱত্থাদীনং অসুকভাগে মূসিকচ্ছেদে সতি ইদং নাম ফলং হোতীতি জাননকসত্থং. পলাসগ্গিআদীসু ইমিনা নাম অগ্গিনা হুতে ইদং নাম হোতীতি অগ্গিৱসেন হোমৱিধানং অগ্গিহোমং. ইমিনা নযেন দব্বিহোমং ৱেদিতব্বং. আদি-সদ্দেন থুসহোমাদীনং, অঞ্ঞেসঞ্চ সুত্তে আগতানং মিচ্ছাজীৱানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ৱীৰিযসাধনত্তা আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলস্স ‘‘পচ্চযপৰিযেসনৱাযামো’’তি ৱুত্তং. তস্স পাৰিসুদ্ধি অনৱজ্জভাৱো, যেন ধম্মেন সমেন পচ্চযলাভো হোতি. ন হি অলসো ঞাযেন পচ্চযে পৰিযেসিতুং সক্কোতীতি.

পচ্চযসন্নিস্সিতসীলৱণ্ণনা

১৮. পটিসঙ্খাতি অযং ‘‘সযং অভিঞ্ঞা’’তিআদীসু (মহাৱ. ১১) ৱিয য-কাৰলোপেন নিদ্দেসো. যোনিসোতি চেত্থ উপাযত্থো যোনিসো-সদ্দোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উপাযেন পথেনা’’তি. ‘‘পটিসঙ্খায ঞত্ৱা’’তি ৱত্ৱা তযিদং পটিসঙ্খানং পচ্চৱেক্খণন্তি দস্সেতুং ‘‘পচ্চৱেক্খিত্ৱাতি অত্থো’’তিআদি ৱুত্তং. যথা হি পচ্চৱেক্খিত্ৱাতি সীতপটিঘাতাদিকং তং তং পযোজনং পতি পতি অৱেক্খিত্ৱা, ঞাণেন পস্সিত্ৱাতি অত্থো, এৱং পটিসঙ্খাযাতি তদেৱ পযোজনং পতি পতি সঙ্খায, জানিত্ৱাতি অত্থো. ঞাণপৰিযাযো হি ইধ সঙ্খা-সদ্দোতি. এত্থ চ ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো’’তিআদি কামং পচ্চযপৰিভোগকালেন ৱুচ্চতি, ধাতুৱসেন পন পটিকূলৱসেন ৱা পচ্চৱেক্খণায পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং সুজ্ঝতীতি অপৰে. ভিজ্জতীতি কেচি. একে পন পঠমং এৱ পৰিযত্তন্তি ৱদন্তি, ৱীমংসিতব্বং. ‘‘চীৱৰ’’ন্তি একৱচনং একত্তমত্তং ৱাচকন্তি অধিপ্পাযেন ‘‘অন্তৰৱাসকাদীসু যং কিঞ্চী’’তি ৱুত্তং, জাতিসদ্দতায পন তস্স পাড়িযং একৱচনন্তি যত্তকানি চীৱৰানি যোগিনা পৰিহৰিতব্বানি, তেসং সব্বেসং একজ্ঝং গহণন্তি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং, যং কিঞ্চীতি ৱা অনৱসেসপৰিযাদানমেতং, ন অনিযমৱচনং. ‘‘নিৱাসেতি ৱা পাৰুপতি ৱা’’তি ৱিকপ্পনং পন পটিসেৱনপৰিযাযস্স পৰিভোগস্স ৱিভাগদস্সনন্তি তং পঞ্ঞপেত্ৱা সযননিসীদন-চীৱৰকুটিকৰণাদিৱসেনাপি পৰিভোগস্স সঙ্গহো দট্ঠব্বো.

পযোজনানং মৰিযাদা পযোজনাৱধি, তস্স পৰিচ্ছিন্দনৱসেন যো নিযমো, তস্স ৱচনং পযোজনা…পে… ৱচনং. ইদানি তং নিযমং ৱিৱৰিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘এত্তকমেৱ হী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অৱধাৰণেন লীড়াৱিভূসাৱিলম্বনানটম্বৰাদিৱসেন ৱত্থপৰিভোগং নিসেধেতি. তেনাহ ‘‘ন ইতো ভিয্যো’’তি. লীড়াৱসেন হি একচ্চে সত্তা ৱত্থানি পৰিদহন্তি চেৱ উপসংৱিযন্তি চ. যথা তং যোব্বনে ঠিতা নাগৰিকমনুস্সা. একচ্চে ৱিভূসনৱসেন, যথা তং ৰূপূপজীৱিনিআদযো. ৱিলম্বনৱসেন ৱিলম্বকা. নটম্বৰৱসেন ভোজাদযো. অজ্ঝত্তধাতুক্খোভো সীতৰোগাদিউপ্পাদকো. উতুপৰিণামনৱসেনাতি উতুনো পৰিৱত্তনৱসেন ৱিসভাগসীতউতুসমুট্ঠানেন. ৱা-সদ্দেন হেমন্তাদীসু হিমপাতাদিৱসেন পৱত্তস্স সঙ্গহো দট্ঠব্বো, ন উপ্পাদেতি সীতন্তি অধিপ্পাযো. যদত্থং পন তং ৱিনোদনং, তং মত্থকপ্পত্তং দস্সেতুং ‘‘সীতব্ভাহতে’’তিআদি ৱুত্তং. সব্বত্থাতি ‘‘উণ্হস্স পটিঘাতাযা’’তিআদীসু সব্বেসু সেসপযোজনেসু. যদিপি সূৰিযসন্তাপোপি উণ্হোৱ, তস্স পন আতপগ্গহণেন গহিতত্তা ‘‘অগ্গিসন্তাপস্সা’’তি ৱুত্তং. একচ্চো দাৱগ্গিসন্তাপো কাযং চীৱৰেন পটিচ্ছাদেত্ৱা সক্কা ৱিনোদেতুন্তি আহ ‘‘তস্স ৱনদাহাদীসু সম্ভৱো ৱেদিতব্বো’’তি. ডংসাতি পিঙ্গলমক্খিকা. তে পন যস্মা ডংসনসীলা, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ডংসনমক্খিকা’’তি. সপ্পাদযোতি সপ্পসতপদিউণ্ণনাভিসৰবূৱিচ্ছিকাদযো. ফুট্ঠসম্ফস্সোতি ফুট্ঠৱিসমাহ. তিৱিধা হি সপ্পা – দট্ঠৱিসা ফুট্ঠৱিসা দিট্ঠৱিসা. তেসু পুৰিমকা দ্ৱে এৱ গহিতা. সতপদিআদীনম্পি তাদিসানং সঙ্গণ্হনত্থং. নিযতপযোজনং একন্তিকং, সব্বকালিকঞ্চ পযোজনং. হিৰী কুপ্পতি নিল্লজ্জতা সণ্ঠাতি. তেনাহ ‘‘ৱিনস্সতী’’তি. কূপাৱতৰণং ৱা পটিচ্ছাদনং অৰহতীতি কোপিনং. হিৰিযিতব্বট্ঠেন হিৰী চ তং কোপিনঞ্চাতি হিৰিকোপিনন্তি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. তস্স চাতি চ-সদ্দো পুব্বে ৱুত্তপযোজনানং সম্পিণ্ডনত্থো.

যং কিঞ্চি আহাৰন্তি খাদনীযভোজনীযাদিভেদং যং কিঞ্চি আহৰিতব্বৱত্থুং. পিণ্ডায ভিক্খায উলতীতি পিণ্ডোলো, তস্স কম্মং পিণ্ডোল্যং. তেন পিণ্ডোল্যেন ভিক্খাচৰিযায. পতিতত্তাতি পক্খিপিতত্তা. পিণ্ডপাতো পত্তে পক্খিত্তভিক্খাহাৰো. পিণ্ডানং ৱা পাতোতি ঘৰে ঘৰে লদ্ধভিক্খানং সন্নিপাতো. ‘‘নত্থি দৱা’’তিআদীসু (দী. নি. অট্ঠ. ৩.৩০৫) সহসা কিৰিযাপি ‘‘দৱা’’তি ৱুচ্চতি, ততো ৱিসেসনত্থং ‘‘দৱত্থং, কীড়ানিমিত্তন্তি ৱুত্তং হোতী’’তি আহ. মুট্ঠিকমল্লা মুট্ঠিযুদ্ধযুজ্ঝনকা. আদি-সদ্দেন নিবুদ্ধযুজ্ঝনকাদীনং গহণং. বলমদনিমিত্তন্তি বলং নিস্সায উপ্পজ্জনকমদো বলমদো. তং নিমিত্তং, বলস্স উপ্পাদনত্থন্তি অত্থো. পোৰিসমদনিমিত্তন্তি পোৰিসমদো ৱুচ্চতি পুৰিসমানো ‘‘অহং পুৰিসো’’তি উপ্পজ্জনকমানো. অসদ্ধম্মসেৱনাসমত্থতং নিস্সায পৱত্তো মানো, ৰাগো এৱ ৱা পোৰিসমদোতি কেচি. তং নিমিত্তং. অন্তেপুৰিকা ৰাজোৰোধা. সব্বেসং সন্নিৱেসযোগ্যতায ৱেসিযো ৰূপূপজীৱিনিযো. মণ্ডনং নাম ইধাৱযৱপাৰিপূৰীতি আহ ‘‘অঙ্গপচ্চঙ্গানং পীণভাৱনিমিত্ত’’ন্তি, পৰিব্ৰূহনহেতূতি অত্থো. নটা নাম ৰঙ্গনটা. নচ্চকা লঙ্ঘকাদযো. ৱিভূসনং সোভাসমুপ্পাদনন্তি আহ ‘‘পসন্নচ্ছৱিৱণ্ণতানিমিত্ত’’ন্তি.

এতং পদং. মোহূপনিস্সযপ্পহানত্থন্তি মোহস্স উপনিস্সযতাপহানায. দৱা হি মোহেন হোতি, মোহঞ্চ ৱড্ঢেতীতি তস্সা ৱজ্জনেন মোহস্স অনুপনিস্সযতা. দোসূপনিস্সযপ্পহানত্থন্তি ইদং বলমদস্স, পুৰিসমদস্স চ দোসহেতুনো ৱসেন ৱুত্তং, ইতৰস্স পন ৱসেন ‘‘ৰাগূপনিস্সযপ্পহানত্থ’’ন্তি ৱত্তব্বং. মণ্ডনৱিভূসনপটিক্খেপো সিযা মোহূপনিস্সযপ্পহানাযপি, ৰাগূপনিস্সযতায পন উজুপটিপক্খোতি ৱুত্তং ‘‘ৰাগূপনিস্সযপ্পহানত্থ’’ন্তি. যদিপি একচ্চস্স দৱমদে আৰব্ভ পৰস্স পটিঘসংযোজনাদীনং উপ্পত্তি হোতিযেৱ মনোপদোসিকদেৱাদীনং ৱিয, অত্তনো পন দৱমদে আৰব্ভ যেসং সৱিসেসং ৰাগমোহমানাদযো পাপধম্মা উপ্পজ্জন্তি. তে সন্ধায ‘‘অত্তনো সংযোজনুপ্পত্তিপটিসেধনত্থ’’ন্তি ৱত্ৱা মণ্ডনৱিভূসনানি পটিচ্চ সৱিসেসং পৰস্সপি ৰাগমোহাদযো পৱত্তন্তীতি ‘‘পৰস্সপি সংযোজনুপ্পত্তিপটিসেধনত্থ’’ন্তি ৱুত্তং. অযোনিসো পটিপত্তিযাতি এত্থ কামসুখল্লিকানুযোগং মুঞ্চিত্ৱা সব্বাপি মিচ্ছাপটিপত্তি অযোনিসো পটিপত্তি. পুৰিমেহি দ্ৱীহি পদেহি অযোনিসো পটিপত্তিযা, পচ্ছিমেহি দ্ৱীহি কামসুখল্লিকানুযোগস্স পহানং ৱুত্তন্তি ৱদন্তি. ‘‘চতূহিপি চেতেহী’’তি পন ৱচনতো সব্বেহি উভিন্নম্পি পহানং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. কামকীড়াপি দৱন্তোগধা হোতিযেৱ, পুৰিসমদোপি কামসুখল্লিকানুযোগস্স হেতুযেৱাতি.

চাতুমহাভূতিকস্সাতি চতুমহাভূতে সন্নিস্সিতস্স. ৰূপকাযস্সাতি চতুসন্ততিৰূপসমূহস্স. ঠিতিযাতি ঠিতত্থং. সা পনস্স ঠিতি পবন্ধৱসেন ইচ্ছিতাতি আহ ‘‘পবন্ধট্ঠিতত্থ’’ন্তি. পৱত্তিযাতি জীৱিতিন্দ্ৰিযপ্পৱত্তিযা. তথা হি জীৱিতিন্দ্ৰিযং ‘‘যাপনা ৱত্তনা’’তি (ধ. স. ১৯, ৬৩৪) চ নিদ্দিট্ঠং. তস্সা চ অৱিচ্ছেদো আহাৰূপযোগেন হোতি. কাযস্স চিৰতৰং যাৱ আযুকপ্পো, তাৱ অৱত্থানং যাপনাতি দস্সেন্তো ‘‘চিৰকালট্ঠিতত্থং ৱা’’তি আহ. ইদানি ৱুত্তমেৱত্থং পাকটতৰং কাতুং ‘‘ঘৰূপত্থম্ভমিৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থাযং যোজনা – যথা জিণ্ণঘৰসামিকো ঘৰস্স উপত্থম্ভনং কৰোতি তস্স অপতনত্থং, যথা চ সাকটিকো অক্খব্ভঞ্জনং কৰোতি তস্স সম্পৱত্তনত্থং, এৱমেস যোগী কাযস্স ঠিতত্থং, যাপনত্থঞ্চ পিণ্ডপাতং পটিসেৱতি পৰিভুঞ্জতীতি. এতেন ঠিতি নাম অপতনং যাপনা পৱত্তীতি দস্সেতি. ন দৱমদমণ্ডনৱিভূসনত্থন্তি ইদং ‘‘যাৱদেৱা’’তি অৱধাৰণেন নিৱত্তিতত্থদস্সনং. তিট্ঠন্তি উপাদিন্নধম্মা এতাযাতি ঠিতি, আযূতি আহ ‘‘ঠিতীতি জীৱিতিন্দ্ৰিযস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি. তথা হি তং আযু ‘‘ঠিতী’’তি নিদ্দিট্ঠং, ঠিতিযা যাপনাযাতি কাযস্স ঠিতিহেতুতায ‘‘ঠিতী’’তি লদ্ধৱোহাৰস্স জীৱিতিন্দ্ৰিযস্স পৱত্তনত্থন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘জীৱিতিন্দ্ৰিযপৱত্তাপনত্থ’’ন্তি. আবাধট্ঠেনাতি ৱিবাধনট্ঠেন, ৰোগট্ঠেন ৱা. জিঘচ্ছাপৰমা হি ৰোগা. উপৰমত্থন্তি ৱূপসমত্থং. ৱণালেপনমিৱ ৱণিকো. উণ্হসীতাদীসু অভিভৱন্তেসু তপ্পটিকাৰং সীতুণ্হং ৱিয পটিসেৱতীতি সম্বন্ধো. মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং ঠপেত্ৱা সিক্খত্তযসঙ্গহা সাসনাৱচৰিতব্বা অনুসাসনী সাসনব্ৰহ্মচৰিযন্তি আহ ‘‘সকলসাসনব্ৰহ্মচৰিযস্স চ মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স চা’’তি. অনুগ্গহণত্থন্তি অনু অনু গণ্হনত্থং সম্পাদনত্থং. কাযবলং নিস্সাযাতি যথাসমাৰদ্ধং গুণৱিসেসপাৰিপূৰিহেতুভূতং কাযবলমত্তং নিস্সায. তেনাহ ‘‘সিক্খত্তযানুযোগৱসেনা’’তিআদি. কন্তাৰনিত্থৰণত্থিকা জাযম্পতিকা, নদীসমুদ্দনিত্থৰণত্থিকা চ পুত্তমংসাদীনি যথা অগিদ্ধা অমুচ্ছিতা কেৱলং তং তং অত্থসিদ্ধিমেৱ অৱেক্খন্তা পটিসেৱন্তি তেহি ৱিনা অসিজ্ঝনতো, এৱমযম্পি কেৱলং ভৱকন্তাৰনিত্থৰণত্থিকো অগিদ্ধো অমুচ্ছিতো তেন ৱিনা অসিজ্ঝনতো পিণ্ডপাতং পটিসেৱতীতি উপমাসংসন্দনং.

ইতীতি পকাৰত্থে নিপাতপদং. তেন পটিসেৱিযমানস্স পিণ্ডপাতস্স পটিসেৱনাকাৰো গয্হতীতি আহ ‘‘এৱং ইমিনা পিণ্ডপাতপটিসেৱনেনা’’তি. পুৰাণন্তি ভোজনতো পুৰিমকালিকত্তা পুৰাতনং. পটিহঙ্খামীতি পটিহনিস্সামি. নৱঞ্চ ৱেদনং ন উপ্পাদেস্সামীতি পটিসেৱতীতি যোজনা. কীদিসং, কথঞ্চাতি আহ ‘‘অপৰিমিত…পে… অঞ্ঞতৰো ৱিযা’’তি. অপৰিমিতং অপৰিমাণং ভোজনং পচ্চযো এতিস্সাতি অপৰিমিতভোজনপচ্চযা, তং অপৰিমিতভোজনপচ্চযং অত্তনো গহণীতেজপমাণতো অতিক্কন্তপমাণভোজনহেতুকন্তি অত্থো. যো বহুং ভুঞ্জিত্ৱা অত্তনো ধম্মতায উট্ঠাতুং অসক্কোন্তো ‘‘আহৰ হত্থ’’ন্তি ৱদতি, অযং আহৰহত্থকো. যো ভুঞ্জিত্ৱা অচ্চুদ্ধুমাতকুচ্ছিতায উট্ঠিতোপি সাটকং নিৱাসেতুং ন সক্কোতি, অযং অলংসাটকো. যো ভুঞ্জিত্ৱা উট্ঠাতুং অসক্কোন্তো তত্থেৱ পৰিৱত্ততি, অযং তত্ৰৱট্টকো. যো যথা কাকেহি আমসিতুং সক্কা, এৱং যাৱ মুখদ্ৱাৰং আহাৰেতি, অযং কাকমাসকো. যো ভুঞ্জিত্ৱা মুখে সন্ধাৰেতুং অসক্কোন্তো তত্থেৱ ৱমতি, অযং ভুত্তৱমিতকো. এতেসং অঞ্ঞতৰো ৱিয. অথ ৱা পুৰাণৱেদনা নাম অভুত্তপচ্চযা উপ্পজ্জনকৱেদনা. তং ‘‘পটিহনিস্সামী’’তি পটিসেৱতি. নৱৱেদনা নাম অতিভুত্তপচ্চযেন উপ্পজ্জনকৱেদনা. তং ‘‘ন উপ্পাদেস্সামী’’তি পটিসেৱতি. অথ ৱা নৱৱেদনা নাম অভুত্তপচ্চযেন উপ্পজ্জনকৱেদনা, তস্সা অনুপ্পন্নায অনুপ্পজ্জনত্থমেৱ পটিসেৱতি. অভুত্তপচ্চযা উপ্পজ্জনকাতি চেতং খুদ্দায ৱিসেসনং. যস্সা অপ্পৱত্তি ভোজনেন কাতব্বা, তস্সা দস্সনত্থং. অভুত্তপচ্চযেন, ভুত্তপচ্চযেন চ উপ্পজ্জনকানুপ্পজ্জনকৱেদনাসু পুৰিমা যথাপৱত্তা জিঘচ্ছানিমিত্তা ৱেদনা. সা হি অভুঞ্জন্তস্স ভিয্যোপৱড্ঢনৱসেন উপ্পজ্জতি. পচ্ছিমাপি খুদ্দানিমিত্তাৱ অঙ্গদাহসূলাদিৱেদনা পৱত্তা. সা হি ভুত্তপচ্চযা পুব্বে অনুপ্পন্নাৱ নুপ্পজ্জিস্সতীতি অযমেতাসং ৱিসেসো. ৱিহিংসানিমিত্ততা চেতাসং ৱিহিংসায ৱিসেসো.

যা ৱেদনা. অধুনাতি এতৰহি. অসপ্পাযাপৰিমিতভোজনং নিস্সাযাতি অসপ্পাযাপৰিমিতস্স আহাৰস্স ভুঞ্জনপযোগং আগম্ম উপ্পজ্জতীতি অত্থো. পুৰাণকম্মপচ্চযৱসেনাতি পুব্বে পুৰিমজাতিযং কতত্তা পুৰাণস্স কম্মস্স পচ্চযতাৱসেন পযোগৱিপত্তিং আগম্ম উপ্পজ্জনাৰহতায তং ৱজ্জেত্ৱা পযোগসম্পত্তিযা উপট্ঠাপনং দুক্খৱেদনাপচ্চযঘাতো, পটিহননঞ্চ হোতীতি আহ ‘‘তস্সা পচ্চযং ৱিনাসেন্তো তং পুৰাণঞ্চ ৱেদনং পটিহঙ্খামী’’তি. অযুত্তপৰিভোগো পচ্চযে অপচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভোগো. সো এৱ কতূপচিতকম্মতায কম্মূপচযো. তং নিস্সায পটিচ্চ আযতিং অনাগতে কালে উপ্পজ্জনতো যা চাযং ‘‘নৱৱেদনা’’তি ৱুচ্চতীতি যোজনা. যুত্তপৰিভোগৱসেনাতি পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চযানং পৰিভোগৱসেন, তস্সা নৱৱেদনায মূলং অযুত্তপৰিভোগকম্মং অনিব্বত্তেন্তো সব্বেন সব্বং অনুপ্পাদেন্তো. এত্তাৱতাতি ‘‘ইতি পুৰাণ’’ন্তিআদিনা ৱুত্তেন পদদ্ৱযেন. ‘‘ৱিহিংসূপৰতিযা’’তিআদিনা ৱা পদচতুক্কেন যুত্তপৰিভোগসঙ্গহো পব্বজিতানুচ্ছৱিকস্স পচ্চযপৰিভোগস্স ৱুত্তত্তা. অত্তকিলমথানুযোগপ্পহানং জিঘচ্ছাদিদুক্খপটিঘাতস্স ভাসিতত্তা. ঝানসুখাদীনং পচ্চযভূতস্স কাযসুখস্স অৱিস্সজ্জনতো ধম্মিকসুখাপৰিচ্চাগো চ দীপিতো হোতি.

অসপ্পাযাপৰিমিতূপযোগেন জীৱিতিন্দ্ৰিযুপচ্ছেদকো, ইৰিযাপথভঞ্জনকো ৱা সিযা পৰিস্সযো, সপ্পাযপৰিমিতূপযোগেন পন সো ন হোতি. তথা সতি চিৰকালপ্পৱত্তিসঙ্খাতা সৰীৰস্স যাত্ৰা যাপনা ভৱিস্সতীতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘পৰিমিতপৰিভোগেন…পে… ভৱিস্সতী’’তি আহ. যো ৰোগো সাদ্ধো অসাদ্ধো চ ন হোতি, সো যাপ্যৰোগো, সো এতস্স অত্থীতি যাপ্যৰোগী. সো হি নিচ্চকালং ভেসজ্জং উপসেৱতি, তথা অযম্পীতি. যদি যাত্ৰাপি যাপনা, পুব্বেপি ‘‘যাপনাযা’’তি ৱুত্তং, কো এত্থ ৱিসেসোতি? পুব্বে ‘‘যাপনাযা’’তি জীৱিতিন্দ্ৰিযযাপনা অধিপ্পেতা, ইধ পন চতুন্নম্পি ইৰিযাপথানং অৱিচ্ছেদসঙ্খাতা যাপনা যাত্ৰাতি অযমেত্থ ৱিসেসো. বুদ্ধপটিকুট্ঠেন মিচ্ছাজীৱেন পচ্চযপৰিযেসনা অযুত্তপৰিযেসনা. দাযকদেয্যধম্মানং, অত্তনো চ পমাণং অজানিত্ৱা পটিগ্গহণং, সদ্ধাদেয্যৱিনিপাতনত্থং ৱা পটিগ্গহণং অযুত্তপটিগ্গহণং, যেন ৱা আপত্তিং আপজ্জতি. অপচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভোগো অযুত্তপৰিভোগো. তেসং পৰিৱজ্জনং ধম্মেন সমেন পচ্চযুপ্পাদনাদিৱসেন ৱেদিতব্বং. ধম্মেন হি পচ্চযে পৰিযেসিত্ৱা ধম্মেন পটিগ্গহেত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জনং অনৱজ্জতা নাম.

অৰতীতি উক্কণ্ঠা. পন্তসেনাসনেসু, অধিকুসলধম্মেসু চ অনভিৰতি. তন্দীতি পচলাযিকা নিদ্দা. ৱিজম্ভিতাতি থিনমিদ্ধাভিভৱেন কাযস্স ৱিজম্ভনা. ৱিঞ্ঞূহি গৰহা ৱিঞ্ঞূগৰহা. একচ্চো হি অনৱজ্জংযেৱ সাৱজ্জং কৰোতি, ‘‘লদ্ধং মে’’তি পমাণাধিকং ভুঞ্জিত্ৱা তং জীৰাপেতুং অসক্কোন্তো উদ্ধংৱিৰেচনঅধোৱিৰেচনাদীহি কিলমতি, সকলৱিহাৰে ভিক্খূ তস্স সৰীৰপটিজগ্গনভেসজ্জপৰিযেসনাপসুতা হোন্তি. অঞ্ঞে তে ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অসুকস্স উদৰং উদ্ধুমাত’’ন্তিআদীনি সুত্ৱা ‘‘নিচ্চকালমেস এৱংপকতিকো অত্তনো কুচ্ছিপমাণং নাম ন জানাতী’’তি নিন্দন্তি, এৱং অনৱজ্জংযেৱ সাৱজ্জং কৰোতি. এৱং অকত্ৱা ‘‘অনৱজ্জতা চ ভৱিস্সতী’’তি পটিসেৱতি. অত্তনো হি পকতিঅগ্গিবলাদিং জানিত্ৱা ‘‘এৱং মে অৰতিআদীনং অভাৱেন কাযসুখতা, অগৰহিতব্বতা চ ভৱিস্সতী’’তি পমাণযুত্তমেৱ পটিসেৱতি. যাৱতকো ভোজনেন অত্থো, তস্স সাধনেন যাৱদত্থং উদৰস্স পৰিপূৰণেন উদৰাৱদেহকং ভোজনং যাৱদত্থউদৰাৱদেহকভোজনং, তস্স পৰিৱজ্জনেন. সেয্যায সযনেন লদ্ধব্বসুখং সেয্যসুখং, উভোহি পস্সেহি সম্পৰিৱত্তনকং সযন্তস্স উপ্পজ্জনসুখং পস্সসুখং, মিদ্ধেন নিদ্দাযনেন উপ্পজ্জনসুখং মিদ্ধসুখং, তেসং সেয্য…পে… সুখানং পহানতো চতুন্নং ইৰিযাপথানং যোগ্যভাৱস্স পটিপাদনং কাযস্স চতুইৰিযাপথযোগ্যভাৱপটিপাদনং, ততো. সুখো ইৰিযাপথৱিহাৰো ফাসুৱিহাৰো. পচ্ছিমে ৱিকপ্পে, সব্বৱিকপ্পেসু ৱা ৱুত্তং ফাসুৱিহাৰলক্খণং আগমেন সমত্থেতুং ‘‘ৱুত্তম্পি হেত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তীসুপি ৱিকপ্পেসু আহাৰস্স ঊনপৰিভোগৱসেনেৱ হি ফাসুৱিহাৰো ৱুত্তোতি.

এত্তাৱতাতি ‘‘যাত্ৰা’’তিআদিনা ৱুত্তেন পদত্তযেন. ‘‘যাত্ৰা চ মে ভৱিস্সতী’’তি পযোজনপৰিগ্গহদীপনা. যাত্ৰা হি নং আহাৰূপযোগং পযোজেতীতি. ধম্মিকসুখাপৰিচ্চাগহেতুকো ফাসুৱিহাৰো মজ্ঝিমা পটিপদা অন্তদ্ৱযপৰিৱজ্জনতো. ইমস্মিং পন ঠানে অট্ঠ অঙ্গানি সমোধানেতব্বানি – ‘‘নেৱ দৱাযা’’তি একং অঙ্গং, ‘‘ন মদাযা’’তি একং, ‘‘ন মণ্ডনাযা’’তি একং, ‘‘ন ৱিভূসনাযা’’তি একং, ‘‘যাৱদেৱ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা যাপনাযা’’তি একং, ‘‘ৱিহিংসূপৰতিযা ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহাযা’’তি একং, ‘‘ইতি পুৰাণঞ্চ ৱেদনং পটিহঙ্খামি, নৱঞ্চ ৱেদনং ন উপ্পাদেস্সামী’’তি একং, ‘‘যাত্ৰা চ মে ভৱিস্সতী’’তি একং. ‘‘অনৱজ্জতা চ ফাসুৱিহাৰো চা’’তি অযমেত্থ ভোজনানিসংসো. মহাসিৱত্থেৰো পনাহ ‘‘হেট্ঠা চত্তাৰি অঙ্গানি পটিক্খেপো নাম, উপৰি পন অট্ঠঙ্গানি সমোধানেতব্বানী’’তি. তত্থ ‘‘যাৱদেৱ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা’’তি একং অঙ্গং, ‘‘যাপনাযা’’তি একং, ‘‘ৱিহিংসূপৰতিযা’’তি একং, ‘‘ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহাযা’’তি একং, ‘‘ইতি পুৰাণঞ্চ ৱেদনং পটিহঙ্খামী’’তি একং, ‘‘নৱঞ্চ ৱেদনং ন উপ্পাদেস্সামী’’তি একং, ‘‘যাত্ৰা চ মে ভৱিস্সতী’’তি একং, ‘‘অনৱজ্জতা চা’’তি একং. ফাসুৱিহাৰো পন ভোজনানিসংসোতি. এৱং অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং আহাৰং আহাৰেন্তো পটিসঙ্খা যোনিসো পিণ্ডপাতং পটিসেৱতি নাম.

যত্থ যত্থাতি ভুম্মনিদ্দেসেন সেন-সদ্দস্স অধিকৰণত্থৱুত্তিমাহ. তথা আসন-সদ্দস্সাতি. অড্ঢযোগাদিম্হীতি আদি-সদ্দেন পাসাদাদিং, মঞ্চাদিঞ্চ সঙ্গণ্হাতি. যত্থ যত্থ ৱিহাৰে ৱা অড্ঢযোগাদিম্হি ৱা আসতীতি ৱিহাৰঅড্ঢযোগাদিকে আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. ইধ আদি-সদ্দেন পীঠসন্থতাদীনম্পি সঙ্গহো ৱেদিতব্বো. পৰিসহনট্ঠেনাতি অভিভৱনট্ঠেন, ৱিবাধনট্ঠেনাতি অত্থো. উতুযেৱ উতুপৰিস্সযোতি সীতুণ্হাদিউতুযেৱ অসপ্পাযো ৱুত্তনযেন উতুপৰিস্সযো. তস্স উতুপৰিস্সযস্স ৱিনোদনত্থং, অনুপ্পন্নস্স অনুপ্পাদনত্থং, উপ্পন্নস্স ৱূপসমনত্থঞ্চাতি অত্থো. নানাৰম্মণতো পটিসংহৰিত্ৱা কম্মট্ঠানভূতে একস্মিংযেৱ আৰম্মণে চিত্তস্স সম্মদেৱ লযনং পটিসল্লানং, তত্থ আৰামো অভিৰতি পটিসল্লানাৰামো, তদত্থং. সেনাসনং হি ৱিৱিত্তং যোগিনো ভাৱনানুকূলং সুঞ্ঞাগাৰভাৱতো. তং পনেতং অত্থদ্ৱযং ৱিভাৱেতুং ‘‘যো সৰীৰাবাধচিত্তৱিক্খেপকৰো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ একীভাৱসুখত্থন্তি একীভাৱহেতুকং সুখং একীভাৱসুখং, তদত্থং. গণসঙ্গণিককিলেসসঙ্গণিকাভাৱেন উপ্পজ্জনকসুখং.

যদি উতুযেৱ উতুপৰিস্সযো, ‘‘উতু চ সীতুণ্হ’’ন্তি সীতুণ্হপটিঘাতং ৱত্ৱা উতুপৰিস্সযৱিনোদনং কস্মা ৱুত্তন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘কামঞ্চা’’তিআদি. তত্থ ‘‘নিযতং উতুপৰিস্সযৱিনোদন’’ন্তি এতেন ‘‘সীতস্স পটিঘাতায উণ্হস্স পটিঘাতাযা’’তি এত্থ ৱুত্তং সীতুণ্হং অনিযতং কদাচি কদাচি উপ্পজ্জনকং, উতুপৰিস্সযো পন সব্বদাভাৱী অধিপ্পেতোতি দস্সেতি. ৱুত্তপ্পকাৰোতি ‘‘সীতাদিকো, অসপ্পাযো’’তি চ এৱং ৱুত্তপ্পকাৰো ৱিৱটঙ্গণৰুক্খমূলাদীসু নিসিন্নস্স অপৰিগুত্তিযা অসংৱুতদ্ৱাৰাদিতায পাকটপৰিস্সযা, অসপ্পাযৰূপদস্সনাদিনা অপাকটপৰিস্সযা চ ভিক্খুস্স কাযচিত্তানং আবাধং কৰেয্যুং. যত্থ গুত্তে সেনাসনে আবাধং ন কৰোন্তি. এৱং জানিত্ৱাতি উভযপৰিস্সযৰহিতন্তি এৱং ঞত্ৱা পটিসেৱন্তো ভিক্খু ৱেদিতব্বোতি সম্বন্ধো.

ধাতুক্খোভলক্খণস্স, তংহেতুকদুক্খৱেদনালক্খণস্স ৱা ৰোগস্স পটিপক্খভাৱো পটিঅযনট্ঠো. তেনাহ ‘‘পচ্চনীকগমনট্ঠেনাতি অত্থো’’তি, ৱূপসমনট্ঠেনাতি ৱুত্তং হোতি. যস্স কস্সচীতি সপ্পিআদীসু যস্স কস্সচি. সপ্পাযস্সাতি হি তস্স ৱিকাৰৱূপসমেনাতি অধিপ্পাযো. ভিসক্কস্স কম্মং তেন ৱিধাতব্বতো. তেনাহ ‘‘তেন অনুঞ্ঞাতত্তা’’তি. নগৰপৰিক্খাৰেহীতি নগৰং পৰিৱাৰেত্ৱা ৰক্খণকেহি. ৱিৱটপৰিক্খেপো পৰিক্খা উড্ডাপো পাকাৰো এসিকা পলিঘো পাকাৰপত্থণ্ডিলন্তি সত্ত ‘‘নগৰপৰিক্খাৰা’’তি ৱদন্তি. সীলপৰিক্খাৰোতি সুৱিসুদ্ধসীলালঙ্কাৰো. অৰিযমগ্গো হি ইধ ‘‘ৰথো’’তি অধিপ্পেতো. তস্স চ সম্মাৱাচাদযো অলঙ্কাৰট্ঠেন ‘‘পৰিক্খাৰো’’তি ৱুত্তা. জীৱিতপৰিক্খাৰাতি জীৱিতস্স পৱত্তিকাৰণানি. সমুদানেতব্বাতি সম্মা উদ্ধং উদ্ধং আনেতব্বা পৰিযেসিতব্বা. পৰিৱাৰোপি হোতি অন্তৰাযানং পৰিতো ৱাৰণতো. তেনাহ ‘‘জীৱিত…পে… ৰক্খণতো’’তি.

তত্থ অন্তৰন্তি ৱিৱৰং, ওকাসোতি অত্থো. ৱেৰিকানং অন্তৰং অদত্ৱা অত্তনো সামিকানং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতসেৱকা ৱিয ৰক্খণতো. অস্সাতি জীৱিতস্স. কাৰণভাৱতোতি চিৰপ্পৱত্তিযা কাৰণভাৱতো. ৰসাযনভূতং হি ভেসজ্জং সুচিৰম্পি কালং জীৱিতং পৱত্তেতিযেৱ. যদিপি অনুপ্পন্না এৱ দুক্খৱেদনা ভেসজ্জপৰিভোগেন পটিহঞ্ঞন্তি, ন উপ্পন্না তাসং সৰসেনেৱ ভিজ্জনতো, উপ্পন্নসদিসা পন ‘‘উপ্পন্না’’তি ৱুচ্চন্তি. ভৱতি হি তংসদিসেসু তব্বোহাৰো, যথা সা এৱ তিত্তিৰি, তানিযেৱ ওসধানীতি. তস্মা ৱুত্তং ‘‘উপ্পন্নানন্তি জাতানং ভূতানং নিব্বত্তান’’ন্তি. সঞ্চযতো পট্ঠায সো ধাতুক্খোভো সমুট্ঠানং এতেসন্তি তংসমুট্ঠানা. ‘‘দুক্খৱেদনা’’তি ৱত্ৱা সা অকুসলসভাৱাপি অত্থীতি ততো ৱিসেসেতুং ‘‘অকুসলৱিপাকৱেদনা’’তি ৱুত্তং. ব্যাবাধনট্ঠেন ব্যাবাধো, ব্যাবাধোৱ ব্যাবজ্ঝং, দুক্খন্তি অত্থো. নত্থি এত্থ ব্যাবজ্ঝন্তি অব্যাবজ্ঝং, নিদ্দুক্খতা. তেনাহ ‘‘অব্যাবজ্ঝপৰমতাযা’’তি নিদ্দুক্খপৰমতাযাতি. তং দুক্খন্তি ৰোগনিমিত্তকং দুক্খং.

চীৱৰাদীনং পচ্চযানং নিস্সযনং পৰিভোগো এৱাতি দস্সেতুং ‘‘তে পটিচ্চ নিস্সাযা’’তি ৱত্ৱা ‘‘পৰিভুঞ্জমানা’’তি ৱুত্তং. পৱত্তন্তীতি জীৱন্তি. জীৱনম্পি হি পৱত্তনং, যতো জীৱিতিন্দ্ৰিযং ‘‘পৱত্তনৰস’’ন্তি ৱুচ্চতি.

চতুপাৰিসুদ্ধিসম্পাদনৱিধিৱণ্ণনা

১৯. এৱং পাতিমোক্খসংৱৰাদিভেদেন নিদ্দিট্ঠং সীলং পুন সাধনৱিভাগেন দস্সেতুং ‘‘এৱমেতস্মি’’ন্তিআদিমাৰদ্ধং. তত্থ সাধীযতি সম্পাদিযতি এতেনাতি সাধনং, সদ্ধা সাধনং এতস্সাতি সদ্ধাসাধনো. ননু চ ৱীৰিযসতিপঞ্ঞাহিপি ৱিনা পাতিমোক্খসংৱৰো ন সিজ্ঝতীতি? সচ্চং ন সিজ্ঝতি, সদ্ধায পন ৱিসেসহেতুভাৱং সন্ধায এৱং ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো আহ

‘‘সাৱকৱিসযাতীতত্তা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা’’তি. গৰুকলহুকাদিভেদে ওতিণ্ণে ৱত্থুস্মিং তস্স তস্স অপৰাধস্স অনুৰূপং সিক্খাপদপঞ্ঞাপনং নাম সাৱকানং অৱিসযো, বুদ্ধানং এৱ ৱিসযো. সিক্খাপদপঞ্ঞাপনং তাৱ তিট্ঠতু, তস্স কালোপি নাম সাৱকানং অৱিসযো, বুদ্ধানং এৱ ৱিসযোতি দস্সেন্তো ‘‘সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযাচনপটিক্খেপো চেত্থ নিদস্সন’’ন্তি আহ. তথা হি ৱুত্তং ‘‘আগমেহি ত্ৱং সাৰিপুত্ত, আগমেহি ত্ৱং সাৰিপুত্ত, তথাগতোৱ তত্থ কালং জানিস্সতী’’তি (পাৰা. ২১). তত্থ চ-সদ্দো সমুচ্চযত্থো. তেন ‘‘অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞপেম, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দাম, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৱত্তামা’’তি (পাৰা. ৫৬৫) এৱমাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সদ্ধাযাতি সদ্দহনেন সত্থৰি, ধম্মে চ সদ্ধায পচ্চুপট্ঠাপনেন. জীৱিতেপি পগেৱ জীৱিতপৰিক্খাৰেতি অধিপ্পাযো.

কিকীৱ অণ্ডন্তি কিকীসকুণিকা ৱিয অত্তনো অণ্ডং. সা কিৰ জীৱিতম্পি পৰিচ্চজিত্ৱা অণ্ডমেৱ ৰক্খতি. চমৰীৱ ৱালধিন্তি চমৰীমিগো ৱিয অত্তনো ৱালধিং. চমৰীমিগা কিৰ ব্যাধেন পৰিপাতিযমানা জীৱিতম্পি পৰিচ্চজিত্ৱা কণ্ডকগুম্বাদীসু লগ্গং অত্তনো ৱালমেৱ ৰক্খন্তি. পিযংৱ পুত্তং এককন্তি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. যথা হি একপুত্তকো কুটুম্বিকো তং একপুত্তং, একনযনো চ তং একনযনং সুট্ঠুতৰং ৰক্খতি. তথেৱ সীলং অনুৰক্খমানকাতি অনুকম্পনৱসেন ৱুত্তং. সুপেসলাতি সুট্ঠু পিযসীলা. সদা সব্বকালং দহৰমজ্ঝিমথেৰকালেসু. ছন্নম্পি গাৰৱানং ৱসেন সগাৰৱা, গৰুকাৰৱন্তোতি অত্থো.

এৱমেৱ খোতি যথা মহাসমুদ্দো ঠিতধম্মো ৱেলং নাতিক্কমতি, এৱমেৱ. মম সাৱকাতি অৰিযসাৱকে সন্ধাযাহ. তে হি ধুৱসীলা. ইমস্মিং অত্থেতি জীৱিতহেতুপি সীলস্স অৱীতিক্কমনে.

মহাৱত্তনিঅটৱী নাম ৱিঞ্ঝাটৱী. হিমৱন্তপস্সে অটৱীতি কেচি. থেৰন্তি নামগোত্তৱসেন অপঞ্ঞাতং একং থেৰং. নিপজ্জাপেসুং গন্ত্ৱা কস্সচি মা আৰোচেয্যাতি.

পূতিলতাযাতি গড়োচিলতায. সমসীসীতি জীৱিতসমসীসী. যস্স হি কিলেসসীসং অৱিজ্জং মগ্গপটিপাটিযা অৰহত্তমগ্গো পৰিযাদিযতি, ততো একূনৱীসতিমে পচ্চৱেক্খণঞাণে পতিট্ঠায ভৱঙ্গোত্তৰণে ৱট্টসীসং জীৱিতিন্দ্ৰিযং চুতিচিত্তং পৰিযাদিযতি, সো ইমায ৱাৰসমতায ‘‘জীৱিতসমসীসী’’তি ৱুচ্চতি. সো চ থেৰো তথা পৰিনিব্বাযি. তেন ৱুত্তং ‘‘সমসীসী হুত্ৱা পৰিনিব্বাযী’’তি. অভযত্থেৰো কিৰ মহাভিঞ্ঞো. তস্মা চেতিযং কাৰাপেসীতি ৱদন্তি. অপ্পেৱাতি অপ্পেৱ নাম অত্তনো জীৱিতম্পি জহেয্য, ন ভিন্দেতি ন ভিন্দেয্য, ন ৱীতিক্কমেয্য.

সতিযা অধিট্ঠিতানন্তি পগেৱ উপট্ঠিতায সতিযা আৰক্খৱসেন অধিট্ঠিতানং ইন্দ্ৰিযানং. অনন্ৱাস্সৱনীযতোতি দ্ৱাৰভাৱেন অভিজ্ঝাদীহি অননুবন্ধিতব্বতো. ৱৰন্তি সেট্ঠং. তত্তাযাতি উণ্হায. আদিত্তাযাতি আদিতো পট্ঠায দিত্তায. সম্পজ্জলিতাযাতি সমন্ততো জলন্তিযা. সজোতিভূতাযাতি একজালীভূতায. সম্পলিমট্ঠন্তি সব্বসো আমট্ঠং, অঞ্চিতন্তি অত্থো. ন ত্ৱেৱ ৱৰন্তি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. ৰূপেসূতি ৰূপাৰম্মণেসু. অনুব্যঞ্জনসো নিমিত্তগ্গাহোতি কিলেসানং অনু অনু ব্যঞ্জনৱসেন উপ্পাদনেন পাকটীকৰণৱসেন সুভাদিনিমিত্তগ্গাহো, অথ ৱা অনুব্যঞ্জনসোতি হত্থপাদাদিঅনুব্যঞ্জনতো, নিমিত্তগ্গাহোতি ইত্থিপুৰিসাদিসুভাদিনিমিত্তগ্গহণং. চক্খুদ্ৱাৰাদিপৱত্তস্সাতি চক্খুদ্ৱাৰাদীহি পৱত্তস্স. ৱিঞ্ঞাণস্সাতি জৱনৱিঞ্ঞাণস্স. নিমিত্তাদিগ্গাহং নিসেধেন্তেন সম্পাদেতব্বোতি সম্বন্ধো. অসংৱিহিতসাখাপৰিৱাৰন্তি সম্মা অৱিহিতৱতিপৰিক্খেপং. পৰস্সহাৰীহীতি পৰসন্তকাৱহাৰকেহি চোৰেহি. সমতিৱিজ্ঝতীতি সব্বসো অতিৱিজ্ঝতি অনুপৱিসতি.

ৰূপেসূতি ৰূপহেতু ৰূপনিমিত্তং. উপ্পজ্জনকঅনত্থতো ৰক্খ ইন্দ্ৰিযন্তি সম্বন্ধো. এৱং সেসেসু. এতে হি দ্ৱাৰাতি এতে চক্খাদিদ্ৱাৰা. সতিকৱাটেন অসংৱুতত্তা ৱিৱটা. ততো এৱ অৰক্খিতা. কিলেসুপ্পত্তিযা হেতুভাৱেন তংসমঙ্গিনং হনন্তীতি কাৰণূপচাৰেনেৱ ৱুত্তং. এতে ৱা ৰূপাদযো. কিলেসানং আৰম্মণভূতা দ্ৱাৰা চক্খাদিদ্ৱাৰা. তে কীদিসা ৱিৱটা অৰক্খিতা অসংৱুতচক্খাদিহেতুং তংসমঙ্গিনং হনন্তীতি কাৰণূপচাৰেনেৱ ৱুত্তং. অগাৰন্তি গেহং. দুচ্ছন্নন্তি ন সম্মা ছাদিতং. অভাৱিতন্তি লোকুত্তৰভাৱনাৰহিতং.

সম্পাদিতেতিআদিস্স ৱোদানপক্খস্স অত্থো ৱুত্তৱিপৰিযাযেন ৱেদিতব্বো. অযং পন সব্বসো কিলেসানং অনুপ্পাদো অতিউক্কট্ঠদেসনা মগ্গেনাগতসদিসত্তা. সম্পাদেতব্বোতি ‘‘ন পুনেৱং কৰিস্স’’ন্তি অধিট্ঠানসুদ্ধিযা সম্পাদেতব্বো.

অধুনাপব্বজিতেনাতি ন চিৰপব্বজিতেন, নৱপব্বজিতেনাতি অত্থো. কামৰাগেন ডয্হামীতি কামৰাগগ্গিনা পৰিডয্হামি. সো চ পন দাহো ইদানি চিত্তগতোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘চিত্তং মে পৰিডয্হতী’’তি. সাধূতি আযাচনা. নিব্বাপনন্তি তস্স নিব্বাপনুপাযং. গোতমাতি থেৰং গোত্তেন আলপতি.

সঞ্ঞায ৱিপৰিযেসাতি ‘‘অসুভে সুভ’’ন্তি পৱত্তসঞ্ঞাৱিপৰিযেসহেতু ৱিপৰীতসঞ্ঞানিমিত্তং. নিমিত্তং পৰিৱজ্জেহি কীদিসং? ৰাগূপসঞ্হিতং ৰাগুপ্পত্তিহেতুভূতং সুভনিমিত্তং পৰিৱজ্জেহি ন মনসি কৰোহি. ন কেৱলং সুভনিমিত্তস্সামনসিকাৰো এৱ, অথ খো অসুভভাৱনায অত্তনো চিত্তং ভাৱেহি. কথং? একগ্গং সুসমাহিতং যথা তং অসুভাৰম্মণে ৱিক্খেপাভাৱেন একগ্গং, সুট্ঠু অপ্পিতভাৱেন সুসমাহিতঞ্চ হোতি, এৱং ভাৱেহীতি. এৱং সমথভাৱনায কামৰাগস্স ৱিক্খম্ভনং দস্সেত্ৱা ইদানি সমুচ্ছেদনৱিধিং দস্সেতুং ‘‘সঙ্খাৰে’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সঙ্খাৰে পৰতো পস্সাতি সব্বেপি সঙ্খাৰে অৱিধেয্যকতায ‘‘পৰে’’তি পস্স. অনিচ্চতায পন উদযব্বযপটিপীড়িতত্তা দুক্খতো, অনত্তসভাৱত্তা, অত্তৱিৰহতো চ নো অত্ততো পস্স. এৱং লক্খণত্তযং আৰোপেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেন্তো মগ্গপটিপাটিযা চতুত্থমগ্গেন সব্বসো নিব্বাপেহি মহাৰাগং তেভূমকস্স অভিভৱনতো মহাৱিসযতায মহাৰাগং ৱূপসমেহি. যথা এতৰহি, এৱং মা ডয্হিত্থো পুনপ্পুনন্তি দড়্হতৰং ৰাগৱিনোদনে নিযোজেসি.

এৱং ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলস্স সম্পাদনে ৱিধিং দস্সেত্ৱা এৱং তং সুসম্পাদিতং হোতীতি নযং দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদিনা তত্থ পৰিপূৰকাৰিনো থেৰে নিদস্সেতি. তত্থ ‘‘লেণং ন উল্লোকিতপুব্ব’’ন্তি ইদং সব্বত্থেৱ থেৰস্স যুগমত্তদস্সিতায ৱুত্তং. কিং পন থেৰো সেনাসনং ন সোধেতি? ‘‘উল্লোকা পঠমং ওহাৰেতব্ব’’ন্তি হি ৱুত্তং, অন্তেৱাসিকাদযো এৱ কিৰস্স সেনাসনং সোধেন্তি. অস্স নাগৰুক্খস্স.

তস্মিং গামেতি মহাগামে. তৰুণা থঞ্ঞপিৱনকা পুত্তধীতৰো যাসং তা তৰুণপুত্তা, তাসং. লঞ্জাপেসীতি থনপট্টিকায থনে বন্ধাপেত্ৱা ৰাজমুদ্দিকায লঞ্জাপেসি. ৰাজা থেৰং চিৰতৰং দট্ঠুং কালৱিক্খেপং কৰোন্তো ‘‘স্ৱে সীলানি গণ্হিস্সামী’’তি আহ. থেৰো ৰঞ্ঞো চ দেৱিযা চ ৱন্দনকালে সত্তাকাৰমত্তং গণ্হাতি. ইত্থী পুৰিসোতি পন ৱিৱেকং ন কৰোতি. তেনাহ ‘‘ৱৱত্থানং ন কৰোমী’’তি. ‘‘অহো সুপৰিসুদ্ধসীলো ৱতাযং অয্যো’’তি দণ্ডদীপিকং গহেত্ৱা অট্ঠাসি. অতিপৰিসুদ্ধং পাকটন্তি সপ্পাযলাভেন কম্মট্ঠানং অতিৱিয পৰিসুদ্ধং ৱিভূতং অহোসি. সকলং পব্বতং উন্নাদযন্তোতি পথৱিকম্পনেন সকলং পব্বতং একং নিন্নাদং কৰোন্তো. তন্নিৱাসিদেৱতানং সাধুকাৰদানেনাতি কেচি. ভন্তোতি অনৱট্ঠিতো. বালোতি তৰুণদাৰকো. উত্ৰস্তোতি ঞাতকেহি ৱিনাভাৱেন সন্ত্ৰস্তো.

ৱিসগণ্ডকৰোগোতি থনকন্দড়ৰোগমাহ. মাসৰোগাদিকোপি ৱিসগণ্ডকৰোগোতি ৱদন্তি. যতো পব্বজিতো, ততো পট্ঠায পব্বজিতকালতো পভুতীতি অত্থো. ইন্দ্ৰিযানীতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলানি. তেসু হি ভিন্নেসু ইন্দ্ৰিযানিপি ভিন্নানীতি ৱুচ্চন্তি আৰক্খাভাৱতো, ইন্দ্ৰিযানেৱ ৱা নিমিত্তানুব্যঞ্জনগ্গাহস্স দ্ৱাৰভূতানি ভিন্নানি নাম তংসমঙ্গিনো অনত্থুপ্পত্তিতো, ৱিপৰিযাযতো অভিন্নানীতি ৱেদিতব্বানি. ইন্দ্ৰিযানং ৱা অযোনিসো উপসংহাৰো ভেদনং, যোনিসো উপসংহাৰো অভেদনন্তি অপৰে. মিত্তত্থেৰোৱাতি মহামিত্তত্থেৰো ৱিয. ৱৰেতি সেট্ঠে.

তথা ৱীৰিযেনাতি তথা-সদ্দেন ৱীৰিযং ৱিসেসেতি. যথা সতি অনৱজ্জলক্খণাৱ ইন্দ্ৰিযসংৱৰসাধনং, তথা ৱীৰিযং অনৱজ্জলক্খণং আজীৱপাৰিসুদ্ধিসাধনন্তি. ৱীৰিযাপেক্খমেৱ ৱিসেসনং দট্ঠব্বং. তেনেৱাহ ‘‘সম্মাআৰদ্ধৱীৰিযস্সা’’তি. অযুত্তা এসনা অনেসনা, যথাৱুত্তমিচ্ছাজীৱসঙ্গহা. সা এৱ সত্থুসাসনস্স ন পতিৰূপাতি অপ্পতিৰূপং, তং অনেসনং অপ্পতিৰূপং. অথ ৱা পতিৰূপৱিৰোধিনী অপ্পতিৰূপা, পৰিগ্গহিতধুতঙ্গস্স ধুতঙ্গনিযমৱিৰোধিনী যস্স কস্সচি সল্লেখৱিকোপিনী পটিপত্তি. ইমস্মিং পক্খে চ-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো, অনেসনং, অপ্পতিৰূপঞ্চ পহাযাতি. পটিসেৱমানেন পৰিৱজ্জযতা সম্পাদেতব্বাতি সম্বন্ধো. ‘‘পৰিসুদ্ধুপ্পাদে’’তি ইমিনাৱ ধম্মদেসনাদীনং পৰিসুদ্ধায সমুট্ঠানতা দীপিতা হোতীতি ‘‘ধম্মদেসনাদীহি চস্স গুণেহি পসন্নান’’ন্তি ৱুত্তং. আদি-সদ্দেন বাহুসচ্চৱত্তপৰিপূৰণইৰিযাপথসম্পত্তিআদীনং গহণং ৱেদিতব্বং. ধুতগুণে চস্স পসন্নানন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. পিণ্ডপাতচৰিযাদীহীতি আদি-সদ্দেন মিত্তসুহজ্জপংসুকূলচৰিযাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ধুতঙ্গনিযমানুলোমেনাতি তংতংধুতঙ্গনিযতায পটিপত্তিযা অনুলোমৱসেন, অৱিকোপনৱসেনাতি অত্থো. মহিচ্ছস্সেৱ মিচ্ছাজীৱেন জীৱিকা, ন অপ্পিচ্ছস্স. অপ্পিচ্ছতায উক্কংসগতায মিচ্ছাজীৱস্স অসম্ভৱো এৱাতি দস্সেতুং ‘‘একব্যাধিৱূপসমত্থ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ পূতিহৰিতকীতি পূতিমুত্তপৰিভাৱিতং, পূতিভাৱেন ৱা ছড্ডিতং হৰিতকং. অৰিযৱংসো এতস্স অত্থীতি, অৰিযৱংসে ৱা নিযুত্তোতি অৰিযৱংসিকো, পচ্চযগেধস্স দূৰসমুস্সাৰিতত্তা উত্তমো চ সো অৰিযৱংসিকো চাতি উত্তমঅৰিযৱংসিকো. যস্স কস্সচীতি পৰিগ্গহিতাপৰিগ্গহিতধুতঙ্গেসু যস্স কস্সচি.

নিমিত্তং নাম পচ্চযে উদ্দিস্স যথা অধিপ্পাযো ঞাযতি এৱং নিমিত্তকম্মং. ওভাসো নাম উজুকমেৱ অকথেত্ৱা যথা অধিপ্পাযো ৱিভূতো হোতি, এৱং ওভাসনং. পৰিকথা নাম পৰিযাযেন কথনং. তথা উপ্পন্নন্তি নিমিত্তাদিৱসেন উপ্পন্নং.

দ্ৱাৰং দিন্নন্তি ৰোগসীসেন পৰিভোগস্স দ্ৱাৰং দিন্নং. তস্মা অৰোগকালেপি পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, আপত্তি ন হোতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘কিঞ্চাপি আপত্তি ন হোতী’’তিআদি. ন ৱট্টতীতি সল্লেখপটিপত্তিযং ঠিতস্স ন ৱট্টতি, সল্লেখং কোপেতীতি অধিপ্পাযো. ‘‘আজীৱং পন কোপেতী’’তি ইমিনাৱ সেনাসনপটিসংযুত্তধুতঙ্গধৰস্স নিমিত্তাদযো ন ৱট্টন্তীতি ৱদন্তি. তদঞ্ঞধুতঙ্গধৰস্সাপি ন ৱট্টন্তিযেৱাতি অপৰে. অকৰোন্তোতি যথাসকং অনুঞ্ঞাতৱিসযেপি অকৰোন্তো. অঞ্ঞত্ৰেৱাতি ঠপেত্ৱা এৱ.

গণৱাসং পহায অৰঞ্ঞাযতনে পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকস্স মুদ্ধভূতায অগ্গফলসমাপত্তিযা ৱিহৰন্তো মহাথেৰো ‘‘পৱিৱেকং ব্ৰূহযমানো’’তি ৱুত্তো. উদৰসন্নিস্সিতো ৱাতাবাধো উদৰৱাতাবাধো. অসম্ভিন্নং খীৰং এতস্সাতি অসম্ভিন্নখীৰং, তদেৱ পাযাসন্তি অসম্ভিন্নখীৰপাযাসং, উদকেন অসম্মিস্সখীৰেন পক্কপাযাসন্তি অত্থো. তস্সাতি পাযাসস্স. উপ্পত্তিমূলন্তি ‘‘গিহিকালে মে, আৱুসো, মাতা সপ্পিমধুসক্কৰাদীহি যোজেত্ৱা অসম্ভিন্নখীৰপাযাসং অদাসি, তেন মে ফাসু অহোসী’’তি অত্তনো ৱচীনিচ্ছাৰণসঙ্খাতং উপ্পত্তিহেতুং. ‘‘অপৰিভোগাৰহো পিণ্ডপাতো’’তি কস্মা ৱুত্তং, ননু থেৰস্স ওভাসনাদিচিত্তুপ্পত্তিযেৱ নত্থীতি? সচ্চং নত্থি, অজ্ঝাসযং পন অজানন্তা একচ্চে পুথুজ্জনা তথা মঞ্ঞেয্যুং, অনাগতে চ সব্ৰহ্মচাৰিনো এৱং মম দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুন্তি পটিক্খিপি. অপিচ মহাথেৰস্স পৰমুক্কংসগতা সল্লেখপটিপত্তি. তথা হি দহৰভিক্খুনো ‘‘কস্স সম্পন্নং ন মনাপ’’ন্তি (পাচি. ২০৯, ২৫৭, ৬১২, ১২২৮, ১২৩৪; চূড়ৱ. ৩৪৩) ৱচনং নিস্সায যাৱ পৰিনিব্বানা পিট্ঠখাদনীযং ন খাদতি.

ৱচীৱিঞ্ঞত্তিৱিপ্ফাৰাতি ৱচীনিচ্ছাৰণহেতু. অত্থৱিঞ্ঞাপনৱসেন পৱত্তমানো হি সদ্দো অসতিপি ৱিঞ্ঞত্তিযা তস্স কেনচি পচ্চযেন পচ্চযভাৱে ৱচীৱিঞ্ঞত্তিৱসেনেৱ পৱত্ততীতি ‘‘ৱচীৱিঞ্ঞত্তিৱিপ্ফাৰো’’তি ৱুচ্চতি. ভুত্তোতি ভুত্তৱা সচে ভৱেয্যং অহং. সাতি অস্স. অকাৰলোপেন হি নিদ্দেসো ‘‘এৱংস তে’’তিআদীসু (ম. নি. ১.২৩; অ. নি. ৬.৫৮; ৮.৭) ৱিয. অন্তগুণন্তি অন্তভোগো. বহি চৰেতি আসযতো নিক্খমিত্ৱা গোচৰগ্গহণৱসেন বহি যদি ৱিচৰেয্য. পৰমপ্পিচ্ছং দস্সেতুং লোকৱোহাৰেনেৱমাহ. লোকে হি অযুত্তভোজনং ওদৰিযং গৰহন্তা এৱং ৱদন্তি ‘‘কিংসু নাম তস্স অন্তানি বহি চৰন্তী’’তি. আৰাধেমীতি আদিতো পট্ঠায ৰাধেমি, ৱসে ৱত্তেমীতি অত্থো.

মহাতিস্সত্থেৰো কিৰ দুব্ভিক্খকালে মগ্গং গচ্ছন্তো ভত্তচ্ছেদেন, মগ্গকিলমথেন চ কিলন্তকাযো দুব্বলো অঞ্ঞতৰস্স ফলিতস্স অম্বস্স মূলে নিপজ্জি, বহূনি অম্বফলানি তহং তহং পতিতানি হোন্তি. তত্থেকো ৱুড্ঢতৰো উপাসকো থেৰস্স সন্তিকং উপগন্ত্ৱা পৰিস্সমং ঞত্ৱা অম্বপানং পাযেত্ৱা অত্তনো পিট্ঠিং আৰোপেত্ৱা ৱসনট্ঠানং নেতি. থেৰো –

‘‘ন পিতা নপি তে মাতা, ন ঞাতি নপি বন্ধৱো;

কৰোতেতাদিসং কিচ্চং, সীলৱন্তস্স কাৰণা’’তি. (ৱিসুদ্ধি. ১.২০) –

অত্তানং ওৱদিত্ৱা সম্মসনং আৰভিত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা তস্স পিট্ঠিগতো এৱ মগ্গপটিপাটিযা অৰহত্তং সচ্ছাকাসি. ইমং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘অম্বখাদকমহাতিস্সত্থেৰৱত্থুপি চেত্থ কথেতব্ব’’ন্তি. সব্বথাপীতি সব্বপ্পকাৰেনপি অনেসনৱসেন, চিত্তুপ্পত্তিৱসেনপি, পগেৱ কাযৱচীৱিপ্ফন্দিতৱসেনাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘অনেসনাযা’’তিআদি.

অপচ্চৱেক্খিতপৰিভোগে ইণপৰিভোগআপত্তিআদীনৱস্স, তব্বিপৰিযাযতো পচ্চৱেক্খিতপৰিভোগে আনিসংসস্স চ দস্সনং আদীনৱানিসংসদস্সনং. তস্স পন পচ্চযাধিকাৰত্তা ৱুত্তং ‘‘পচ্চযেসূ’’তি. কাৰণকাৰণম্পি হি কাৰণভাৱেন ৱুচ্চতি যথা তিণেহি ভত্তং সিদ্ধন্তি. যেন কাৰণেন ভিক্খুনো অপচ্চৱেক্খিতপৰিভোগো নাম সিযা, তস্মিং ৱজ্জিতে পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং সিজ্ঝতি, ৱিসুজ্ঝতি চাতি দস্সেতুং ‘‘তস্মা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ পচ্চযগেধন্তি গেধগ্গহণেনেৱ সম্মোহোপি গহিতোতি দট্ঠব্বো তেন সহ পৱত্তনতো, তদুপনিস্সযতো চ. ধম্মেন সমেন উপ্পন্নেতি ইদং পচ্চযানং আগমনসুদ্ধিদস্সনং, ন পচ্চযসন্নিস্সিতসীলৱিসুদ্ধিদস্সনং. পচ্চযানং হি ইদমত্থিতং উপধাৰেত্ৱা পৰিভুঞ্জনং পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং. যস্মা পন তে পচ্চযা ঞাযাধিগতা এৱ ভিক্খুনা পৰিভুঞ্জিতব্বা, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ধম্মেন সমেন উপ্পন্নে পচ্চযে’’তি. যথাৱুত্তেন ৱিধিনাতি ‘‘সীতস্স পটিঘাতাযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৩; অ. নি. ৬.৫৮; মহানি. ২০৬) ৱুত্তৱিধিনা.

ধাতুৱসেন ৱাতি ‘‘যথাপচ্চযং ৱত্তমানং ধাতুমত্তমেৱেতং, যদিদং চীৱৰাদি, তদুপভুঞ্জকো চ পুগ্গলো’’তি এৱং ধাতুমনসিকাৰৱসেন ৱা. পটিকূলৱসেন ৱাতি পিণ্ডপাতে তাৱ আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞাৱসেন, ‘‘সব্বানি পন ইমানি চীৱৰাদীনি অজিগুচ্ছনীযানি, ইমং পূতিকাযং পত্ৱা অতিৱিয জিগুচ্ছনীযানি জাযন্তী’’তি এৱং পটিকূলমনসিকাৰৱসেন ৱা. ততো উত্তৰীতি পটিলাভকালতো উপৰি. অনৱজ্জোৱপৰিভোগো আদিতোৱ পঞ্ঞায পৰিসোধিতত্তা অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতপত্তচীৱৰানং ৱিযাতি. পচ্চৱেক্খণায আদিসুদ্ধিদস্সনপৰমেতং, ন পৰিভোগকালে পচ্চৱেক্খণপটিক্খেপপৰং. তেনাহ ‘‘পৰিভোগকালেপী’’তিআদি. তত্ৰাতি তস্মিং পৰিভোগকালে পচ্চৱেক্খণে. সন্নিট্ঠানকৰোতি অসন্দেহকৰো একন্তিকো.

থেয্যপৰিভোগো নাম অনৰহস্স পৰিভোগো. ভগৱতাপি অত্তনো সাসনে সীলৱতো পচ্চযা অনুঞ্ঞাতা, ন দুস্সীলস্স. দাযকানম্পি সীলৱতো এৱ পৰিচ্চাগো, ন দুস্সীলস্স. অত্তনো কাৰানং মহপ্ফলভাৱস্স পচ্চাসীসনতো. ইতি সত্থাৰা অননুঞ্ঞাতত্তা, দাযকেহি চ অপৰিচ্চত্তত্তা দুস্সীলস্স পৰিভোগো থেয্যায পৰিভোগো থেয্যপৰিভোগো. ইণৱসেন পৰিভোগো ইণপৰিভোগো, পটিগ্গাহকতো দক্খিণাৱিসুদ্ধিযা অভাৱতো ইণং গহেত্ৱা পৰিভোগো ৱিযাতি অত্থো. তস্মাতি ‘‘সীলৱতো’’তিআদিনা ৱুত্তমেৱত্থং কাৰণভাৱেন পচ্চামসতি. চীৱৰং কাযতো মোচেত্ৱা পৰিভোগে পৰিভোগে পুৰেভত্ত…পে… পচ্ছিমযামেসু পচ্চৱেক্খিতব্বন্তি সম্বন্ধো. তথা অসক্কোন্তেন যথাৱুত্তকালৱিসেসৱসেন একদিৱসে চতুক্খত্তুং তিক্খত্তুং দ্ৱিক্খত্তুং সকিংযেৱ ৱা পচ্চৱেক্খিতব্বং. সচে অৰুণং উগ্গচ্ছতি, ইণপৰিভোগট্ঠানে তিট্ঠতি. হিয্যো যং মযা চীৱৰং পৰিভুত্তং, তং যাৱদেৱ সীতস্স পটিঘাতায…পে… হিৰিকোপীনপটিচ্ছাদনত্থং. হিয্যো যো মযা পিণ্ডপাতো পৰিভুত্তো, সো ‘‘নেৱ দৱাযা’’তিআদিনা সচে অতীতপৰিভোগপচ্চৱেক্খণং ন কৰেয্যাতি ৱদন্তি, তং ৱীমংসিতব্বং. সেনাসনম্পি পৰিভোগে পৰিভোগেতি পৱেসে পৱেসে. সতিপচ্চযতাতি সতিযা পচ্চযভাৱো পটিগ্গহণস্স, পৰিভোগস্স চ পচ্চৱেক্খণসতিযা পচ্চযভাৱো যুজ্জতি, পচ্চৱেক্খিত্ৱাৱ পটিগ্গহেতব্বং, পৰিভুঞ্জিতব্বঞ্চাতি অত্থো. তেনেৱাহ ‘‘সতিং কত্ৱা’’তিআদি. এৱং সন্তেপীতি যদিপি দ্ৱীসুপি ঠানেসু পচ্চৱেক্খণা যুত্তা, এৱং সন্তেপি. অপৰে পনাহু – সতি পচ্চযতাতি সতি ভেসজ্জপৰিভোগস্স পচ্চযভাৱে, সতি পচ্চযেতি অত্থো. এৱং সন্তেপীতি পচ্চযে সতিপীতি. তং তেসং মতিমত্তং. তথা হি পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং পচ্চৱেক্খণায ৱিসুজ্ঝতি, ন পচ্চযস্স ভাৱমত্তেন.

এৱং পচ্চযসন্নিস্সিতসীলস্স ৱিসুদ্ধিং দস্সেত্ৱা তেনেৱ পসঙ্গেন সব্বাপি ৱিসুদ্ধিযো দস্সেতুং ‘‘চতুব্বিধা হি সুদ্ধী’’তিআদিমাহ. তত্থ সুজ্ঝতি এতাযাতি সুদ্ধি, যথাধম্মং দেসনাৱ সুদ্ধি দেসনাসুদ্ধি. ৱুট্ঠানস্সাপি চেত্থ দেসনায এৱ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ছিন্নমূলাপত্তীনং পন অভিক্খুতাপটিঞ্ঞাৱ দেসনা. অধিট্ঠানৱিসিট্ঠো সংৱৰোৱ সুদ্ধি সংৱৰসুদ্ধি. ধম্মেন সমেন পচ্চযানং পৰিযেট্ঠি এৱ সুদ্ধি পৰিযেট্ঠিসুদ্ধি. চতূসুপি পচ্চযেসু ৱুত্তৱিধিনা পচ্চৱেক্খণাৱ সুদ্ধি পচ্চৱেক্খণসুদ্ধি. এস তাৱ সুদ্ধীসু সমাসনযো. সুদ্ধিমন্তেসু পন দেসনা সুদ্ধি এতস্সাতি দেসনাসুদ্ধি. সেসেসুপি এসেৱ নযো. সুদ্ধি-সদ্দো পন ৱুত্তনযোৱ. এৱন্তি সংৱৰভেদং সন্ধাযাহ. পহাযাতি ৱজ্জেত্ৱা, অকত্ৱাতি অত্থো.

দাতব্বট্ঠেন দাযং, তং আদিযন্তীতি দাযাদা. অননুঞ্ঞাতেসু সব্বেন সব্বং পৰিভোগাভাৱতো, অনুঞ্ঞাতেসু এৱ চ পৰিভোগসম্ভৱতো ভিক্খূহি পৰিভুঞ্জিতব্বপচ্চযা ভগৱতো সন্তকা. ‘‘ধম্মদাযাদা মে, ভিক্খৱে, ভৱথ মা আমিসদাযাদা. অত্থি মে তুম্হেসু অনুকম্পা ‘কিন্তি মে সাৱকা ধম্মদাযাদা ভৱেয্যুং নো আমিসদাযাদা’’’তি (ম. নি. ১.২৯) এৱং পৱত্তং ধম্মদাযাদসুত্তঞ্চ এত্থ এতস্মিং অত্থে সাধকং.

অৱীতৰাগানং তণ্হাপৰৱসতায পচ্চযপৰিভোগে সামিভাৱো নত্থি, তদভাৱেন ৱীতৰাগানং তত্থ সামিভাৱো যথাৰুচিপৰিভোগসম্ভৱতো. তথা হি তে পটিকূলম্পি অপ্পটিকূলাকাৰেন, অপ্পটিকূলম্পি পটিকূলাকাৰেন, তদুভযম্পি ৱজ্জেত্ৱা অজ্ঝুপেক্খনাকাৰেন পচ্চযে পৰিভুঞ্জন্তি, দাযকানঞ্চ মনোৰথং পৰিপূৰেন্তি. তেনাহ ‘‘তে হি তণ্হায দাসব্যং অতীতত্তা সামিনো হুত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তী’’তি.

সব্বেসন্তি অৰিযানং, পুথুজ্জনানঞ্চ. কথং পুথুজ্জনানং ইমে পৰিভোগা সম্ভৱন্তি? উপচাৰৱসেন. যো হি পুথুজ্জনস্সাপি সল্লেখপটিপত্তিযং ঠিতস্স পচ্চযগেধং পহায তত্থ তত্থ অনুপলিত্তেন চিত্তেন পৰিভোগো, সো সামিপৰিভোগো ৱিয হোতি. সীলৱতো পন পচ্চৱেক্খিতপৰিভোগো দাযজ্জপৰিভোগো ৱিয হোতি, দাযকানং মনোৰথস্স অৱিৰাধনতো. তথা হি ৱুত্তং ‘‘দাযজ্জপৰিভোগেযেৱ ৱা সঙ্গহং গচ্ছতী’’তি. কল্যাণপুথুজ্জনস্স পৰিভোগে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি, তস্স সেক্খসঙ্গহতো. সেক্খসুত্তং (সং. নি. ৫.১৩) হেতস্সত্থস্স সাধকং. তেনাহ ‘‘সীলৱাপি হী’’তিআদি. পচ্চনীকত্তাতি যথা ইণাযিকো অত্তনো ৰুচিযা ইচ্ছিতদেসং গন্তুং ন লভতি, এৱং ইণপৰিভোগযুত্তো লোকতো নিস্সৰিতুং ন লভতীতি তপ্পটিপক্খত্তা সীলৱতো পচ্চৱেক্খিতপৰিভোগো আণণ্যপৰিভোগোতি আহ ‘‘আণণ্যপৰিভোগো ৱা’’তি. এতেন নিপ্পৰিযাযতো চতুপৰিভোগৱিনিমুত্তো ৱিসুংযেৱাযং পৰিভোগোতি দস্সেতি. ইমায সিক্খাযাতি সীলসঙ্খাতায সিক্খায. কিচ্চকাৰীতি পটিঞ্ঞানুৰূপং পটিপজ্জনতো যুত্তপত্তকাৰী.

ইদানি তমেৱ কিচ্চকাৰিতং সুত্তপদেন ৱিভাৱেতুং ‘‘ৱুত্তম্পি চেত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ৱিহাৰন্তি পতিস্সযং. সযনাসনন্তি মঞ্চাদিং. উভযেনপি সেনাসনমেৱ ৱুত্তং. আপন্তি উদকং. সঙ্ঘাটিৰজূপৱাহনন্তি পংসুমলাদিনো সঙ্ঘাটিগতৰজস্স ধোৱনং. সুত্ৱান ধম্মং সুগতেন দেসিতন্তি চীৱৰাদীসু ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো চীৱৰং পটিসেৱতি সীতস্স পটিঘাতাযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৩; অ. নি. ৬.৫৮; মহানি. ২০৬) নযেন ভগৱতা দেসিতং ধম্মং সুত্ৱা. সঙ্খায সেৱে ৱৰপঞ্ঞসাৱকোতি ‘‘পিণ্ড’’ন্তি ৱুত্তং পিণ্ডপাতং, ৱিহাৰাদিপদেহি ৱুত্তং সেনাসনং, ‘‘পিপাসাগেলঞ্ঞস্স ৱূপসমনতো পানীযম্পি গিলানপচ্চযো’’তি আপমুখেন দস্সিতং গিলানপচ্চযং, সঙ্ঘাটিযাদিচীৱৰন্তি চতুব্বিধং পচ্চযং সঙ্খায ‘‘যাৱদেৱ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৩; ২.২৪; ৩.৭৫; সং. নি. ৪.১২০; অ. নি. ৬.৫৮; ৮.৯; ধ. স. ১৩৫৫) নযেন পচ্চৱেক্খিত্ৱা. সেৱে সেৱিতুং সক্কুণেয্য উত্তমপঞ্ঞস্স ভগৱতো সাৱকো সেখো ৱা পুথুজ্জনো ৱা.

যস্মা চ সঙ্খায সেৱী ৱৰপঞ্ঞসাৱকো, তস্মা হি পিণ্ডে…পে… পোক্খৰে ৱাৰিবিন্দু, তথা হোতি. কালেনাতি অৰিযানং ভোজনকালে. লদ্ধাতি লভিত্ৱা. পৰতোতি অঞ্ঞতো দাযকতো. অনুগ্গহাতি অনুকম্পায বহুম্হি উপনীতে মত্তং সো জঞ্ঞা জানেয্য সততং সব্বকালং উপট্ঠিতো উপট্ঠিতস্সতি. আলেপনৰূহনে যথাতি ভেসজ্জলেপনেন ৱণস্স ৰুহনে ৱিয, মত্তং জানেয্যাতি যোজনা. আহৰেতি আহৰেয্য. ‘‘আহৰেয্যাহাৰ’’ন্তি ৱা পাঠো. যাপনত্থন্তি সৰীৰস্স যাপনায. অমুচ্ছিতোতি তণ্হামুচ্ছায অমুচ্ছিতো গেধং তণ্হং অনাপন্নো.

অত্তনো মাতুলস্স সঙ্ঘৰক্খিতত্থেৰস্সেৱ নামস্স গহিতত্তা ভাগিনেয্যসঙ্ঘৰক্খিতসামণেৰো. সালিকূৰন্তি সালিভত্তং. সুনিব্বুতন্তি সুসীতলং. অসঞ্ঞতোতি অপচ্চৱেক্খণং সন্ধাযাহ. সব্বাসৱপৰিক্খীণোতি পৰিক্খীণসব্বাসৱো.

পঠমসীলপঞ্চকৱণ্ণনা

২০. পৰিযন্তো এতেসং অত্থীতি পৰিযন্তানি, পৰিযন্তানি সিক্খাপদানি যেসং তে পৰিযন্তসিক্খাপদা, তেসং পৰিযন্তসিক্খাপদানং. উপসম্পন্নানন্তি ঠপেত্ৱা কল্যাণপুথুজ্জনসেক্খাসেক্খে তদঞ্ঞেসং উপসম্পন্নানং. সামঞ্ঞজোতনাপি হি ৱিসেসে তিট্ঠতি. কুসলধম্মে যুত্তানন্তি ৱিপস্সনাচাৰে যুত্তপযুত্তানং. সেক্খধম্মা পৰিযন্তা পৰমা মৰিযাদা এতস্সাতি সেক্খপৰিযন্তো. নামৰূপপৰিচ্ছেদতো, কুসলধম্মসমাদানতো ৱা পন পট্ঠায যাৱ গোত্ৰভূ, তাৱ পৱত্তকুসলধম্মপ্পবন্ধো সেক্খধম্মে আহচ্চ ঠিতো সেক্খপৰিযন্তো. সেক্খধম্মানং ৱা হেট্ঠিমন্তভূতা সিক্খিতব্বা লোকিযা তিস্সো সিক্খা সেক্খপৰিযন্তো, তস্মিং সেক্খপৰিযন্তে. পৰিপূৰকাৰীনন্তি কিঞ্চিপি সিক্খং অহাপেত্ৱা পূৰেন্তানং. উপৰিৱিসেসাধিগমত্থং কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খানং. ততো এৱ সীলপাৰিপূৰিঅত্থং পৰিচ্চত্তজীৱিতানং. দিট্ঠিসংকিলেসেন অপৰামসনীযতো পাৰিসুদ্ধিৱন্তং সীলং অপৰামট্ঠপাৰিসুদ্ধিসীলং. কিলেসানং সব্বসো পটিপ্পস্সদ্ধিযা পাৰিসুদ্ধিৱন্তং সীলং পটিপ্পস্সদ্ধিপাৰিসুদ্ধিসীলং.

অনুপসম্পন্নানং অসেক্খানং, সেক্খানং, কল্যাণপুথুজ্জনানঞ্চ সীলং মহানুভাৱতায আনুভাৱতো অপৰিযন্তমেৱাতি আহ ‘‘গণনৱসেন সপৰিযন্তত্তা’’তি. কাযৱাচানং সংৱৰণতো, ৱিনযনতো চ সংৱৰৱিনযা. পেয্যালমুখেন নিদ্দিট্ঠাতি তত্থ তত্থ সত্থাৰা দেসিতৱিত্থাৰনযেন যথাৱুত্তগণনতো নিদ্দিট্ঠা. সিক্খাতি সীলসঙ্খাতা সিক্খা. ৱিনযসংৱৰেতি ৱিনযপিটকে. গণনৱসেন সপৰিযন্তম্পি উপসম্পন্নানং সীলন্তি হেট্ঠা ৱুত্তং আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. যং কিঞ্চি হি উপসম্পন্নেন সিক্খিতব্বং সীলং নাম, তত্থ কস্সচিপি অনৱসেসতো অনৱসেসৱসেন. সমাদানভাৱন্তি সমাদানসব্ভাৱং. লাভ…পে… ৱসেন অদিট্ঠপৰিযন্তভাৱো লাভাদিহেতু সীলস্স অৱীতিক্কমো.

ধনং চজে অঙ্গৱৰস্স হেতু পাৰিপন্থিকচোৰাদীহি উপদ্দুতো. অঙ্গং চজে জীৱিতং ৰক্খমানো সপ্পদট্ঠাদিকালে. অঙ্গং ধনং জীৱিতঞ্চাপি সব্বং, চজে নৰো ধম্মমনুস্সৰন্তো সুতসোমমহাবোধিসত্তাদযো ৱিয. তেনাহ ‘‘ইমং সপ্পুৰিসানুস্সতিং অৱিজহন্তো’’তি. জিঘচ্ছাপৰিস্সমেন জীৱিতসংসযে সতিপি. সিক্খাপদং অৱীতিক্কম্মাতি অস্সামিকেসু অম্বফলেসু ভূমিযং পতিতেসু সমীপেযেৱ সন্তেসুপি পটিগ্গাহকাভাৱেন অপৰিভুঞ্জন্তো পটিগ্গহণসিক্খাপদং অৱীতিক্কমিত্ৱা.

সীলৱন্তস্সাতি সীলৱন্তভাৱস্স কাৰণা, সীলৱন্তস্স ৱা তুয্হং এতাদিসং অংসেন ৱাহণাদিকং কিচ্চং কৰোতি, কাৰণা সীলস্সাতি অধিপ্পাযো. সুধোতজাতিমণি ৱিযাতি চতূসু পাসাণেসু সম্মদেৱ ধোতজাতিমণি ৱিয. মহাসঙ্ঘৰক্খিতভাগিনেয্যসঙ্ঘৰক্খিতত্থেৰানং ৱিযাতি মহাসঙ্ঘৰক্খিতত্থেৰস্স, তস্সেৱ ভাগিনেয্যসঙ্ঘৰক্খিতত্থেৰস্স ৱিয চ. ‘‘কিমত্থং মযং ইধাগতা’’তি মহাজনস্স ৱিপ্পটিসাৰো ভৱিস্সতীতি অধিপ্পাযো. অচ্ছৰিকাযাতি অঙ্গুলিফোটনেন. অসতিযাতি সতিসম্মোসেন. অঞ্ঞাণপকতন্তি অঞ্ঞাণেন অপৰজ্ঝিত্ৱা কতং, অজানিত্ৱা কতন্তি অত্থো.

অপ্পস্সুতোপি চে হোতীতি সুত্তগেয্যাদিসুতৰহিতো হোতি চে. সীলেসু অসমাহিতোতি পাতিমোক্খসংৱৰাদিসীলেসুপি ন সম্মা পতিট্ঠিতো হোতি চে. নাস্স সম্পজ্জতে সুতন্তি অস্স সীলৰহিতস্স পুগ্গলস্স সুতং অত্তনো, পৰেসঞ্চ কত্থচি ভৱসম্পত্তিআৱহং ন হোতি. ‘‘দুস্সীলোযং পুৰিসপুগ্গলো’’তি হি সিক্খাকামা ন তস্স সন্তিকং উপসঙ্কমন্তি. বহুস্সুতোপি চেতি এত্থ চে-তি নিপাতমত্তং. পসংসিতোতি পসংসিতো এৱ নাম.

ৰাগৱসেন অপৰামট্ঠগহণেন তণ্হাপৰামাসাভাৱমাহ. তথাৰূপন্তি ৰাগৱসেন অপৰামট্ঠং. ভিন্দিত্ৱাতি হনিত্ৱা. সঞ্ঞপেস্সামীতি সঞ্ঞত্তিং কৰিস্সামি, অপ্পকং ৱেলং মং ৱিস্সেজ্জেতুন্তি অধিপ্পাযো. অট্টিযামীতি জিগুচ্ছামি. হৰাযামীতি লজ্জামি.

পলিপন্নোতি সীদন্তো, সম্মক্খিতো ৱা. সীলেনেৱ সদ্ধিং মৰিস্সামীতি সীলং অৱিনাসেন্তো তেন সহেৱ মৰিস্সামি, ন ইদানি কদাচিপি তং পৰিচ্চজিস্সামি. সতি হি ভৱাদানে সীলেন ৱিযোগো সিযা, ভৱমেৱ নাদিযিস্সামীতি অধিপ্পাযো. ৰোগং সম্মসন্তোতি ৰোগভূতং ৱেদনং ৱেদনামুখেন সেসাৰূপধম্মে, ৰূপধম্মে চ পৰিগ্গহেত্ৱা ৱিপস্সন্তো.

ৰুপ্পতোতি ৱিকাৰং আপাদিযমানসৰীৰস্স. পৰিসুস্সতীতি সমন্ততো সুস্সতি. যথা কিং? পুপ্ফং যথা পংসুনি আতপে কতং সূৰিযাতপসন্তত্তে পংসুনি ঠপিতং সিৰীসাদিপুপ্ফং ৱিযাতি অত্থো. অজঞ্ঞন্তি অমনুঞ্ঞং জিগুচ্ছনীযং. জঞ্ঞসঙ্খাতন্তি বালেহি ‘‘জঞ্ঞ’’ন্তি এৱং কিত্তিতং. জঞ্ঞৰূপং অপস্সতোতি যথাভূতং অপ্পস্সতো অৱিদ্দসুনো ‘‘জঞ্ঞ’’ন্তি পসংসিতং. ধিৰত্থুমন্তি ধি অত্থু ইমং, ধি-সদ্দযোগেন সব্বত্থ উপযোগৱচনং, ইমস্স পূতিকাযস্স ধিকাৰো হোতূতি অত্থো. দুগ্গন্ধিযন্তি দুগ্গন্ধিকং দুগ্গন্ধৱন্তং. যত্থ যথাৱুত্তে পূতিকাযে ৰাগহেতু পমত্তা পমাদং আপন্না. পজাতি সত্তা. হাপেন্তি মগ্গং সুগতূপপত্তিযাতি সুগতূপপত্তিযা মগ্গং, সীলম্পি হাপেন্তি, পগেৱ ঝানাদিন্তি অধিপ্পাযো. কেৱলং ‘‘অৰহন্তো’’তি ৱত্তব্বা সাৱকখীণাসৱা, ইতৰে পন পচ্চেকবুদ্ধা সম্মাসম্বুদ্ধাতি সহ ৱিসেসনেনাতি আহ ‘‘অৰহন্তাদীন’’ন্তি. সব্বদৰথপ্পটিপ্পস্সদ্ধিযাতি সব্বকিলেসদৰথপ্পটিপ্পস্সদ্ধিযা.

দুতিযসীলপঞ্চকৱণ্ণনা

পাণাতিপাতাদীনন্তি আদি-সদ্দেন অদিন্নাদানাদীনং অগ্গমগ্গৱজ্ঝকিলেসপৰিযোসানানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. পহানাদীতি আদি-সদ্দেন ৱেৰমণিআদীনং চতুন্নং. কেসুচি পোত্থকেসু ‘‘পহানৱসেনা’’তি লিখন্তি, সা পমাদলেখা. পাণাতিপাতস্স পহানং সীলন্তি হিৰোত্তপ্পকৰুণালোভাদিপমুখেন যেন কুসলচিত্তুপ্পাদেন পাণাতিপাতো পহীযতি, তং পাণাতিপাতস্স পহানং সীলনট্ঠেন সীলং. তথা পাণাতিপাতা ৱিৰতি ৱেৰমণী সীলং. পাণাতিপাতস্স পটিপক্খচেতনা চেতনা সীলং. পাণাতিপাতস্স সংৱৰণং পৱেসদ্ৱাৰপিধানং সংৱৰো সীলং. পাণাতিপাতস্স অৱীতিক্কমনং অৱীতিক্কমো সীলং. অদিন্নাদানস্সাতিআদীসুপি এসেৱ নযো. অভিজ্ঝাদীনং পন অনভিজ্ঝাদিৱসেন পহানং ৱেদিতব্বং. ৱেৰমণী চেতনা তংসম্পযুত্তা সংৱৰাৱীতিক্কমা তপ্পমুখা ধম্মা.

এৱং দসকুসলকম্মপথৱসেন পহানসীলাদীনি দস্সেত্ৱা ইদানি সউপাযানং অট্ঠন্নং সমাপত্তীনং, অট্ঠাৰসন্নং মহাৱিপস্সনানং, অৰিযমগ্গানঞ্চ ৱসেন তানি দস্সেতুং ‘‘নেক্খম্মেনা’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ নেক্খম্মেনাতি অলোভপ্পধানেন কুসলচিত্তুপ্পাদেন. কুসলা হি ধম্মা কামপটিপক্খা ইধ ‘‘নেক্খম্ম’’ন্তি অধিপ্পেতা. তেনাহ ‘‘কামচ্ছন্দস্স পহানং সীল’’ন্তিআদি. তত্থ পহানসীলাদীনি হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি. ৱিসেসমেৱ ৱক্খাম. অব্যাপাদেনাতি মেত্তায. আলোকসঞ্ঞাযাতি ৱিভূতং কত্ৱা মনসিকৰণেন উপট্ঠিতআলোকসঞ্জাননেন. অৱিক্খেপেনাতি সমাধিনা. ধম্মৱৱত্থানেনাতি কুসলাদিধম্মানং যাথাৱনিচ্ছযেন. সপচ্চযনামৰূপৱৱত্থানেনাতিপি ৱদন্তি.

এৱং কামচ্ছন্দাদিনীৱৰণপ্পহানেন ‘‘অভিজ্ঝং লোকে পহাযা’’তিআদিনা (ৱিভ. ৫৩৮) ৱুত্তায পঠমজ্ঝানাধিগমস্স উপাযভূতায পুব্বভাগপটিপদায ৱসেন পহানসীলাদীনি দস্সেত্ৱা ইদানি সউপাযানং অট্ঠসমাপত্তিআদীনং ৱসেন দস্সেতুং ‘‘ঞাণেনা’’তিআদি ৱুত্তং. নামৰূপপৰিগ্গহকঙ্খাৱিতৰণানং হি ৱিবন্ধভূতস্স মোহস্স দূৰীকৰণেন ঞাতপৰিঞ্ঞায ঠিতস্স অনিচ্চসঞ্ঞাদযো সিজ্ঝন্তি. তথা ঝানসমাপত্তীসু অভিৰতিনিমিত্তেন পামোজ্জেন. তত্থ অনভিৰতিযা ৱিনোদিতায ঝানাদীনং সমধিগমোতি সমাপত্তিৱিপস্সনানং অৰতিৱিনোদনঅৱিজ্জাপদালনাদিনা উপাযোতি ৱুত্তং ‘‘ঞাণেন অৱিজ্জায, পামোজ্জেন অৰতিযা’’তি. উপ্পটিপাটিনিদ্দেসো পন নীৱৰণসভাৱায অৱিজ্জায হেট্ঠানীৱৰণেসুপি সঙ্গহদস্সনত্থন্তি দট্ঠব্বং.